# Akwụkwọ Nsọ Dị Obere Nke a bụ nhọrọ edebere nke ọma nke ederede ndị Grik oge ochie e zubere iji jide nke ọma ozizi Jizọs na ihe odide ndị O kuziri, rụtụrụ aka na ha, ma mezuo. Ebumnuche anyị bụ inye gị ihe nnọchianya dị nso nke asụsụ Grik mbụ dịka o kwere mee n'ụdị ọgbara ọhụrụ na nke a na-agụ agụ. Ntụgharị a sitere n'asụsụ Grik Septuagint mbụ na ederede Byzantine mepụta ya site n'ụdị nnukwu asụsụ. N'ihi nke a, o nwere ọtụtụ ihe ndị metụtara omenala na ụtọasụsụ nke asụsụ mbụ ahụ, mana o nwekwara ike ịnwe njehie. Ọ bụrụ na ihe ọ bụla adịghị mma, biko lelee asụsụ Grik mbụ ahụ. Ọ bụrụ na ịchọta njehie, biko ziga ya na jesusislord@joshuabible.com. Ị nwere ikike i mepụtagharị ma kesaa nsụgharị a n'akụkụ ma ọ bụ n'ụzọ zuru ezu. Enyeghị gị ikike ịgbanwe ma ọ bụ ree ya. Ọ bụrụ na ị chọta njehie, biko ziga email na jesusislord@joshuabible.com ka anyị wee dozie ya ma nye gị mbipụta emelitere. ## Jenesis ### 1 Na mmalite, Chineke kere eluigwe na ụwa. Ma ala ahụ enweghị ụdịdị, ọ bụkwa ihe a na-apụghị ịhụ anya, ọchịchịrị dịkwa nelu ogbu mmiri, mmụọ Chineke na-efegharịkwa nelu mmiri. Chineke kwuru, Ka ìhè dịrị, ìhè wee dịrị. Chineke hụrụ ìhè ahụ na ọ dị mma, Chineke kewara netiti ìhè na netiti ọchịchịrị. Chineke kpọrọ ìhè ahụ ụbọchị, ma kpọọ ọchịchịrị ahụ abalị. Mgbede bịara, ụtụtụ abịakwa, bụrụ ụbọchị nke mbụ. Chineke kwuru, Ka e nwee mbara eluigwe netiti mmiri, ka ọ kewaa mmiri na mmiri. O mere otú ahụ. Chineke mekwara mbara eluigwe, Chineke kewakwara netiti mmiri nke dị nokpuru mbara eluigwe na mmiri nke dị nelu mbara eluigwe. Chineke kpọrọ mbara igwe ahụ eluigwe, Chineke hụkwara na ọ dị mma. Mgbede wee bụrụ, ụtụtụ wee bụrụ, bụ ụbọchị nke abụọ. Chineke kwuru, Ka e mee ka mmiri nke dị nokpuru eluigwe chịkọta notu ebe, ka ala kpọrọ nkụ pụtakwa ìhè, ọ mekwara otú ahụ. E mere ka mmiri nke dị nokpuru eluigwe chịkọta nebe nzukọ ha, ala kpọrọ nkụ pụtakwara ìhè. Chineke kpọrọ ebe kpọrọ ala, na mkpokọta nke mmiri ọ kpọrọ osimiri, Chineke hụkwara na ọ dị mma. Chineke kwuru, Ka ala mee ka ahịhịa pupụta, ahịhịa na-amị mkpụrụ dịka ụdị ya na ịdị ka ya, na osisi na-amị mkpụrụ nke na-emepụta mkpụrụ, nke mkpụrụ ya dị nime ya dịka ụdị ya nelu ala. O mekwara otú ahụ. Ala ahụ wepụtara ahịhịa nke ahịhịa na-amị mkpụrụ dịka ụdị ya na dịka ọdịdị ya, na osisi na-amị mkpụrụ nke na-emepụta mkpụrụ, nke mkpụrụ ya dị nime ya dịka ụdị ya nelu ala. Chineke hụrụ na ọ dị mma. Ma mgbede bịara, ma ụtụtụ bịakwa, bụ ụbọchị nke atọ. Chineke kwuru, Ka ìhè dị nime mbara eluigwe ka ha nye ìhè nelu ụwa, ikewapụ ehihie na abalị, ka ha bụrụ ihe ịrịba ama, maka oge, maka ụbọchị, na maka afọ. Ka ha bụrụ ìhè nime mbara eluigwe, ka ha wee nye ìhè nelu ụwa, o sikwara otú ahụ mezie. Chineke mere ìhè abụọ ndị ukwu ahụ, ìhè ukwu maka ọchịchị nke ehihie, na ìhè nke nta maka ọchịchị nke abalị, na kpakpando. Na Chineke tinyere ha nime mbara nke eluigwe, ka ha nwee ike inye ìhè nelu ụwa, Na ịchị ụbọchị na abalị, na ikewa netiti ìhè na netiti ọchịchịrị, Chineke hụrụ na ọ dị mma. Mgbede bịara, ụtụtụ bịakwara, bụ ụbọchị nke anọ. Ma Chineke kwuru, Ka mmiri mepụta ihe ndị na-akpụ akpụ nke mkpụrụ obi ndị dị ndụ, na nnụnụ ndị na-efe efe nelu ụwa dịka mbara eluigwe. O mere otú ahụ. Chineke kere anụ ụfọdụ buru ibu bi nime mmiri, na mkpụrụobi niile nke anụmanụ na-akpụgharị nke mmiri mụpụtara dịka ụdị ha si dị, na nnụnụ niile nwere nku dịka ụdị ha si dị, Chineke hụkwara na ọ dị mma. Ma Chineke gọziri ha, na-ekwu, Mụbaanụ ma baakwanụ ụba, ma jupụtanụ na mmiri niile dị noké osimiri, ka nnụnụ niile mụbaakwa nụwa. Ma e nwere mgbede, ma e nwere ụtụtụ, ụbọchị nke ise. Chineke kwuru, Ka ala wepụta mkpụrụ obi dị ndụ dịka ụdị ha: anụmanụ nwere ụkwụ anọ, ihe na-akpụ akpụ, na anụ ọhịa nke ala dịka ụdị ha. Ọ dịkwa otú ahụ. Chineke kere anụ ọhịa nke ụwa dịka ụdị ha, anụ ụlọ dịka ụdị ha, na ihe niile e kere eke na-akpụ akpụ nụwa dịka ụdị ha, Chineke hụkwara na ọ dị mma. Ma Chineke kwuru, Ka anyị mee mmadụ dịka oyiyi anyị na dịka ọdịdị anyị, ka ha chịa azụ nke osimiri, na nnụnụ nke eluigwe, na anụ ụlọ, na ala niile, na ihe niile na-akpụ akpụ nelu ala. Ma Chineke kere mmadụ nụdị oyiyi Ya, ọ kere ya; nwoke na nwanyị ka ọ kere ha. Chineke gọziri ha na-ekwu, Mụbaanụ ma baanụ ụba, jupụtanụ nụwa, nwetanụ ike nelu ya, chịanụ azụ nke osimiri, nnụnụ nke eluigwe, anụ ụlọ niile, ụwa niile, na ihe niile na-akpụ akpụ nelu ụwa. Chineke kwuru sị, Lee, enyela m unu ahịhịa niile na-amị mkpụrụ nke na-agha mkpụrụ, nke dị nelu ụwa niile, na osisi niile nke nwere mkpụrụ nke mkpụrụ na-amị nime onwe ya; ha ga-abụrụ unu nri. Na niile nke anụ ọhịa nke ụwa, na niile nke nnụnụ nke eluigwe, na nke ọ bụla ihe na-akpụ akpụ na-akpụ akpụ nelu ụwa, nke nwere nime onwe ya mkpụrụ obi nke ndụ, na niile ahịhịa ndụ ndụ ka ọ bụrụ nri, ọ dịkwa otú ahụ. Chineke hụrụ ihe niile ọ mere, lee, ha dị mma nke ukwuu. Mgbede wee bụrụ, ụtụtụ wee bụrụ, bụ ụbọchị nke isii. ### 2 E mechara eluigwe na ala, na ihe niile nke ụwa ha. Ma Chineke gwụchara ọrụ ya niile nke o mere nụbọchị nke isii, ma kwụsịrị nụbọchị nke asaa site nọrụ ya niile nke o mere. Ma Chineke gọziri ụbọchị nke asaa ma doo ya nsọ, nihi na nụbọchị ahụ ọ zuru ike site nọrụ ya niile nke Chineke malitere ime. Nke a bụ akwụkwọ nke ọmụmụ eluigwe na ala, mgbe ọ bịara nịdị adị, nụbọchị ahụ Onyenwe anyị Chineke kere eluigwe na ala. Na ihe niile ndụ ndụ nke ubi tupu ha adị nelu ala, na ahịhịa niile nke ubi tupu ha epupụta, nihi na Chineke ezoghabeghị mmiri nelu ala, na mmadụ adịghịkwa ịrụ ọrụ ya. Isi iyi ma ọ na-arịgo site nala, ọ na-agbakwa mmiri nihu ala niile. Na Chineke kpụrụ mmadụ, ájá site nala, ma kunyere nihu ya ume nke ndụ, mmadụ wee ghọọ mkpụrụobi dị ndụ. Ma Chineke kụrụ ogige ntụrụndụ na Edẹm dịka ọwụwa anyanwụ, ma tinye ebe ahụ mmadụ onye ọ kpụrụ. Chineke mekwara ka osisi niile mara mma nanya pụta site nala, nke dị mma maka nri, tinyere osisi nke ndụ dị netiti ogige paradaịs, na osisi nke ịmata ihe ọma na ihe ọjọọ. Osimiri na-esite nEden apụta iji gbasaa paradaịsị ahụ, site nebe ahụ, ọ na-ekewa nisi iyi anọ. Aha nke mbụ bụ Pishon, nke a na-agba gburugburu ala Havilah niile, ebe ahụ ka ọlaedo dị. Ọlaedo nke ala ahụ dị mma, na ebe ahụ ka carbuncle dị, na nkume na-acha akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ. Na aha osimiri nke abụọ bụ Gaihọn, nke a na-agba gburugburu ala Etiopia niile. Na osimiri nke atọ bụ Tigris, nke a na-aga nihu megide ndị Asiria, ma osimiri nke anọ bụ Yufretis. Onyenwe anyị Chineke weere nwoke ahụ ọ kpụrụ, tinye ya na paradaịs nke ọṅụ, ka ọ rụọ ọrụ na ya ma chekwaa ya. Na Onyenwe anyị Chineke nyere Adam iwu, na-ekwu, Site na osisi niile nke dị na paradaịs, ị ga-eri nri. Ma site nosisi nke ịmata ihe ọma na ihe ọjọọ, unu agaghị eri site na ya, nihi na nụbọchị ọ bụla unu riri site na ya, unu ga-anwụ ọnwụ. Onyenwe anyị Chineke kwuru, Ọ dịghị mma ka nwoke nọrọ naanị ya, ka anyị meere ya onye inyeaka dịka ya. Ma Chineke kpụrụ ọzọ site nala ahụ anụmanụ niile nke ubi, na nnụnụ niile nke eluigwe, ma duga ha nye Adam, ịhụ gịnị ọ ga-akpọ ha, na ihe ọ bụla ọ bụrụ na Adam kpọrọ ya mkpụrụobi dị ndụ, nke a bụ aha ya. Ma Adam kpọrọ aha anụ ụlọ niile, na nnụnụ niile nke eluigwe, na anụ ọhịa niile nke ubi, ma a chọtaghị onye inyeaka yiri Adam. Chineke mere ka oke ụra daa nahụ Adam, ọ rahụrụ ụra, o wepụtara otu nime ọgịrịga ya, o ji anụ ahụ mechie ebe ahụ. Ma Chineke wuru akụkụ ahụ nke O weere nahụ Adam ka ọ bụrụ nwanyị, ma kpọbata ya nebe Adam nọ. Ma Adam kwuru, Nke a ugbu a bụ ọkpụkpụ sitere nọkpụkpụ m, na anụ ahụ sitere nanụ ahụ m. A ga-akpọ nke a nwanyị, nihi na e si nnwoke ya wepụta ya. Nihi nke a, nwoke ga-ahapụ nna ya na nne ya, ma jikọta onwe ya na nwunye ya, ha abụọ ga-abụkwa otu anụ ahụ. Ma ha abụọ ahụ gba ọtọ, ya bụ Adam na nwanyị ya, ma ha emeghị ihere. ### 3 Agwọ ahụ bụ onye maara ihe karịa ụmụ anụmanụ niile nke ụwa, nke Onyenwe anyị Chineke kere, ma agwọ ahụ gwara nwanyị ahụ, Gịnị ka Chineke kwuru, na unu agaghị eri site nosisi ọ bụla nke paradaịs? Nwanyị ahụ sịrị agwọ ahụ, Anyị ga-eri mkpụrụ osisi nke paradaịs, Ma site na mkpụrụ nke osisi ahụ nke dị netiti paradaịs, Chineke kwuru, Unu agaghị eri site na ya, unu agakwaghị emetụ ya, ka unu ghara ịnwụ. Agwọ ahụ gwara nwanyị ahụ sị, Unu agaghị anwụ anwụ. Chineke maara na ụbọchị ọ bụla unu ga-eri site na ya, a ga-emepe anya unu, unu ga-adịkwa ka chi ndị na-amata ihe ọma na ihe ọjọọ. Nwanyị ahụ hụrụ na osisi ahụ dị mma maka nri, na ọ na-atọ ụtọ ile anya, na ọ mara mma maka ịghọta ihe, o wee were ụfọdụ mkpụrụ ya rie, nyekwa di ya nke ya nọnyeere ya, ha riri. E meghere anya ha abụọ, ha matara na ha gba ọtọ, ha dụnyekọtara akwụkwọ osisi fig, meere onwe ha ihe ike núkwù. Ha nụrụ olu Onyenwe anyị Chineke ka ọ na-aga ije nogige ntụrụndụ noge mgbede, Adam na nwunye ya wee zoo onwe ha site nihu Onyenwe anyị Chineke netiti osisi nke ogige ntụrụndụ. Ma Onyenwe anyị Chineke kpọrọ Adam, sị ya, Adam, olee ebe ị nọ? Ọ sịrị ya, Anụrụ m olu gị mgbe ị na-aga ije na paradaịs, m tụrụ egwu nihi na ọtọ ka m bụ, ya mere m zoro onwe m. Ma Chineke sịrị ya, Onye gwara gị na ị gba ọtọ? Ọ bụ na i sighị nosisi ahụ nke m nyere gị iwu naanị ka ị ghara iri ya rie ihe? Ma Adam kwuru, Nwanyị ahụ nke ị nyere m, ọ bụ ya nyere m mkpụrụ si nosisi ahụ, m wee rie ya. Onyenwe anyị Chineke sịrị nwanyị ahụ, Gịnị bụ ihe a i mere? Nwanyị ahụ kwuru, Agwọ ahụ ghọgburu m, m wee rie ya. Ma Onyenwe anyị Chineke gwara agwọ ahụ sị, Nihi na i mere nke a, a bụrụ ọnụ ka ị bụ karịa anụ ụlọ niile na anụ ọhịa niile nke dị nelu ala. Ị ga-eji obi gị na afọ gị na-aga, ị ga-erikwa aja ụbọchị niile nke ndụ gị. Aga m etinye iro netiti gị na nwanyị ahụ, netiti mkpụrụ gị na mkpụrụ ya. Ọ ga-echebe isi gị, ma gị ị ga-echebe ikiri ụkwụ ya. Ọ gwara nwanyị ahụ sị, Aga m eme ka ihe mgbu gị na iru ụjụ gị mụbaa nke ukwuu. Ị ga-eji ihe mgbu amụ ụmụ. Ọchịchọ gị ga-adị nebe di gị nọ, ma ọ ga-achị gị. Ma nye Adam, ọ sịrị, Nihi na ị nụrụ olu nwunye gị, ma rie site nosisi ahụ nke m nyere gị iwu naanị nke a ka ị ghara iri, i riela site na ya, a bụrụ ọnụ ala nihi ọrụ gị, ị ga-eji ihe mgbu rie nri site na ya ụbọchị niile nke ndụ gị. Ogwu na ogwu ọjọọ ga-epupụta nye gị, ị ga-erikwa ahịhịa nke ubi. Nọsụsọ nke ihu gị ka ị ga-eri achịcha gị, ruo mgbe ị ga-alaghachi nala ahụ e si kpọpụta gị, nihi na ị bụ aja, ị ga-alaghachikwa naja. Ma Adam kpọrọ aha nwunye ya Ndụ, nihi na ọ bụ nne ndị niile dị ndụ. Ma Onyenwe anyị Chineke mere Adam na nwunye ya uwe akpụkpọ anụ, yikwasịkwa ha. Ma Chineke kwuru, Lee, Adam aghọọla dị ka otu nime anyị, ịmata ihe ọma na ihe ọjọọ, ugbu a ka ọ ghara ịgbatị aka ya were mkpụrụ osisi nke ndụ rie, wee dịrị ndụ ruo mgbe ebighị ebi. Na Onyenwe anyị bụ Chineke zipụrụ ya site nogige ntụrụndụ nke obi ụtọ, ka ọ rụọ ọrụ nala ahụ nke e si na ya kpọpụta ya. O chụpụrụ Adam, mee ka o biri nihu paradaịs nke obi ụtọ, debe ndị cherubim na mma agha ọkụ na-atụgharị ka ha chee ụzọ osisi ndụ nche. ### 4 Adam mara Iiv bụ nwunye ya, mgbe ọ tụụrụ ime ọ mụrụ Kein, o kwuru, Enwetara m nwoke site naka Chineke. Ọ tụgharịrị mụọkwa nwanne ya nwoke bụ Abel, ma Abel ghọrọ onye ọzụzụ atụrụ, ma Kein bụ onye na-arụ ọrụ nala. Ma o mere na mgbe ụbọchị gasịrị, Kein wetara site na mkpụrụ nke ala aja nye Onyenwe anyị, Ma Abel wetara ya onwe ya site nụmụ e buru ụzọ mụọ nke atụrụ ya, na site nabụba ha, ma Chineke lere Abel anya, na onyinye ya. Nelu Kein na aja ya niile, o lebaraghị anya, Kein wutere nke ukwuu, ihu ya dakwara. Ma Onyenwe anyị Chineke gwara Kain, Gịnị mere i ji bụrụ onye nwere oke mwute, gịnị mekwara ihu gị ji daa? Ọ bụghị na ọ bụrụ na i wetara nụzọ ziri ezi, ma ọ bụghị nụzọ ziri ezi i kewara, i mehiere? Nọrọ jụụ, ntụgharị ya dịrị gị, ị ga-achịkwa ya. Ma Kein gwara Abel nwanne ya nwoke okwu sị, Ka anyị gafee banye nala dị larịị. O wee mee na mgbe ha nọ nala dị larịị ahụ, Kein biliri megide Abel nwanne ya nwoke ma gbuo ya. Onyenwe anyị Chineke sịrị Keen, Ebee ka Ebel nwanne gị nọ? Ọ sịrị, Amaghị m, ọ bụ onye nche nwanne m ka m bụ? Ma Onyenwe anyị sịrị, Gịnị ka i mere? Olu ọbara nwanne gị na-eti mkpu na-abịakwute m site nala. Na ugbu a, ị bụ onye e bụrụ ọnụ site nala ahụ nke meghere ọnụ ya ịnata ọbara nwanne gị nwoke site naka gị. Mgbe ị na-arụ ọrụ nala ahụ, ọ gaghị agbakwunyekwa ike ya inye gị. Ị ga-abụ onye na-asụ ude na onye na-ama jijiji nelu ụwa. Na Kein gwara Onyenwe anyị bụ Chineke, Ihe kpatara m dị ukwuu karịa nke a ga-agbaghara m. Ọ bụrụ na ị chụpụ m taa site nihu ala, na site nihu gị, a ga m ezo onwe m, m ga-abụkwa onye na-asụ ude na onye na-ama jijiji nelu ala, onye ọbụla hụrụ m ga-egbu m. Ma Onyenwe anyị Chineke gwara ya, Ọ bụghị otu a, onye ọbụla gburu Kein, a ga-abọrọ ya ọbọ ugboro asaa. Onyenwe anyị Chineke tinyekwara Kein ihe ịrịba ama, ka onye ọbụla hụrụ ya ghara igbu ya. Cain si nihu Chineke pụọ, biri nala Naid, nakụkụ ọwụwa anyanwụ Eden. Kein mara nwunye ya, mgbe ọ tụụrụ ime, ọ mụrụ Enọk. Ọ nọkwa na-ewu obodo, ma ọ kpọrọ aha obodo ahụ site naha nwa ya nwoke, Enọk. Ọ bụ na a mụtaara Enoch Gaidad, Gaidad mụrụ Mahalalel, Mahalalel mụrụ Methuselah, Methuselah mụrụ Lamech. Ma Lamek weere nwunye abụọ, aha nke mbụ bụ Ada, aha nke abụọ bụ Sella. Na Ada mụrụ Jobel, onye a bụ nna ndị bi nụlọ ikwu ndị na-azụ anụ ụlọ. Na aha nwanne nwoke ya bụ Jubal, onye a bụ onye chepụtara une na ụbọ akwara. Zillah mụkwara nwa bụ Tubal, onye bụ onye na-akụ ihe, onye ọkpụ ụzụ ọla na ígwè. Nwanne nwanyị Tubal bụ Noema. Lamek kwuru nye ndị nwunye ya, Ada na Sella, Nụrụnụ olu m, ụmụ nwanyị Lamek, geenụ ntị okwu m, nihi na egbuola m nwoke nihi ọnya m, na nwokorobịa nihi akpụ m. Na nke ugboro asaa e meela ọbọ si na Kein, ma si na Lamek, ugboro iri asaa ugboro asaa. Adam mara Iiv bụ nwunye ya, mgbe ọ tụụrụ ime ọ mụrụ nwa nwoke, ọ kpọrọ aha ya Set, na-ekwu, Nihi na Chineke ewelitere m mkpụrụ ọzọ nọnọdụ Ebel, onye Ken gburu. Ma Seth nwere nwa nwoke, ọ kpọrọ aha ya Enos, onye a nwere olileanya ịkpọku aha Onyenwe anyị Chineke. ### 5 Nke a bụ akwụkwọ ọmụmụ nke ụmụ mmadụ, nụbọchị Chineke kere Adam, dịka oyiyi Chineke ka o kere ya, Nwoke na nwanyị, o mere ha, o gọzikwara ha, ọ kpọkwara aha ha Adam nụbọchị o kere ha. Biri mana Adam iri afọ iri atọ na narị abụọ, ọ mụtara nwa dịka ụdịdị ya na dịka oyiyi ya, ọ kpọkwara aha ya Set. Ụbọchị ndị Adam biri mgbe ọ mụsịrị Seth bụ narị afọ asaa, ọ mụkwara ụmụ ndị ikom na ụmụ ndị inyom. Ụbọchị niile nke Adam biri dị iri atọ na narị itoolu afọ, ọ nwụkwara. Seth biri ndụ narị afọ abụọ na ise, ma mụọ Enos. Set biri ndụ mgbe ọ mụsịrị Enos, narị afọ asaa na asaa, ọ mụkwara ụmụ ndị ikom na ụmụ ndị inyom. Ụbọchị niile nke Seth dị afọ narị itoolu na iri na abụọ, ma ọ nwụrụ. Ma Enos diri ndụ afọ otu narị na iri itoolu, ma mụọ Kenan. Ma Enos biri ndụ mgbe ọ mụsịrị Kainan, narị afọ asaa na iri afọ na ise, ma ọ mụtara ụmụ ndị ikom na ụmụ ndị inyom. Ụbọchị niile nke Enos ghọrọ narị afọ itoolu na ise, ma ọ nwụrụ. Na Kainan biri otu narị afọ na iri asaa, ọ mụrụ Mahalalel. Ma Kainan biri ndụ mgbe ọ mụsịrị Mahalalel, narị afọ asaa na iri afọ anọ, ma ọ mụtara ụmụ ndị nwoke na ụmụ ndị nwanyị. Ma ụbọchị niile nke Kainan ghọrọ afọ iri na narị itoolu, ma ọ nwụrụ. Mahalalel biri otu narị afọ na iri isii na ise, ọ mụrụ Jared. Mahalalel dịrị ndụ mgbe ọ mụsịrị Jared afọ narị asaa na iri atọ, ọ mụkwara ụmụ ndị ikom na ụmụ ndị inyom. Ma ụbọchị niile nke Maleleel ghọrọ afọ narị asatọ na iri itoolu na ise, ma ọ nwụrụ. Jared biri afọ narị na iri isii na abụọ, mụọ Enoch. Ma Jared biri ndụ mgbe ọ mụsịrị Enoch, narị afọ asatọ, ma mụọ ụmụ ndị nwoke na ụmụ ndị nwanyị. Ma ụbọchị niile nke Jared ghọrọ narị afọ itoolu na iri isii na abụọ, ma ọ nwụrụ. Enoch biri narị afọ na iri isii na ise, ma mụọ Metusela. Enoch masịrị Chineke mgbe ọ mụsịrị Metusela, ọ dị ndụ narị afọ abụọ, ma mụta ụmụ ndị nwoke na ụmụ ndị nwanyị. Ụbọchị niile nke Enọk ghọrọ narị afọ atọ na iri isii na ise. Ma Enoch masịrị Chineke, a chọtaghịkwa ya, nihi na Chineke weere ya gaa. Methuselah biri narị afọ na iri isii na asaa, mụọ Lamech. Ma Methuselah biri ndụ mgbe ọ mụsịrị Lamech, afọ narị asatọ na abụọ, ma mụọ ụmụ ndị ikom na ụmụ ndị inyom. Ụbọchị niile nke Metusela biri ghọrọ narị afọ itoolu na iri isii na itoolu, ma ọ nwụrụ. Lamech biri narị afọ na iri asatọ na asatọ, mụọ nwa nwoke. Ọ kpọrọ aha ya Noa, na-ekwu, Onye a ga-enye anyị izuike site nọrụ anyị, na site nihe mgbu nke aka anyị, na site nala nke Onyenwe anyị Chineke bụrụ ọnụ. Lamech dịrị ndụ mgbe ọ mụsịrị Noah, narị afọ ise na iri isii na ise, ọ mụkwara ụmụ ndị ikom na ụmụ ndị inyom. Ụbọchị niile nke Lamech bụ narị asaa na iri ise na atọ afọ, ma ọ nwụrụ. Noa gbara narị afọ ise, ọ mụtara ụmụ ndị nwoke atọ, bụ Shem, Ham na Jafet. ### 6 Ma o mere mgbe ndị mmadụ bidoro ịba ụba nelu ụwa, a mụụrụ ha ụmụ ndị nwanyị. Mgbe ụmụ ndị ikom Chineke hụrụ ụmụ ndị inyom nke ndị mmadụ na ha mara mma, ha weere ndị nwanyị nye onwe ha site na ndị niile ha họọrọ. Ma Onyenwe anyị Chineke kwuru, Mmụọ m agaghị anọgide nime ndị mmadụ ndị a ruo mgbe ebighị ebi, nihi na ha bụ anụ ahụ, ma ụbọchị ha ga-abụ otu narị na iri afọ abụọ. Ndị dimkpa nọ nelu ụwa nụbọchị ndị ahụ, na mgbe ahụ, mgbe ụmụ Chineke na-abakwuru ụmụ ada ndị mmadụ, ha mụtaara ha ụmụ. Ndị ahụ bụ ndị dimkpa si noge ochie, ndị mmadụ ndị a ma ama. Mgbe Onyenwe anyị bụ Chineke hụrụ na ihe ọjọọ nke ụmụ mmadụ amụbaala nelu ụwa, na onye ọ bụla na-eche echiche ihe ọjọọ nobi ya mgbe niile, Ma Chineke chere echiche na o mere mmadụ nelu ụwa, ma o zubere iche. Ma Chineke kwuru, M ga-ehichapụ mmadụ nke m kere site nihu ụwa, site na mmadụ ruo nanụmanụ, sitekwa nihe na-akpụ akpụ ruo nnnụnụ nke eluigwe, nihi na m wutere na m kere ha. Noa chọtara ihuọma nihu Onyenweanyị Chineke. Ndị a bụ usoro ọmụmụ Noa. Noa bụ nwoke ezi omume, onye zuru okè nọgbọ ya, ọ masịrị Chineke Noa. Noa mụrụ ụmụ ndị ikom atọ, bụ Shem, Ham na Jafet. E mebiri ala nihu Chineke, ma ala jupụtara nikpe na-ezighị ezi. Onyenwe anyị Chineke hụrụ ụwa, ọ bụkwa nke e mebiri emebi, nihi na anụ ahụ niile mebiri ụzọ ha nelu ụwa. Onyenwe anyị Chineke gwara Noa, Oge nke mmadụ niile abịala nihu m, nihi na ala ejupụtala nikpe na-ezighị ezi site naka ha, ma lee, aga m ebibi ha na ala. Mee ya mere onwe gị ụgbọ mmiri site na osisi nke nwere akụkụ anọ, akwụ́ ị ga-eme nime ụgbọ mmiri ahụ, ma ị ga-eji ụrọ techie ya nime na nèzí. Ma otu a ka ị ga-eme ụgbọ mmiri ahụ: narị atọ kubit ka ogologo nke ụgbọ mmiri ahụ ga-abụ, iri ise kubit ka obosara ga-abụ, ma iri atọ kubit ka ịdị elu ya ga-abụ. Ị ga-achịkọta ọnụ mee ụgbọ mmiri ahụ, ma notu ọkpụkpụ aka ka ị ga-emecha ya nelu. Ụzọ nke ụgbọ mmiri ahụ ka ị ga-eme nakụkụ, ala ala, okpukpu abụọ na okpukpu atọ ka ị ga-eme ya. Ma lee, mụ onwe m na-eweta iju mmiri, mmiri nelu ala, ibibi anụ ahụ niile nke nwere mmụọ ndụ nokpuru eluigwe, na ihe niile dị nelu ala ga-anwụ. M ga-eme ka ọgbụgba ndụ m guzosie ike na gị, ị ga-abanye nime igbe ahụ, gị na ụmụ gị ndị ikom, na nwunye gị, na ndị nwunye ụmụ gị ndị ikom. Site nanụ ụlọ niile, na ihe niile na-akpụ akpụ, na anụ ọhịa niile, na anụ ahụ niile, ị ga-ebubata abụọ abụọ nime ụgbọ mmiri ahụ ka gị na ha nwee ike dị ndụ; ha ga-abụ nwoke na nwanyị. Site nụdị nnụnụ niile nke na-efe efe dị ka ụdị ha, na site nụdị anụmanụ niile dị ka ụdị ha, na site nụdị ihe niile na-akpụ akpụ nke na-akpụ nelu ụwa dị ka ụdị ha, abụọ abụọ site na ha niile ga-abata nebe gị ka e zụọ ha na gị, nwoke na nwanyị. Ma gị, ị ga-ewere maka onwe gị site na nri niile nke unu ga-eri, ị ga-achịkọtakwa ha nye onwe gị, ha ga-abụkwa nri nye gị na ha. Ma Noa mere ihe niile dị ka Onyenwe anyị Chineke nyere ya iwu, otu a o mere. ### 7 Onyenwe anyị Chineke gwara Noa sị, Bata gị na ezinaụlọ gị niile nime ụgbọ mmiri, nihi na ahụrụ m na ị bụ onye ezi omume nihu m nọgbọ a. Site nanụ ụlọ ndị dị ọcha, kpọbata nebe gị asaa asaa, nwoke na nwanyị, ma site nanụ ụlọ ndị na-adịghị ọcha, abụọ abụọ, nwoke na nwanyị. Ma site na nnụnụ nke eluigwe ndị dị ọcha, asaa asaa, nwoke na nwanyị, ma site na nnụnụ niile ndị na-adịghị ọcha, abụọ abụọ, nwoke na nwanyị, iji zụọ mkpụrụ nelu ala niile. Nihi na ka ụbọchị asaa, m ga-eweta mmiri ozuzo nelu ala, iri ụbọchị anọ na iri abalị anọ, m ga-ehichapụ ihe niile dị ndụ nke m kere site nihu ala niile. Noa mere ihe niile dị ka Onyenwe anyị Chineke nyere ya niwu. Noah dị afọ narị isii mgbe iju mmiri nke mmiri bịakwasịrị ụwa. Noa na ụmụ ya ndị nwoke, na nwunye ya, na ndị nwunye ụmụ ya ndị nwoke soro ya banyere nụgbọ mmiri ahụ nihi mmiri nke iju mmiri ahụ. Ma site nụdị nnụnụ ndị dị ọcha, na site nụdị nnụnụ ndị na-adịghị ọcha, na site nụdị anụ ụlọ ndị dị ọcha, na site nụdị anụ ụlọ ndị na-adịghị ọcha, na site nihe niile na-akpụ akpụ nelu ụwa, Abụọ abụọ, ha banyere na Noa nime ụgbọ mmiri, oke na nne, dị ka Chineke nyere Noa iwu. Ma ọ mere mgbe ụbọchị asaa gasịrị, mmiri nke iju mmiri bịakwasịrị ụwa. Nafọ nke narị isii nke ndụ Noa, nọnwa nke abụọ, nụbọchị iri abụọ na asaa nke ọnwa ahụ, nụbọchị ahụ, isi iyi niile nke ogbu mmiri gbawara, na ọnụ ụzọ mmiri nke eluigwe meghere. Mmiri ozuzo zoro nelu ụwa iri ụbọchị anọ na iri abalị anọ. Nụbọchị a, Noa, Shem, Ham, Jafet bụ ụmụ ndị ikom Noa, na nwunye Noa, na ndị nwunye atọ nke ụmụ ya ndị ikom soro ya bata nime ụgbọ mmiri ahụ. Na anụmanụ ọhịa niile dịka ụdị ha, na anụ ụlọ niile dịka ụdị ha, na ihe niile na-akpụ akpụ na-akpụgharị nelu ala dịka ụdị ha, na nnụnụ niile dịka ụdị ha, Ha batara Noa nime ụgbọ mmiri ahụ, abụọ abụọ, nwoke na nwanyị, site na anụ ahụ niile nke mmụọ ndụ dị nime ya. Na ndị na-abata, nwoke na nwanyị site nanụ ahụ niile batara, dịka Chineke nyere Noa iwu, Onyenwe anyị Chineke mechiri ụgbọ mmiri ahụ site na mpụga ya. Ma ọ bụrụ idemmiri iri anọ ụbọchị na iri anọ abalị nelu ụwa, mmiri mụbara, o weliri ụgbọ mmiri elu, a kulikwa ya elu site nala. Mmiri ahụ meriri ma mụbaa nke ukwuu nelu ụwa, igbe ahụ na-ese nelu mmiri ahụ. Mmiri ahụ juru oke nke ukwuu nelu ụwa, o kpuchikwara ugwu niile dị elu nke dị nokpuru eluigwe. Mmiri ahụ bulie elu ruo iri na ise cubits, o wee kpuchie ugwu niile dị elu. Anụ ahụ niile nke na-akpagharị nelu ụwa nwụrụ: nnụnụ, anụ ụlọ, anụ ọhịa, ihe niile na-akpụ akpụ na-akpagharị nelu ụwa, na mmadụ niile. Ma ihe niile nwere ume ndụ, na ihe niile nke dị nelu ala kpọrọ nkụ, nwụrụ anwụ. Ma o hichapụrụ ihe niile dị ndụ nke dị nelu ihu ụwa, site na mmadụ ruo nanụ ụlọ, na ihe na-akpụ akpụ, na nnụnụ nke eluigwe, e hichapụkwara ha nụwa, ma e hapụrụ naanị Noa, na ndị ya na ha nọ nụgbọ mmiri. Ma e buliri mmiri elu nelu ụwa ruo ụbọchị otu narị na iri ise. ### 8 Ma Chineke chetara Noa, na anụ ọhịa niile, na anụ ụlọ niile, na nnụnụ niile, na ihe e-kere e-kere niile nke na-akpụ akpụ, dị ka ha nọ ya nụgbọ mmiri, ma Chineke wetara mmụọ nelu ala, ma mmiri ahụ kwụsịrị. E kpuchiri isi iyi nke ogbu mmiri, na ọnụ ụzọ mmiri nke eluigwe, ma e mechikwara mmiri ozuzo si neluigwe. Ma mmiri ahụ nọ na-ala azụ na-esi nụwa pụọ, mmiri ahụ belatakwara mgbe iri ụbọchị ise na otu narị ụbọchị gasịrị. Ma igbe ọgbụgba ndụ ahụ nọdụrụ ala nọnwa nke asaa, nụbọchị iri abụọ na asaa nke ọnwa ahụ, nelu ugwu Ararat. Mmiri ahụ mana nọ na-ebelata ruo mgbe ọnwa nke iri. Na nime ọnwa nke iri, nụbọchị mbụ nke ọnwa ahụ, a hụrụ isi ugwu ukwu ndị ahụ. Ma o mere ka ọ bụrụ na mgbe iri ụbọchị anọ gasịrị, Noa meghere windo nke ụgbọ mmiri ahụ nke o mere. Ọ zipụrụ ugoloma ahụ, mgbe ọ pụrụ, ọ laghachighị ruo mgbe mmiri si nala takọrọ. Na o zigara nduru ọhụụ nazụ ya, ịhụ ma mmiri ebelatala site nala. Ma ebe nduru ahụ achọtaghị ebe izu ike maka ụkwụ ya, ọ laghachiri azụ nebe ọ nọ nime igbe ahụ, nihi na mmiri dị nelu ihu niile nke ala, ma ọ gbatịrị aka were ya, ma webata ya nebe onwe ya nime igbe ahụ. Ma mgbe o chere ụbọchị asaa ọzọ, o zigara nduru ahụ ọzọ site nụgbọ mmiri ahụ. Ma nduru ahụ laghachikwutere ya noge mgbede, o nwekwa akwụkwọ osisi oliv ntakịrị nọnụ ya, Noa wee mata na mmiri ebelatala nụwa. Ma mgbe o chere ọzọ ụbọchị asaa ndị ọzọ, o zitere nduru ahụ ọzọ, ma ọ laghachighị nebe ọ nọ ọzọ. Ma ọ bụrụ na nime afọ nke otu narị na isii nime ndụ Noa, nọnwa mbụ, nụbọchị mbụ nke ọnwa ahụ, mmiri si nụwa kwụsịrị. Noa kpughere elu ụlọ nke ụgbọ mmiri nke o mere, ma hụrụ na mmiri si nihu ụwa kwụsịrị. Nọnwa nke abụọ, ala takọrọ nkụ nụbọchị nke iri abụọ na asaa nke ọnwa ahụ. Onyenwe anyị Chineke gwara Noa, sị, Pụọ site nụgbọ mmiri ahụ, gị na nwunye gị, na ụmụ ndị ikom gị, na ndị nwunye ụmụ ndị ikom gị. Kpọpụta gị na anụmanụ niile ndị nọnyere gị, anụ ahụ niile site na nnụnụ ruo nanụ ụlọ, na ihe niile na-akpụ akpụ na-ejegharị nelu ụwa. Mụbaanụ ma baanụ ụba nelu ụwa. Na Noa pụtara, ya na nwunye ya, na ụmụ ya ndị ikom, na ndị nwunye ụmụ ya ndị ikom. Ma ụmụ anụ ọhịa niile, na ụmụ anụ ụlọ niile, na nnụnụ niile, na ihe niile na-akpụ akpụ na-akpụgharị nelu ala dịka ụdị ha, ha si nụgbọ mmiri pụta. Ma Noa wuru ebe nchụàjà nye Onyenwe anyị, o werekwa site na anụ ụlọ niile dị ọcha, na nnụnụ niile dị ọcha, chee ihe nsure ọkụ nelu ebe nchụàjà ahụ. Onyenwe anyị Chineke nụrụ ísì ụtọ ahụ. Onyenwe anyị Chineke kwukwara nobi ya sị, Agaghị m abụkwa ọnụ ala ahụ ọzọ nihi ọrụ ndị mmadụ, nihi na uche mmadụ na-adị nihe ọjọọ nke ukwuu site na nwata ya. Ya mere, agaghị m etigbukwa anụ ahụ niile dị ndụ ọzọ dị ka m mere. Nụbọchị niile nke ụwa, mkpụrụ na owuwe ihe ubi, oyi na okpomọkụ, ọkọchị na opupu ihe ubi, ehihie na abalị, agaghị akwụsị. ### 9 Chineke gọziri Noa na ụmụ ndị ikom ya, sị ha, Mụbaanụ, baanụ ụba, jupụtanụ nụwa, nwetanụ ike nelu ya. Ịma jijiji na egwu unu ga-adị nelu anụ ọhịa niile nke ala, nelu nnụnụ niile nke eluigwe, nelu ihe niile na-akpụ akpụ nelu ala, na nelu azụ niile nke osimiri; site naka m enyela ha naka unu. Na ihe niile na-akpụ akpụ nke dị ndụ ga-abụrụ unu nri, dịka akwụkwọ nri ahịhịa, enyela m unu ihe niile. Mana unu agaghị eri anụ nwere ọbara nke ndụ nime ya. Maka na ọbara unu nke mkpụrụobi unu, site naka ụmụ anụ ọhịa niile ka m ga-achọpụta ya, nakwa site naka mmadụ nwanne, ka m ga-achọpụta mkpụrụobi nke mmadụ. Onye ọbụla na-awụsa ọbara mmadụ, a ga-awụsa ọbara ya nọnọdụ ọbara ya, nihi na e mere m mmadụ noyiyi Chineke. Unu ma mụbaanụ, baanụ ụba, jupụtanụ nụwa, nweekwanụ ike nelu ya. Chineke gwara Noa na ụmụ ya ndị nwoke soro ya, na-ekwu, Na lee, m na-eguzo ọgbụgba ndụ m nye unu, na nye mkpụrụ unu nọnyere unu, na mkpụrụ obi niile dị ndụ nke unu, site na nnụnụ, na site nanụ ụlọ, na ụmụ anụ ọhịa niile nke ụwa, dị ka ha niile si dị nke unu, site na ndị niile pụtara nigbe ahụ. Aga m guzobe ọgbụgba ndụ m na unu, anụ ahụ niile agaghị anwụkwa ọzọ site na mmiri nke iju mmiri ahụ, ọ gaghịkwa enwekwa iju mmiri ọzọ ibibi ala niile. Onyenwe anyị bụ Chineke gwara Noa, Nke a bụ ihe ịrịba ama nke ọgbụgba ndụ ahụ nke m na-enye netiti mụ na unu, na netiti mkpụrụ obi niile dị ndụ nke nọnyeere unu ruo ọgbọ niile ebighị ebi. Ụta m ka m na-etinye nigwe ojii, ọ ga-abụkwa ihe ịrịba ama nke ọgbụgba ndụ dị netiti m na ụwa. Ọ ga-abụkwa na mgbe m na-ekpokọta ígwé ojii nelu ala, a ga-ahụ ụta m nígwé ojii. Ma m ga-echeta ọgbụgba-ndụ m, nke dị netiti m na unu, na netiti mkpụrụ-obi niile dị ndụ nanụ-ahụ niile, na mmiri agaghị abụkwa iju-mmiri ọzọ, nke ga-ebibi anụ-ahụ niile. Ụta m ga-adị nigwe ojii, m ga-ahụ ya icheta ọgbụgba ndụ ebighị ebi netiti m na ụwa, na netiti mkpụrụ obi niile dị ndụ nanụ ahụ niile, nke dị nụwa. Ma Chineke gwara Noa, Nke a bụ ihe ịrịba ama nke ọgbụgba ndụ nke m mere netiti mụ na netiti anụ ahụ niile nke dị nụwa. Ụmụ ndị nwoke Noa ndị si nụgbọ mmiri ahụ pụta bụ Shem, Ham na Jafet. Ham bụ nna Kenan. Atọ ndị a bụ ụmụ ndị ikom Noa, site na ndị a ka e si gbasaa nelu ụwa niile. Ma Noa bidoro dị ka onye ọrụ ubi nke ala, o wee kụọ ubi vaịn. Ma ọ ṅụrụ mmanya, ma e mere ya aṅụrụma, ma a kpughepụrụ ya nụlọ ya. Ma Ham bụ nna Kenan hụrụ ọtọ nke nna ya, ma mgbe ọ pụrụ, ọ gwara ụmụnne ya abụọ nọ nèzí. Ma Shem na Japheth weere uwe ahụ, ha tinyere ya nuwe azụ ha abụọ, ma ha ji azụ gaa, ma ha kpuchiri ọtọ nna ha, ihu ha dịkwa nazụ, ma ha ahụghị ọtọ nna ha. Noa si na mmanya ahụ teta, ọ makwa ihe niile nke nwa ya nwoke nke nta mere ya. Ma o kwuru, A bụrụ ọnụ Canaan nwa ohu, ọ ga-abụ ohu ụlọ nye ụmụnne ya. Na o kwuru, Ngọzị dịrị Onyenwe anyị Chineke nke Shem, na Kenan ga-abụ ohu ulo nke ya. Ka Chineke mee ka Jafet saa mbara, ka o biri nụlọ nke Shem, ka Kenan bụrụ ohu ya. Noa biri ndụ mgbe iju-mmiri ahụ gasịrị afọ narị atọ na iri ise. Ma ụbọchị niile nke Noa ghọrọ narị itoolu na iri ise afọ, ma ọ nwụrụ. ### 10 Ndị a bụ ọmụmụ nke ụmụ ndị ikom Noa, Shem, Ham, Jafet, a mụụrụ ha ụmụ ndị ikom mgbe ide mmiri gasịrị. Ụmụ ndị ikom Japheth bụ Gomer, na Magog, na Madai, na Javan, na Elisha, na Tubal, na Meshech, na Tiras. Na ụmụ ndị ikom Gomer bụ Ashkenaz, na Riphath, na Togarmah. Ụmụ ndị ikom Javan bụ Elisha, Tharseis, Kittim na Rhodians. Site na ndị a ka e si kewapụta agwaetiti nke mba niile nala ha, onye ọ bụla dịka asụsụ ya nime ebo ha, na nime mba ha. Ụmụ ndị ikom Ham bụ Kush, na Mizraim, Put, na Kenan. Ụmụ ndị ikom Kush bụ Seba, Havila, Sabta, Raama na Sabteka. Ụmụ ndị ikom Raama bụ Sheba na Dedan. Cush mụrụ Nimrod, onye a malitere ịbụ dike nelu ụwa. Nke a bụ dike onye dinta nihu Onyenwe anyị Chineke, nihi ya ha ga-asị, dị ka Nimrod dike onye dinta nihu Onyenwe anyị. Mmalite alaeze ya bụ Babilọn, na Orek, na Akad, na Kalanne, nala Shaina. Site nala ahụ, Asọọ pụrụ wee wuo Ninive, na obodo Roobọt, na Kala, Na Dasah dị netiti Ninive na Kalak; nke a bụ obodo ukwu. Ma Mesraim mụrụ ndị Ludim, na ndị Naphtali, na ndị Enemetim, na ndị Labim, na ndị Pathrusim, na ndị Casluhim, ebe ndị Philistines si pụta, na ndị Caphtorim. Canaan mụrụ Sidon, nwa mbụ ya, na Hittite, na ndị Jebus, na ndị Amọrait, na ndị Girgash, na ndị Hivite, na ndị Aroukaion, na ndị Asennaion, na onye Aradian, na onye Samaritan, na onye Amathi. Mgbe nke a gasịrị, a chụsara ebo ndị Kenan. Oke ala ndị Kenan sitere na Saịdọn ruo mgbe a na-abịa Gerar na Gaza, ruokwa mgbe a na-abịa Sọdọm na Gọmọra, Adama na Zebọim ruo Lasha. Ndị a bụ ụmụ ndị ikom Ham, nime agbụrụ ha, dịka asụsụ ha si dị, nime ala ha, na nime mba ha. Shem bụ nna nke ụmụ ndị ikom Eber niile, nwanne Japheth nke ukwu, a mụụrụ ya ụmụ. Ụmụ ndị ikom Shem bụ Elam, na Assyria, na Arphaxad, na Lud, na Aram, na Cainan. Ụmụ ndị ikom Aram bụ Uz, na Ul, na Gater, na Meshech. Na Arphaxad mụrụ Cainan, Cainan mụrụ Sala, Sala mụkwara Eber. Eber mụtara ụmụ ndị ikom abụọ, aha nke mbụ bụ Peleg, nihi na nụbọchị ndụ ya ka e kere ụwa, aha nwanne ya nwoke bụ Joktan. Joktan mụrụ Elmodad, na Saleth, na Sarmoth, na Jerach. na Hadoram, na Abimael, na Diklah, na Obal, na Abimael, na Sheba, na Ophir, na Euilah, na Jobab; ndị a niile bụ ụmụ ndị ikom Joktan. Ma ọ bụrụ na ebe obibi ha si na Masse ruo mgbe ha bịara nugwu Saphera nke ọwụwa anyanwụ. Ndị a bụ ụmụ ndị ikom Shem, nime ebo ha, dịka asụsụ ha si dị, nime mpaghara ala ha, na nime mba ha. Ndị a bụ ebo nke ụmụ Noa dịka ọgbọ ha si dị, dịka mba ha si dị, site na ndị a ka e si kesaa mba niile nelu ụwa mgbe iju mmiri gasịrị. ### 11 Ala niile nwere otu asụsụ, na otu okwu nye mmadụ niile. Ọ bụ ya mere na mgbe ha si nọwụwa anyanwụ na-akwaga, ha chọtara ala dị larịị nala Shinar, ha wee biri nebe ahụ. Mmadụ sịrị onye agbata obi ya, Bịanụ ka anyị kpụọ brik, ka anyị siekwa ha nọkụ. Brik ghọrọ ha nkume, asụfọltụ ghọkwara ha ụrọ. Ma ha kwuru, Bịanụ ka anyị wuoro onwe anyị obodo na ụlọ elu, nke isi ya ga-eru ruo eluigwe, ka anyị meekwara onwe anyị aha, tupu a gbasaa anyị nelu ihu ala niile. Onyenwe anyị rịdara ala ịhụ obodo na ụlọ elu nke ụmụ mmadụ wuru. Ma Onyenwe anyị kwuru, Lee, agbụrụ otu, na asụsụ otu nke ha niile, na nke a ha malitere ime, ma ugbu a ọ dịghị ihe ọ bụla ha nwere ike ibido ime ga-ada site naka ha. Bịanụ, ka anyị rịdata gbasaa asụsụ ha nebe ahụ, ka onye ọ bụla ghara ịnụ olu onye agbata obi ya. Onyenwe anyị chụsara ha site nebe ahụ gaa nihu ụwa niile, ha kwụsịkwara iwu obodo ahụ na ụlọ elu ahụ. Nihi nke a, a kpọrọ aha ya Mgbagwoju anya, maka na ebe ahụ ka Onyenwe anyị gbagwojuru asụsụ niile nke ụwa, na site nebe ahụ ka Onyenwe anyị si chụsaa ha nelu ihu ụwa niile. Ndị a bụ ọgbọ ndị Shem, Shem gbara otu narị afọ mgbe ọ mụrụ Arphaxad, nafọ nke abụọ mgbe uju mmiri ahụ gasịrị. Ma Shem biri ndụ mgbe ọ mụsịrị Arphaxad, afọ narị ise, ma mụọ ụmụ ndị ikom na ụmụ ndị inyom, ma nwụọ. Arphaxad biri afọ otu narị na iri atọ na ise, mụọ Cainan. Arphaxad dịrị ndụ, mgbe ọ mụsịrị Kainan, afọ anọ narị, ọ mụkwara ụmụ ndị nwoke na ụmụ ndị nwanyị, ma nwụọ. Kainan dịrị ndụ narị afọ na iri afọ atọ, ma mụọ Sala, Kainan dịkwara ndụ, mgbe ọ mụsịrị Sala, afọ narị atọ na iri atọ, ọ mụkwara ụmụ ndị nwoke na ụmụ ndị nwanyị, ma nwụọ. Ma Sala biri narị afọ na iri afọ atọ, ma mụọ Eber. Ma Sala dịrị ndụ mgbe ọ mụsịrị Eber, narị afọ atọ na iri afọ atọ, ma mụọ ụmụ ndị nwoke na ụmụ ndị nwanyị, ma nwụọ. Ma Eber dị ndụ narị afọ na iri atọ na anọ, ma ọ mụrụ Peleg. Ma Eber biri, mgbe ọ mụsịrị Phaleg, afọ narị abụọ na iri asaa, ọ mụtakwara ụmụ ndị ikom na ụmụ ndị inyom, ma ọ nwụrụ. Ma Phaleg biri iri afọ atọ na otu narị afọ, ma mụọ Ragau. Ma Faleg biri ndụ mgbe ọ mụsịrị Ragau, narị afọ abụọ na itoolu, ma ọ mụtara ụmụ ndị ikom na ụmụ ndị inyom, ma ọ nwụrụ. Ragau biri afọ otu narị na iri atọ na abụọ, ọ mụrụ Seruch. Ma Ragau biri ndụ mgbe ọ mụsịrị Seruch, narị afọ abụọ na asaa, ma mụọ ụmụ ndị ikom na ụmụ ndị inyom, ma nwụọ. Na Seruk biri narị afọ na iri atọ, ma mụọ Nehọ. Ma Seruch biri ndụ mgbe ọ mụsịrị Nahor, afọ narị abụọ, ma mụọ ụmụ ndị ikom na ụmụ ndị inyom, ma nwụọ. Ma Nahor dịrị ndụ afọ otu narị na iri asaa na itoolu, ma mụọ Tera. Neho dịrị ndụ, mgbe o mụsịrị Tera, afọ otu narị na iri abụọ na ise, ọ mụkwara ụmụ ndị ikom na ụmụ ndị inyom, ọ nwụkwara. Tera gbara iri afọ asaa mgbe ọ mụrụ Abram, na Nahor, na Haran. Ndị a bụ usoro ọmụmụ Tera. Tera mụrụ Ebram, Nehọ na Haran, ma Haran mụrụ Lọt. Ma Arran nwụrụ nihu Tera bụ nna ya nala ebe a mụrụ ya, nala ndị Kaldiya. Abram na Nahor lụtara onwe ha ndị nwunye. Aha nwunye Abram bụ Sara, aha nwunye Nahor bụ Melcha, ada Haran, onye bụkwa nna Melcha na nna Isca. Sarai bụ aga, ọ mụtaghị ụmụ. Tera kpọọrọ Ebram nwa ya nwoke, na Lot nwa Aran, nwa nwa ya nwoke, na Serai nwunye nwa ya, bụ nwunye Ebram nwa ya nwoke. O dupụtara ha site nala ndị Kaldịa ka ha gaa nala Kenan, ma ha rutere Haran, o biri ebe ahụ. Ụbọchị niile nke Tera nọrọ nala Haran bụ narị afọ abụọ na ise, ma Tera nwụrụ na Haran. ### 12 Onyenwe anyị gwara Abram sị, Pụọ site nala gị, sitekwa netiti ndị ikwu gị, sitekwanụ nụlọ nna gị, bịa nala ahụ nke m ga-egosi gị. M ga-eme gị ka ị bụrụ mba dị ukwuu, m ga-agọzikwa gị, meekwa ka aha gị dị ukwuu, ị ga-abụkwa onye a gọziri agọzi. Na m ga-agọzi ndị na-agọzi gị, ndị na-akọcha gị ka m ga-akọcha, na a ga-agọzi nime gị agbụrụ niile nke ụwa. Abram gara dị ka Onyenwe anyị gwara ya, Lot sokwa ya gaa. Abram dị afọ iri asaa na ise mgbe ọ si Haran pụta. Ma Abram weere Sarai nwunye ya, na Lot nwa nwanne ya nwoke, na ihe niile ha nwere nke ha nwetara, na mkpụrụobi niile nke ha nwetara si Haran, ha wee pụọ ịga nala Kenan. Ma Abram gafere ala ahụ nogologo ya ruo nebe Shekem, nosisi ook dị elu ahụ, ndị Kenan bi nala ahụ mgbe ahụ. Onyenwe anyị pụtara nye Abram, ọ sịrị ya, Aga m enye ụmụ gị ala a. Abram wuru ebe ịchụ aja nebe ahụ nye Onyenwe anyị onye pụtara ya. O si ebe ahụ pụọ gaa nugwu dị nọwụwa anyanwụ Betel, o guzobere ụlọ ikwu ya ebe ahụ na Betel nakụkụ ọdịda anyanwụ, na Angai nọwụwa anyanwụ, o wuru ebe ịchụ aja nye Onyenwe anyị nebe ahụ, kpọkuo aha Onyenwe anyị. Ma Abram hapụrụ, gawa maa ụlọikwu nọzara. Ọ dịkwa ụnwụ dị nala ahụ, Abram wee gbada nIjipt ibi ebe ahụ, nihi na ụnwụ ahụ siri ike nala ahụ. Ọ mere mgbe Abram bịarutere nso ibanye nIjipt, Abram gwara Sera nwunye ya, Amaara m na ị bụ nwanyị mara mma. Ọ ga-abụ ya mere, dịka mgbe ndị Ijipt hụrụ gị, ha ga-asị na nke a bụ nwunye ya, ha ga-egbu m, ma gị ka ha ga-echebe. Ekwuru m ya mere na m bụ nwanne ya nwanyị, ka o wee dịrị m mma site na gị, ka mkpụrụ obi m wee dị ndụ nihi gị. O mere ma, mgbe Abram banyere nIjipt, ndị Ijipt hụrụ nwunye ya na ọ mara mma nke ukwuu. Ndị ọchịchị Feroo hụrụ ya, ha toro ya nihu Feroo, ha kpọbatara ya nụlọ Feroo. Ma e mesoro Abram mmeso ọma nihi ya, ọ nwetakwara atụrụ, ụmụ ehi, ịnyịnya ibu, ndị ohu nwoke, ndị ohu nwanyị, ịnyịnya muul na ịnyịnya kamel. Ma Chineke tara Fero ahụhụ site na ihe otiti ndị dị ukwuu na ndị ọjọọ, ya na ezinaụlọ ya, nihi Sarai nwunye Ebram. Mgbe Feroo kpọrọ Ebram, ọ sịrị, Gịnị bụ ihe a i mere m, na ị gwaraghị m na ọ bụ nwunye gị? Gịnị mere i kwuru na ọ bụ nwanne m nwanyị; maka ya m weere ya ka ọ bụrụ nwunye m, ugbu a lee, nwunye gị nọ nihu gị, were ya pụọ. Ma Fero nyere ndị ikom iwu banyere Ebram ka ha zilaga ya, na nwunye ya, na ihe niile ọ nwere. ### 13 Abram si nIjipt rigoro, ya onwe ya, na nwunye ya, na ihe niile ya, na Lot so ya, banye nọzara. Abram bụ ọgaranya nke ukwuu nanụ ụlọ, na ọlaọcha, na ọlaedo. Ma ọ gara site nebe ọ siri bịa banye nọzara ruo Betel, ruo nebe ahụ ebe ụlọ ikwu ya dị na mbụ, netiti Betel na netiti Angai, nebe ebe ịchụ aja ahụ, ebe o buru ụzọ wuo na mbụ, Abram kpọkwara aha Onyenwe anyị nebe ahụ. Na Lot onye so Abram na-aga njem nwere atụrụ, na ehi, na ụlọ ikwu. Ma ala ahụ ezughị ha ibi ọnụ, nihi na ihe onwunwe ha dị ọtụtụ, ma ala ahụ ezughị ha ibi ọnụ. Ọgụ siri ike dapụtara netiti ndị ọzụzụ atụrụ nke Abram na ndị ọzụzụ atụrụ nke Lot, ma ndị Kenan na ndị Periz bi nala ahụ noge ahụ. Abram gwara Lot, Ka ọ ghara ịbụ ọgụ netiti mụ na gị, na netiti ndị ọzụzụ atụrụ m na ndị ọzụzụ atụrụ gị, nihi na anyị bụ ụmụnne. Ọ bụghị na lee, ala niile dị nihu gị? Kewapụ onwe gị site nebe m nọ, ọ bụrụ na ị ga naka ekpe, aga m naka nri, ma ọ bụrụ na ị ga naka nri, aga m naka ekpe. Ma mgbe Lot buliri anya ya elu, ọ hụrụ mpaghara niile gbara Jordan gburugburu, na ha niile nwere mmiri nke ọma, tupu Chineke ebibie Sodom na Gomorrah, dịka paradaịs nke Chineke, na dịka ala Egypt, ruo mgbe a bịaruo Zoar. Lot họọrọ onwe ya mpaghara niile gbara gburugburu Jordan, Lot si nọwụwa anyanwụ pụọ, ha kewara ibe ha, onye ọ bụla si nebe nwanne ya nọ. Abram biri nala Canaan, ma Lot biri nobodo nke mpaghara gbara gburugburu, o wukwara ụlọ ikwu ya na Sodom. Ma ndị mmadụ ndị nọ na Sọdọm bụ ndị ajọ omume na ndị mmehie nihu Chineke nke ukwuu. Ma Chineke gwara Abram mgbe Lot kewapụrụ nebe ọ nọ, Welie anya gị elu, hụ site nebe ị nọ ugbu a gaa nugwu na ndịda na ọwụwa anyanwụ na osimiri, Nihi na ala niile nke ị na-ahụ, m ga-enye gị ya na mkpụrụ gị ruo mgbe ebighị ebi. Ma aga m eme mkpụrụ gị dịka ájá nke ụwa, ọ bụrụ na mmadụ nwere ike ịgụ ájá nke ụwa, mkpụrụ gị ga-abụkwa nke a ga-agụta. Bilie ọtọ gafee ala ahụ nogologo ya na nobosara ya, nihi na gị ka m ga-enye ya na mkpụrụ gị ruo mgbe ebighị ebi. Mgbe Abram kwapụrụ ụlọ ikwu ya bịa biri nakụkụ osisi ook nke Mamre, nke dị na Hebron, o wuru ebe ịchụ aja nebe ahụ nye Onyenwe anyị. ### 14 O mere na nalaeze nke Amarfal eze Shaịna, na Ariok eze Elasa, Kedolaoma eze Elam, na Tagal eze mba niile, Ha mere agha na Balla eze Sọdọm, na Barsa eze Gọmọra, na Sennaar eze Adama, na Symobor eze Zebọiim, na eze Balak; nke a bụ Zọa. Ndị a niile kwekọrịtara nelu ndagwurugwu nnu ahụ, nke bụ Osimiri Nnu. Afọ iri na abụọ ka ha jere Chedorlaomer ozi, ma nafọ nke iri na atọ, ha nupụrụ isi. Nafọ nke iri na anọ, Chedorlaomer na ndị eze ya bịara, ha gburu ndị dimkpa nọ nAshtaroth na Karnaim, na mba ndị siri ike nọnyere ha, na ndị Ommaeans nọ nobodo Saue. Na ndị Horites ndị nọ nugwu Seir, ruo osisi terebinth nke Paran, nke dị nọzara. Ma mgbe ha laghachiri, ha bịara nisi iyi nke ikpe, nke bụ Kadesh, ha gbukwara ndị ọchịchị niile nke Amalek, na ndị Amọrait ndị bi na Hazazon Tamar. Eze Sọdọm, eze Gọmọra, eze Adama, eze Zebọim, na eze Balak (nke bụ Zoa) pụtara, ha dozikwara onwe ha maka agha na Ndagwurugwu Nnu. Nebe Chedorlaomer eze Elam, na Tidal eze mba niile, na Amraphel eze Shinar, na Arioch eze Ellasar, ndị eze anọ megide ndị ise. Ndagwurugwu nnu ahụ nwere olulu mmiri bitumen. Eze Sodom na eze Gomorrah gbapụrụ ma daba nime ha ebe ahụ, ma ndị fọdụrụ gbagara nugwu. Ha weere ịnyịnya niile nke Sọdọm na Gọmọra, na nri niile ha, ma ha pụrụ. Ha weere Lot nwa nwanne Abram, na akpa ya, ma ha pụọ, ọ bụ nihi na ọ bi na Sodom. Mgbe ọ bịarutere ma onye nime ndị azọpụtara kwuru Abram onye Hibru, ya onwe ya biri nakụkụ osisi ook nke Mamre onye Amo, nwanne Eskol, na nwanne Onan, ndị bụ ndị otu nke Abram. Mgbe Abram nụrụ na ejidere Lot nwanne ya nagha, ọ gụrụ ndị ezinaụlọ ya narị atọ na iri na asatọ, wee chụso ha ruo Dan. Ma ọ dakwasịrị ha nabalị ahụ ya onwe ya, na ndị ohu ya, ma ọ tiri ha, ma ọ chụrụ ha ruo Hoba, nke dị naka ekpe Damaskọs. Ma ọ kpọghachiri ịnyịnya niile nke Sọdọm, na Lọt nwa nwanne ya, na ihe onwunwe ya niile, na ndị inyom, na ndị mmadụ. Eze Sọdọm pụtara izute ya, mgbe ọ laghachiri site na mmerigbu Kedọlaọma na ndị eze ndị so ya, nime Ndagwurugwu Shaveh, nke bụ Ala Dị Larịị nke Ndị Eze. Na Melchizedek eze Salem wetara achịcha na mmanya, ọ bụkwa onye nchụaja nke Chineke Onye kachasị elu. Ma ọ gọziri Ebram, ma kwuo, A gọziri Ebram site na Chineke Onye kachasị elu, onye kere eluigwe na ala. Ma ngọzị dịrị Chineke Onye kachasị elu, onye nyefere ndị iro gị nokpuru aka gị, Abram nyekwara ya otu ụzọ nụzọ iri site nihe niile. Eze Sodom gwara Abram sị, Nye m ndị nwoke ahụ, ma were ịnyịnya ahụ nonwe gị. Abram gwara eze Sọdọm, Aga m eweli aka m elu nye Onyenwe anyị Chineke Onye kachasị ihe niile elu, onye kere eluigwe na ụwa, Ọ bụrụ na site neriri ruo ihe e ji ekegide akpụkpọ ụkwụ, agaghị m esite nihe niile bụ nke gị were ihe ọ bụla, ka ị ghara ịsị na mụ onwe m mere Abram ọgaranya. Ewezuga ihe ndị nwokorobịa riri, na òkè nke ndị nwoke ndị soro m gaa Eshcol, Onan, Mamre, ndị a ga-ewere òkè ha. ### 15 Mgbe okwu ndị a gasịrị, okwu Onyenwe anyị bịakwutere Abram nọhụ, na-ekwu sị, Atụla egwu Abram, mụ onwe m bụ ọta gị, ụgwọ ọrụ gị ga-adị ukwuu nke ukwuu. Abram kwuru, Nna m ukwu Onyenwe anyị, gịnị ka ị ga-enye m? Mụ onwe m na-ala nenweghị nwa, ma nwa nwoke Masek nke ndị ezinaụlọ m, onye a bụ Eliezer onye Damascus. Ma Abram kwuru, Ebe ọ bụ na ị nyeghị m mkpụrụ, onye a mụrụ nụlọ m ga-eketa m. Na ozugbo, olu Onyenwe anyị bịakwutere ya, na-ekwu, Nke a agaghị eketa gị, kama onye ga-esi nahụ gị pụta, ya ga-eketa gị. O dupụtara ya nèzí, ma gwara ya, Lelee anya nelu neluigwe, ma gụọ kpakpando ndị ahụ, ọ bụrụ na ị ga-enwe ike ịgụ ha. Ma o kwuru, Otu a ka mkpụrụ gị ga-adị. Ma Abram kwere Chineke, a gụnyekwara ya dịka onye ezi omume. Ọ sịrị ya, Mụ onwe m bụ Chineke onye kpọpụtara gị site nala ndị Kaldiya, ka m nye gị ala a ị ga-eketa. O siri, Onyenwe m Nna m ukwu, gịnị ka m ga-eji mara na m ga-eketa ya? Ọ gwara ya sị, Wetara m nwa ehi gbara afọ atọ, na ewu gbara afọ atọ, na ebule gbara afọ atọ, na nduru, na kpalakwukwu. O were ya ihe ndị a niile, ma kewaa ha netiti, ma dobee ha ihu nihu ibe ha, mana nnụnụ ndị ahụ, o kewaraghị ha. Nnụnụ rịdatara nelu ozu ndị ahụ, nelu iberibe abụọ ha, ma Abram nọdụrụ ala iche ha nche. Mgbe anyanwụ na-ada, ọ dara nọnọdụ oke ụjọ nahụ Abram, ma lee, ụjọ gbara ọchịchịrị nke ukwu dakwasịrị ya. E kwuru okwu nye Abram, sị, Ị ga-amata nke ọma na mkpụrụ gị ga-abụ ọbịa nala na-abụghị nke ha, ha ga-eme ha ohu, ha ga-emeso ha ihe ọjọọ, ha ga-eweda ha nala, ruo narị afọ anọ. Ma mba ahụ nke ha ga-efe, mụ onwe m ga-ekpe ya ikpe. Mgbe ihe ndị a gasịrị, ha ga-eji akụ̀ dị ukwuu pụọ nʼebe a. Gị ma ị ga-alaghachi nebe ndị nna gị nọ nudo, mgbe e zụlitere gị ruo ịka nka ọma. Nọgbọ nke anọ, ha ga-alọghachite ebe a, nihi na mmehie ndị Amor ejuzubeghị. Ebe ọ bụ na anyanwụ dara nọdịda anyanwụ, ire ọkụ pụtara, na lee, ite na-esi anwụrụ ọkụ na ọwaọkụ nke ọkụ, nke gafere netiti iberibe ndị a. Nụbọchị ahụ, Onyenwe anyị na Abram gbara ndụ, na-ekwu sị, Aga m enye ụmụ ụmụ gị ala a, site nOsimiri Ijipt ruo nOsimiri Yufretis dị ukwu. Ndị Kenites, na ndị Kenizzites, na ndị Kadmonites. na ndị Hittites, na ndị Perizzites, na ndị Rephaim, na ndị Amọrait, na ndị Kenan, na ndị Hiv, na ndị Gigash, na ndị Jebus. ### 16 Sarai bụ nwunye Abram amụtaghị ya nwa, o nwere ohu nwanyị nta si Ijipt, onye aha ya bụ Hagar. Sarai gwara Abram, Lee, Onyenwe anyị emechibidola m ka m ghara ịmụ nwa, bata ya mere nebe odibo nwanyị m nọ, ka m si naka ya nweta ụmụ. Abram nụrụ olu Sarai. Ma mgbe Sera, nwunye Ebram weere Hega onye Ijipt, ohu nwanyị nke ya, mgbe afọ iri gasịrị nke Ebram bi na ala Kenan, o nyere ya Ebram di ya dịka nwunye. Ma ọ banyere na Hagar, ma ọ tụụrụ ime, ma ọ hụrụ na ọ dị ime, ma e wedara nne ukwu ùgwù nihu ya. Sarai sịrị Abram, A na-emejọ m site naka gị. Mụ nyere gị nwa agbọghọ na-ejere m ozi ka ọ baa nobi gị, ma mgbe ọ hụrụ na ọ dị ime, e ledara m anya nihu ya. Ka Chineke kpee ikpe netiti mụ na gị. Abram kwuru Saran, sị, Lee, odibo gị nwanyị nọ naka gị, meso ya otú ọ dị gị mma. Sara mesoro ya ihe ọjọọ, ọ gbapụrụ nihu ya. Onye ozi nke Onyenwe anyị chọtara ya nisi iyi mmiri dị nọzara, nisi iyi dị nụzọ Shua. Mmụọ ozi nke Onyenwe anyị gwara ya, Hegar, odibo nwanyị Sarai, olee ebe i si abịa? Olee ebe ị na-aga? Ọ sịrị, Ana m agba ọsọ site nihu Sarai, nne m ukwu. Onye ozi nke Onyenwe anyị gwara ya sị, Laghachi azụ gakwuru nwanyị nwe gị ma dobe onwe gị nokpuru aka ya. Onye ozi nke Onyenwe anyị gwara ya sị, Aga m eme ka mkpụrụ gị mụbaa nke ukwuu, a gaghị agụta ha nihi ọtụtụ ha. Onyeozi Onyenwe anyị gwara ya sị, Lee, ị dị ime, ị ga-amụ nwa nwoke, ị ga-akpọ aha ya Ishmel, nihi na Onyenwe anyị anụla banyere nhụju anya gị. Nke a ga-abụ nwoke ọhịa, aka ya ga-adị nelu mmadụ niile, aka mmadụ niile ga-adịkwa nelu ya, na ọ ga-ebi nihu ụmụnne ya niile. Ọ kpọrọ aha Onyenwe anyị onye na-agwa ya okwu, Gị bụ Chineke onye hụrụ m, nihi na o kwuru, Nezie, ahụla m onye ahụ pụtara m ihe nihu ya. Nihi nke a, ọ kpọrọ olulu mmiri ahụ, Olulu Mmiri nke Onye Dị Ndụ Na-ahụ M; lee, ọ dị netiti Kadesh na Barad. Na Hega mụtaara Ebram nwa nwoke, ma Ebram kpọrọ aha nwa nwoke ya, onye Hega mụtaara ya, Ishmel. Abram dị afọ iri asatọ na isii mgbe Hagar mụtaara ya Ishmael. ### 17 O mere na Abram gbara afọ iri itoolu na itoolu. Onyenwe anyị gosiri onwe ya nye Abram, sị ya, Mụ onwe m bụ Chineke gị, biri ndụ nke ga-atọ m ụtọ nihu m, ma bụrụ onye na-enweghị ịta ụta. M ga-etinye ọgbụgba-ndụ m netiti m na netiti gị, m ga-emekwa ka ị mụbaa nke ukwuu. Ma Abram dara nihu ya. Ma Chineke gwara ya, sị, Lee, ọgbụgba ndụ m dị netiti mụ na gị, ị ga-abụkwa nna ọtụtụ mba. A na-agaghị akpọkwa aha gị Abram ọzọ, kama aha gị ga-abụ Abraham, nihi na emeela m gị nna mba dị ọtụtụ. Aga m eme ka ị baa ụba nke ukwuu nke ukwuu, aga m emekwa gị ka ị bụrụ mba dị iche iche, ndị eze ga-esikwa na gị pụta. M ga-eguzobe ọgbụgba ndụ m netiti mụ na gị, na netiti mkpụrụ gị nke ga-esote gị nọgbọ ha niile, ka ọ bụrụ ọgbụgba ndụ ebighị ebi, ka m bụrụ Chineke gị na Chineke nke mkpụrụ gị ndị ga-esote gị. Aga m enye gị na mkpụrụ gị nke ga-esochi gị ala ahụ ị na-ebi dị ka ọbịa, bụ ala Kenan niile, ka ọ bụrụ ihe nweta ebighị ebi, aga m abụkwara ha Chineke. Chineke sịrị Ebraham, Ma gị ga-edebe ọgbụgba-ndụ m, gị na mkpụrụ gị nke ga-esote gị ruo nọgbọ ha niile. Nke a bụ ọgbụgba ndụ nke ị ga-edebe netiti mụ na unu, na netiti mkpụrụ gị na gị ruo nọgbọ ha niile, a ga-ebi ugwu nwoke ọ bụla nime unu. Unu ga-ebi ugwu anụ ahụ nke akpụkpọ ụgbọala unu, ọ ga-abụkwa ihe ịrịba ama nke ọgbụgba ndụ dị netiti m na unu. Nwata nke ụbọchị asatọ ka a ga-ebi ugwu netiti unu, nwoke niile nọgbọ unu niile, ma onye a mụrụ nụlọ ma onye e ji ego zụta site naka nwa nwoke ọ bụla nke mba ọzọ, bụ onye na-esighị na mkpụrụ gị. A ga-ebi onye a mụrụ nụlọ gị ugwu, na onye e jiri ọlaọcha zụta ugwu, ọgbụgba ndụ m ga-adịkwa nahụ unu ka ọ bụrụ ọgbụgba ndụ ebighị ebi. Na nwoke a na-ebighị ugwu, onye na-agaghị ebi ugwu anụ ahụ nke akpụkpọ ahụ ya nụbọchị nke asatọ, a ga-ebipụ mkpụrụ obi ahụ site na agbụrụ ya, nihi na o mebiela ọgbụgba ndụ m. Chineke gwara Abraham sị, Sarai nwunye gị, a gaghị akpọkwa aha ya Sarai ọzọ, kama Sarah ga-abụ aha ya. Aga m agọzi ya, ma nye gị nwa site na ya, ma gọzie ya, ọ ga-aghọkwa mba dị iche iche, ndị eze nke mba dị iche iche ga-esikwa na ya pụta. Abraham dara nihu ya ma chịa ọchị, o wee kwuo nime obi ya, na-asị, Onye gbara narị afọ ọ ga-amụta nwa nwoke? Sarah nke gbara iri afọ itoolu, ọ ga-amụ nwa? Abraham kwuru Chineke, Ka Ishmael nke a diri ndu nihu gi. Chineke sịrị Abraham, ee, lee, Sarah nwunye gị ga-amụtara gị nwa nwoke, ị ga-akpọ aha ya Isaac, m ga-eguzobe ọgbụgba ndụ m na ya, ka ọ bụrụ ọgbụgba ndụ ebighiebi, ịbụ Chineke ya na nke mkpụrụ ya niile. Gbasara Ishmel, lee, anụla m gị, na lee, agọziela m ya, aga m amụba ya nke ukwuu. Ọ ga-amụ mba iri na abụọ, aga m emekwa ya ka ọ bụrụ mba dị ukwuu. Ọgbụgba ndụ m ka m ga-eguzobe nebe Aịzik nọ, onye Sera ga-amụtara gị noge a, nafọ nke ọzọ. Ọ gụchara okwu ya na ya, ma Chineke si nebe Ebraham nọ rigoruo elu. Ma Abraham weere Ishmel nwa ya nwoke nke onwe ya, na ndị niile nke ezinaụlọ ya, na ndị niile e ji ọla ọcha zụta, na nwoke ọ bụla nime ndị nwoke ndị nọ nụlọ Abraham, ma bie ihu ọnụ ha noge ụbọchị ahụ, dị ka Chineke gwara ya. Abraham dị afọ iri itoolu na iri itoolu mgbe e biri anụ ahụ nke gburugburu amụ ya. Ishmael ma nwa nwoke ya gbara afọ iri na atọ mgbe e biri ya ugwu. Noge nke ụbọchị ahụ, e biri Abraham ugwu, ya na Ishmel nwa ya nwoke, Na ndị nwoke niile nke ụlọ ya, na ndị a mụrụ nụlọ ya, na ndị e jiri ọlaọcha zụta site na mba ndị ọzọ. ### 18 Chineke gosiri ya onwe ya nosisi ook nke Mamre, mgbe ọ nọdụrụ nọnụ ụzọ ụlọ ikwu ya netiti ehihie. Mgbe o weliri anya elu wee jiri anya ya abụọ hụ, lee, ndị nwoke atọ guzoro nelu ya. Mgbe ọ hụrụ ha, o si nọnụ ụzọ ụlọ ikwu ya gbapụ ịga zute ha, wee kpọọ isiala nala. Na o kwuru, Onyenwe anyị, ọ bụrụ na ya mere achọtara m ihuọma nihu gị, agafela ohu gị. Ka e were mmiri nezie, ka ha sachaa ụkwụ unu, ka unu mekwa onwe unu jụụ nokpuru osisi ahụ. M ga-ewere achịcha, unu ga-erikwa. Mgbe nke a gasịrị, unu ga-aga nụzọ unu, nihi ya unu wezugara onwe unu nebe ohu unu nọ. O kwuru, Otu a mee, dịka i kwuola. Ma Abraham mere ọsọ ọsọ gaa nụlọ ikwu ahụ gakwuru Sarah, ma gwa ya sị, Mee ọsọ ọsọ, gwakọta ihe atọ nke ọka wit dị mma, ma mee achịcha e siri nntụ. Na nime ehi, Abraham gbara ọsọ, o weere nwa ehi dị nro na ọma, o nyere ya onye na-eje ozi, onye ahụ mere ngwa ime ya. O weere bọta na mmiri ara ehi na nwa ehi nke o mere, ma debe ya nihu ha, ha riri nri, ma ya onwe ya guzoro nakụkụ ha nokpuru osisi ahụ. Ọ sịrị ya, Olee ebe Sera nwunye gị nọ? Ọ zara sị, Lee, ọ nọ nụlọikwu. O kwuru ma, Mgbe m na-alọghachi, m ga-abịakwute gị noge a noge oge, na Sera nwunye gị ga-enwe nwa nwoke. Sera nụrụ ihe a nọnụ ụzọ ụlọ ikwu ebe ọ nọ nazụ ya. Abraham na Sarah bụ ndị okenye gbara nnọọ agadi, ọ kwụsịkwaranụ ịdịrị Sarah ka ihe ndị nwanyị na-eme. Sarah chịrị ọchị nime onwe ya na-ekwu, Ọ bụghị ugbu a ọ mere m ruo ugbu a, ma onyenwe m bụ agadi. Onyenwe anyị sịrị Abraham, Gịnị mere Sera ji chịa ọchị nime onwe ya, na-ekwu, Mgbe ahụ, nezie, m ga-amụ nwa? Mụ onwe m emeela agadi. Ọ dịghị ihe ọ bụla ga-abụ ihe na-agaghị ekwe omume nebe Chineke nọ. Noge a, m ga-alọghachikwute gị, na Sarah ga-enwe nwa nwoke. O gọrọ ụgha ma Sera, na-ekwu, Achịrị m ọchị, nihi na ọ tụrụ egwu. Ma o kwuru ya, Mba, kama ị chịrị ọchị. Mgbe ha bilitere site nebe ahụ, ndị nwoke ahụ lere anya nihu obodo Sọdọm na Gọmọra. Ebraham sokwa ha na-aga, na-eziga ha. Mana Onyenwe anyị kwuru, Agaghị m ezo site nebe Abraham nwa ohu m nọ ihe ndị m na-eme. Abraham ma na-aghọ ga-abụ mba dị ukwuu na ọtụtụ, na a ga-agọzi nime ya mba niile nke ụwa. Amaara m nihi na ọ ga-enye iwu ụmụ ya ndị ikom, na ezinaụlọ ya mgbe ọ gachara, na ha ga-edebe ụzọ niile nke Onyenwe anyị, ime ezi omume na ikpe ziri ezi, ka Onyenwe anyị nwee ike iweta nelu Abraham ihe niile nke o kwuru ya. Onyenwe anyị kwuru, Mkpu nke Sọdọm na Gọmọra emụbaala ruo m, mmehie ha dịkwa ukwuu nke ukwuu. Mgbe m rịdara, aga m ahụ ma ọ bụ dịka mkpu ha nke na-abịakwute m ka ha na-emezu, ma ọ bụrụ na ọ bụghị otu ahụ, ka m mara. Ma mgbe ndị nwoke ahụ sitere nebe ahụ laghachiri, ha bịara na Sọdọm, ma Abraham ka nọ na-eguzo nihu Onyenwe anyị. Ma mgbe Ebraham bịaruru nso, o kwuru, Etila onye ezi omume na onye na-emeghị omume Chineke notu oge, ka onye ezi omume wee ghọọ dịka onye na-emeghị omume Chineke. Ọ bụrụ na e nwere ndị ezi omume iri ise nime obodo ahụ, ị ga-ebibi ha? Ọ bụghị na ị ga-ahapụ ebe ahụ niile nihi ndị ezi omume iri ise ahụ, ọ bụrụ na ha dị nime ya? Ọ dịghị nụzọ ọ bụla ị ga-eme ihe dị ka okwu a, igbu onye ezi omume na onye na-adịghị asọpụrụ Chineke, ka onye ezi omume wee dịrị ka onye na-adịghị asọpụrụ Chineke. Ọ dịghị nụzọ ọ bụla! Gị bụ onye na-ekpe ụwa niile ikpe, ọ bụ na ị gaghị eme ikpe ziri ezi? Onyenwe anyị kwuru, ọ bụrụ na e nwere iri ise ndị ezi omume na Sọdọm nobodo ahụ, aga m ahapụ obodo ahụ dum, na ebe ahụ niile nihi ha. Ma Ebraham zara sị, ugbu a amalitela m ikwu okwu nye Onyenwe anyị m, mụ onwe m bụ aja na ntụ. Ọ bụrụ ma ndị ezi omume iri ise adaa nọnụ ọgụgụ ruo iri anọ na ise, ị ga-ebibi obodo ahụ niile nihi ndị ise ahụ? O kwuru sị, Agaghị m ebibi ya, ọ bụrụ na m achọta iri anọ na ise nebe ahụ. Ma o tinyekwuru ka ọ gwakwuo ya okwu, ma o kwuru, Ọ bụrụ ma a chọta iri mmadụ anọ nebe ahụ, ma o kwuru, Agaghị m ebibi ya nihi iri mmadụ anọ ahụ. Ma o kwuru, Ọ bụghị ihe Onyenwe anyị ọ bụrụ na m ga-ekwu okwu? Ọ bụrụ na a ga-achọta iri atọ ebe ahụ? Ma o kwuru, Agaghị m ebibi ya nihi iri atọ ahụ. Ma o kwuru, Ebe m nwere ikwu okwu na Onyenwe anyị, ma ọ bụrụ na a ga-achọta iri abụọ nebe ahụ? Ma o kwuru, Agaghị m ebibi ya, ọ bụrụ na m achọta iri abụọ nebe ahụ. Ọ sịrị, Ọ bụghị ihe Onyenwe anyị, ọ bụrụ na m ga-ekwu ọzọ otu ugboro? Ọ bụrụ na a ga-achọta mmadụ iri ebe ahụ? Ọ sịrị, Agaghị m ebibi ya nihi ndị iri ahụ. Onyenwe anyị pụrụ mgbe ọ kwụsịrị ịgwa Ebraham okwu, ma Ebraham laghachiri nebe obibi ya. ### 19 Ndị ozi abụọ ahụ bịara na Sọdọm nanyasị. Lọt nọ ọdụ nọnụ ụzọ ama Sọdọm, mgbe Lọt hụrụ ha, o biliri izute ha, ma kpọọ isiala ruo nala. Ma o kwuru, lee, Onyenwe anyị, tụgharịa nụlọ nke ohu unu, ma nọrọ, ma sachaa ụkwụ unu, ma mgbe unu biliri nisi ụtụtụ, unu ga-aga nụzọ unu. Ma ha kwuru, mba, kama nokporoụzọ ka anyị ga-anọ. Ma ọ rịọsiri ha ike, ha wee tụgharịa gakwuru ya, ha banyere nụlọ ya, o meere ha ihe ọṅụṅụ, sie ha achịcha na-ekoghị eko, ha wee rie. Tupu ha rahụ ụra, ndị nwoke nke obodo ahụ, bụ ndị Sọdọm gbara ụlọ ahụ gburugburu, site na nwokorobịa ruo onye okenye, ndị mmadụ niile nọ ọnụ. Ma ha kpọpụtara Lọt, ma ha na-asị ya, ebee ka ndị nwoke ahụ nọ bụ ndị batara nụlọ gị nabalị a? Kpọpụta ha nye anyị, ka anyị nwee mmekọrịta ha. Lot pụrụ gakwuru ha nọnụ ụzọ, ma o mechiri ụzọ nazụ ya. O kwuru ma gwa ha, Nụzọ ọ bụla, ụmụnne m, unu emela ihe ọjọọ. Enwere m ụmụ nwanyị abụọ, ndị na-amabeghị nwoke, m ga-akpụpụta ha nebe unu nọ, jirikwanụ ha mee ihe dị ka ọ ga-amasị unu, naanị nime ndị nwoke ndị a, unu emela ihe na-ezighị ezi, nihi na ha batara nokpuru mkpuchi nke ụlọ m. Ha sịrị ya, Pụọ ebe ahụ, ị batara ịbụ onye ọbịa, ọ bụghị ikpe ikpe? Ugbu a ya mere, anyị ga-emeso gị ọjọọ karịa ndị ahụ. Ha nọkwa na-amanye nwoke ahụ bụ Lọt nke ukwuu, ma ha bịara nso ịtụpịa ụzọ ahụ. Ịgbatị aka, ndị nwoke ahụ dọbatara Lot nebe ha nọ nime ụlọ, ma mechie ọnụ ụzọ ụlọ ahụ. Ma ndị nwoke ndị nọ nọnụ ụzọ ụlọ ahụ, ha tigburu ha nìsì ìkpò site na nke nta ruo na nke nnukwu, ha nwekwara mgbagwoju anya mgbe ha nọ na-achọ ọnụ ụzọ ahụ. Ndị nwoke ahụ sịrị Lot, Ị nwere ndị ọgọ nwoke ebe a, ma ụmụ nwoke, ma ụmụ nwanyị? Ma ọ bụrụ na ị nwere onye ọzọ nọ nobodo a, kpọpụta ha site nebe a, Nihi na anyị na-ebibi ebe a, nihi na e buliri mkpu ha nihu Onyenwe anyị, Onyenwe anyị zitere anyị ibibi ya. Lot pụrụ ma gwa ndị ọgọ ya bụ ndị lụrụ ụmụ ya ndị inyom, sị ha, Bilienụ, pụọnụ nebe a, nihi na Onyenwe anyị na-ebibi obodo a, ma o yiri ka ọ na-agba ọchị nihu ndị ọgọ ya. Mgbe chi bọrọ, ndị ozi ahụ nọ na-akpali Lot, na-asị, bilie kpọrọ nwunye gị na ụmụ ndị inyom gị abụọ ndị ị nwere, pụọ, ka ị ghara iso laa niyi na mmehie nke obodo ahụ. Ma ha nwere nsogbu, ndị mmụọ ozi jidere aka ya, aka nwunye ya, na aka ụmụ nwanyị ya abụọ, nihi na Onyenwe anyị chọrọ ịchekwa ya. O wee mee na mgbe ha kpọpụtara ha nèzí, ha kwuru sị, Zọpụta mkpụrụ obi nke onwe gị, atụlegharịla anya nazụ, ma kwụsịkwala nọnọdụ ọ bụla nime mpaghara gbara gburugburu niile, gbaga nugwu zọpụta onwe gị, ka a ghara ịkpọrọ gị nike. Lot kwuru ma na ha, ana m arịrịọ Onyenwe anyị, ebe ọ bụ na ohu gị chọtara ebere nihu gị, na ị meela ka ikpe ezi omume gị dị ukwuu, nke ị na-eme nahụ m, nke idebe mkpụrụ obi m ndụ, mụ onwe m ma agaghị m enwe ike ịzọpụta onwe m banye nugwu ahụ, ka ihe ọjọọ ndị ahụ ghara ijide m, na m nwụọ. Lee, obodo a dị nso maka ịgbaga m ebe ahụ, nke bụ obere, na ebe ahụ a ga-azọpụta m. Ọ bụghị obere? Mkpụrụ obi m ga-adị ndụ nihi gị. Ma ọ sịrị ya, Lee, enwere m mmasị nihu gị na banyere okwu a, agaghị m ebibi obodo ahụ nke ị kwuru banyere ya. Mee ngwa ya mere ka a zọpụta gị nebe ahụ, nihi na apụghị m ime ihe ọ bụla ruo mgbe ị ga-erute ebe ahụ. Ọ bụ ya mere e ji kpọọ obodo ahụ Zoar. Anyanwụ wara nelu ala, na Lot banyere na Zoar. Ma Onyenwe anyị zoro ọkụ dị nsọ nelu Sọdọm na Gọmọra, ọkụ si naka Onyenwe anyị nke si neluigwe. Ma ọ kwaturu obodo ndị a, na mpaghara niile gbara gburugburu, na ndị niile bi nime obodo ndị ahụ, na ihe niile na-eto nala. Ma nwanyị ya lere anya nazụ, ma ọ ghọrọ ogidi nnu. Abraham biliri nisi ụtụtụ gaa nebe ọ guzoro nihu Onyenwe anyị. Ma ọ lere anya nelu ihu Sọdọm na Gọmọra, na nelu ihu nke mpaghara gburugburu, ọ hụkwara na lee, ọkụ na-arịgo si nala dị ka uzuoku nke ọkụ ọkụ. Mgbe o mere na Chineke bibiri obodo niile nke mpaghara gburugburu, Chineke chetara Abraham, ma ziga Lot pụọ netiti mbibi ahụ, mgbe Onyenwe anyị kwaturu obodo ndị ahụ nke Lot bi nime ha. Lot si na Zoar rigoro, ya na ụmụ nwanyị ya abụọ gara biri nugwu, nihi na ọ tụrụ egwu ibi na Zoar, ya mere ya na ụmụ nwanyị ya abụọ gara biri nọgba. Nwanyị nke okenye gwara nke nta okwu sị, Nna anyị abụrụla agadi, ọ dịghịkwa onye ọ bụla nọ nụwa, onye ga-abakwute anyị dị ka o kwesịrị iru ala niile nụwa. Bịa ka anyị nye nna anyị mmanya ka ọ ṅụọ, ka anyị dinara ya, ka anyị si naka nna anyị kpọlite mkpụrụ. Ha nyere nna ha mmanya ọṅụṅụ nabalị ahụ, nwa nwanyị nke okenye banyere dinara ya na nna ya nabalị ahụ, ma ọ maghị mgbe ọ dinara na mgbe ọ bilitere. O mere na nechi ya, nwanyị nke okenye gwara nke nta okwu sị, Lee, m dinara ụnyaahụ na nna anyị, ka anyị nye ya mmanya ọṅụṅụ nabalị a, ị banyekwa dinara na ya, ka anyị si naka nna anyị nweta mkpụrụ. Ha nyekwara nna ha mmanya ọṅụṅụ nabalị ahụ, nke nta nime ha batara dinara ya na nna ya, ma ọ maghị mgbe ọ dinara ala na mgbe o biliri. Ma ụmụ nwanyị abụọ nke Lot tụụrụ ime site naka nna ha. Nwanyị nke okenye mụrụ nwa nwoke, ma kpọọ aha ya Moab, na-ekwu, Site naka nna m, onye a bụ nna ndị Moab ruo taa. Nwanyị nke nwa mụkwara nwa nwoke, ọ kpọrọ aha ya Ammon, na-ekwu, Nwa agbụrụ m, nke a bụ nna ndị Ammon ruo taa. ### 20 Ma Abraham si ebe ahụ kwaga gaa nala dị nebe ndịda, ma biri netiti Kadesh na Shur, ma biri dị ka onye ọbịa na Gerara. Abraham kwuru banyere Sarah bụ nwunye ya sị, Nwanne m nwanyị ka ọ bụ. Ọ tụrụ egwu ikwu na nwunye ya ka ọ bụ, ka ndị nwoke obodo ahụ ghara igbu ya nihi ya. Abimelech eze Gerar zigara ndị mmadụ were Sarah. Ma Chineke banyere na Abimelek nime ụra nabalị ahụ, ma kwuo, Lee, ị ga-anwụ maka nwanyị ahụ nke ị nara, nke a bụ ebiela ndụ ọnụ na nwoke. Abimelech ma ọ bụghị metụrụ ya aka, ọ sịrị, Onyenwe anyị, mba na-amaghị ihe nakwa nke ezi omume, ị ga-ebibi ha? Ọ bụghị ya nonwe ya gwara m, Nwanne m nwanyị ka ọ bụ? Na ya onwe ya gwakwara m, Nwanne m nwoke ka ọ bụ? Nobi dị ọcha na nezi omume nke aka m abụọ ka m mere nke a. Chineke gwara ya nụra, Mụ onwe m makwara na i mere nke a nobi dị ọcha, ya mere m gbochiri gị ka ị ghara imehie megide m, nihi nke a, ekweghị m ka i metụ ya aka. Ugbu a, nyeghachi nwoke ahụ nwunye ya, nihi na ọ bụ onye amụma, ọ ga-ekpere gị ekpere, ị ga-adịkwa ndụ. Ma ọ bụrụ na ị nyeghachighị ya, mara na ị ga-anwụ, gị na ihe niile nke gị. Abimelech biliri nisi ụtụtụ, kpọrọ ndị ohu ya niile, kwuru okwu ndị a niile nntị ha, ndị mmadụ niile tụrụ ụjọ nke ukwuu. Ma Abimelek kpọrọ Ebraham sị ya, Gịnị bụ ihe a i mere anyị? Ọ bụ na anyị mehiere megide gị, i ji wetara m na alaeze m mmehie dị ukwu? Ihe ọ dịghị onye ga-eme, i meela m ya. Abimelek sịrị Abraham, Gịnị ka ị hụrụ mere gị ihe a? Abraham kwuru, Nihi na m kwuru na nsọpụrụ Chi adịghị nebe a, ha ga-egbu m nihi nwunye m. Ma nezie, ọ bụ nwanne m nwanyị site na nna, ma ọ bụghị site na nne, ọ ghọrọ nwunye m. O mere mgbe Chineke kpọpụtara m site nụlọ nna m, mgbe ahụ m gwara ya sị, Nke a bụ ihe ziri ezi ị ga-emere m: nebe ọbụla anyị ga-aga, gwa ha na m bụ nwanne gị nwoke. Abimelech weere puku didrachmas, na atụrụ, na ụmụ ehi, na ndị ohu, na ụmụ agbọghọ ndị ohu, ma nye Abraham, ma nyeghachiri ya Sarah bụ nwunye ya. Abimelech gwara Abraham sị, Lee, ala m dị nihu gị, ebe ọ bụla masịrị gị, biri. Ma ọ gwara Sarah, Lee, enyela m nwanne gị nwoke puku didrachma, nke a ga-abụrụ gị nsọpụrụ nke ihu gị, na ndị niile nọnyere gị, ma kwuo eziokwu nihe niile. Abraham kpere ekpere nye Chineke, Chineke wee gwọọ Abimelek, na nwunye ya, na ndị ohu nwanyị ya, ha wee mụọ ụmụ. Nihi na Onyenwe anyị emechiela akpanwa niile nụlọ Abimelek site nèzí, nihi Sara bụ nwunye Abraham. ### 21 Ma Onyenwe anyị letara Sarah dịka o kwuru, ma Onyenwe anyị mere Sarah dịka o kwuru. Na ịtụrụ ime, ọ mụtaara Abraham nwa nwoke noge okenye ya, noge ahụ dị ka Onyenwe anyị gwara ya. Ma Abraham kpọrọ aha nwa ya nwoke nke a mụụrụ ya, bụ onye Sera mụtaara ya, Aịzik. Ọ bịara ugwu ma Abraham nwa Isaac nụbọchị nke asatọ, dịka Chineke nyere ya iwu. Ma Abraham dị narị afọ mgbe a mụụrụ ya Isaac nwa ya nwoke. Sarah kwuru, Onyenwe anyị emela m ọchị, nihi na onye ọ bụla ga-anụ ya ga-esonyere m ṅụrịa ọṅụ. Ma o kwuru, onye ga-agwa Ebraham na Sera na-enye nwa ara? Na m mụrụ nwa nwoke noge ịka nka m. Ma nwata ahụ toro, a kwụsịkwara ya ara, ma Abraham mere nnukwu oriri nụbọchị ahụ e kwụsịrị Isaac nwa ya nwoke ara. Mgbe Sera hụrụ nwa nwoke Hega onye Ijipt, bụ onye Ebraham mụtara, ka ọ na-egwu egwu na Aịzik nwa ya nwoke, Ọ sịrị Ebraham, Chụpụ nwanyị ohu a na nwa ya nwoke, nihi na nwa nwoke nke nwanyị ohu a agaghị eketa ihe nketa na nwa m nwoke Aịzik. Okwu ahụ siri ike nke ukwuu nihu Abraham banyere nwa ya. Chineke gwara Abraham, Ka ọ ghara isi gị ike nobi banyere nwata ahụ na banyere odibo nwanyị ahụ. Ihe niile Sarah gwara gị, gee ntị nolu ya, nihi na ọ bụ site nIsaac ka a ga-akpọ mkpụrụ gị. Ma nwa nwoke nke nwa agbọghọ a, aga m emekwa ya ka ọ bụrụ mba dị ukwu, nihi na ọ bụ mkpụrụ gị. Abraham biliri nụtụtụ, were ogbe achịcha na akpụkpọ mmiri, nye Hagar, tinyekwara nwa ahụ nubu ya, zipụ ya. Mgbe ọ gara, ọ na-awagharị nọzara, nolulu mmiri nke iyi. Mmiri si nakpati akpụkpọ ahụ gwụrụ, ma ọ tụbara nwata ahụ nokpuru otu osisi fir. Ọ gawara ma nọdụ ala nihu ya site nebe dị anya, dị ka ịgba àkụ ụta, nihi na o kwuru, Mba, ka m ghara ịhụ ọnwụ nke nwa m. O nọdụrụ ala nihu ya, mgbe nwa ahụ tiri mkpu, ọ kwara ákwá. Chineke nụrụ olu nke nwata site nebe ọ nọ, mmụọ ozi Chineke si neluigwe kpọọ Hagar, sị ya, Gịnị mere, Hagar? Atụla egwu, nihi na Chineke anụla olu nke nwata site nebe ọ nọ. Bilie were nwa ahụ, jide ya naka gị, nihi na aga m eme ya mba dị ukwu. Chineke meghere anya ya, ọ hụrụ olulu mmiri dị ndụ, ọ gara juru akpa ahụ mmiri, meekwa ka nwata ahụ ṅụọ mmiri. Chineke nọnyere nwa nwata ahụ, ọ tolitere, biri nọzara, ma ghọọ onye ọgba ụta. Ma o biri nọzara, nne ya werekwaara ya nwanyị site na Paran nke Ijipt. O mere noge ahụ, Abimelek na Okozat onye ndụmọdụ ya, na Fikol onyeisi ndị agha nke ndị agha ya, gwara Ebraham, sị, Chineke nọnyere gị nihe niile ị na-eme. Ugbu a ya mere, ṅụọrọ m iyi na Chineke na ị gaghị emejọ m, maọbụ mkpụrụ m, maọbụ aha m, kama dịka ezi omume nke m mere na gị, ị ga-emekwa m, na ala nke ị biri na ya. Abraham kwuru, Mù gà-aṅụ iyì. Ma Ebraham kara Abimelek banyere olulu mmiri nke ndi ohu Abimelek napuru. Ma Abimelech gwara ya, Amaghị m onye mere gị ihe a, ị gwakwaghị m, aṅụghịkwa m ya ntị, ma ọ bụghị taa. Na Abraham weere atụrụ na ụmụ ehi, nye Abimelek, ha abụọ wee gbaa ndụ. Ma Abraham guzobere ụmụ atụrụ nwanyị asaa naanị ha. Ma Abimelek sịrị Abraham, gịnị bụ nwa atụrụ asaa ndị a nke atụrụ ndị a, nke i debere iche? Ma Abraham kwuru na ị ga-anara m ụmụ atụrụ nwanyị asaa ndị a ka ha bụrụ ihe akaebe nye m na mụ onwe m gwuru olulu mmiri a Nihi nke a, ọ kpọrọ aha ebe ahụ Olulu Mmiri nke Iyi, nihi na ebe ahụ ka ha abụọ ṅụrụ iyi. Ha mere ọgbụgba ndụ nolulu mmiri nke iyi. Abimelek, Ochozath onye ndụmọdụ ya, na Phichol onyeisi ndị agha ya biliri laghachi nala ndị Filistia. Ma Abraham kụrụ ubi nelu olulu mmiri nke iyi ahụ, ma ọ kpọkwara ebe ahụ aha Onyenwe anyị, Chineke ebighị ebi. Abraham biri nala ndị Filistia ruo ọtụtụ ụbọchị. ### 22 Ọ dị ka o mesịrị okwu ndị a, Chineke nwalere Abraham, ọ sịrị ya, Abraham, Abraham, ọ zakwara sị, Lee m nọ ebe a. Ma o kwuru, Were nwa gị nwoke ahụ ị hụrụ nanya, onye ị hụrụ nanya, bụ Aịzik, gaa nala dị elu ahụ, chụọ ya ebe ahụ dịka aja nsure ọkụ notu nime ugwu ndị ahụ nke m ga-agwa gị. Nibilite Abraham nụtụtụ, o nyara ịnyịnya ibu ya, o weere ya onwe ya ndị ohu abụọ na Isaac nwa ya nwoke, na ịwa nkụ maka aja nsure ọkụ, nibilite o gara ma o bịara nelu ebe ahụ nke Chineke kwuru ya nụbọchị nke atọ. Ma mgbe Abraham weliri anya ya elu, ọ hụrụ ebe ahụ site nebe dị anya. Na Ebraham gwara ndị ohu ya, Nọdụnụ ebe a na ịnyịnya ibu, mụ na nwata nwoke ga-aga ruo ebe ahụ, mgbe anyị fere ofufe, anyị ga-alọghachikwute unu. Abraham weere nkụ nke aja nsure ọkụ niile ma tinye ya nahụ Isaac nwa ya nwoke, werekwa naka ọkụ na mma agha, ha abụọ wee gaa ọnụ. Isaac kwuru ma gakwuru Abraham nna ya, Nna, o wee kwuo, Gịnị bụ ya, nwa m? Ọ kwuru, Lee, ọkụ na osisi dị, ebee ka atụrụ ahụ maka aja nsure ọkụ dị? Abraham kwuru, Chineke ga-ahụtara onwe ya atụrụ maka aja nsure ọkụ, nwa m. Ha abụọ wee gaa ọnụ, Ha bịara nebe ahụ nke Chineke gwara ya, Abraham wuru ebe ịchụ aja nebe ahụ, tinyekwa nkụ. Mgbe o kechiri Isaac nwa ya nwoke, o tinyere ya nelu ebe ịchụ aja ahụ nelu nkụ ndị ahụ. Ma Abraham gbatịrị aka ya ịwere mma agha, igbu nwa ya nwoke. Ma Onyeozi Onyenwe anyị si neluigwe kpọọ ya, sị, Abraham, Abraham, ọ sịrị, Lee m nọ ebe a. Ma o kwuru, Etinyela aka gị nelu nwata ahụ, ma emekwala ya ihe ọ bụla, ugbu a, nihi na amaara m na ị na-atụ egwu Chineke, ma ị chekwaghị nwa gị nke ọ hụrụ nanya nihi m. Ma mgbe o leliri anya, Abraham ji anya ya hụ, ma lee, ebule otu ka a na-ejide nosisi Sabek site na mpi ya. Abraham wee gaa, were ebule ahụ, chee ya dịka aja nsure ọkụ nọnọdụ Isaac nwa ya nwoke. Abraham kpọrọ aha ebe ahụ Onyenwe anyị hụrụ, ka e wee kwuo taa, Nugwu Onyenwe anyị, e gosipụtara ya. Ma Mmụọ Ozi nke Onyenwe anyị kpọrọ Abraham nke ugboro abụọ site neluigwe. Na-ekwu, Dị ka onwe m ṅụrụ iyi, na-ekwu Onyenwe anyị, nihi na i mere ihe a, na ị chọghị ịchekwa nwa gị nke ị hụrụ nanya nihi m, Nezie, site nịgọzi aga m agọzi gị, sitekwa nịmụba aga m amụba mkpụrụ gị ka ha dị ka kpakpando nke eluigwe, nakwa ka ájá dị nakụkụ ọnụ mmiri osimiri, mkpụrụ gị ga-eketa obodo nke ndị iro ha. Na a ga-agọzi mba niile nke ụwa na mkpụrụ gị, nihi na ị rubere isi nolu m. Tụgharịrị azụ ma Abraham nebe ndị ohu ya nọ, ha ebilie gara ọnụ nolulu mmiri nke iyi. Abraham biri nolulu mmiri nke iyi. O mere mgbe okwu ndị a gasịrị, a gwara Abram, sị, Lee, Melcha amụọla ụmụ nwoke nye Nahor nwanne gị. Uz nwa mbụ, na Buz nwanne ya nwoke, na Kamuel nna ndị Siria, na Hazad, na Azau, na Phaldes, na Jeldaph, na Bethuel. Bethuel mụtara Rebecca. Ndị a bụ ụmụ ndị ikom asatọ ndị Melcha mụtaara Nahor, nwanne Ebraham. Ma iko nwanyị ya, onye aha ya bụ Reuma, mụkwara Tebah na Gaham na Tahash na Maacah. ### 23 Ndụ Sera bụ afọ otu narị iri abụọ na asaa. Sera nwụrụ nobodo Arbok, nke dị na ndagwurugwu; nke a bụ Hebron nala Kenan. Ebraham bịara iru ụjụ Sera na ịkwa akwa. Ma Abraham biliri site nozu ya, ma Abraham gwara ụmụ ndị Heth, na-ekwu, Abụ m onye ọbịa na onye mbịarambịa netiti unu, ya mere nyenụ m ala ili netiti unu ka m lie ozu m. Ụmụ Chet zara Abraham, sị, Mba, onyenwe anyị. Nụrụ anyị, eze site naka Chineke ka ị bụ netiti anyị, nime ili ndị a họpụtara nke anyị lie onye nwụrụ anwụ gị, ọ dịghị onye nime anyị ga-egbochi ili ya site naka gị, iji lie onye nwụrụ anwụ gị nebe ahụ. Mgbe Abraham biliri, ọ kpọrọ isiala nye ndị obodo ahụ, bụ ụmụ Het. Na Abraham gwara ha okwu, sị, Ọ bụrụ na unu nwere mkpụrụ obi unu ka e lie ozu m site nihu m, nụrụnụ m, ma gwaranụ m Ephron nwa Zohar okwu. Ma ka o nye m ọgba nkume ahụ nke okpukpu abụọ, nke bụ nke ya, nke dị nakụkụ ubi ya. Nye m ya netiti unu nọnụ ahịa ọlaọcha kwesịrị ekwesị maka inweta ili. Ephron ma nọdụrụ ala netiti ụmụ ndị ikom Heth, ma Ephron onye Hittite zara Abraham kwuo okwu, mgbe ụmụ ndị ikom Heth na ndị niile na-abanye nobodo nọ na-anụ, na-ekwu, Nọrọ netiti m, onyenwe m, ma nụrụ m. Ala ubi ahụ na ọgba nkume nke dị nime ya, gị ka m na-enye. Nihu ndị obodo m niile, e nyela m gị ya, lie ozu gị. Ma Ebraham kpọrọ isiala nihu ndị mmadụ nke ala ahụ. O gwara Efron okwu nihu ndị obodo ahụ, sị, Ebe ọ bụ na ị nọ nebe m nọ, biko nụrụ m, nara ego ọlaọcha nke ala ahụ naka m, ka m lie ozu m nebe ahụ. Ephron zara Abraham, sị, Mba, onyenwe m, nihi na anụla m, ala narị anọ didrachmas ọlaọcha, ma gịnị ka nke a pụtara netiti m na gị? Ma gị, lie ozu gị. Na Abraham nụrụ okwu Ephron, Abraham weghachiri Ephron ego ọlaọcha ahụ nke ọ kwuru nntị ụmụ Heth, narị anọ didrachma nke ọlaọcha a nabatara netiti ndị ahịa. Ala Efron nke dị nọgba abụọ, nke dị nihu Mamre, ala ahụ na ọgba ahụ nke dị na ya, na osisi niile nke dị nala ahụ, na ihe niile nke dị noke ya gburugburu, guzoro. nye Abraham, ka ọ bụrụ ihe onwunwe nihu ụmụ ndị ikom Het, na ndị niile na-abanye nobodo ahụ. Mgbe ihe ndị a gasịrị, Abraham liri Sara nwunye ya nọgba dị nubi okpukpu abụọ, nke dị nihu Mamre, ya bụ Hebron, nala Kenan. E mere ka ala ahụ na ọgba ahụ nke dị nime ya bụrụ ihe onwunwe ili nke Ebraham, site naka ụmụ ndị Het. ### 24 Ma Abraham bụ agadi nwoke merela nnọọ agadi, ma Onyenwe anyị gọziri Abraham nihe niile. Ma Ebraham gwara onye ohu ya, onye okenye nke ụlọ ya, onye na-achị ihe niile nke ya, Tinye aka gị nokpuru apata ụkwụ m. M na-agba gị iyi naha Onyenwe anyị Chineke nke eluigwe na Chineke nke ụwa, ka ị ghara iwere nwanyị nye nwa m nwoke Isaac site nụmụ ada ndị Kenan, ndị m na ha bi. Kama, ị ga-aga nala m ebe a mụrụ m, na nagbụrụ m, ma site ebe ahụ were nwanyị nye nwa m nwoke Aịzik. Onye na-eje ozi ahụ sị ya, Ọ bụrụ na nwanyị ahụ achọghị iso m laa nala a, m ga-akpọghachi nwa gị nala ahụ i si pụta? Abraham gwara ya sị, Kpachara anya ka ị ghara ịkpọghachi nwa m nwoke ebe ahụ. Onyenwe anyị bụ Chineke nke eluigwe na Chineke nke ụwa, onye kpọpụtara m site nụlọ nna m nakwa site nala ebe a mụrụ m, onye gwara m okwu, onye ṅụkwaara m iyi, na-asị, Gị ka m ga-enye ala a na mkpụrụ gị, ya onwe ya ga-eziga Onyeozi ya nihu gị, ị ga-esitekwa ebe ahụ lụtara nwa m nwoke nwunye. Ọ bụrụ na nwanyị ahụ achọghị iso gị gaa nala a, ị ga-adị ọcha site niyi m, naanị ekwela ka nwa m nwoke laghachi ebe ahụ. Ma ohu tinyere aka ya nokpuru apata Abraham onyenwe ya, ma ọ ṅụrụ iyi nye ya banyere okwu a. Na nwa ohu weere ịnyịnya kamel iri site na ịnyịnya kamel nke nna ukwu ya, na site na ihe ọma niile nke nna ukwu ya soro ya, bilie gawa Mesopotemia nobodo Nehọ. Ma o mere ka ịnyịnya kamel ndị ahụ dinara ala nèzí obodo nakụkụ olulu mmiri, noge anyasị, mgbe ndị inyom na-ekute mmiri na-apụta. Ọ sịrị, Onyenwe anyị Chineke nke onyenwe m Ebraham, mee ka ihe gaara m nke ọma taa, ma gosi onyenwe m Ebraham ebere. Lee anya, m na-eguzo nelu isi iyi mmiri, ma ụmụ ada ndị bi nobodo na-apụta ịkụta mmiri. Ọ ga-abụ nwaagbọghọ nke m ga-asị, tụgharịa ite mmiri gị ka m ṅụọ, ma ọ sị m, ṅụọ gị, na ịnyịnya kamel gị ka m ga-enye mmiri ọṅụṅụ ruo mgbe ha ga-akwụsị ịṅụ, nke a i kwadooro ohu gị Aịzik, na nime nke a m ga-ama na i meela ebere na onyenwe m Ebraham. Ma o mere tupu o mechaa ikwu okwu nime obi ya, lee, Rebeka nọ na-apụta, onye a mụrụ Betuel, nwa nwoke Milka bụ nwunye Nahọ, nwanne Ebraham, o bu ite mmiri nubu ya. Nwanyị a-maghị nwoke ahụ mara mma nke ukwuu nihu, ọ bụ nwanyị a-maghị nwoke, nwoke ọ bụla amaghị ya. Mgbe o rịdaruru nisi iyi, o juru ite mmiri ya, ma o rigooro. Ohu ahụ gbara ọsọ izute ya, ma kwuo, Nye m obere mmiri site nite mmiri gị ka m ṅụọ. Ọ ma kwuru, Ṅụọ, onyenwe m, ma mee ngwa ngwa wedata ite mmiri ahụ nelu ogwe aka ya, nye ya mmiri ọṅụṅụ ruo mgbe ọ kwụsịrị ịṅụ. Ọ sịkwara, M ga-enyekwa ịnyịnya kamel gị mmiri ruo mgbe ha niile ga-aṅụ. Ma o mere ngwa ngwa wụpụọ ite mmiri ahụ nime ebe a na-enye mmiri, gbaa ọsọ gaa nolulu mmiri ịkụta mmiri ọzọ, kụtakwara ịnyịnya kamel niile mmiri. Nwoke ahụ nọ na-amụta ya nke ọma, ma ọ nọ na-agba nkịtị iji mara ma Onyenwe anyị emeela ka ụzọ ya gaa nke ọma, ka ọ bụ na ọ bụghị ya. O meere ma mgbe ịnyịnya kamel ndị ahụ niile kwụsịrị ịṅụ mmiri, nwoke ahụ weere ọlaedo ntị nke ọlaedo nke dị nibu drachma otu, na mgbaaka abụọ naka ya, nke ibu ha bụ ọlaedo iri. Ma ọ jụrụ ya, sị, nwa nwanyị onye ka ị bụ? Gwa m, ọ̀ dị ebe nụlọ nna gị ebe anyị ga-anọ? Nwanyị ahụ ma kwuru ya, Abụ m ada Bethuel nke Milcah mụrụ nye Nahor. Ọ sịrị ya, Anyị nwere ahịhịa kpọrọ nkụ na nri anụmanụ dị ukwuu, na ebe ọ ga-anọ. Ma mgbe o nwere obi ụtọ, nwoke ahụ kpọrọ isiala nye Onyenwe anyị Ọ sịrị, Ngọzị dịrị Onyenwe anyị bụ Chineke nke onyenwe m Abraham, onye na-ahapụghị ezi omume ya na eziokwu ya site naka onyenwe m. Onyenwe anyị eduziela m nụlọ nwanne nke onyenwe m. Ma mgbe nwa agbọghọ ahụ gbara ọsọ, ọ kọọrọ nụlọ nke nne ya dịka okwu ndị a. Rebeka nwere nwanne nwoke aha ya bụ Leban, Leban gbakwara ọsọ gakwuru nwoke ahụ nèzí nebe isi iyi ahụ dị. Ọ bụ na o mere mgbe ọ hụrụ ihe ntị na ihe mgbaaka naka nwanne ya nwanyị, nakwa mgbe ọ nụrụ okwu Rebeka nwanne ya nwanyị na-ekwu sị, Otu a ka nwoke ahụ gwara m, ọ bịakwutere nwoke ahụ ka ọ na-eguzo nebe ịnyịnya kamel nọ nakụkụ isi iyi ahụ. Ma ọ sịrị ya, Bịa bata, onye a gọziri agọzi nke Onyenwe anyị, gịnị mere i ji guzo nèzí? Mụ onwe m akwadola ụlọ ahụ, na ebe maka ịnyịnya kamel ndị ahụ. Nwoke ahụ batara nime ụlọ ahụ, wepụ ibu ndị ịnyịnya kamel ahụ, nye ndị ịnyịnya kamel ahụ ahịhịa kpọrọ nkụ na nri anụmanụ, nyekwa mmiri maka ịsa ụkwụ ya na ụkwụ ndị nwoke ndị so ya. Ọ bụ o tinyere achịcha nihu ha ka ha rie, ma ọ sịrị, Agaghị m eri, ruo mgbe m ga-ekwu okwu m. Ọ sịkwara, Kwuo. Odinma kwuru, Abụ m ohu Abraham. Onyenwe anyị gọziri onyenwe m nke ukwuu, e buliri ya elu, o nyere ya atụrụ, ụmụ ehi, ọlaọcha, ọlaedo, ndị ohu, ụmụ agbọghọ na-eje ozi, ịnyịnya kamel, na ịnyịnya ibu. Na Sera bụ nwunye nna m ukwu mụtaara ya otu nwa nwoke mgbe o meela agadi, o nyekwara ya ihe niile o nwere. Nna m ukwu mere ka m ṅụọ iyi, na-ekwu, sị, Ị gaghị eweere nwa m nwoke nwanyị site nụmụ ndị inyom ndị Kenan, bụ ndị m bi netiti ha dị ka ọbịa nala ha. Mana ị ga-aga nụlọ nna m na nagbụrụ m, ma site ebe ahụ were nwanyị nye nwa m nwoke. Asị m nna m ukwu, ma eleghị anya nwanyị ahụ agaghị eso m gaa. Ọ sịrị m, Onyenwe anyị Chineke onye m masịrị nihu ya, ya onwe ya ga-eziga Onyeozi ya soro gị, ọ ga-eme ka ụzọ gị gaa nke ọma, ị ga-ewere nwanyị nye nwa m nwoke site nagbụrụ m na site nụlọ nna m. Mgbe ahụ, ị ga-abụ onye aka ya dị ọcha site na ọbụbụ ọnụ m, nihi na mgbe ị bịara nebo m, ọ bụrụ na ha enyeghị gị, ị ga-abụkwa onye aka ya dị ọcha site na iyi m. Nịbịa taa nisi iyi ahụ, m kwuru, Onyenwe anyị Chineke nke onyenwe m Abraham, ọ bụrụ na gị na-eme ka ụzọ m gaa nke ọma, nke ugbu a m na-aga nime ya, Lee anya, mụ onwe m guzo nelu isi iyi mmiri, ụmụ ada ndị obodo na-apụta ịkụta mmiri, ọ ga-abụkwa nwaagbọghọ nke m ga-asị ya, Nye m ntakịrị mmiri site nite mmiri gị ka m ṅụọ, Ma ọ bụrụ na ọ sị m, Gị onwe gị ṅụọkwa mmiri, m ga-enyekwa ịnyịnya kamel gị mmiri, nwanyị a bụ onye Onyenwe anyị kwadoro maka ohu ya Isaac, site na nke a ka m ga-esi mara na i meela nna m ukwu Abraham ebere. Ọ bụ na ọ mere tupu m gụchaa ikwu okwu nuche m, ozugbo Rebeka pụtara, ji ite mmiri nubu ya, ọ gbadara nisi iyi wee kuru mmiri, asịrị m ya, nye m mmiri ọṅụṅụ. Na mee ngwa ngwa, o wedatara ite mmiri ahụ naka ya site nonwe ya, ma kwuo, Ṅụọ gị, aga m enyekwa ịnyịnya kamel gị mmiri ọṅụṅụ, ha ṅụrụ, o nyekwara ịnyịnya kamel mmiri ọṅụṅụ. M jụrụ ya ajụjụ, ma m kwuru, Ada onye ka ị bụ? Gwa m. Ma o kwuru, Ada Betuel ka m bụ, nwa nke Nahor, onye Melka mụtara ya. Ma m yikwasịrị ya ihe ntị, na ihe mgbaaka naka ya. Na ị nwere mmasị, m kpọrọ isiala nye Onyenwe anyị, ma gọzie Onyenwe anyị bụ Chineke nke onyenwe m Abraham, onye mere ka m gaa nke ọma nụzọ eziokwu iji were ada nwanne nke onyenwe m nye nwa ya nwoke. Ọ bụrụ ya mere unu na-eme obi ebere na ezi omume nebe onyenwe m, ma ọ bụghị ya, gwanu m, ka m mara ụzọ m ga-esi tụgharịa, aka nri ma ọ bụ aka ekpe. Laban na Bethuel zara sị, Ihe a si naka Onyenwe anyị pụta, anyị enweghị ike ịgwa gị okwu megide ya, ma ọ bụ ihe ọjọọ ma ọ bụ ihe ọma. Lee anya, Rebeka nọ nihu gị, were ya gbapụ, ka ọ bụrụ nwunye nwa nwoke nke onyenwe gị, dịka Onyenwe anyị kwuru. Ọ mere ma nime ịnụ nke ohu Abraham okwu ha, ọ kpọrọ isiala nelu ala nye Onyenwe. Mgbe ohu ahụ wepụtara ngwongwo ọlaọcha na ọlaedo na uwe, o nyere Rebeka, ma nyekwa nwanne nwoke ya na nne ya onyinye. Ha riri nri, ṅụọ ihe ọṅụṅụ, ya onwe ya na ndị nwoke ndị so ya, ha rahụrụ ụra. Mgbe o tetara nụtụtụ, ọ sịrị, Zilaganụ m ka m lakwuru onyenwe m. Ụmụnne nwanyị ya na nne ya kwuru, Ka nwaagbọghọ ahụ nọnyere anyị ihe dịka ụbọchị iri, mgbe ahụ gasịrị, ọ ga-apụ. Ma ọ sịrị ha, unu ejidela m, Onyenwe anyị emeela ka ụzọ m gaa nke ọma, zilaganụ m, ka m nwee ike ịlaghachi nye onyenwe m. Ndị ahụ ma ha kwuru, Ka anyị kpọọ nwa agbọghọ ahụ, ka anyị jụọ ya ọnụ. Na ha kpọrọ Rebeka, na ha sịrị ya, Ị ga-eso nwoke a gaa? Ma ọ sịrị, M ga-aga. Ma ha zigapụrụ Ribeka, nwanne nwanyị ha, na ihe niile nke ya, na ohu nke Abraham, na ndị niile so ya. Ma ha gọziri Ribeka ma sị ya, Nwanne anyị nwanyị ị bụ, bụrụ puku kwụrụ puku, ma ka mkpụrụ gị keta obodo ndị iro. Rebeka bilitere elu ya na ndị odibo nwanyị ya, ha rịgoro nelu ịnyịnya kamel ndị ahụ, ha sokwa nwoke ahụ gawa, odibo ahụ kpọrọ Rebeka wee pụọ. Isaac ma ọ nọ na-aga site nọzara dịka olulu mmiri nke ọhụụ, ma ya onwe ya biri nala nke dị nNdịda. Aisak pụrụ noge mgbede ka ọ gaa kwurịta okwu nala dị larịị ahụ, mgbe o weliri anya ya elu, ọ hụrụ ịnyịnya kamel ndị na-abịa. Ma Rebeka leliri anya elu, ọ hụrụ Aịzik, wee si nelu ịnyịnya kamel rịdata. Ma ọ gwara ohu ahụ, Onye bụ nwoke ahụ nke na-aga nubi ahụ iji zute anyị? Ohu ahụ kwuru, Nke a bụ onyenwe m. Ma nwanyị ahụ weere akwa mkpuchi ahụ, yiri ya. Ma nwa ohu ahụ kọọrọ Aisak okwu niile nke o mere. Aisaak banyere nụlọ nne ya, were Rebeka, ọ ghọrọ nwunye ya, o hụrụ ya nanya, e kasịkwara Aisaak obi banyere Sera nne ya. ### 25 Mgbe o sonyere, Ebreham weere nwanyị onye aha ya bụ Ketura. Ọ mụtaara ya Zombran, na Iezan, na Madal, na Madiam, na Iesbok, na Soie. Iezan mụrụ Sheba na Dedan, ụmụ Dedan bụ Asshurim, Letushim na Leummim. Ụmụ ndị ikom Midian bụ Gepher, na Apher, na Enoch, na Abida, na Eldaag. Ndị a niile bụ ụmụ ndị ikom Keturah. Ma Abraham nyere Isaac nwa ya nwoke ihe niile o nwere. Ma ụmụ ndị ikom nke ndị iko nwanyị ya, Abraham nyere ha onyinye, ma zipụ ha site nebe Isaac nwa ya nwoke nọ, mgbe ọ ka dị ndụ, gaa nọwụwa anyanwụ nime ala ọwụwa anyanwụ. Ndị a bụ afọ nke ndụ Abraham nke o biri, otu narị iri asaa na ise afọ. Ma Abraham nwụrụ mgbe o mere ezigbo agadi, na-ada ada, jupụtara na ndụ ogologo, e wee tinye ya na ndị nke ya. Ma Aisaak na Ishmel bụ ụmụ ndị ikom ya liri ya nime ọgba okpukpu abụọ ahụ, nime ubi Efron nwa Zoar onye Het, nke dị nihu Mamre, Ala ubi ahụ na ọgba ahụ nke Abraham nwetara naka ụmụ Heth, ebe ahụ ka ha liri Abraham na Sarah nwunye ya. O mere mgbe Abraham nwụrụ, Chineke gọziri Isaac nwa ya, na Isaac biri nakụkụ olulu mmiri nke ọhụụ. Ndị a bụ ọmụmụ nke Ishmel nwa Ebraham, onye Hega onye Ijipt, ohu nwanyị Sera, mụtaara Ebraham. Ma ndị a bụ aha ụmụ ndị ikom Ishmel, dịka aha ọgbọ ha, ọkpara Ishmel, na Nebayọt, na Keda, na Nabdel, na Masam, na Masma, na Duma, na Masse, na Choddan, na Teman, na Ietur, na Naphes, na Kedma. Ndị a bụ ụmụ ndị ikom Ishmel, na ndị a bụ aha ha nime ụlọ ikwu ha, na nime ogige ha, ndị ọchịchị iri na abụọ dịka mba ha. Nke a bụ afọ ndụ Ishmel, otu narị afọ na iri atọ na asaa, ike gwụkwara ya, ọ nwụrụ, e mekwara ka ọ sonye na ndị ya. O biri site na Havilah ruo Shur, nke dị nihu Ijipt ruo mgbe a na-aga nebe ndị Asiria nọ, nihu ụmụnne ya niile o biri. Ma ndị a bụ ọgbọ Aisak, nwa Ebraham; Ebraham mụrụ Aisak. Ọ bụ na Isaac dị afọ iri anọ mgbe o weere Rebecca bụ ada Bethuel onye Syria site na Mesopotamia nke Syria, nwanne nwanyị Laban onye Syria, ka ọ bụrụ nwunye ya. Aisak nọ na-arịọ Onyenwe anyị arịrịọ banyere Rebeka nwunye ya, nihi na ọ bụ nwanyị aga. Chineke nụrụ arịrịọ ya, Rebeka bụ nwunye ya tụụrụ ime. Ụmụaka ndị ahụ wụsara nime ya, o kwuru, Ọ bụrụ na ọ ga-adịrị m otu a, gịnị bụ nke a nye m? O gara ịjụta ase naka Onyenwe anyị. Ma Onyenwe anyị gwara ya, Mba abụọ nọ nime afọ ime gị, ndị abụọ si nafọ gị ga-ekewapụ onwe ha, otu ndị ga-adị ike karịa nke ọzọ, onye nke ukwu ga-efe nke nta. Ma e mezuru ụbọchị nke ịmụ nwa ya, ma lee, ọ dị ejima nime afọ ya. Nwa mbụ ahụ a mụrụ pụtara na-acha uhie uhie, ahụ ya dum dị ka akpụkpọ anụ nwere ajị, o wee kpọọ aha ya Iso. Na mgbe nke a gasịrị, nwanne ya nwoke pụtara, aka ya jidere ikiri ụkwụ Ịsọ, ọ kpọrọ aha ya Jekọb. Aịzik gbara afọ iri isii mgbe Ribeka mụrụ ha. Ụmụ okorobịa ndị ahụ tolitere, Ịsọ bụ nwoke maara ịchụ nta, onye obodo, ma Jekọb bụ nwoke dị mfe, bi nụlọ. Aịzik hụrụ Ịsọ nanya, nihi na anụ ọhịa ọ na-achụta bụ nri ya, ma Rebeka hụrụ Jekọb nanya. Mana Jacob siri ofe, Esau si nọhịa bata mgbe ike gwụrụ ya. Ma Iso gwara Jekọb, Nye m nri site na ofe uhie a, nihi na ike gwụrụ m, nihi nke a ka akpọrọ aha ya, Edọm. Jacob gwara Esau, Ree m taa ikike ọkpụkpụ isi gị. Ma Iso kwuru, Lee, m na-aga ịnwụ, gịnị ka ọnọdụ ịbụ ọkpara a pụtara nye m? Ma Jekọb kwuru ya sị, Ṅụọrọ m iyi taa, ma ọ ṅụụrụ ya iyi, ma Iso rere ihe nke ọkpara nye Jekọb. Jacob mana nyere Esau achịcha na ofe lentil, o rikwara, ṅụọkwa, bilie gawa, Esau werekwa lelịa anya ihe nke ọkpara. ### 26 Ụnwụ dịkwara nala ahụ, ọ bụghị ụnwụ mbụ ahụ nke dị noge Abraham, Isaac gakwuru Abimelek eze ndị Filistia na Gerar. Onyenwe anyị gosiri ya onwe ya, sị ya, Agala Ijipt, kama biri nala ahụ nke m ga-agwa gị. Biri dị ka onye ọbịa nala a, aga m anọnyere gị ma gọzie gị, nihi na gị na mkpụrụ gị ka m ga-enye ala a niile, aga m emekwa iyi m, nke m ṅụrụ niyi nye Abraham nna gị. M ga-eme ka mkpụrụ gị mụbaa dịka kpakpando nke eluigwe, aga m enyekwa mkpụrụ gị ala a niile, a ga-agọzikwa mba niile nke ụwa na mkpụrụ gị. Nihi na Abraham nna gị rubere olu m isi, ma chekwaa iwu m niile, na ụkpụrụ m niile, na usoro m niile, na omume m niile. Aisaak biri na Gerara. Ndị nwoke nke ebe ahụ jụrụ ya ajụjụ banyere Ribeka bụ nwunye ya, ma ọ sịrị, Nwanne m nwanyị ka ọ bụ, nihi na ọ tụrụ egwu ịsị na ọ bụ nwunye ya, ka ndị nwoke nke ebe ahụ ghara igbu ya nihi Ribeka, maka na ọ mara mma nke ukwuu. O mere na ọ nọrọ ogologo oge nebe ahụ, mgbe Abimelek eze Gerar hulara anya site na windo, ọ hụrụ Aisak ka ọ na-egwu egwu na Ribeka bụ nwunye ya. Abimelek kpọrọ Aisak, sị ya, Ọ bụ nwunye gị ka ọ bụ? Gịnị mere i ji sị na ọ bụ nwanne gị nwanyị? Aisak zara ya sị, M kwuru ya nihi na m tụrụ egwu na m ga-anwụ nihi ya. Abimelech sịrị ya, Gịnị bụ ihe a i mere anyị? Ọ fọrọ nke nta ka mmadụ si nagbụrụ m ya na nwunye gị dinaa, ị gaara wetara anyị ikpe ọmụma. Abimelech nyere iwu nye ndị ya niile, na-ekwu, Onye ọbụla metụrụ nwoke a aka na nwunye ya aka, ikpe ọnwụ ka ọ ga-ata. Isaac kụrụ mkpụrụ nala ahụ, nafọ ahụ ọ chọtara ihe ubi ya mịtara narị okpukpu, Onyenwe anyị gọzikwara ya. E buliri nwoke ahụ elu, ọ na-agakwa nihu na-aghọ onye ukwuu karịa, ruo mgbe ọ ghọrọ onye ukwuu nke ukwuu. Ọ nwetara anụ ụlọ nke atụrụ, na anụ ụlọ nke ehi, na ọrụ ugbo dị ọtụtụ. Ndị Filistia nwere ekworo megide ya. Na olulu mmiri niile nke ndị ohu nna ya gwuru noge nna ya, ndị Filistia kpochiri ha ma were aja jupụta ha. Abimelech kwuru Isaac sị ya, Pụọ nebe anyị nọ, nihi na ị ghọọla onye dị ike karịa anyị nke ukwuu. Aisak si nebe ahụ pụọ gaa nọrọ na ndagwurugwu Gerar, o wee biri nebe ahụ. Na ọzọ, Aisak gwughachiri olulu mmiri ndị ahụ nke ndị ohu Ebraham bụ nna ya gwuru, bụ nke ndị Filistia mechiri mgbe Ebraham nna ya nwụsịrị, ma ọ kpọrọ ha aha dịka aha ndị ahụ nke nna ya kpọrọ. Ndị ohu Isaac gwuru olulu na ndagwurugwuru Gerar, ha chọtakwara olulu mmiri ndụ nebe ahụ. Ndị ọzụzụ atụrụ nke Gerar na ndị ọzụzụ atụrụ nke Isaac lụrụ ọgụ, na-ekwu na mmiri ahụ bụ nke ha, ha wee kpọọ olulu mmiri ahụ aha Ikpe na-ezighị ezi, nihi na ha mejọrọ ya. O si ebe ahụ pụọ ma ọ gwuru olulu mmiri ọzọ, ha seritekwara okwu banyere nke ahụ, ọ kpọrọ aha ya Iro. Ọ pụrụ site ebe ahụ, gwuo olulu mmiri ọzọ, ma ha alụghị ọgụ banyere ya. Ọ kpọrọ aha ya Ebe Sara Mbara, na-ekwu, Nihi na ugbu a Onyenwe anyị emeela ka anyị sara mbara, meekwa ka anyị mụbaa nelu ala. Ọ gara elu site ebe ahụ gaa nolulu mmiri nke iyi. Onyenwe anyị gosiri ya onwe ya nabalị ahụ, sị, Mụ bụ Chineke nke Abraham nna gị, atụla egwu, nihi na mụ na gị nọ, aga m agọzi gị, meekwa ka mkpụrụ gị mụbaa nihi Abraham nna gị. Ma o wuru ebe ahụ ebe ịchụ aja, ma ọ kpọkuru aha Onyenwe anyị, ma ọ mara ebe ahụ ụlọ ikwu ya. Ndị ohu Isaac gwuru ebe ahụ olulu mmiri na ndagwurugwu Gerar. Ma Abimelech gara ya site na Gerar, na Ahuzzath onye ndụmọdụ ya, na Phicol onyeisi ndị agha nke ndị agha ya. Ma Aisaak siri ha, Gịnị mere unu ji bịakwute m? Unu kpọrọ m asị, ma chụpụkwa m site nebe unu nọ. Ha kwuru, Anyị ahụla nezie na Onyenwe anyị nọnyeere gị, ya mere anyị kwuru, ka e nwee ọgbụgba ndụ netiti anyị na gị, anyị ga-eso gị gbaa ndụ. Ị gaghị eme anyị ihe ọjọọ, dịka anyị na-emesoghị gị ihe arụ, na dịka anyị si mesoo gị nke ọma, ma zilaga gị nudo, ugbu a ị bụ onye a gọziri agọzi site naka Onyenwe anyị. Ọ mere ha oriri, ha rikwara nri ma ṅụọkwa ihe ọṅụṅụ. Ma mgbe ha biliri nụtụtụ ahụ, onye ọ bụla ṅụụrụ onye agbata obi ya iyi, Isaac zipụrụ ha, ha si nebe ọ nọ pụọ nudo. O mere nụbọchị ahụ, mgbe ndị ohu Aisaak bịarutere, ha kọọrọ ya banyere olulu mmiri nke ha gwuru, ha kwuru sị, anyị achọtaghị mmiri. Ma ọ kpọrọ ya Ịṅụ Iyi, nihi nke a, ọ kpọrọ obodo ahụ aha ya Olulu Mmiri nke Ịṅụ Iyi, ruo ụbọchị taa. Esau gbara afọ iri anọ mgbe o weere Judith nwa nwanyị Beeri onye Het na Basemath nwa nwanyị Elon onye Het ka ha bụrụ ndị nwunye ya. Ma ha nọ na-ese okwu nye Aisak na Rebeka. ### 27 O mere na mgbe Isaac mere agadi, anya ya abụọ gbara ọchịchịrị nke ịhụ ụzọ, ọ kpọrọ Ịsọ nwa ya nwoke nke okenye, sị ya, Nwa m nwoke, ọ sịkwara, Lee m nọ ebe a. Ma o kwuru, Lee, emeela m agadi, ma amaghị m ụbọchị ọnwụ m. Ugbu a ya mere, were ngwá ọrụ gị, akpa àkụ̀ na ụta, pụọ gaa nala dị larịị, chụtara m anụ ọhịa. Meere m nri ọma dị ka m hụrụ nanya, wetara m ya ka m rie, ka mkpụrụ obi m gọzie gị tupu m nwụọ. Rebecca nụrụ mgbe Isaac na-agwa Esau nwa ya okwu, ma Esau gara nọhịa ịchụta anụ ọhịa nye nna ya. Rebecca ma gwara Jacob nwa ya nke nta okwu sị, Lee, anụrụ m ka nna gị na-agwa Esau nwanne gị okwu, na-ekwu, Wetara m nta, ma meere m nri ọma, ka m rie gọzie gị nihu Onyenwe anyị tupu m nwụọ. Ugbu a ya mere, nwa m nwoke, gee m ntị dị ka m si nye gị iwu. Gaa nime igwe atụrụ, wetara m ewu abụọ dị nro na mma site ebe ahụ, m ga-esi ha mee nri ụtọ nye nna gị dịka o si masị ya. Ị ga-ewetara nna gị, ọ ga-eri, ka nna gị gọzie gị tupu ọ nwụọ. Jekọb gwara Ribeka nne ya, Ịsọ nwanne m nwoke bụ onye nwere ajị ahụ, ma mụ onwe m bụ onye nwere ahụ dị nro. Ka nna ahụ ghara imetụ m aka mgbe ọ bụla, ka m ghara ịbụ nihu ya dị ka onye na-eleda anya, ka m ghara iwetara onwe m ọbụbụ ọnụ kama ịbụ ngọzi. Nne ya sịrị ya, Ka ọbụbụ ọnụ gị dịrị m, nwa m, naanị nụrụ olu m, gawa wetara m. Ọ gara were ya, wetara nne ya, nne ya wee mee nri ọma dị ka nna ya si hụ nanya. Ma mgbe Rebeka weere uwe Iso nwa ya nwoke nke okenye nke ọma, nke dị nakụkụ ya nime ụlọ, o yikwasịrị ya Jekọb nwa ya nwoke nke nta. Ma ọ kpụnyere akpụkpọ ewu ndị ahụ nogwe aka ya, na nakụkụ olu ya nke gba ọtọ. Ma o nyere nri ọma ndị ahụ na ogbe achịcha ndị ahụ ọ mere naka Jekọb nwa ya nwoke. O wetara ya nye nna ya, o wee sị, nna m, ma ọ zara sị, lee m nọ ebe a, onye ka ị bụ, nwa m? Ma Jekọb gwara nna ya, Mụ bụ Iso nwa mbụ gị, emeela m dịka ị gwara m. Bilie nọdụ ala, rie site na nta m, ka mkpụrụ obi gị gọzie m. Aịzik sịrị nwa ya nwoke, Gịnị bụ nke a ị chọtara ngwa ngwa, nwa m? Ọ zara sị, Ọ bụ ihe Onyenwe anyị Chineke gị nyere m nihu. Isaac gwara Jacob, Bịa nso m, ka m metụ gị aka, nwa m, iji mara ma ị bụ nwa m nwoke Esau, ka ị bụghị. Jekọb bịakwutere Aịzik nna ya, metụ ya aka, ma kwuo, Nezie olu a bụ olu Jekọb, ma aka ndị a bụ aka Ịsọ. Ma ọ maghị ya, nihi na aka ya dị ka aka Ịsọ nwanne ya nke jupụtara najị, ya mere ọ gọziri ya Ọ sịrị, Ị bụ nwa m nwoke Ịso? Ọ zara sị, Mụ. Ọ sịrị, Wetara m ka m rie site na anụ nta gị, nwa m, ka mkpụrụ obi m gọzie gị, o wee wetara ya, o rie, o wetakwara ya mmanya, ọ ṅụọ. Isaac nna ya gwara ya, Bịa nso m sutu m ọnụ, nwa m. Ma o bịarute nso susuo ya ọnụ, nụrụ isi uwe ya, gọzie ya, ma kwuo, Lee, isi nke nwa m nwoke dị ka isi nke ubi jupụtara, nke Onyenwe anyị gọziri. Ka Chineke nye gị site na igirigi nke eluigwe, na site nịba ụba nke ala, na ọtụtụ ọka na mmanya. Ka mba niile jere gị ozi, ka ndị ọchịchị kpọọ isiala nye gị, ka ị bụrụ onyenwe nke nwanne gị nwoke, ka ụmụ ndị ikom nke nna gị kpọọ isiala nye gị, onye nke na-abụ ọnụ gị ka a bụrụ ọnụ, ma onye nke na-agọzi gị ka a gọzie. Ọ bụ mgbe Aisak kwụsịrị ịgọzi Jekọb nwa ya nwoke, na mgbe Jekọb si nihu Aisak nna ya pụọ, ka Iso nwanne ya nwoke si nịchụ nta bịa. Ma o mere ya onwe ya nri ọma, o wetara ya nna ya, ọ sịrị nna ya, Ka nna m bilie, ka o rie site na nta nke nwa ya nwoke, ka mkpụrụ obi gị gọzie m. Aisak nna ya sịrị ya, Onye ka ị bụ? Ọ sịrị, Mụ bụ nwa gị nke mbụ a mụrụ, Iso. Ihe tụrụ Isaac nanya nke ukwuu, ọ sịrị, Onye bụ onye ahụ chụtaara m anụ wetara m, nke m riri tupu ị bịa? Agọziela m ya, a ga-agọzikwa ya. O mere na mgbe Esau nụrụ okwu nna ya bụ Isaac, o tiri mkpu olu dara ụda nke jupụtara nilu nke ukwu, ma kwuo sị, Gọzie mụ kwa nezie, nna. Ọ sịrị ya, Nwanne gị nwoke bịara jiri aghụghọ nara ngọzị gị. Ọ sịrị, E kpọrọ aha ya Jekọb nụzọ ziri ezi, nihi na ọ ghọgbuola m lee nke ugboro abụọ nke a, o werela ihe nketa ọkpara m, ma ugbu a o werela ngọzị m. Ịsọ gwara nna ya, Ọ bụ na ị hapụghị m ngọzị, nna? Nịza ọnụ, Aisak gwara Iso, Ọ bụrụ na e meela m ya onyenwe gị, meekwa ụmụnne ya niile ndị ohu ya, jiri ọka na mmanya kwado ya, gịnị ka m ga-emere gị ugbu a, nwa m? Esau sịrị nna ya, Ọ bụ na ị nweghị otu ngọzi, nna? Gọzie m kwa, nna. Mgbe obi Isaac wutere nke ukwuu, Esau tiri mkpu o ji olu ya, ma bee ákwá. Nịza ọnụ, Aisak nna ya gwara ya sị, Lee, site nịba ụba nke ala ka ebe obibi gị ga-esi bụrụ, na site nigirigi nke eluigwe nke si nelu. Na nelu mma agha gị ka ị ga-ebi ndụ, ị ga-efekwa nwanne gị nwoke, ma ọ ga-abụ na mgbe ị kwaturu ma wepụ yoku ya nolu gị. Ma Iso nwere iwe megide Jekọb banyere ngọzi nke nna ya gọziri ya, Iso kwukwara nime obi ya, Ka ụbọchị iru ụjụ nke nna m bịaruo nso, ka m gbuo Jekọb nwanne m. A kọọrọ Rebeka okwu nke Iso nwa ya nke okenye, o wee ziga ozi kpọọ Jekọb nwa ya nke nwata, ọ sịrị ya, Lee, Iso nwanne gị na-eyi gị egwu igbu gị. Ugbu a ya mere, nwa m, gee ntị nolu m, bilie gbapụ gaa Mesopotemia, gakwuru Leban nwanne m na Haran. Ma biri na ya ụbọchị ụfọdụ, ruo mgbe iwe ya ga-atụgharị, Na iwe nke nwanne gị nwoke si naka gị, ọ ga-echefukwa ihe ị mere ya, mgbe m zitere ozi, m ga-akpọ gị si ebe ahụ, ka m ghara ịtụfu ụmụ abụọ m notu ụbọchị. Rebeka gwara Aịzik sị, Ike gwụla m nihi ndụ m nihi ụmụ ada ndị Het. Ọ bụrụ na Jekọb alụta nwanyị site nụmụ ada nke ala a, gịnị bụ uru ndụ m? ### 28 Mgbe Aisaak kpọrọ Jekọb, ọ gọziri ya ma nye ya iwu, sị, Ị gaghị alụ nwanyị site nụmụ ada ndị Kenan. Bilie elu, gbaa ọsọ gaa na Mesopotemia, gaa nụlọ Betuel bụ nna nne gị, ma site nebe ahụ lụtara onwe gị nwanyị nime ụmụ ndị inyom Leban, nwanne nne gị. Ma Chineke m ga-agọzi gị, mee ka ị baa ụba, meekwa ka ị mụbaa, ị ga-aghọkwa nzukọ nke mba dị iche iche. Ma ka o nye gị ngọzi nke Abraham nna m, nye gị na mkpụrụ gị nọnyere gị, ka ị nweta ala nke ịbị gị dị ka ọbịa, nke Chineke nyere Abraham. Ma Aisak zigara Jekọb, ọ gakwara na Mesopotemia ka ọ gakwuru Leban nwa Betuel onye Siria, nwanne Ribeka nne Jekọb na Iso. Hụ ma Esau na Isaac gọziri Jacob, na o zigara ya na Mesopotamia nke Syria ka ọ were onwe ya nwanyị site nebe ahụ, mgbe ọ na-agọzi ya, na o nyere ya iwu, na-ekwu, Ị gaghị ewere nwanyị site nụmụ ada ndị Canaan. Jekọb nụrụ okwu nna ya na nne ya, wee gaa Mesopotemia nke Siriya. Mgbe Ịsọ hụrụ na ụmụ ada nwanyị Kenan bụ ndị ọjọọ nihu Aịzik nna ya, Esau gara na Ishmael, ma were Maeleth bụ ada Ishmael nwa Abraham, nwanne nwanyị Nebaioth, dịka nwunye na mgbakwunye nụmụ nwanyị ndị ọ lụrụlarị. Jekọb si nolulu mmiri nke iyi pụọ, gawa Haran. Ma ọ zutere otu ebe, ma rahụọ ụra nebe ahụ, nihi na anyanwụ adaala. Ọ weere nkume site nebe ahụ, ma debe ya nokpuru isi ya, ma rahụọ ụra nebe ahụ. Ọ rọrọ nrọ, ma lee, e nwere ubube e guzobere nala, nke isi ya ruru eluigwe, ma ndị ozi nke Chineke nọ na-arịgo ma na-arịda nelu ya. Onyenwe anyị kwụdoro nelu ya, ọ sịrị, Mụ bụ Chineke nke Abraham nna gị, na Chineke nke Isaac. Atụla egwu. Ala ahụ ị na-ehi ụra nelu ya, gị ka m ga-enye ya, na mkpụrụ gị. Ma mkpụrụ gị ga-adị ka ájá nke ụwa, ọ ga-agbasakwa nelu osimiri, na Ndịda, na Ugwu, na ọwụwa anyanwụ, a ga-agọzikwa ikwu niile nke ụwa na gị, na mkpụrụ gị. Ma lee, mụ onwe m nọnyere gị, na-echebe gị nụzọ niile ebe ọ bụla ị ga-aga, ma m ga-akpọghachi gị nala a, nihi na agaghị m ahapụ gị, ruo mgbe m mezuru ihe niile m gwara gị. Jekọb si nụra ya bilie wee sị, Nezie, Onyenweanyị nọ nebe a, ma amụghị m. Ọ tụrụ egwu, ma kwuo, Lee ka ebe a si dị egwu! Nke a abụghị ihe ọzọ ma ọ bụ ụlọ Chineke, ma nke a bụ ọnụ ụzọ ama nke eluigwe. Jekọb biliri nụtụtụ, were nkume ahụ nke o tinyere nokpuru isi ya nebe ahụ, guzobe ya dịka ogidi, wụsakwa mmanụ nelu isi ya. Ọ kpọrọ aha ebe ahụ Ụlọ Chineke, ma Luz bụ aha obodo ahụ na mbụ. Ma Jekọb kwara ekpere nkwa, na-ekwu, Ọ bụrụ na Onyenwe anyị Chineke ya na m, ma chebe m nụzọ nke a m na-aga, ma nye m achịcha m ga-eri, na uwe m ga-eyi, Na ọ tụgharịrị m site na nzọpụta nụlọ nke nna m, Onyenwe anyị ga-abụkwara m Chineke. Nkume a nke m guzobere dịka ogidi ga-abụ m ụlọ Chineke, na ihe niile ọ bụrụ na ị nye m, aga m enye gị ụzọ iri nke ha. ### 29 Jekọb weliri ụkwụ ya gawa nala ọwụwa anyanwụ, jekwuru Leban nwa Betuel onye Siria, nwanne Ribeka nne Jekọb na Iso. Na ọ hụrụ, ma lee, olulu mmiri dị nime ala ahụ dị larịị, ìgwè atụrụ atọ nọkwa ebe ahụ na-ezu ike nakụkụ ya, nihi na site nolulu mmiri ahụ ka ha na-enye ìgwè atụrụ ndị ahụ mmiri ọṅụṅụ, nkume buru ibu dịkwa nelu ọnụ olulu mmiri ahụ. Ma a na-achịkọta igwe anụ ụlọ niile nebe ahụ, ha na-atụgharị nkume ahụ site nọnụ olulu mmiri ahụ, ha na-enye atụrụ ndị ahụ mmiri, ha na-eweghachikwa nkume ahụ nọnụ olulu mmiri ahụ nebe ya. Jekọb sịrị ha, Ụmụnne m, ebee ka unu si bịa? Ha zara sị, Anyị si Haran bịa. Ọ sịrị ha, Unu maara Laban nwa Nahor? Ha sịrị, Anyị maara. Ọ jụrụ ha, Ọ dị mma? Ha kwuru, Ọ dị mma, ma lee Rechel nwa nwanyị ya ka ọ na-abịa na atụrụ. Na Jekọb kwuru, Ọ ka bụ ụbọchị ukwuu, ọ bụghị oge ịchịkọta anụ ụlọ. Enyenụ atụrụ mmiri, gaanụ zụọnụ ha. Ndị ahụ ma kwuru, Anyị enweghị ike, ruo mgbe a chịkọtara ndị ọzụzụ atụrụ niile, mgbe ahụ ha ga-akwagharị nkume site nọnụ olulu mmiri ahụ, anyị ga-enye atụrụ ndị ahụ mmiri. Mgbe ọ ka nọ na-agwa ha okwu, lee, Rechel nwa nwanyị Leban bịara ya na atụrụ nke nna ya, nihi na ọ na-azụ atụrụ nke nna ya. Ọ meere mgbe Jekọb hụrụ Rechel bụ ada Leban, nwanne nne ya, na atụrụ Leban nwanne nne ya, Jekọb bịarutere tụgharịa nkume ahụ site nọnụ olulu mmiri ahụ, ma nye atụrụ Leban nwanne nne ya mmiri. Ma Jekọb susuru Rachel ọnụ, o welie olu ya tie mkpu kwaa akwa. Ma ọ gwara Rechel na ọ bụ nwanne nna ya, na ọ bụkwa nwa Ribeka, ma mgbe ọ gbachara ọsọ, ọ gwara nna ya dịka okwu ndị a si dị. O mere na mgbe Laban nụrụ aha Jekọb nwa nwanne ya nwanyị, ọ gbara ọsọ izute ya, makụọ ya susuo ya ọnụ, kpọbata ya nụlọ ya, Jekọb kọọrọ Laban okwu ndị a niile. Ma Leban gwara ya, Site nọkpụkpụ m na site nanụ ahụ m ka ị bụ, ma ọ nọnyeere ya otu ọnwa ụbọchị. Laban sịrị Jekọb, Maka na ị bụ nwanne m, ị gaghị ejere m ozi nefu. Gwa m ihe ụgwọ ọrụ gị bụ? Ma Laban nwere ụmụ nwanyị abụọ, aha nke nke ukwu bụ Leah, na aha nke nke nta bụ Rachel. Ma anya Leah adịghị ike, Rachel mara mma nụdịdị, ma maa mma nke ukwuu nọhụụ. Jekọb hụrụ Rechel nanya, ọ sịrị, Aga m ejere gị ozi afọ asaa maka Rechel bụ ada gị nke nta. Laban sịrị ya, Ọ ka mma ka m nye gị ya karịa ka m nye nwoke ọzọ ya, biri soro m. Ma Jekọb jere ozi maka Rechel afọ asaa, ma ha dị nihu ya dị ka ụbọchị ole na ole, nihi ịhụnanya o nwere nebe ọ nọ. Jekọb gwara Leban, Nye m nwunye m, nihi na ụbọchị ndị ahụ ejuola ka m banye nebe ọ nọ. Laban chịkọtara ndị nwoke niile nke ebe ahụ, o mekwara oriri alụmdi na nwunye. Ọ bụ na o mere mgbede, ọ bụrụ were Liya nwa nwanyị ya, bubata ya nebe Jekọb nọ, Jekọb wee banye nebe ọ nọ. Laban nyere Leah bụ nwa ya nwanyị, Zilpah bụ odibo ya nwanyị ka ọ bụrụ odibo ya. Ọ mere nụtụtụ, ma lee, ọ bụ Leah. Jacob kwuru Laban sị, Gịnị bụ ihe a i mere m? Ọ bụghị maka Rachel ka m jere gị ozi? Gịnị mere i ji ghọgbuo m? Laban zara sị, Ọ bụghị otú a nebe anyị, inye nke nwata tupu nke okenye. Mezuo izu nke a, m ga-enyekwa gị nke a nọnọdụ ọrụ nke ị ga-arụrụ m afọ asaa ọzọ. Jacob mere otú ahụ, o mezukwara izu asaa nke a, Laban nyekwara ya Rachel bụ ada ya ka ọ bụrụ nwunye ya. Laban nyere nwa ya nwanyị Bilhah bụ odibo ya nwanyị ka ọ bụrụ odibo ya. Ma ọ banyere na Rechel, ọ hụrụ Rechel nanya karịa Lịa, ma ọ jere ya ozi afọ asaa ọzọ. Mgbe Onyenwe anyị Chineke hụrụ na a kpọrọ Lịa asị, o meghere akpanwa ya, ma Rechel bụ aga. Leah tụụrụ ime, mụọ nwa nwoke nye Jekọb, ma ọ kpọrọ aha ya Ruben, na-ekwu, nihi na Onyenwe anyị hụrụ mmegbu m, ma nye m nwa nwoke, ugbu a ya mere di m ga-ahụ m nanya. Na ọ tụụrụ ime ọzọ, mụọ nwa nwoke nke abụọ nye Jekọb, sị, Onyenwe anyị nụrụ na a kpọrọ m asị, o nyekwara m nke a, ọ kpọrọ aha ya Simiọn. Na ọ tụụrụ ime ọzọ, mụọ nwa nwoke, sị, Ugbu a, noge a, di m ga-abụ nke m, nihi na amụọla m ya ụmụ nwoke atọ. Nihi nke a, ọ kpọrọ aha ya Livayị. Mgbe ọ tụụrụ ime ọzọ, ọ mụrụ nwa nwoke, o kwuru sị, Ugbu a, ọzọkwa nke a, aga m ekele Onyenwe anyị. Nihi nke a, ọ kpọrọ aha ya Juda. Ọ kwụsịrị ịmụ nwa. ### 30 Mgbe Rechel hụrụ na ọ mụtaghị nwa nye Jekọb, Rechel kporo ekworo nwanne ya nwanyị, ma ọ sịrị Jekọb, Nye m ụmụ, ma ọ bụrụ na ọ bụghị otu a, aga m anwụ. Niwe iwe, Jekọb gwara Rechel, Ọ bụ m nọchiri anya Chineke, onye gbochiri gị ịmụ nwa? Rechel gwara Jekọb sị, Lee odibo nwanyị m bụ Bịla, dinakwuru ya, ọ ga-amụrụ m nwa nikpere m, m ga-enwetakwa ụmụ site na ya. Ma o nyere ya Bala, nwa agbọghọ ọrụ ya, ka ọ bụrụ nwunye ya, Jekọb wee dinakwuru ya. Ma Bilhah bụ odibo nwanyị nke Rachel tụrụ ime, ma mụọrọ Jacob nwa nwoke. Rachel kwuru, Chineke ekpeela m ikpe, ọ nụkwala olu m, o nyekwala m nwa nwoke. Nihi nke a, ọ kpọrọ aha ya Dan. Bilha bụ odibo nwanyị Rechel tụụrụ ime ọzọ, mụtara Jekọb nwa nwoke nke abụọ. Rachel kwuru, Chineke alụọla ọgụ m, m gbakwara nwanne m nwanyị mgba, ma m meriri, ọ kpọrọ aha ya Naphtali. Leah hụrụ na ọ kwụsịrị ịmụ nwa, o weere Zilpah odibo nwanyị ya, nye ya Jacob ka ọ bụrụ nwunye, ọ banyekwara ya. Ma Zilpah, nwa ohu nwanyị nke Leah, tụrụ ime ma mụtara Jacob nwa nwoke. Ma Leah kwuru, Na chi ọma, ma ọ kpọrọ aha ya Gad. Na Zilpa, nwa agbọghọ na-eje ozi nke Lịa, tụrụkwara ime ọzọ, mụtaara Jekọb nwa nwoke nke abụọ. Leah kwuru, Agọziri m agọzi, nihi na ụmụ nwanyị ga-akpọ m onye a gọziri agọzi, ọ kpọrọ aha ya Asher. Ruben gara noge owuwe ihe ubi ọka wit, ọ chọtara mkpụrụ osisi mandreki nubi, o wetara ha nye Lịa nne ya. Rechel gwara Lịa nwanne ya nwanyị sị, Nye m ụfọdụ mandreki nke nwa gị nwoke. Leah kwuru, Ọ ezughị gị na i weere di m? Ị ga-ewerekwa mandrakes nke nwa m nwoke? Rachel kwuru, Ọ bụghị otu ahụ, ka o dinaa ya na gị nabalị a nọnọdụ mandrakes nke nwa gị nwoke. Jacob si nọhịa bata nmgbede, Lịa pụkwara ịzute ya, sị ya, Ị ga-abakwuru m taa, nihi na e ji m mandrakes nke nwa m nwoke goro gị. O wee dinara ya nabalị ahụ. Ma Chineke nụrụ Lịa, ma mgbe ọ tụụrụ ime, ọ mụtaara Jekọb nwa nwoke nke ise. Lịa kwuru, Chineke enyela m ụgwọ ọrụ m, nihi na m nyere nwanyị ohu m nye di m, ọ kpọkwara aha ya Isaka, nke pụtara ụgwọ ọrụ. Ma Leah tụrụ ime ọzọ, mụọkwa nwa nwoke nke isii nye Jacob. Ma Lịa kwuru, Chineke enyela m onyinye ọma noge a ugbu a, di m ga-ahọrọ m, nihi na amụọla m ya ụmụ nwoke isii, ma ọ kpọrọ aha ya Zebulọn. Mgbe nke a gasịrị, ọ mụrụ nwa nwanyị, ma kpọọ aha ya Daịna. Chineke chetara Rachel, Chineke gekwara ya ntị, meghekwa akpanwa ya. Mgbe o tụụrụ ime, ọ mụtaara Jekọb nwa nwoke, Rechel kwuru, Chineke m ewepụla ihe nlelị m. Ọ kpọrọ aha ya Josef, na-ekwu, Ka Chineke gbakwunye m nwa nwoke ọzọ. O mere mgbe Rachel mụrụ Joseph, Jacob gwara Laban sị, Ziga m ka m pụọ gaa nebe m na nala m. Nyeghachi m ndị nwanyị m na ụmụ m, banyere ndị m jere gị ozi maka ha, ka m nwee ike ịpụ, nihi na ị maara ọrụ ohu nke m rụụrụ gị. Laban sịrị ya, Ọ bụrụ na m achọtala ihuọma nanya gị, agbaarala m afa, nihi na Chineke gọziri m site nọbịbịa gị. Kwupụta ụgwọ ọrụ gị nye m, m ga-enyekwa ya. Jekọb kwuru, Gị maara otu m si jere gị ozi, na otu anụ ụlọ gị niile si nọnyere m. Ọ bụ nke nta nihi na ole na ole bụ nke gị nihu m, ma ọ mụbara ghọọ ọtụtụ, ma Onyenwe anyị Chineke gọziri gị nụkwụ m, ugbu a ya mere, olee mgbe ka m ga-emere onwe m ụlọ? Ma Laban kwuru ya sị, Gịnị ka m ga-enye gị? Jekọb kwukwaara ya sị, Ị gaghị enye m ihe ọ bụla, ọ bụrụ na i mere m okwu a, aga m azụ atụrụ gị ọzọ, ma chebe ha. Ka atụrụ gị niile gafee taa, ma site nebe ahụ kewapụ atụrụ ọ bụla na-acha oji nime ụmụ atụrụ, na nke ọ bụla nwere ntụpọ ọcha na nke nwere ntụpọ nime ewu, nke a ga-abụ ụgwọ ọrụ m. Na ezi omume m ga-agba m akaebe nụbọchị echi, nihi na ọ bụ ụgwọ ọrụ m nihu gị, ihe ọ bụla nke na-abụghị nke tụrụ agwa na nke nwere ntụpọ ọcha nime ewu ndị ahụ, na nke oji nime ụmụ atụrụ ndị ahụ, a ga-agụ ya dị ka ihe e zuru ohi naka m. Laban kwuru ya sị, Ka ọ dị dịka okwu gị. Ma o kewapụrụ nụbọchị ahụ mkpi nwoke ndị nwere ntụpọ na ndị nwere ọcha dị ukwuu, na ewu niile ndị nwere ntụpọ na ndị nwere ọcha dị ukwuu, na ihe niile bụ oji nime ụmụ atụrụ, na ihe niile bụ ọcha nime ha, ma o nyere ha naka ụmụ ndị ikom ya. Ma o wepụrụ ụzọ nke ụbọchị atọ netiti ha na Jekọb, ma Jekọb zụrụ atụrụ Leban ndị fọdụrụ. Jekọb weere osisi mkpara storax ọhụrụ, nke ukpa na nke osisi plen maka onwe ya, Jekọb kpụchapụrụ ha mkpụcha ọcha, mgbe ọ na-akpụcha akwụkwọ ndụ ahụ, ihe ọcha nke ọ kpụchapụrụ pụtara nosisi mkpara ndị ahụ dị iche iche. Ma o dobere osisi ndị ahụ ọ gbapụrụ akpụkpọ ha nime ọnụ mmiri ebe a na-enye anụ ụlọ mmiri ọṅụṅụ, ka mgbe atụrụ ndị ahụ bịara ịṅụ mmiri nihu osisi ndị ahụ, ha nwee ike ịtụrụ ime nosisi ndị ahụ. Ma mgbe atụrụ ndị ahụ nọ na-atụ ime nihu mkpara ndị ahụ, ha mụrụ ụmụ atụrụ ndị ọcha dị ọcha, ndị nwere ụdị agwa dị iche iche, na ndị isi awọ nwere ntụpọ. Ma Jekọb kewara ụmụ atụrụ ndị ahụ, o guzobere nihu atụrụ ndị ahụ ebule nwere ntụpọ ọcha na ihe niile dị iche iche nime ụmụ atụrụ ndị ahụ. O kewapụrụ onwe ya ìgwè atụrụ dịka onwe ya, ọ gwakọtaghị ha nime atụrụ Leban. O mere na noge atụrụ ndị ahụ nọ na-atụrụ ime nafọ, Jekọb tinyere mkpara ndị ahụ nihu atụrụ ndị ahụ nebe ịṅụ mmiri, ka ha tụrụ ime dịka mkpara ndị ahụ. Mgbe atụrụ ndị ahụ mụrụ ụmụ, ọ dịghị etinye ha, o mere ka ndị na-enweghị akara bụrụ nke Laban, ma ndị nwere akara bụrụ nke Jekọb. Nwoke ahụ ghọrọ ọgaranya nke ukwuu nke ukwuu, o nwekwara anụ ụlọ ọtụtụ, ehi, ndị ohu, ụmụ agbọghọ ohu, ịnyịnya kamel, na ịnyịnya ibu. ### 31 Jekọb nụrụ okwu ụmụ ndị ikom Leban ka ha na-ekwu, sị, Jekọb ewerela ihe niile nke nna anyị, na site nihe nke nna anyị ka o si mee nsọpụrụ a niile. Ma Jekọb hụrụ ihu Leban, ma lee, ọ dịghị megide ya dịka ụnyaahụ na ụbọchị nke atọ. Onyenwe anyị gwara Jekọb sị, Laghachi nala nna gị, na ndị ikwu gị, aga m anọnyere gị. Mgbe o zitechara, Jekọb kpọrọ Lịa na Rechel ka ha bịa nala dị larịị ebe igwe atụrụ ya dị. Ma ọ gwara ha, Ahụrụ m ihu nna unu, na ọ dịghị adị m mma dị ka ụnyaahụ na ụbọchị nke atọ, ma Chineke nke nna m nọnyeere m. Ma unu onwe unu maara na e jiri m ike m niile jere nna unu ozi. Ma nna unu aghọgburu m, ọ gbanwekwara ụgwọ ọrụ m ugboro iri, ma Chineke ekwenyeghị ya imebi m ihe ọjọọ. Ọ bụrụ na o kwuo otu a, ndị gbara agbagọ ga-abụ ụgwọ ọrụ gị, na atụrụ niile ga-amụ ụmụ gbara agbagọ, ọ bụrụ na o kwuo, ndị ọcha ga-abụ ụgwọ ọrụ gị, na atụrụ niile ga-amụ ụmụ ọcha. Ma Chineke wepụrụ anụ ụlọ niile nke nna unu, ma nyere m ha. Ma o mere na mgbe atụrụ ndị ahụ nọ na-atụrụ ime nafọ, ahụrụ m nanya m nụra, ma lee, mkpi ndị ahụ na ebule ndị ahụ na-arịgo nelu atụrụ ndị ahụ na ewu ndị ahụ, ha bụ ndị ọcha nke ukwuu, ndị tụrụ ntụpọ, na ndị isi ntụ a fesara afesa. Onyeozi nke Chineke gwara m nụra, Jekọb, ma m kwuru, Gịnị ka ọ bụ? Ma o kwuru, Welie anya gị elu, hụ mkpi na ebule ndị na-arịgo nelu atụrụ na ewu ndị nwere ntụpọ ọcha, ndị nwere ụdị dị iche iche, na ndị nwere agba ntụ ntụ, nihi na ahụla m ihe niile Leban na-eme gị. M bụ Chineke nke gosiri gị nebe Chineke, ebe i tere m ogidi nebe ahụ, ma kwee m nkwa nebe ahụ. Ugbu a ya mere, bilie, si nala a pụọ, gawa nala ọmụmụ gị, m ga-anọnyere gị. Ma Rechel na Lịa zara ya sị, Ọ bụ na anyị enwekwaghị oke ma ọ bụ ihe nketa nụlọ nna anyị? Ọ bụghị dị ka ndị ọbịa ka anyị bụụrụ ya? O rere anyị, ma o richapụrụ ego anyị. Ihe akụ niile na ugwu nke Chineke nke nna anyị wepụrụ, ga-abụ nke anyị na nke ụmụ anyị, ugbu a ya mere, ihe niile Chineke gwara gị, mee ya. Mgbe o biliri, Jekọb kpọọrọ ndị nwunye ya na ụmụ ya kunyere ha nelu ịnyịnya kamel Na o dugara pụọ ihe niile nke dị ya, na ngwongwo ya niile nke ọ nwetara na Mesopotemia, na ihe ya niile, ịga gakwuru Aisak nna ya nala Kenan. Laban gara ịkpacha atụrụ ya, ma Rachel zuru arụsị nna ya. Jekọb zoro ezie nebe Leban onye Siria nọ, nịgwaghị ya na ọ na-agba ọsọ. Ma ọ gbapụrụ ya na ihe niile o nwere, gafee osimiri ahụ, gbaga nugwu Gilead. A kọọrọ Laban onye Siria nụbọchị nke atọ na Jekọb agbaala ọsọ. Mgbe o kpọọrọ ụmụnne ya niile soro ya, ọ chụrụ ya ọsọ ụbọchị asaa, wee rute ya nUgwu Gilead. Chineke bịakwutere Laban onye Siria nụra nabalị ahụ, sị ya, Kpachara anya ka ị ghara ịgwa Jekọb okwu ọjọọ ọ bụla. Na Laban jidere Jekọb, Jekọb mara guzobe ụlọikwu ya nugwu ahụ, Laban mara guzobe ụmụnne ya nugwu Gilead. Laban sịrị Jekọb, Gịnị ka i mere? Gịnị mere i ji gbapụ na nzuzo, zutere m, ma duru ụmụ m ndị inyom dịka ndị e jidere nagha site na mma agha? Ọ bụrụ na ị gwara m, m gaara eji ọṅụ zipụ gị, ya na ndị na-egwu egwu, ịgba na ụbọ akwara. Ọ bụghị na e kwere ka m susuo ụmụ m ọnụ na ụmụ m ndị inyom, ma ugbu a, i mere ihe nzuzu. Ma ugbu a, aka m dị ike ime gị ihe ọjọọ, ma Chineke nke nna gị gwara m ụnyaahụ, na-ekwu, Chebe onwe gị ka ị ghara ikwu okwu ọjọọ ọ bụla na Jacob. Ugbu a, ya mere ị gawara, nihi na ị chọsiri ike ịlaghachi nụlọ nna gị, gịnị mere i ji zuo chi m? Jekọb zara Leban sị, Atụrụ m egwu, nihi na m chere na ị nwere ike ịnapụ m ụmụ ndị inyom gị na ihe niile m nwere. Ma Jekọb kwuru, Onye ọbụla ị ga-achọta chi gị naka ya agaghị adị ndụ nihu ụmụnne anyị. Mara ihe ọbụla nke gị dị naka m, ma were ya. Ma ọ maghị ihe ọbụla naka ya. Ma Jekọb amaghị na Rechel nwunye ya zuru ha. Ọ banyere ma Laban chọgharịrị nime ụlọ Leah, ma ọ chọtaghị ihe ọ bụla, wee pụta site nụlọ Leah, chọgharịakwa nụlọ Jacob, na nụlọ ndị odibo nwanyị abụọ ahụ, ma ọ chọtaghị ihe ọ bụla, ọ banyekwara nụlọ Rachel. Rachel weere arụsị ndị ahụ, tinye ha nime akpa ịnyịnya kamel ahụ, ma nọdụ ala nelu ha. Ọ gwara nna ya, Ka iwe adịla gị, onyenwe m, apụghị m ibili nihu gị, nihi na ọ bụ oge nsọ ụmụ nwanyị m. Laban nyochara nụlọ ahụ niile, ma ọ chọtaghị arụsị ndị ahụ. Jekọb were iwe, ọ lụsokwara Leban ọgụ. Mgbe Jekọb zara, ọ sịrị Leban, Gịnị bụ ihe ọjọọ m mere? Gịnị bụ mmehie m, i ji chụso m ọsọ? Ma ebe ị nyochara ihe niile nke ụlọ m, gịnị ka ị chọtara nime ihe niile nke ụlọ gị? Tinye ya ebe a nihu ụmụnne gị na ụmụnne m, ka ha kpee ikpe netiti anyị abụọ. Ihe ndị a, iri afọ abụọ ka m nọnyeere gị, atụrụ gị na ewu gị atụfughị ụmụ ha, ebule nke atụrụ gị, erighị m ha. Ihe anụ ọhịa gburu, ọ bụghị m wetara gị; m nọ na-akwụghachi site nonwe m izu ohi nke ehihie, na izu ohi nke abalị. M bụrụ onye a na-ere ọkụ nụbọchị site nokpomọkụ, nakwa site noyi nke abalị, ma ụra m si nanya m pụọ. Ihe ndị a bụ iri afọ abụọ m nọrọ nụlọ gị, jere gị ozi afọ iri na anọ nihi ụmụ gị ndị inyom abụọ, na afọ isii nigwe atụrụ gị, ma ị ghọgburu m nụgwọ ọrụ m ugboro iri. Ọ bụrụ na ọ bụghị Chineke nke nna m Abraham, na egwu Aisak, dịrị m, ugbu a ị gaara efu ziga m. Nhụjuanya m na ọrụ nke aka m, Chineke hụrụ, ma baara gị mba ụnyaahụ. Laban zara ma gwa Jacob, Ụmụ nwanyị ndị a bụ ụmụ nwanyị m, ụmụ nwoke ndị a bụ ụmụ nwoke m, anụ ụlọ ndị a bụ anụ ụlọ m, ihe niile ị na-ahụ bụ nke m. Gịnị ka m ga-eme ụmụ nwanyị m ndị a taa, ọ bụ ụmụ ha nke ha mụrụ? Ugbu a ya mere, bịa ka mụ na gị mee ọgbụgba ndụ, ọ ga-abụkwa ihe akaebe netiti mụ na gị, o kwuru sị ya, lee, ọ dịghị onye ọ bụla nọnyere anyị, hụ na Chineke bụ onye akaebe netiti mụ na gị. Jekọb weere nkume ma guzobe ya dịka ogidi. Jekọb gwara ụmụnne ya okwu sị, Chịkọtaanụ nkume, ha wee chịkọta nkume, mee ugwu, ha riri nri nebe ahụ nelu ugwu ahụ. Leban gwara ya sị, Ugwu a na-agba akaebe netiti mụ na gị taa. Ma Laban kpọrọ ya Mkpọ nke Akaebe, Jacob ma kpọrọ ya Mkpọ Onye Akaebe. Laban gwara Jekọb, Lee mkpọ a na ogidi nke m guzobere netiti m na gị, mkpọ a na-agba akaebe, ogidi a na-agbakwa akaebe, nihi nke a, a kpọrọ aha ya, mkpọ na-agba akaebe. Na ọhụ ahụ e kwuru, ka Chineke lee anya netiti m na gị, nihi na anyị ga-ekewa onwe anyị site nibe anyị. Ọ bụrụ na i wedaa ụmụ ada m nala, ọ bụrụ na i were ndị nwanyị na-agbakwunye na ụmụ ada m, lee, ọ dịghị onye ọ bụla nọnyere anyị na-ahụ ihe, Chineke bụ onye akaebe netiti m na gị. Ọ bụrụ na maka na m agaghị agafe gakwuru gị, gị onwe gị agakwaghị agafe bịakwute m ugwu a na ogidi a maka ihe ọjọọ. Chineke Abraham na Chineke Nahọ ka ha kpee ikpe netiti anyị, Jekọb ṅụrụ iyi site negwu nna ya Aịzik. Ma ọ chụrụ aja nugwu ahụ, ma ọ kpọrọ ụmụnne ya ndị nwoke, ma ha riri ma ha ṅụrụ, ma ha rahụrụ ụra nugwu ahụ. ### 32 Nibilite elu ma Laban nụtụtụ, ọ susuru ụmụ ndị ikom na ụmụ ndị inyom ya ọnụ, gọzie ha, ma mgbe Laban laghachiri azụ, ọ gara nebe ya. Jekọb gawara nụzọ nke ya, mgbe o leliri anya elu, ọ hụrụ ogige Chineke mara ụlọikwu, ndị Mmụọ Ozi nke Chineke zutekwara ya. Jekọb kwuru, mgbe ọ hụrụ ha, Nke a bụ ọmụma ụlọ ikwu Chineke, ọ kpọkwara aha ebe ahụ Ọmụma ụlọ ikwu. Jekọb zigara ndị ozi nihu ya gaa Iso nwanne ya nala Sea, nala Edọm. Ma o nyere ha iwu, na-ekwu, Otu a ka unu ga-ekwu nye nna m ukwu Ịsọ, Otu a ka ohu gị Jekọb na-ekwu: M biri dị ka ọbịa na Leban, ma m nọrọ ruo ugbu a. Ma m nwetara ehi na ịnyịnya ibu na atụrụ na ndị ohu na ndị ohu nwanyị, ma m zigara ozi ka m gwa onyenwe m Ịsọ ka ohu gị nwee ihuọma nihu gị. Ndị ozi ahụ laghachiri azụ na Jekọb, na-ekwu, Anyị bịara na nwanne gị nwoke Ịsọ, ma lee, ọ na-abịa izute gị, ya na narị ndị ikom anọ. Jekọb tụrụ egwu nke ukwuu, mgbagwoju anya tọrọ ya, o wee kewaa ndị mmadụ ndị so ya, ehi ndị ahụ, ịnyịnya kamel ndị ahụ, na atụrụ ndị ahụ nụzọ abụọ. Ma Jekọb kwuru, Ọ bụrụ na Ịsọ abịa notu ogige tigbuo ya, ogige nke abụọ ga-adị maka ịzọpụta. Jekọb kwuru, Chineke nke nna m Ebraham, na Chineke nke nna m Aịzik, Onyenwe anyị, gị onye gwara m, Laghachi nala ebe a mụrụ gị, aga m emere gị ihe ọma,' Ka o zuru m site nikpe ziri ezi niile na site neziokwu niile nke i mere odibo gị, nihi na site na mkpara m nke a ka m si gafee Jọdan a, ma ugbu a abụrụla m ogige abụọ. Napụta m site naka nwanne m nwoke, site naka Iso, nihi na m na-atụ egwu ya, ka ọ ghara ịbịa tigbuo m, na nne ya na ụmụ ya. Ma gị onwe gị kwuru, Aga m emere gị nke ọma, ma mee ka mkpụrụ gị dị ka aja nke osimiri, nke a na-apụghị ịgụta ọnụ nihi ọtụtụ ha. Ma ọ rahụrụ ụra nebe ahụ nabalị ahụ, ma o weere onyinye ndị ahụ ọ wetara, ma o zigara ha Iso nwanne ya nwoke. Ewu nwanyị narị abụọ, mkpi iri abụọ, atụrụ narị abụọ, ebule iri abụọ. Ịnyịnya kamel ndị na-enye ụmụ ha ara na ụmụ ha iri atọ, ehi iri anọ, oke ehi iri, ịnyịnya ibu iri abụọ, na ụmụ ịnyịnya ibu iri. Ma o nyere ha ndị ohu ya, igwe anụ ụlọ ọ bụla dị iche, o siri ndị ohu ya, gaburu nihu m, ma meenụ oghere netiti igwe anụ ụlọ nke mbụ na nke ọzọ. Ọ nyere onye mbụ iwu, na-asị, ọ bụrụ na Ịsọ nwanne m zutere gị ma jụọ gị, na-asị, onye ka ị bụ? Ebee ka ị na-aga? Onye nwe ihe ndị a niile na-aga nihu gị? Ị ga-asị, Nke ohu gị Jekọb, onyinye ezigala nye onyenwe m Iso, ma lee, ya onwe ya nọ nazụ anyị. Ma o nyere iwu onye nke mbụ, na onye nke abụọ, na onye nke atọ, na ndị niile na-aga nihu nazụ igwe anụ ụlọ ndị a, na-ekwu, Dịka okwu a, gwaanụ Ịsọ mgbe ọ hụrụ unu, Ma unu ga-ekwu, Lee, ohu gị Jekọb na-abịa nazụ anyị. O kwuru nihi na, M ga-eme ka ihu ya dị mma nime onyinye ndị na-aga nihu ya, na mgbe nke a, m ga-ahụ ihu ya. Ma eleghị anya nihi na ọ ga-anabata ihu m. Onyinye ndị ahụ gara nihu ya, ma ya onwe ya rahụrụ ụra nabalị ahụ nogige ahụ. O biliri nabalị ahụ, were nwunye abụọ ya, na ụmụ agbọghọ na-eje ozi abụọ ya, na ụmụaka iri na otu ya, gafee ebe ịgafe nke Jabbok. Ọ weere ha gafee iyi na-asọ asọ, ma kpọfekwa ihe niile nke ya. E hapụrụ Jekọb naanị ya, ma otu nwoke gbara ya mgba ruo ụtụtụ. Ọ hụrụ na ọ nweghị ike imeri ya, wee metụ oghere apata ụkwụ ya aka, mee ka oghere apata ụkwụ Jekọb kpọnwụọ mgbe ha na-agba mgba. Ọ sịrị ya, Ziga m, maka na chi abọọla. Ma ọ sịrị, Agaghị m ezi gị, ọ bụrụ na ị gọzighị m. Ọ sịrị ya, Gịnị bụ aha gị? Ọ zara sị, Jekọb. Ọ sịrị ya, A gaghị akpọkwa aha gị Jekọb ọzọ, kama Izrel ga-abụ aha gị, nihi na i merisiela Chineke, na ndị mmadụ, ị ga-adịkwa ike. Jekọb jụrụ ma kwuo, Gwa m aha gị, ma ọ kwuru, Gịnị mere i ji na-ajụ aha m? Ma ọ gọziri ya nebe ahụ. Jekọb kpọrọ aha ebe ahụ Ụdị Chineke, nihi na m hụrụ Chineke ihu na ihu, ma e zọpụtara mkpụrụ obi m. Anyanwụ wara ya mgbe ọ gafere ụdịdị Chineke, ma ya onwe ya nọ na-akpọ nkịtị napata ụkwụ ya. Nihi nke a, ụmụ Izrel adịghị eri akwara ahụ nke kpọnwụrụ akpọnwụ, nke dị noghere apata ụkwụ, ruo taa, nihi na o metụrụ oghere apata ụkwụ Jekọb nakwara ahụ nke kpọnwụrụ akpọnwụ. ### 33 Mgbe Jekọb leliri anya elu, ọ hụrụ, ma lee, Ịsọ nwanne ya na-abịa, ya na narị ndị ikom anọ, Jekọb wee kee ụmụaka nelu Lịa, na nelu Rechel, na ụmụ agbọghọ abụọ ahụ. O tinyere ndị inyom abụọ ahụ na ụmụ ha nwoke na mbụ, Lịa na ụmụaka ya nọchiri azụ, Rechel na Josef nọkwa na ikpeazụ. Ma ya onwe ya gara nihu nihu ha, ọ kpọkwara isiala nala ugboro asaa, ruo mgbe ọ bịarutere nso nwanne ya nwoke. Ma Ịsọ gbara ọsọ ịzute ya, makụọ ya, dakwasịrị nolu ya, susuo ya ọnụ, ha abụọ wee kwaa akwa. Na mgbe Iso leliri anya elu, ọ hụrụ ndị nwanyị na ụmụaka, ọ sịkwara, Gịnị ka ihe ndị a bụ nye gị? Ma ọ sịrị, Ụmụaka ndị Chineke meere ohu gị ebere. Ma ụmụ agbọghọ ndị ahụ na ụmụaka ha bịara nso, ha kpọrọ isiala. Ma Leah bịara nso na ụmụ ya, ha kpọrọ isiala, mgbe ihe ndị a gasịrị, Rachel na Joseph bịara nso, ha kpọrọ isiala. Na o kwuru, Gịnị bụ ihe ndị a nke gị, ogige ndị a niile nke m zutere? Ọ ma kwuru, Ka ohu gị chọta amara nihu gị, nna m ukwu. Esau kwuru, Enwere m ọtụtụ, nwanne m, ka ihe gị bụrụ nke gị. Jekọb kwuru ma, Ọ bụrụ na m hụtara amara nihu gị, biko nara onyinye ndị a site naka m, nihi na ịhụ ihu gị dị ka ịhụ ihu Chineke, ị nabatakwara m nke ọma. Nara ngọzi m ndị m wetaara gị, nihi na Chineke meere m ebere, na enwere m ihe niile, o manyekwara ya, o wee nara. Ma o kwuru, Mgbe anyị pụrụ, ka anyị gaa nụzọ kwụ ọtọ. Ọ gwara ya sị, Nna m ukwu maara na ụmụaka ndị a dị nro, na atụrụ na ehi ndị na-enye nwa ara dị naka m. Ọ bụrụ na m chụgharịa ha ike otu ụbọchị, anụ ụlọ ndị a niile ga-anwụ. Ka onyenwe m gaa nihu niru nwa ohu ya, ma m ga-eme ka m sie ike nụzọ dịka nwayọọ nke njem nke nihu m, na dịka ụkwụ nke ụmụ okorobia, ruo mgbe m bịara niru onyenwe m na Sea. Esau kwuru, M ga-ahapụ ụfọdụ ndị m na gị, ma ọ sịrị, Gịnị mere nke a? Ọ zuru oke na m chọtara ihuọma nihu gị, onyenwe m. Ma Esau tụgharịrị azụ nụbọchị ahụ gawa nụzọ ya gaa Sea. Jekọb gara nebe ụlọikwu dị, wuoro onwe ya ụlọ nebe ahụ, wuokwara anụ ụlọ ya ụlọikwu. Nihi nke a, ọ kpọrọ aha ebe ahụ Ụlọikwu. Ma Jekọb bịara na Selem, obodo Shekem, nke dị nala Kenan, mgbe ọ lọtara site na Mesopotemia nke Siria, ma ọ mara ụlọ ikwu nihu obodo ahụ. Ma o nwetara mberị nke ubi ahụ, ebe o guzobere ụlọikwu ya nebe ahụ, naka Emmor nna Shekem, nọnụ ahịa otu narị amnon. Ọ guzobere ebe ịchụ aja nebe ahụ, ma kpọkuo Chineke nke Israel. ### 34 Dinah bụ ada Lịa, onye ọ mụtaara Jekọb, pụrụ ileta ụmụ nwanyị ndị obodo ahụ. Ma Shekem nwa Emọ onye Hiv, onye ọchịchị nke ala ahụ hụrụ ya, were ya, dinara ya, ma wedaa ya nala. O lebara mkpụrụ obi Dina bụ ada Jekọb anya, o hụkwara nwaagbọghọ ahụ nanya, ma gwa ya okwu dị ka uche nwaagbọghọ ahụ si dị. Shechem gwara Emmor nna ya, sị, Were m nwata nwanyị a ka ọ bụrụ nwunye. Jacob nụrụ na nwa nwoke Emmor merụrụ Dinah bụ nwa ya nwanyị, ma ụmụ nwoke ya nọ na anụ ụlọ ya nala dị larịị, ma Jacob gbara nkịtị ruo mgbe ha bịara. Emọ bụ nna Shekem pụrụ gakwuru Jekọb ka o kwuo ya okwu. Ụmụ ndị ikom Jekọb si nọhịa bịa, mgbe ha nụrụ, e nyuru ndị ikom ahụ nobi, ọ bụkwa ihe mwute dịịrị ha nke ukwuu, nihi na o mere ihe ihere nIzrel site nidina nwa nwanyị Jekọb, ma ọ gaghị adị otú ahụ. Ma Emọ gwara ha okwu, na-ekwu, Shekem nwa m nwoke họọrọ site nobi ya nwa nwanyị unu, ya mere nyenụ ya nwanyị. Lụọnụ anyị di na nwunye, nyenụ anyị ụmụ ada unu, ma werenụ ụmụ ada anyị nye ụmụ nwoke unu. Na netiti anyị unu biri, ala ahụ lee anya, ọ sara mbara nihu unu, unu biri, zụọ ahịa nelu ya, ma nwetanụ ihe onwunwe na ya. Shekem kwuru sị nna ya na ụmụnne ya, Ka m chọta ihuọma nihu unu, na ihe ọ bụla unu kwuo, anyị ga-enye. Mụbaanụ ego isi nwanyị nke ukwuu, m ga-enye ihe ọ bụla unu ga-asị m, ma nyenụ m nwa agbọghọ a ka ọ bụrụ nwunye m. Ụmụ Jekọb zara Shekem na Emọ bụ nna ya site naghụghọ, ha gwara ha okwu, nihi na ha merụrụ Daina nwanne nwanyị ha. Ma Simeon na Levi, ụmụnne Dinah, gwara ha, Anyị enweghị ike ime ihe a, inye nwanne anyị nwanyị nwoke onye na-ebighị ugwu, nihi na ọ bụ ihe nlelị nye anyị. Naanị na nke a ka anyị ga-adị ka unu, ma anyị ga-ebi na unu, ọ bụrụ na unu ga-aghọ dị ka anyị, na ibi ugwu nke unu niile bụ nwoke. Anyị ga-enye unu ụmụ ada anyị, sitekwa nụmụ ada unu were ndị nwunye nye onwe anyị, anyị ga-ebikwa netiti unu, anyị ga-abụkwa otu agbụrụ. Ọ bụrụ na unu egeghị anyị ntị ibi ugwu, anyị ga-ewere nwa ada anyị pụọ. Na okwu ndị ahụ masịrị Emọ, na Shekem nwa Emọ. Na nwokorobịa ahụ egbughị oge ime okwu a, nihi na ọ nọ na-achọsi ada Jekọb ike, ya onwe ya bụkwa onye a na-asọpụrụ karịa ndị niile nọ nụlọ nna ya. Emọ na Shekem nwa ya nwoke bịara nọnụ ụzọ ama obodo ha, ha gwakwara ndị nwoke obodo ha, na-ekwu, Ndị mmadụ ndị a nwere udo, ka ha biri na anyị nelu ala, ka ha zụọ ahịa nime ya. Ala ahụ lee sara mbara nihu ha. Ụmụ ada ha ka anyị ga-alụta dịka nwunye anyị, ụmụ ada anyị ka anyị ga-enye ha. Naanị notu ihe a ka ndị mmadụ ahụ ga-adị ka anyị iji biri na anyị, ka anyị bụrụ otu ndị, bụ na a ga-ebi ụmụ nwoke anyị niile ugwu, dịka ha onwe ha si bie ugwu. Anụ ụlọ ha, na anụ ụkwụ anọ, na ihe niile ha nwere, ọ gaghị abụ nke anyị? Naanị na nke a ka anyị ga-adị ka ha, mgbe ahụ ha ga-ebi na anyị. Ma ha niile nụrụ ntị na Emọ na Shekem nwa ya nwoke, ndị niile na-azụ ahịa nọnụ ụzọ ama obodo ha, ma e biri ugwu anụ ahụ nke gburugburu amụ ha niile nwoke ọ bụla. O mere nụbọchị nke atọ, mgbe ha nọ nihe mgbu, ụmụ ndị ikom abụọ nke Jekọb bụ Simiọn na Livayị, ụmụnne nwoke Daịna, onye ọ bụla weere mma agha ya, banyere nobodo ahụ nenweghị nsogbu, gbuo nwoke niile. Ha gburu Emọ na Shekem nwa ya nọnụ mma agha, weere Daina nụlọ Shekem, pụọkwa. Ma ụmụ ndị ikom Jekọb banyere nebe ndị e merụrụ ahụ nọ, kwakọrọ ihe nobodo ahụ ebe ha merụrụ Daina nwanne ha nwanyị. Ha weere atụrụ ha, na ehi ha, na ịnyịnya ibu ha, ihe niile dị nʼobodo, na ihe niile dị nʼala dị larịị. Ha dọtara nagha ahụ ha niile, ngwongwo ha niile, na ndị nwunye ha, ma kwakọrọ ihe niile dị nobodo ahụ na ihe niile dị nụlọ ha niile. Jekọb kwuru Saịmiọn na Livayị sị, unu emeela ka m bụrụ onye a kpọrọ asị, ka m bụrụ onye ọjọọ nanya ndị niile bi nala a, netiti ndị Kenan na ndị Periz. Mụ onwe m dị ole na ole nọnụọgụgụ, mgbe ha gbakọtara megide m, ha ga-egbuda m, a ga-ebibi m na ezinaụlọ m. Ndị ahụ ma ha kwuru, Ọ bụ dị ka nwanyị akwụna ka ha ga-emeso nwanne anyị nwanyị? ### 35 Chineke kwuru sị Jacob, Bilie rigoro na Betel, biri ebe ahụ, wuokwara Chineke ahụ pụtara gị mgbe ị na-agbapụ nihu Esau nwanne gị ebe ịchụ aja nebe ahụ. Jekọb gwara ezinụlọ ya na ndị niile so ya sị, Wezuganụ chi ndị mba ọzọ ndị dị netiti unu, sachapụnụ onwe unu, ma gbanwee uwe unu. Ma e bilie ka anyị rigooro na Betel, ka anyị mee ebe ahụ ebe ịchụ aja nye Chineke onye gere m ntị nụbọchị mkpagbu m, onye nọnyeere m ma zọpụta m nụzọ nke m gara. Ma ha nyere Jekọb chi niile nke ndị mba ọzọ ndị dị naka ha, na ọlaaka ntị niile nke dị nntị ha, Jekọb wee zobe ha nokpuru osisi terebint nke dị na Shekem, ma mebie ha ruo taa. Ma Izrel si na Shekem pụọ, egwu Chineke dakwasịrị obodo niile gbara ha gburugburu, ha achụghị ụmụ Izrel ọsọ. Jacob bịara na Luz, nke dị nala Kenan, nke bụ Betel, ya onwe ya na ndị niile so ya. O wuru ebe ịchụ aja nebe ahụ, ma kpọọ aha ebe ahụ Betel, nihi na ebe ahụ ka Chineke gosiri ya onwe ya mgbe ọ na-agbapụ nihu Ịsọ nwanne ya. Deborah, onye nlekọta Rebecca nwụrụ, e liri ya nokpuru Betel nokpuru osisi ook, Jakob kpọrọ aha ya osisi ook nke iru ụjụ. Chineke gosiri onwe ya nye Jekọb mgbe ọ ka nọ na Luz, mgbe o si Mesopotamia nke Siria bịa, Chineke gọziri ya. Chineke sịrị ya, A gaghị akpọkwa gị Jekọb ọzọ, kama Izrel ga-abụ aha gị, ọ kpọkwara aha ya Izrel. Chineke sịrị ya, Mụ bụ Chineke gị, mụbaa na mụbaawanye, mba na nzukọ nke mba ga-esi na gị pụta, ndị eze ga-esikwa núkwù gị pụta. Ala ahụ nke m nyere Abraham na Isaac, enyela m gị ya, ọ ga-abụ nke gị, na mkpụrụ gị ndị ga-esote gị ka m ga-enye ala a. Chineke si nebe ọ gwara ya okwu rigoro. Ma Jekọb guzobere ogidi nebe ahụ nke Chineke kwuru okwu na ya, ogidi nkume, ma ọ wụsara onyinye ihe ọṅụṅụ nelu ya, ma ọ wụsara mmanụ nelu ya. Ma Jekọb kpọrọ aha ebe ahụ ebe Chineke gwara ya okwu Betel. Mgbe Jekọb si Betel pụọ, o guzobere ụlọikwu ya nofe ụlọ elu Geda, o mekwara mgbe ọ bịarutere Chabrata ịbịa nEfrata, Rechel mụrụ nwa, ma o nwere nsogbu noge ọmụmụ. O mere na mgbe ọ na-eme ihe ike ịmụ nwa, nwanyị na-enyere ndị ọzọ aka ịmụ nwa gwara ya sị, Nwee obi ike, nke a bụkwa nwa nwoke nye gị. O mere mgbe ọ na-ahapụ mkpụrụ obi ya, nihi na ọ nọ na-anwụ, ọ kpọrọ aha ya Nwa nwoke nke ihe mgbu m, ma nna ya kpọrọ aha ya Benjamin. Rachel nwụrụ, e wee lie ya nụzọ nke hippodrome Ephrathah, nke bụ Bethlehem. Ma Jekọb guzobere ogidi nelu ili ya, nke a bụ ogidi nelu ili Rechel ruo ụbọchị nke a. O mere na mgbe Israel biri nala ahụ, Ruben gara dinara na Ballas, iko nwanyị nke nna ya Jekọb. Israel nụrụ ya, ihe ahụ jọrọ njọ nihu ya. Ụmụ ndị ikom Jekọb dị iri na abụọ. Ụmụ ndị ikom Leah, ọkpara Jacob, Reuben, Simeon, Levi, Judah, Issachar, Zebulun. Ụmụ ndị ikom Rechel bụ Josef na Benjamin. Ụmụ ndị ikom nke Ballas, ohu nwanyị Rachel bụ Dan na Naphtali. Ụmụ ndị ikom Zilpah bụ odibo nwanyị Leah bụ Gad na Asher, ndị a bụ ụmụ ndị ikom Jacob, ndị a mụtaara ya na Mesopotamia nke Syria. Jekọb bịakwutere Aịzik nna ya na Mamre, nobodo dị na mbara ala, nke bụ Hebrọn nala Kenan, ebe Ebraham na Aịzik biri dịka ndị ọbịa. Ụbọchị niile nke Isaac biri dịrị afọ narị na iri asatọ. Ma mgbe Aisaak nwụrụ, e tinyere ya na ndị agbụrụ ya dị ka onye ochie nke jupụtara na ndụ ogologo, Iso na Jekọb bụ ụmụ ya ndị ikom liri ya. ### 36 Ndị a bụ ọgbọ Esau, ya onwe ya bụ Edom. Esau weere ndị nwunye nye onwe ya site nụmụ ndị inyom ndị Kenan, bụ Ada, ada Ailom onye Hittite, na Olibema, ada Ana nwa nwoke Sebegon onye Hivite. Na Basemath, nwa nwanyị Ishmael, nwanne nwanyị Nebaioth. Ada mụtaara ya Elifaz, na Basemat mụtara Raguel. Ma Olibema mụrụ Ieous, na Ieglom, na Kore. Ndị a bụ ụmụ ndị ikom Esau, ndị a mụụrụ ya nala Kenan. Ịsọ weere ndị nwunye ya, ụmụ ndị nwoke ya, ụmụ ndị nwanyị ya, ndị niile nọ nụlọ ya, ihe niile o nwere, anụ ụlọ ya niile, ihe niile o nwetara, na ihe niile o nwetara nala Kenan, ma Ịsọ si nala Kenan pụọ nihu Jekọb nwanne ya. Ọ bụ maka na ihe onwunwe ha dị ọtụtụ maka ibi ọnụ, ala ebe ha bi dịka ndị ọbịa enweghị ike ibu ha nihi ọtụtụ ihe onwunwe ha. Ịsọ biri nugwu Sia, Ịsọ onwe ya bụ Edọm. Ndị a bụ usoro ọmụmụ Ịsọ nna Edọm nugwu Sea. Ma ndị a bụ aha ụmụ ndị ikom Ịsọ, Elifaz nwa Ada nwunye Ịsọ, na Raguel nwa Basemat nwunye Ịsọ. Ụmụ ndị ikom Elifaz bụ Teman, Oma, Zofa, Gotom, na Kenaz. Thamna bụ iko nwanyị Eliphaz nwa Esau, ọ mụtaara Eliphaz Amalek, ndị a bụ ụmụ ndị ikom Ada nwunye Esau. Ndị a bụ ụmụ ndị ikom Raguel: Nahath, Zare, Some, na Moze. Ndị a bụ ụmụ ndị ikom Basemath, nwunye Esau. Ndị a bụ ụmụ ndị ikom Olibemas, ada Ana nwa nwoke Sebegon, nwunye Esau. Ọ mụtaara Esau Ieous, na Ieglom, na Kore. Ndị a bụ ndị ndu ụmụ ndị ikom Esau, ụmụ ndị ikom Eliphaz nwa mbụ Esau: onye ndu Teman, onye ndu Omar, onye ndu Zophar, onye ndu Kenaz, Onyendu Korah, onyendu Gothom, onyendu Amalek, ndị a bụ ndị onyendu Eliphaz nala Idumea, ndị a bụ ụmụ ndị ikom Adah. Ma ndị a bụ ụmụ ndị ikom Raguel nwa Ịsọ: onyendu Nahoth, onyendu Zare, onyendu Some, onyendu Moze. Ndị a bụ ndị onyendu Raguel na ala Edọm, ndị a bụ ụmụ ndị ikom Basemath nwunye Ịsọ. Ndị a bụ ụmụ ndị ikom Olibemas nwunye Esau: onyendu Ieous, onyendu Ieglom, onyendu Kore. Ndị a bụ ndị onyendu Olibemas ada Ana, nwunye Esau. Ndị a bụ ụmụ ndị ikom Ịsọ, na ndị a bụ ndị ndu ha, ndị a bụ ụmụ ndị ikom Edọm. Ndị a bụ ụmụ ndị ikom Sea onye Hor, onye bi nala ahụ: Lotan, Shobal, Zibeon, Ana, Na Dishon, na Asar, na Rison, ndị a bụ ndị ndu nke ndị Horite, nke nwa Seir na ala Edom. Ụmụ ndị ikom Lotan bụ Chorri na Heman, nwanne nwanyị Lotan bụ Thamna. Ndị a bụ ụmụ ndị ikom Shobal: Golam, na Manahath, na Gaibel, na Zophar, na Omar. Ma ndị a bụ ụmụ ndị ikom Zibeon, Aiah na Anah. Nke a bụ Anah onye chọtara Jamin nọzara mgbe ọ na-azụ anụ ụlọ ndị a na-ebu ibu nke Zibeon bụ nna ya. Ndị a bụ ụmụ ndị ikom Ana: Dishon, na Oholibamah ada Ana. Ndị a bụ ụmụ ndị ikom Dishon: Amadah, na Asban, na Ithran, na Haran. Ndị a bụ ụmụ ndị ikom Asar, Balaam, na Zoukam, na Ioukam. Ndị a bụ ụmụ ndị ikom Rison: Dịka na Ọbụbụ ọnụ. Ndị a bụ ndị ndu Chorri: onye ndu Lotan, onye ndu Shobal, onye ndu Zibeon, onye ndu Ana, Onye ndu Dishon, onye ndu Asar, onye ndu Rison, ndị a bụ ndị ndu Chorri nọchịchị ha nala Edom. Ma ndị a bụ ndị eze ndị chịrị na Edọm tupu e nwee eze na Izrel. Ma Balak nwa Beor chịrị nEdọm, aha obodo ya bụ Dennaba. Balak nwụrụ, Jobab nwa Zara si Bosorra chịrị nọnọdụ ya. Jobab nwụrụ, ma Asom si nala Teman chịrị nọnọdụ ya. Asom nwụrụ, Adad nwa Barad onye tigburu Midian nala dị larịị nke Moab chịrị nọnọdụ ya, aha obodo ya bụkwa Gethaim. Adad nwụrụ, Samada si Masrekah chịrị nọnọdụ ya. Samada nwụrụ, Sọl si Rooboth nke dị nakụkụ osimiri chịrị ọchịchị nọnọdụ ya. Saul nwụrụ, ma Ballenon nwa Achobor chịrị nọnọdụ ya. Ballenon nwa Achobor nwụrụ, Arad nwa Barad chịrị ọchịchị nọnọdụ ya, aha obodo ya bụ Peor, aha nwunye ya bụ Metebeel, ada Matraith, nwa Maizoob. Ndị a bụ aha ndị ndu Esau, nagbụrụ ha, dịka ebe ha, na mpaghara ha, na na mba ha, onye ndu Thamna, onye ndu Gola, onye ndu Jether, Onye ndu Oholibamah, onye ndu Helas, onye ndu Finon, Onye ndu Kenaz, onye ndu Thaiman, onye ndu Mazar, Onye ndu Magediel, onye ndu Zaphoin, ndị a bụ ndị ndu Edom, nime ndị e wuru nala nke ihe onwunwe ha, nke a bụ Esau nna Edom. ### 37 Jekọb biri nala ebe nna ya bisoro dịka ọbịa nala Kenan, ma ndị a bụ ọmụmụ Jekọb. Joseph dị afọ iri na asaa, ọ na-azụ atụrụ nna ya ya na ụmụnne ya ndị ikom, ebe ọ bụ nwata, ya na ụmụ ndị ikom Bilhah, na ya na ụmụ ndị ikom Zilpah, bụ ndị nwunye nna ya. Joseph wetaara Israel bụ nna ha akụkọ ọjọọ banyere ha. Jacob hụrụ Joseph nanya karịa ụmụ ya ndị ikom niile, nihi na ọ bụ nwa nke agadi ya, o mekwaara ya uwe elu mara mma. Mgbe ụmụnne ya ndị nwoke hụrụ na nna ha hụrụ ya nanya karịa ụmụ ya ndị nwoke niile, ha kpọrọ ya asị, ha enweghịkwa ike ịgwa ya okwu udo ọ bụla. Mgbe Joseph rọrọ nrọ, ọ kọọrọ ụmụnne ya nwoke banyere ya. Ọ sịrị ha, Nụrụnụ nrọ a m rọrọ. Echere m na unu na-eke ukwu ọka netiti ala ahụ dị larịị, ukwu ọka m wee bilie, guzokwa ọtọ, mgbe ukwu ọka unu tụgharịrị gburugburu, ha kpọrọ isiala nye ukwu ọka m. Ụmụnne ya sịrị ya, Ị ga-achị achị anyị? Ka ọ bụ na ị ga-abụ onyenwe anyị? Ha wekwara gaa nihu ịkpọ ya asị nihi nrọ ya na okwu ya. Ọ hụrụ nrọ ọzọ, kọọrọ nna ya na ụmụnne ya, sị, Lee, arọrọ m nrọ ọzọ, dịka anyanwụ, ọnwa, na kpakpando iri na otu si akpọrọ m isiala. Ma nna ya baara ya mba, sị ya, Gịnị bụ nrọ a ị rọrọ? Ọ bụ nezie na anyị ga-abịa, mụ na nne gị na ụmụnne gị, ịkpọ isiala nye gị nala? Ụmụnne ya nwoke kporo ya ekworo, ma nna ya chekwara okwu ahụ nobi. Ha gara ma ụmụnne ya ndị nwoke ịzụ atụrụ nna ha na Shekem. Ma Izrel sịrị Josef, Ọ bụghị ụmụnne gị ka ha na-azụ atụrụ na Shekem? Bịa ka m ziga gị na ha. O wee sị ya, Lee m. Israel gwara ya, Gaa hụ ma ụmụnne gị na atụrụ ha ọ dị mma, ma gwa m. O si na Ndagwurugwu Hebron ziga ya, ọ bịara Shekem. Ma nwoke hụrụ ya ka ọ na-awagharị nala ahụ dị larịị, nwoke ahụ wee jụọ ya, sị, Gịnị ka ị na-achọ? Ọ sịrị, Ana m achọ ụmụnne m, gwa m ebe ha na-azụ anụ ụlọ. Nwoke ahụ gwara ya, Ha esitela ebe a pụọ, anụrụ m ka ha na-ekwu, Ka anyị gaa Dothaim. Joseph wee soro ụmụnne ya azụ, chọta ha na Dothaim. Ha hụrụ ya nanya tupu o bịarute nso ha, ha wee gbaa izu ọjọọ igbu ya. Ma onye ọ bụla gwara nwanne ya nwoke sị, Lee, onye nrọ ahụ na-abịa. Ugbu a ya mere, bịanụ ka anyị gbuo ya, tụba ya nime otu nime olulu ndị ahụ, anyị ga-asịkwa na anụ ọhịa ọjọọ lora ya, mgbe ahụ anyị ga-ahụ ihe nrọ ya ga-abụ. Mgbe Ruben nụrụ, ọ napụtara ya site naka ha, ma kwuo, Ka anyị ghara itigbu ya nime mkpụrụ obi. Reuben gwara ha sị, Unu awụfula ọbara, tụnyenụ ya nime otu nime olulu ndị a dị nọzara, ma unu etinyekwala aka na ya, ka o wee nwee ike ịnapụta ya naka ha, weghachikwara ya nna ya. O mere mgbe Jozef bịakwutere ụmụnne ya ndị nwoke, ha yipụrụ ya uwe mwụda ahụ mara mma nke ọ yi. Ma mgbe ha kpọọrọ ya, ha tụbara ya nime olulu ahụ, ma olulu ahụ tọgbọrọ chakoo, ọ nweghị mmiri nime ya. Ha nọdụrụ ala iri nri, mgbe ha weliri anya ha elu, ha hụrụ ndị njem ndị Ishmaelite na-abịa site na Gilead, ịnyịnya kamel ha bu ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ na ụda osisi na maa. Ha nọ na-aga ikpọdata ihe nIjipt. Juda gwara ụmụnne ya, Gịnị bụ uru ọ bara ma ọ bụrụ na anyị gbuo nwanne anyị ma zoo ọbara ya? Bịanụ ka anyị ree ya ndị Ishmaelite ndị a, aka anyị ekwela ka ha dị nelu ya, nihi na nwanne anyị na anụ ahụ anyị ọ bụ. Ụmụnne ya nụrụ ya. Ndị ahịa Midia nọ na-agafe, ha dọpụtara Josef ma bulite ya site nolulu ahụ, ha rere Josef nye ndị Ishmaelite nọnụ ahịa iri ọlaedo abụọ. Ha wedatakwara Josef gaa nIjipt. Ruben laghachiri nolulu ahụ, ma ọ hụghị Joseph nime olulu ahụ, o wee dọwaa uwe ya. Ọ laghachiri nebe ụmụnne ya nwoke nke ya, ọ kwuru, Nwa nwoke ahụ anọghị, m ma ebe m na-aga ka? Ha were uwe Joseph, gbuo nwa ewu, ma jiri ọbara ya merụọ uwe ahụ. Ha zigara uwe ahụ nke nwere ụdị dị iche iche, wetara ya nna ha, sị, Nke a anyị chọtara, mara ma ọ bụ uwe nwa gị nwoke, ka ọ bụghị. Ọ matara ya, sị, Uwe nke nwa m nwoke bụ ya, anụ ọhịa ọjọọ eriela ya, anụ ọhịa ejidela Joseph. Jekọb dọwara uwe ya, o yikwasịrị akwa mkpe nukwu ya, o rụkwara ụjụ maka nwa ya nwoke ọtụtụ ụbọchị. E chikọtara ụmụ ya ndị ikom niile na ụmụ ya ndị nwanyị, ha bịara ịkasị ya obi, ma ọ jụrụ ịnabata nkasiobi, na-ekwu, Aga m agbada nala mmụọ na-eru uju maka nwa m nwoke. Nna ya kwara ya akwa. Ndị Midian rere Josef nIjipt nye Potifa, onye ọnụ ụzọ Fero, onyeisi oku. ### 38 O mere noge ahụ, Juda si netiti ụmụnne ya rịda, ma o rutere ruo nebe nwoke ụfọdụ onye Adulam nọ, onye aha ya bụ Hira. Ma Juda hụrụ nebe ahụ ada nwoke onye Kenan, onye aha ya bụ Shua, o weere ya, ma o bakwuru ya. Ma mgbe ọ tụụrụ ime, ọ mụrụ nwa nwoke, ma ọ kpọrọ aha ya Er. Ma ọ tụụrụ ime mụọ nwa nwoke ọzọ, ma ọ kpọrọ aha ya Onan. Ma mgbe o tinyekwuru, ọ mụrụ nwa nwoke, ma ọ kpọrọ aha ya Shiloh, nke a ma ọ nọ na Chasbi mgbe ọ mụrụ ha. Na Juda weere nwunye nye Er nwa mbụ ya, onye aha ya bụ Tama. O mere ma Er, nwa mbụ Juda, bụ onye ajọ omume nihu Onyenwe anyị, Chineke gburu ya. Juda gwara Onan, Bakwuru nwunye nwanne gị nwoke, lụọ ya dịka nwanne di ya, ma mụtara nwanne gị nwoke ụmụ. Mana Onan maara na mkpụrụ ahụ agaghị abụ nke ya, ọ mere na mgbe ọ banyere nebe nwunye nwanne ya nwoke nọ, ọ wụsara ya nala, ka ọ ghara inye nwanne ya nwoke mkpụrụ. Ihe ọjọọ pụtara nihu Chineke nihi na o mere nke a, ya mere o gbukwara ya. Juda gwara Tama nwanyị di ya nwụrụ nke ya sị, Nọdụ dị ka nwanyị di ya nwụrụ nụlọ nna gị, ruo mgbe Shilom nwa m nwoke ga-etolite. O kwuru nke a nihi na o chere nobi ya sị, Ka ọ ghara ịnwụkwa dịka ụmụnne ya ndị nwoke. Tama wee laa, biri nụlọ nna ya. Ụbọchị ndị ahụ mụbara, Shua nwunye Juda nwụrụ. Mgbe e kasịrị Juda obi, ya na Hira onye ọzụzụ atụrụ ya, onye Adulam, gara Timna ebe ndị na-akpụcha ajị atụrụ ya nọ. Ọ gwara Tamar nwunye nwa ya, sị, Lee, nna di gị na-aga Timna ịkpacha atụrụ ya. Ma mgbe o yipụrụ uwe nke ịdị mkpọnwụ di site nonwe ya, o yiri uwe ọkọchị, ma chọọ onwe ya mma, ma nọdụ ala nọnụ ụzọ ama nke Enan, nke dị nokporo ụzọ Timna, nihi na ọ hụrụ na Shilo etoola, ma ya onwe ya enyeghị ya naka ya dịka nwunye. Mgbe Juda hụrụ ya, o chere na ọ bụ nwanyị akwụna, nihi na o kpuchiri ihu ya, ya mere ọ maghị onye ọ bụ. Ọ tụgharịrị nakụkụ ruo ya nụzọ, ma ọ gwara ya, Hapụ m ibanye ruo gị, nihi na ọ maghị na ọ bụ nwanyị ọlụlụ ya. Ma ọ sịrị, Gịnị ka ị ga-enye m, ọ bụrụ na ị banye ruo m? Ọ ma kwuru, Aga m ezigara gị nwa ewu site nigwe atụrụ m, ọ ma kwuru, Ọ bụrụ na ị nye m ihe mbe, ruo mgbe ị ga-eziga ya. Ma ọ sịrị, Gịnị bụ ihe ebe m ga-enye gị? Ọ sịrị, Mgbaaka gị, na olu gị, na mkpara gị nke dị naka gị. O nyere ya ha, banyekwuru ya, ọ tụụrụ ime site na ya. Ma o biliri gawa, wepụ uwe okpomọkụ ya nahụ ya, yikwasị uwe ịdị mkpọnwụ di ya. Juda zigara nwa ewu naka onye ọzụzụ atụrụ ya onye Adulam, ka o nweta ihe mbe ahụ naka nwanyị ahụ, ma ọ hụghị ya. Ọ jụrụ ndị nwoke si nebe ahụ, Ebee ka nwanyị akwụna ahụ nke nọrọ na Enan nokporo ụzọ dị? Ha kwuru, Ọ dịghị nwanyị akwụna nọrọ ebe a. Ma ọ laghachiri gakwuru Juda, ma kwuo, Achọtaghị m ya, ma ndị mmadụ si nebe ahụ na-ekwu na akwụna ọ bụla anọghị ebe a. Judah kwuru, ka o nwee ha, mana ka e ghara ịchị anyị ọchị, mụ onwe m ezigala nwa ewu a, ma gị ahụghị ya. O mere mgbe ọnwa atọ gafere, a gwara Juda, na-ekwu, Tama nwunye nwa gị emeela akwụna, ma lee, o dị ime site na akwụna. Juda kwuru, Kpọpụta ya, ka a kpọọ ya ọkụ. Nke a ma mgbe a na-edu ya, o zigara ozi nebe nna di ya nọ, na-ekwu, Site naka nwoke onye ihe ndị a bụ nke ya ka m dị ime, na o kwuru, Mata onye nwe mgbaaka a, na olu a, na mkpara a. Juda matara, ma kwuo, E meela Tamar ikpe ziri ezi karịa m, nihi na enyeghị m ya Shilom nwa m nwoke. Ma ọ maghịkwa ya ọzọ. O mere mgbe ọ nọ na-amụ nwa, na e nwere ụmụ ejima nime afọ ya. O mere na mgbe ọ na-amụ nwa, otu nime ha wepụtara aka ya, nne na-aghọ nwa weere kee eriri uhie uhie naka ya, na-ekwu, Nke a ga-ebu ụzọ pụta. Dị ka o si gbakọta aka ya, ozugbo nwanne ya nwoke pụtara, ọ sịrị, gịnị mere e ji kewaa ogige nihi gị? Ọ kpọrọ aha ya Fares. Ma mgbe nke a gasịrị, nwanne ya nwoke pụtara, onye nwere eriri uhie naka ya, a kpọrọ aha ya Zera. ### 39 Joseph ma e wetara ya nala Ijipt, Petефrị bụ onye onozi Fero, onye isi oku, nwoke onye Ijipt nwetara ya site naka ndị Ishmel, bụ ndị wetara ya nebe ahụ. Onyenwe anyị nọnyeere Joseph, ọ bụkwa nwoke na-enwe ihe ọma, ọ nọkwa nụlọ nke onyenwe ya onye Ijipt. Nna ya ọchịchị maara na Onyenwe anyị nọnyeere ya, na ihe ọ bụla ọ na-eme, Onyenwe anyị na-eme ka ọ gaa nke ọma naka ya. Ma Joseph chọtara ihuọma nihu nna ya ukwu, ọ masịkwara ya. O mekwara ya onye nlekọta ụlọ ya, ihe niile dịkwa ya, o nyere naka Joseph. O mere mgbe e guzobere ya nelu ụlọ ya, na nelu ihe niile dị ya, na Onyenwe anyị gọziri ụlọ onye Ijipt ahụ nihi Josef, ngọzi Onyenwe anyị dịkwa nihe niile o nwere nụlọ, na nubi ya. O nyefere ihe niile dị ukwuu ọ dị ya naka Josef, ọ makwaghị ihe ọ bụla gbasara onwe ya, ma e wezụga achịcha nke ọ na-eri. Josef mara mma nụdịdị, mara mma nke ukwuu nọdịdị. Ọ bụ ya mere na mgbe okwu ndị a gasịrị, nwanyị nna ukwu ya lere Josef anya, sị ya, Dinara m. Ọ bụghị na ọ chọrọ, ma ọ gwara nwunye onyenwe ya, sị, Ọ bụrụ na onyenwe m amaghị ihe ọ bụla nụlọ ya site na m, na ihe niile nke bụ nke ya o nyefere naka m, Na ọ dịghị ihe karịrị m nụlọ a, ọ dịghịkwa ihe e debere site na m ihe ọ bụla, ma e wezụga gị, nihi na ị bụ nwunye ya, ma olee otụ m ga-esi mee ihe ọjọọ a, ma mehie nihu Chineke? Mgbe ọ nọ na-agwa Josef okwu ụbọchị site nụbọchị, ma ọ rubereghị ya isi ka o dinaa ya, ka o soro ya dinaa. O mere ụbọchị dị otú ahụ, Joseph banyere nụlọ ka o mee ọrụ ya, ma ọ dịghị onye nọ nime ụlọ ahụ. Ọ dọọrọ ya nuwe ya, na-ekwu, Dinara m, ma ọ hapụrụ uwe ya naka ya gbapụ, pụọ nèzí. O mere ka mgbe ọ hụrụ na ọ hapụrụ uwe ya naka ya gbapụ, ọ pụkwara nèzí, Na ọ kpọrọ ndị nọ nime ụlọ, ọ sịrị ha, na-ekwu, Hụnụ, o webatara anyị ohu Hibru iji kwa anyị emo. Ọ banyere nebe m nọ na-ekwu, Dinara m, ma m tiri mkpu olu nnukwu. Ma mgbe ọ nụrụ na m weliri olu m tee mkpu, ọ hapụrụ uwe ya nebe m nọ gbapụ, pụọkwa nèzí. Ma ọ hapụrụ uwe ndị ahụ nakụkụ onwe ya, ruo mgbe onyenwe ya bịara nụlọ ya. Na ọ gwara ya dịka okwu ndị a, na-ekwu, Ohu onye Hibru nke ị kpọbatara nebe anyị nọ banyere nebe m nọ iji kwaa m emo, ọ sịkwara m, M ga-edina gị. Mgbe ọ nụrụ na m weliri olu m tee mkpu, ọ hapụrụ uwe ya nebe m nọ gbapụ, pụọkwa nèzí. O mere mgbe onyenwe ahụ nụrụ okwu nke nwanyị ya, ihe niile o gwara ya, na-ekwu, Otu a ka ohu gị mere m, o were iwe nke ukwu. Onyenwe Josef weere ya tinye nụlọ mkpọrọ e wusiri ike, nebe ahụ ebe a na-ejide ndị mkpọrọ eze nụlọ mkpọrọ ahụ e wusiri ike. Ma Onyenwe anyị nọ na Joseph, ọ wụsara ya ebere, ma nye ya ihuọma nihu onye isi ndị nche ụlọ mkpọrọ. Onyeisi nche ụlọ mkpọrọ ahụ nyefere Joseph aka nụlọ mkpọrọ ahụ, tinyere ndị niile a tụrụ mkpọrọ ndị nọ nụlọ mkpọrọ ahụ, na ihe niile ha na-eme nebe ahụ, ọ bụ ya onwe ya nọ na-eme ha. Ọ bụghị na onye isi nche ụlọ mkpọrọ nke ụlọ mkpọrọ ahụ maara ihe ọ bụla site na ya, nihi na ihe niile bụ site naka Josef, nihi na Onyenwe anyị nọnyeere ya, na ihe niile ọ na-eme, Onyenwe anyị mere ka ha gaa nke ọma naka ya. ### 40 O mere mgbe okwu ndị a gasịrị, onye isi ndị na-ebu iko nke eze Ijipt na onye isi ndị na-esi nri mehiere megide nna ha ukwu bụ eze Ijipt. Ma Fero were iwe nelu ndị ọnụ ụlọ ya abụọ, nelu onye isi na-ebu iko, na nelu onye isi na-esi nri, Ma o tinyere ha nụlọ mkpọrọ, nebe ahụ Joseph nọ. Ma onye isi ndị nche ụlọ mkpọrọ nyefere ha naka Josef, ma ọ jere ha ozi. Ha nọkwara ụbọchị nime ụlọ mkpọrọ. Ha abụọ hụrụ nrọ notu abalị, ma ọhụ nke nrọ nke onyeisi onye na-ebu iko na onyeisi onye na-esi nri, bụ ndị eze Ijipt, ndị nọ nụlọ mkpọrọ, bụ nke a. Joseph banyere nebe ha nọ nụtụtụ, hụ ha, ma ha nọ na-enwe nsogbu nobi. Ọ jụrụ ndị onozi Feroo, ndị nọ ya na ụlọ mkpọrọ nebe onyenwe ya nọ, na-asị, Gịnị mere ihu unu ji gbaa ọchịchịrị taa? Ndị ahụ sịrị ya, Anyị rọrọ nrọ, ma onye ga-akọwa ya adịghị. Josef sịrị ha, Ọ bụghị site naka Chineke ka nkọwa ha si abịa? Ya mere, kọọrọnụ m ya. Ma onyeisi ndị na-ebu iko kọọrọ Josef nrọ ya, ma kwuo, Nụra m, e nwere osisi vaịnị nihu m. Nime osisi vaịn ahụ, alaka atọ dị, ma ọ na-eto eto, o wepụtala ome ohuru, ụyọkọ mkpụrụ vaịn ndị ahụ chara acha. Ma iko Fero dị naka m, m weere mkpụrụ vaịnị, pịa ya nime iko ahụ, ma nye iko ahụ naka Fero. Ma Josef gwara ya, Nke a bụ nkọwa ya: alaka atọ ahụ bụ ụbọchị atọ. Nime ụbọchị atọ ọzọ, Fero ga-echeta ọkwa gị, ọ ga-eweghachikwa gị nọkwa onye isi ndị na-ebu iko gị, ị ga-enyekwa Fero iko naka ya dịka ọ dị na mbụ, mgbe ị bụ onye na-ebu iko ya. Ma cheta m nihi onwe gị, mgbe ọ ga-adị gị mma, ị ga-emere m ebere, ị ga-echetakwa m nye Fero, ị ga-esikwa nụlọ mkpọrọ a kpọpụta m. Nihi na e zuru m ohi site nala ndị Hibru, ma ebe a, emeghị m ihe ọ bụla, kama ha tụbara m nolulu a. Ma onyeisi ndị na-eme achịcha hụrụ na ọ kọwara ya nke ọma, ọ gwara Josef, Mụ onwe m hụkwara nrọ, ma m chere na m na-ebu nkata atọ nke achịcha mara mma nelu isi m. Nime nkata nke dị nelu, nke nwere ụdị nri niile nke Fero na-eri, ọrụ onye na-eme achịcha, nnụnụ nke eluigwe riri ha site na nkata ahụ dị nelu isi m. Ọzàrà ma Joseph kwuru ya sị, Nke a bụ nkọwa ya: nkata atọ ahụ bụ ụbọchị atọ. Mgbe ụbọchị atọ gasịrị, Feroo ga-ewepụ isi gị site nahụ gị, ọ ga-ekwụba gị nelu osisi, nnụnụ nke eluigwe ga-erikwa anụ ahụ gị. O mere na ọ bụ nụbọchị nke atọ, ụbọchị ọmụmụ Feroo, o mere oriri ọṅụṅụ nye ndị ohu ya niile, ma o chetara ọnọdụ mbụ nke onye na-ebu iko mmanya na ọnọdụ mbụ nke onye na-eme achịcha netiti ndị ohu ya. Ma o weghachiri onye isi ndị na-ebu iko nọrụ ya, ma nyere iko naka Fero. Ọ kwụgburu onye isi na-esi nri, dị ka Josef siri kọwaara ha. Ma onye isi ndị na-ebu iko echetaghị Joseph, kama o chefuru ya. ### 41 O mere mgbe afọ abụọ nke ụbọchị gasịrị, Fero hụrụ nrọ, o chere na ọ na-eguzo nelu osimiri ahụ. Ma lee, dị ka si nosimiri, ehi asaa na-arịpụta, ndị mara mma nọdịdị, na ndị a họpụtara nanụ ahụ, ha nọkwa na-ata ahịhịa nAchei. Ehi asaa ndị ọzọ nọ na-arịgo si nosimiri na-eso ndị mbụ ahụ, ndị jọrọ njọ nụdị ha, ma dịkwa mkpa nanụ ahụ ha, ha nọkwa na-ata nri nakụkụ ehi ndị ahụ nakụkụ osimiri. Ma ehi asaa ndị jọrọ njọ na ndị dị gịrịgịrị nanụ ahụ richara ehi asaa ndị mara mma nụdịdị na ndị a họpụtara nanụ ahụ, ma Fero tetara. Ma ọ rọrọ nrọ nke abụọ, ma lee, ọka ukwu asaa na-epupụta notu ogwe, ndị a họpụtara ma maa mma. Ma lee, ụka ọka asaa dị mkpa na nke ifufe bibiri na-epupụta ya na ha. Ma ha richapụrụ, ụkpụrụ ọka asaa ndị ahụ tara akpata na nke ifufe mebiri richapụrụ ụkpụrụ ọka asaa ndị ahụ a họpụtara na ndị jupụtara. Fero tetakwara, ọ bụkwa nrọ. O mere na ụtụtụ, mkpụrụ obi ya nwere nsogbu, o zitere ozi kpọọ ndị nkọwa niile nke Ijipt, na ndị maara ihe niile nke ya, Fero kọọrọ ha nrọ ya, ma ọ dịghị onye nwere ike ịkọwa ya nye Fero. Ma onye isi nke na-ebu iko mmanya gwara Fero, sị, Ana m echeta mmehie m taa. Pharaoh were ndị ohu ya iwe, o tinyere anyị nụlọ mkpọrọ, nụlọ onyeisi oku, mụ na onyeisi na-eme achịcha. Anyị abụọ hụrụ nrọ notu abalị, mụ na ya, onye ọ bụla hụrụ nrọ nke ya. Ọ bụ ma ebe ahụ na anyị nwa okorobịa ohu onye Hibru nke isi oku, na anyị kọọrọ ya, na ọ kọwara anyị. O mere ma, dịka o kọwara anyị otú ahụ ka o si mee, mụ ka eweghachiri nọkwa m, ma onye ahụ ka e kwụgburu. Mgbe o zigasịrị ozi, Feroo kpọrọ Josef, ha kpọpụtara ya site nụlọ mkpọrọ, ha kpụchara ya afụ ọnụ, ha gbanwere uwe ya, ọ bịakwutere Feroo. Fero sịrị Josef, Arọrọ m nrọ, ma ọ dịghị onye nwere ike ịkọwa ya. Ma anụla m banyere gị na a na-ekwu na mgbe ị nụrụ nrọ, ị na-akọwa ha. Nịza, Josef gwara Fero sị, Na-enweghị Chineke, a gaghị aza ihe gbasara nzọpụta Fero. Fero gwara Joseph, sị, Nime ura m, echere m na m guzo nakụkụ ọnụ mmiri osimiri. Ma dị ka site nosimiri ahụ, ehi asaa mara mma nọdịdị na ndị mara mma nanụ ahụ si arịpụta, ha nọkwa na-ata ahịhịa nAchei. Ma lee, ehi asaa ndị ọzọ nọ na-arịgo elu na-eso ha site nosimiri, ndị jọrọ njọ na ndị jọgburu onwe ha nọdịdị, ndị dịkwa gịrịgịrị nanụ ahụ, ụdị m na-ahụtụbeghị otu a nala Ijipt niile nke jọrọ njọ karịa. Ma ehi asaa ndị ahụ jọrọ njọ ma dị gịrịgịrị ripịara ehi asaa ndị ahụ mbụ, ndị ahụ mara mma ma bụrụ ndị a họpụtara. Ma ha banyere nime afọ ha, ma ha apụtaghị ìhè, na ha banyere nime afọ ha, ma anya ha jọrọ njọ dị ka na mmalite. Mgbe m tetara, m hiri ụra. M hụrụ ọzọ nụra m, na dị ka ọka ukwu asaa na-arịgo notu ogwe, ha jupụtara ma maa mma, Ma ọka mkpụrụ asaa ọzọ dị mkpa, nke ifufe mebiri emebi, nọ na-epupụta nakụkụ ha. Ma ọka asaa ndị dị gịrịgịrị na nke ifufe mebiri lọrọ ọka asaa ndị dị mma na ndị jupụtara, ya mere m gwara ndị nkọwa, ma o nweghị onye kọọrọ m ya. Ma Joseph gwara Fero, Nrọ Fero bụ otu; ihe niile Chineke na-eme, o gosila Fero. Ehi asaa ndị ọma ahụ bụ afọ asaa, ogbe ọka asaa ndị ọma ahụ bụkwa afọ asaa, nrọ Fero bụ otu. Na ehi asaa ndị ahụ dị gịrịgịrị, ndị na-arịgo nazụ ha, bụ afọ asaa, na ọka asaa ndị ahụ dị gịrịgịrị nke ifufe mebiri, bụ afọ asaa, ha ga-abụ afọ asaa nke ụnwụ. Ma okwu nke m kwuru Fero, ihe niile Chineke na-eme, o gosiri Fero. Lee anya, afọ asaa nke ọganihu ukwuu na-abịa nala niile nke Ijipt. Ọ ga-abịa ma afọ asaa nke ụnwụ mgbe ihe ndị a gasịrị, ha ga-echefukwa ịju afọ ahụ nke ga-adị nIjipt niile, ụnwụ ahụ ga-eripịakwa ala ahụ. Ma a gaghị amata ụba ahụ nelu ala site na ụnwụ nke ga-abịa mgbe ihe ndị a gasịrị, nihi na ọ ga-adị ike nke ukwuu. Maka na e mere ka nrọ Fero bụrụ ugboro abụọ, ọ bụ na okwu ahụ si naka Chineke ga-abụ eziokwu, na Chineke ga-eme ngwa ime ya. Ugbu a ya mere, tụlee nwoke maara ihe na onye nwere ọgụgụ isi, ma họpụta ya nelu ala Ijipt. Ka Fero mee nke a, ka o họpụta ndị ọchịchị nelu ala, ka ha chịkọta ihe niile e mepụtara nala Ijipt nime afọ asaa nke ịba ụba. Ka ha chịkọta nri niile nke afọ asaa ndị ọma na-abịa ndị a, ka a chịkọta ọka nokpuru aka Fero, ka a chekwaa nri nobodo niile. Nri nke echekwara nala ga-adị maka afọ asaa nke ụnwụ nke ga-adị nala Ijipt, ala ahụ agaghị alakwa niyi noge ụnwụ ahụ. Okwu ahụ masịrị Feroo na ndị ohu ya niile. Ma Fero kwuru nye ndị ohu ya niile, Ọ bụghị na anyị ga-achọta nwoke dị otú ahụ, onye nwere mmụọ Chineke nime ya? Fero gwara Josef, Ebe ọ bụ na Chineke egosila gị ihe ndị a niile, ọ dịghị mmadụ maara ihe karịa ma nwee nghọta karịa gị. Gị ga-abụ onye nlekọta ụlọ m, na site nọnụ gị ka ndị m niile ga-erube isi, ma naanị nocheeze ka m ga-adị ukwuu karịa gị. Fero gwara Josef sị, Lee, ana m ahọpụta gị taa ka ị chịa ala Ijipt niile. Ma mgbe Fero wepụrụ mgbanaka ahụ site naka ya, o tinyere ya naka Josef, ma o yikwasịrị ya uwe akwa ọcha mara mma, ma o tinyere ihe olu ọlaedo nolu ya. Ma o mere ka ọ rịgoro nụgbọ ịnyịnya nke abụọ nke ya, e kwusaara nihu ya site nonye nkwusa, ma o mere ya onye na-achị ala Ijipt niile. Fero gwara Josef, Mụ bụ Fero, na-enweghị gị, ọ dịghị onye ga-eweli aka ya nelu ala Ijipt niile. Ma Fero kpọrọ aha Josef Psontomphanech, ma o nyere ya Aseneth, ada Potiphera onye nchụàjà nke Heliopolis ka ọ bụrụ nwunye ya. Joseph dị afọ iri atọ mgbe o guzoro nihu Fero eze Ijipt, Joseph si nihu Fero pụọ, ma gafee ala Ijipt niile. Ala mepụtara ukwu ọka nime afọ asaa nke ịba ụba. Ma ọ chịkọtara ihe nri niile nke afọ asaa ndị ahụ, mgbe ụba dị nala Ijipt, ma tinye ihe nri ahụ nobodo niile, ihe nri nke si nala dị larịị gbaa obodo ọ bụla gburugburu ka ọ tinyere nobodo ahụ. Na Joseph chịkọtara ọka dị ka ájá nke osimiri, ọ dị ukwuu nke ukwuu, ruo mgbe o nweghị ike ịgụta ya ọnụ, nihi na o nweghị ọnụọgụgụ. Mana Joseph nwere ụmụ ndị nwoke abụọ tupu afọ asaa nke ụnwụ ahụ abịa, ndị Asenath nwa nwanyị Potiphera onye nchụaja nke Heliopolis mụtaara ya. Joseph kpọrọ aha nwa mbụ ya Manasseh, nihi na Chineke mere ka m chefuo nsogbu m niile, na nke niile nke nna m. Ọ kpọrọ aha nke abụọ Ifrem, nihi na Chineke mere ka m mụbaa nala nke nhụju anya m. Afọ asaa nke ịba ụba nke dị nala Ijipt agafela. Ma afọ asaa nke ụnwụ malitere ịbịa, dịka Joseph kwuru, ma ụnwụ dị na ala niile, ma na ala Egypt niile, achịcha dị. Agụụ gụrụ ala Ijipt niile, ndị mmadụ wee tie mkpu gakwuru Fero banyere achịcha, Fero gwara ndị Ijipt niile sị, Gaakwurunụ Josef, ihe ọ bụla ọ gwara unu, meenụ ya. Ma ụnwụ ahụ dị nelu ihu ụwa niile, Josef meghere ụlọ nchekwa ọka niile, ma ree ndị Ijipt niile. Na mba niile bịara nIjipt ịzụta ihe naka Josef, nihi na ụnwụ ahụ siri ike nala niile. ### 42 Mgbe Jekọb hụrụ na e nwere ire ere nIjipt, ọ gwara ụmụ ya ndị nwoke, Gịnị mere unu ji anọ nkịtị? Lee, anụla m na e nwere ọka na Ijipt, gaanụ ebe ahụ zụtaranụ anyị nri nta, ka anyị dịrị ndụ ghara ịnwụ. Ụmụnne Josef iri ahụ gara Ijipt ịzụta ọka. Ma Benjamin nwanne Joseph, o zighị ya na ụmụnne ya, nihi na o kwuru, Ka ọ ghara ịdakwasị ya adịghị ike. Ụmụ Izrel bịara ịzụ ahịa ya na ndị ọzọ na-abịa, nihi na ụnwụ dị nala Kenan. Joseph bụ onye ọchịchị nke ala ahụ, ọ bụ ya na-erere ndị niile nke ala ahụ ihe, mgbe ụmụnne Joseph bịara, ha kpọrọ isiala nye ya, ihu ha dị nala. Mgbe Joseph hụrụ ụmụnne ya, ọ matara ha, ma mee onwe ya ka onye ọbịa nebe ha nọ, ma gwa ha okwu siri ike, ma sị ha, Ebee ka unu si bịa? Ha wee sị, Site nala Canaan, ịzụta nri. Amara ma Joseph ndị nwanne ya, ma ha amaraghị ya. Joseph chetara nrọ ya nke ọ hụrụ, ọ sịrị ha, Unu bụ ndị nledo, unu bịara ịchọpụta ebe ndị na-enweghị nchebe nke ala a. Ma ha kwuru, Mba, onyenwe anyị, ndị ohu gị bịara ịzụta nri. Anyị niile bụ ụmụ ndị ikom nke otu nwoke, anyị bụ ndị udo, ndị ọrụ gị abụghị ndị nledo. Ọ sịrị ha, Mba, kama ọ bụ ịhụ akara ụkwụ nke ala ka unu bịara. Ma ha kwuru, Anyị bụ iri na abụọ, ndị ohu gị, ụmụnne nala Kenan, na lee, nke nwata karịa nọ ya na nna anyị taa, ma nke ọzọ adịghị adị. Josef gwara ha, Nke a bụ ihe m gwara unu mgbe m na-ekwu na unu bụ ndị nledo. Nihe nke a ka a ga-egosi unu, site nahụ ike Fero, unu agaghị apụ site ebe a, ọ gwụla ma nwanne unu nke nta abịa ebe a. Zitenu otu onye nime unu ka ọ kpọta nwanne unu, ma a ga-ejide unu ruo mgbe a ga-achọpụta ma okwu unu bụ eziokwu ma ọ bụ ụgha. Ọ bụrụ na ọ bụghị eziokwu, site nahụ ike Fero, unu bụ ndị nledo nezie. Ma o tinyere ha nụlọ mkpọrọ ụbọchị atọ. Ọ gwara ha nụbọchị nke atọ, Meenụ nke a, unu ga-adịkwa ndụ, nihi na m na-atụ egwu Chineke. Ọ bụrụ na unu bụ ndị udo, ka e jide otu nwanne unu nụlọ mkpọrọ, ma unu onwe unu gaanụ, wetanụ ọka unu zụtara. Ma kpụtanụ nwanne unu nke nta bịakwute m, a ga-ekwere okwu unu, ma ọ bụrụ na ọ bụghị otú ahụ, unu ga-anwụ. Ha mere otú ahụ. Ma onye ọ bụla kwuru nye nwanne ya, ee, nime mmehie ka anyị nọ banyere nwanne anyị, nihi na anyị leghaara mkpagbu nke mkpụrụ obi ya anya, mgbe ọ nọ na-arịọ anyị arịrịọ, ma anyị egeghị ya ntị, na nihi nke a, mkpagbu a bịakwasịrị anyị. Azaghachi ma Ruben kwuru ha, Ọ bụghị na m gwara unu, na-ekwu, Unu emerụla nwata ahụ, ma unu egeghị m ntị? Na lee, ọbara ya a na-achọ. Ha amaghị na Josef na-anụ ihe ha na-ekwu, nihi na onye ntụgharị asụsụ nọ netiti ha. Mgbe ọ tụgharịrị azụ site nebe ha nọ, Josef kwara akwa, ma ọ bịakwutekwara ha ọzọ, gwa ha okwu, were Simeon netiti ha, kee ya agbụ nihu ha. Joseph nyere iwu ka e jụpụta arịa ha nke ọka, ka e nyeghachikwa onye ọ bụla nime ha ego ọlaọcha ya nakpa ya, ka e nyekwa ha ihe oriri maka njem ahụ, e mekwara ha otú ahụ. Ma mgbe ha tinyere ọka ahụ nelu ịnyịnya ibu ha, ha si ebe ahụ pụọ. Mgbe otu onye meghere akpa ya ka o nye ịnyịnya ibu ya nri nebe ha nọrọ, ọ hụrụ mkpọ ego ọlaọcha ya dị nọnụ akpa ahụ. Ọ sịrị ụmụnne ya, E nyeghachiri m ego ọlaọcha ahụ, lee, ọ dị nakpa m, obi ha tụrụ egwu nke ukwuu, ha nwekwara obi mgbawa netiti onwe ha, na-asị, Gịnị bụ ihe a Chineke mere anyị? Ha bịara kwute Jekọb nna ha nala Kenan, kọọrọ ya ihe niile mere ha, na-ekwu, Nwoke ahụ bụ onyenwe ala ahụ agwala anyị okwu ike, o tinyekwara anyị nụlọ mkpọrọ dị ka ndị nledo ala. Anyị gwara ya, sị, Anyị bụ ndị udo, anyị abụghị ndị nnyocha. Anyị bụ ụmụnne iri na abụọ, ụmụ nna anyị, otu adịghịzi, ma nke nta nọ ya na nna anyị taa nala Kenan. Nwoke ahụ bụ onyenwe ala ahụ gwara anyị sị, Site na nke a, aga m amata na unu bụ ndị udo. Hapụnụ otu nwanne unu ka ọ nọnyere m ebe a, werenụ ọka unu zụtara maka ezinaụlọ unu laa. Ma kpọtaranụ nwanne unu nke nta nye m, ma m ga-amata na ọ bụghị ndị nledo unu bụ, kama na ndị udo unu bụ, ma nwanne unu ka m ga-enyeghachi unu, ma nala ahụ unu ga-azụ ahịa. O mere mgbe ha na-agbapụta ihe dị nime akpa ha niile, ihe nkekọ ọlaọcha nke onye ọ bụla dị nime akpa ya. Ha na nna ha hụrụ ihe nkekọ ọlaọcha ndị ahụ, ha tụkwara egwu. Jekọb bụ nna ha gwara ha sị, Unu emeela ka m ghara inwe ụmụ, Josef anọghịzi, Simeọn anọghịzi, ugbu a unu ga-ewere Benjamịn; ihe ọjọọ ndị a niile adakwasịla m. Reuben gwara nna ha, sị, Gbuo ụmụ m ndị ikom abụọ, ọ bụrụ na m ekwetaghị ya nye gị. Nyefee ya naka m, mụ onwe m ga-akpọghachite ya nye gị. Nke ahụ ma o kwuru, Nwa m nwoke agaghị eso unu gaa, nihi na nwanne ya nwoke anwụọla, naanị ya onwe ya ka fọdụrụ. Ọ bụrụ na ihe ọjọọ adakwasị ya nụzọ unu na-aga, unu ga-ewere iru ụjụ wetuo isi awọ m nala mmụọ. ### 43 Mana ụnwụ siri ike nelu ala. O mere mgbe ha richara ọka nke ha si nIjipt weta, nna ha gwara ha sị, Gaanụ ọzọ zụtaranụ anyị ntakịrị nri. Juda gwara ya, sị, Nwoke ahụ bụ onyenwe ala ahụ jiri ike gwa anyị ọnụ, sị, Unu agaghị ahụ ihu m ọzọ ma ọ bụrụ na nwanne unu nke nta esonyeghị unu. Ọ bụrụ nezie na ị na-eziga nwanne anyị ya na anyị, anyị ga-agbada ma zụtara gị nri. Ọ bụrụ na ị gaghị eziga nwanne anyị nwoke soro anyị, anyị agaghị aga, nihi na nwoke ahụ gwara anyị sị, Unu agaghị ahụ ihu m, ọ gwụla ma nwanne unu nwoke nke nta esonyere unu. Israel kwuru, Gịnị mere unu merụrụ m ahụ site nịgwa nwoke ahụ na unu nwere nwanne? Ndị ahụ ma ha sịrị, Nwoke ahụ jụrụ anyị ajụjụ nke ọma banyere anyị na ezinaụlọ anyị, na-asị, Ọ bụ na nna unu ka dị ndụ? Ọ bụ na unu nwere nwanne? Anyị zara ya dịka ajụjụ ndị a si dị. Olee otú anyị ga-esi mara na ọ ga-asị anyị, Kpọtaanụ nwanne unu? Juda kwuru sị Israel bụ nna ya, Ziga nwata ahụ soro m, ka anyị bilie gawa, ka anyị dị ndụ ma ghara ịnwụ, anyị na gị na ibu anyị. Mụ ma m ga-echere ya, site naka m chọọ ya. Ọ bụrụ na m ekweteghị kpọta ya nye gị, na m ga-eme ka o guzo nihu gị, emehiela m ga-abụ megide gị ụbọchị niile. Ọ bụrụ na anyị egbughị oge, anyị gaara alaghachila ugboro abụọ ugbu a. Ọ gwara ha Israel nna ha, Ọ bụrụ na ọ dị otu a, meenụ nke a: werenụ site na mkpụrụ nke ala tinye nime arịa unu, ma wetara nwoke ahụ onyinye nke ụda, na nke mmanụ aṅụ, ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ, na stacte, na terebinth, na akị. Werekwanụ ọlaọcha okpukpu abụọ naka ụnụ, ọlaọcha ahụ e tinyeghachiri nakpa ụnụ ka ụnụ weghachite, ka ọ ghara ịbụ na ọ bụ mmefu anya. Werekwanụ nwanne unu, bilie gaanụ na nwoke ahụ. Ma Chineke m ka o nye unu ihuọma nihu nwoke ahụ ma ziga nwanne unu nke otu, na Benjamin; mụ onwe m nezie, nihi na dịka m tụfuru ụmụ, m tụfuru ụmụ. Ndị ikom ahụ weere onyinye ndị a na ego ọlaọcha okpukpu abụọ naka ha, werekwa Benjamin, bilie gbada nIjipt, guzo nihu Josef. Joseph hụrụ ha, na Benjamin nwanne ya nke nne ya, ma gwara onye nlekọta ụlọ ya, Kpọbata ndị mmadụ ndị a nime ụlọ, gbuo anụ aja, ma kwadebe ya, nihi na ndị mmadụ ndị a ga-eso m rie nri nehihie. Nwoke ahụ mere dịka Joseph kwuru, o wee kpọbata ndị mmadụ ahụ nụlọ Joseph. Mgbe ndị nwoke ahụ hụrụ na e bubara ha nime ụlọ Joseph, ha kwuru, Nihi ọlaọcha nke e weghachiri nime akpa anyị na mbụ, a na-ebubata anyị, iji boro anyị ebubo ụgha na ibuso anyị agha, iji were anyị mee ndị ohu, na ịnyịnya ibu anyị. Mgbe ha bịakwutere nwoke ahụ nke na-elekọta ụlọ Joseph, ha gwara ya okwu nọnụ ụzọ ama nke ụlọ ahụ, Na-ekwu, Onyenwe anyị, anyị chọrọ ka i bịa ala na mbụ ịzụta nri. O mere mgbe anyị bịara ebe obibi, anyị meghere akpa anyị, ma lee, ego ọlaọcha onye ọ bụla dị nime akpa ya. Anyị eweghachila ego ọlaọcha anyị ahụ dị ka ọ dị nihe ọtụtụ ya, ugbu a ọ dị naka anyị. Anyị wetakwara ọlaọcha ọzọ naka anyị iji zụta nri, anyị amaghị onye tinyere ọlaọcha ahụ nime akpa anyị. Ọ sịrị ha, Chineke gọzie unu, unu atụla egwu. Chineke unu na Chineke nke nna nna unu ha nyere unu akụ nime akpa ego unu. Ego unu nke a nabatara m ya. O wee kpọpụta Saịmiọn nye ha. Ọ wetara mmiri ka e jiri saa ụkwụ ha, ma nyekwa ịnyịnya ibu ha nri. Ha kwadoro onyinye ndị ahụ ruo mgbe Joseph ga-abịa netiti ehihie, nihi na ha nụrụ na ọ ga-eri nri ebe ahụ. Joseph banyere nụlọ, ha wetaara ya onyinye ndị ha ji naka ha nime ụlọ, ha kpọọrọ ya isiala, daa ihu ha nala. Ọ jụrụ ha, Kedụ ka unu mere? Ọ gwara ha, Nna unu ochie ahụ unu kwuru banyere ya, ọ ka dị mma? Ọ ka dị ndụ? Ndị ahụ ma ha kwuru, Ọ dị mma ohu gị nna anyị, ọ ka dị ndụ. Na o kwuru, A gọziri nwoke ahụ na Chineke, na ha hukwara isi, ha kpọrọ isiala ya. Mgbe o leliri anya elu, Josef ji anya ya hụ Benjamin nwanne ya nke nne ha mụrụ ọnụ, ọ sịrị, Nke a ọ bụ nwanne unu nke nta, onye unu gwara m ka m kpọta? Ọ sịkwara, Ka Chineke meere gị ebere, nwa m. Joseph nwere nsogbu nobi, nihi na ihe dị nime ya na-agbagharị maka nwanne ya nwoke, ọ chọkwara ibe ákwá, ma mgbe ọ banyere nime ụlọ, ọ kwara ákwá ebe ahụ. Mgbe o sachara ihu ya, pụọ, o chịkwara onwe ya, ma kwuo, Dobere achịcha. Ma ha tinyere ya naanị ya, ha nonwe ha, na ndị Ijipt ndị na-eri nri ọnụ na ya nonwe ha, nihi na ndị Ijipt enweghị ike iri nri ọnụ na ndị Hibru achịcha, nihi na ọ bụ ihe arụ nye ndị Ijipt. Ha nọdụrụ ala nihu ya, onye mbụ dịka ihe ruuru ya, na onye nke nta dịka ịbụ okorobịa ya, ndị mmadụ nwere ịtụnanya, onye ọ bụla nebe nwanne ya nwoke. Ha welitere oke nke si naka ya gakwuru onwe ha, e mere ka oke nke Benjamin buru ibu karịa oke nke ha niile ugboro ise karịa nke ha, ha ṅụrụ ma ha nwere obi ụtọ ya na ya. ### 44 Ma Josef nyere onye nọ nelu ụlọ ya iwu, na-ekwu, Jupụtanụ akpa ndị mmadụ nri, dị ka ha nwere ike ibuli, ma tinyenụ ọlaọcha nke onye ọ bụla nọnụ akpa ya. Ma iko m nke ọlaọcha, tinyenụ ya nakpa nke nwa nke nta, na ụgwọ ọka ya. O mere dịka okwu Josef si dị, dịka o kwuru. Nụtụtụ, chi bọrọ, a zipụrụ ndị mmadụ ahụ, ha na ịnyịnya ibu ha. Mgbe ha pụrụ nobodo ahụ, ha agabeghị ebe dị anya, Josef gwara onye nlekọta ụlọ ya, Bilie chụwa ndị mmadụ ahụ. Mgbe ị ruru ha, sị ha, Gịnị mere unu ji kwụghachi ihe ọjọọ nọnọdụ ihe ọma? Gịnị mere unu ji zuru iko ọlaọcha m? Ọ bụghị nke a ka nna m ukwu ji aṅụ ihe? Ọ na-ejikwa ya agba afa. Unu mere ihe ọjọọ. Mgbe ọ chọtara ha, ọ gwara ha okwu ndị a. Ndị ahụ ma ha sịrị ya, gịnị mere onyenwe na-ekwu dịka okwu ndị a? Ka ọ ghara ịdịrị ndị ohu gị ime dịka okwu a. Ọ bụrụ na ọlaọcha nke anyị chọtara nime akpa anyị, anyị eweghachila ya nye gị site nala Kenan, olee otú anyị ga-esi zuo ọlaọcha ma ọ bụ ọlaedo site nụlọ nna gị ukwu? Naka onye ọ bụla ị ga-achọta iko nke ndị ohu gị, ka o nwụọ, ma anyị kwa, anyị ga-abụ ndị ohu nye onyenwe anyị. Onye ahụ ma kwuru, na ugbu a, dị ka unu na-ekwu, otu a ọ ga-adị, naka onye ọ bụla a ga-ahụ iko ahụ, ọ ga-abụ ohu m, unu ma unu ga-adị ọcha. Ma ha mere ngwa ngwa, ha weturu onye ọ bụla akpa ya nelu ala, ha meghere onye ọ bụla akpa ya. Ọ nyochara site nebe onye okenye malite, ruo mgbe o rutere nebe onye nke nta. Ọ chọtakwara iko ahụ nime akpa Benjamin. Ma ha dọwara uwe ha, onye ọ bụla tinyere akpa ya nelu ịnyịnya ibu ya, ha wee laghachi nobodo ahụ. Juda na ụmụnne ya nwoke batara nebe Josef ka nọ ebe ahụ, ha wee daa nihu ya nala. Josef gwara ha, Gịnị bụ ihe a unu mere? Ọ bụ na unu amaghị na nwoke dị ka m ga-eji ịgba afa chọpụta ya? Juda kwuru, Gịnị ka anyị ga-asị nịza onyenwe anyị, ọ bụ gịnị ka anyị ga-ekwu, ọ bụ gịnị ka anyị ga-abụ ndị ezi omume? Chineke achọtala ajọ omume nke ndị ohu gị, lee anyị bụ ndị ohu nye onyenwe anyị, anyị na onye e chọtara iko ahụ naka ya. Kwuru ma Joseph, Ọ bụghị m ga-eme okwu a, nwoke ahụ naka onye a chọtara iko, ya onwe ya ga-abụ ohu m, unu ma rigoonu nudo kwuru nna unu. Mgbe Juda bịaruru nso, ọ sịrị, Ana m arịọ gị onyenwe m, ka ohu gị kwuo okwu nihu gị, ma ekwela ka iwe wee megide ohu gị, nihi na ị dị ka Fero. Onyenwe anyị, gị jụrụ ndị ohu gị, na-ekwu, Ọ bụrụ na unu nwere nna ma ọ bụ nwanne. Ma anyị gwara onyenwe anyị, anyị nwere nna merela agadi, na nwantakịrị nke ịka nká nke dị obere, nwanne ya nwoke anwụọla, naanị ya fọdụrụ nne ya, nna ya hụkwara ya nanya, Ị sịrị ma ndị ohu gị, Kpụdatanụ ya nye m, aga m elekọta ya. Ma anyị gwara onyenwe anyị, nwata ahụ agaghị enwe ike ịhapụ nna ya, ọ bụrụ na ọ hapụ nna ya, ọ ga-anwụ. Gị ma ị gwara ndị ohu gị, ọ bụrụ na nwanne unu nke nta erịdaghị ya na unu, unu agaghị ahụkwa ihu m. O mere mgbe anyị gara elu gaa na nna anyị, ohu gị, anyị kọọrọ ya okwu nke onyenwe anyị. Nna anyị kwuru, Gaanụ ọzọ zụtaranụ anyị ntakịrị nri. Anyị ma anyị kwuru, Anyị agaghị enwe ike ịga nala, mana ọ bụrụ na nwanne anyị nke nta eso anyị agbada, anyị ga-agbada, nihi na anyị agaghị enwe ike ịhụ ihu nke nwoke mgbe nwanne anyị nke nta na-anọghị na anyị. Ohu gị bụ nna anyị gwara anyị sị, Unu maara na nwanyị ahụ mụtaara m ụmụ abụọ, Ma otu nime ha si nebe m nọ pụọ, unu kwuru na anụ ọhịa erichapụla ya, ma ahụbeghị m ya ruo ugbu a. Ọ bụrụ ya mere unu nara onye a site nihu m, ọ bụrụkwa na adịghị ike adakwasị ya nụzọ, unu ga-eweda ịka nká m nala mmụọ niru ụjụ. Ugbu a ya mere ọ bụrụ na m ga-abanye gakwuru ohu gị, nna nke anyị, na nwata ahụ adịghị na anyị, ma mkpụrụ obi ya ekwekọtara site na mkpụrụ obi nke a, Ọ ga-abụ na mgbe ọ ga-ahụ na nwata ahụ anọghị na anyị, ọ ga-anwụ, na ndị ohu gị ga-eweda ịka nká nke ohu gị bụ nna anyị nime ala mmụọ na mwute. Nihi na ohu gị site naka nna anatawo nwa nwoke ahụ, na-ekwu, Ọ bụrụ na m akpọtabeghi ya nebe gị, na m ga-eguzo ya nihu gị, emehiela m ga-abụ megide nna m ụbọchị niile. Ugbu a ya mere, m ga-anọgide gị dịka ohu nọnọdụ nke nwata, ohu nke onyenwe, ma nwata ka o rigoro ya na ụmụnne ya. Kedu ka m ga-esi rigoro gakwuru nna nke nwata, ebe nwata ahụ anọghị ya na anyị? Ka m ghara ịhụ ihe ọjọọ ndị ga-achọta nna m. ### 45 Mana Josef enweghị ike ịnagide ndị niile guzoro ya, kama o kwuru, Ziganụ ndị niile site nebe m nọ, ma ọ dịghị onye guzoro Josef mgbe o mere ka ụmụnne ya mara onye ọ bụ. Ọ tiri mkpu ákwá nke oke olu, ndị Ijipt niile nụrụ ya, a nụkwara ya nụlọ Fero. Joseph gwara ụmụnne ya sị, Mụ onwe m bụ Joseph, nna m ọ ka dị ndụ? Ụmụnne ya enweghị ike ịza ya, nihi na obi gbara ha. Joseph kwuru nye ụmụnne ya ndị nwoke, Bịarutenụ nso m, ha wee bịarute nso, ọ sịrị, Mụ onwe m bụ Joseph nwanne unu nwoke, onye unu rere nEgypt. Ugbu a ya mere, unu erula uju, ma ka o ghara iyi unu ike nanya na unu rere m ebe a, nihi na ọ bụ maka ndụ ka Chineke zitere m nihu unu. Nke a bụ afọ nke abụọ nke ụnwụ nelu ala, ma ka enwere afọ ise fọdụrụ, nke na ha agaghị enwe ịkọ ubi, ọ bụghịkwa owuwe ihe ubi. Chineke zigara m nihu unu, ka m hapụ unu ndị fọdụrụ nelu ụwa, na izulite unu ndị fọdụrụ dị ukwu. Ugbu a ya mere, ọ bụghị unu zitere m ebe a, kama ọ bụ Chineke, ọ mekwara m ka m bụrụ dị ka nna Fero, na onyenwe ụlọ ya niile, na onye na-achị ala Ijipt niile. Meenụ ngwa ngwa, ya mere rigoronụ gaa nelu gakwuru nna m, ma gwanụ ya, ihe ndị a ka nwa gị nwoke Joseph na-ekwu, Chineke meela m onyenwe nke ala Egypt niile, ya mere gbadata bịakwute m, ma anọkwala. Ị ga-ebi nala Gesem nke Arabia, ị ga-anọkwa nso m, gị na ụmụ gị, na ụmụ ụmụ gị, na atụrụ gị, na ehi gị, na ihe niile nke bụ nke gị. M ga-azụ gị nebe ahụ, nihi na ụnwụ ga-adịgide afọ ise ọzọ, ka ị ghara ịla niyi, gị na ụmụ gị ndị ikom, na ihe niile i nwere. Lee, anya unu na-ahụ ihe, na anya Benjamin nwanne m, na ọ bụ ọnụ m na-agwa unu okwu. Kọọrọnụ nna m ya mere banyere ebube m niile nke dị nIjipt, na ihe niile unu hụrụ, ma meenụ ngwa wetadata nna m ebe a. Ma ọ dara nolu Benjamin nwanne ya, o bere akwa nelu ya, ma Benjamin bere akwa nolu ya. Ma mgbe o susuru ụmụnne ya niile ọnụ, o bere akwa nelu ha, ma mgbe ihe ndị a gasịrị, ụmụnne ya gwara ya okwu. Ma a nụrụ olu ahụ nụlọ Fero, na-ekwu, Ụmụnne Josef abịala, Fero ṅụrụ ọṅụ, ya na ndị na-ejere ya ozi. Fero gwara Josef, Gwa ụmụnne gị, meenụ nke a, jupụtanụ akpa unu, ma laghachinụ nala Kenan. Na ebulie nna unu na ihe niile unu nwere, biakwutenụ m, aga m enyekwa unu ihe niile dị mma nke Ijipt, unu ga-erikwa ụmi nke ala ahụ. Gị ma nye iwu nke a, ka ha were ụgbọala site na ala Ijipt maka ụmụaka unu na ndị nwunye unu, ma buru nna unu bịa. Ma unu echekwala anya nihe niile unu nwere, maka na ihe niile dị mma nke Ijipt ga-abụ nke unu. Ha mere otu a ụmụ ndị ikom Israel, Joseph nyere ha ụgbọala dịka ihe Fero eze kwuru, ọ nyekwara ha nri njem maka ụzọ ahụ Ọ nyere ha niile uwe abụọ abụọ, ma nye Benjamin, ọ nyere narị ọlaedo atọ na uwe mgbanwe ise. Na nna ya, o zigara otu ihe ahụ, ịnyịnya ibu iri na-ebu ihe niile dị mma nke Ijipt, na ịnyịnya muul iri na-ebunyere nna ya achịcha maka njem. O zipụrụ ụmụnne ya, ha wee gawa, ọ sịrị ha, Unu ewela iwe nụzọ. Ha si nIjipt rigoro wee bata nala Kenan jekwuru Jekọb bụ nna ha. Ma ha kọọrọ ya sị, Nwa gị nwoke Josef dị ndụ, ọ na-achị ala Ijipt niile. O juru Jekọb nuche, nihi na o kwetaghị ha. Ha gwara ya ihe niile nke Joseph kwuru, dịka ihe niile o gwara ha. Mgbe ọ hụrụ ụgbọ ala ndị ahụ nke Joseph zitere iji bulie ya, mmụọ nna ha bụ Jacob dị ndụ ọzọ. Izrel kwuru, Ọ bụ ihe ukwu nye m, ọ bụrụ na Joseph nwa m ka dị ndụ, aga m aga hụ ya tupu m nwụọ. ### 46 Izrel hapụrụ, ya na ihe niile o nwere, bịa nolulu mmiri nke iyi, chụọrọ Chineke nke nna ya Aịzik aja. Chineke gwara Israel nọhụ nke abalị, sị, Jekọb, Jekọb, ọ sịrị, Gịnị ka ọ bụ? Onye ahụ ma kwuru ya, Mụ bụ Chineke nke nna nna gị, atụla egwu ịga nIjipt, nihi na aga m eme gị mba dị ukwu nebe ahụ. Mụ onwe m ga-eso gị gbadaa nIjipt, mụ onwe m ga-ebulikwa gị ọzọ ruo nọgwụgwụ, Josef ga-etinyekwa aka ya nelu anya gị. Jekọb si nolulu mmiri nke iyi bilie, ụmụ ndị ikom Israel bulikwara nna ha, ngwongwo ha, na ndị nwunye ha nelu ụgbọala ndị ahụ nke Jozef zitere ka e ji bulie ya. Na ha eburula ihe niile ha nwere, na ihe niile ha nwetara, nke ha nwetara site nala Kenan, ha banyere nIjipt, Jekọb, na mkpụrụ ya niile so ya. Ụmụ ndị ikom ya, na ụmụ ụmụ ndị ikom ya so ya, ụmụ ndị inyom ya, na ụmụ ụmụ ndị inyom ya, na mkpụrụ ya niile, o kpọbatara ha nIjipt. Ndị a bụ aha ụmụ ndị ikom Izrel ndị banyere nIjipt ọnụ na Jacob nna ha. Jacob na ụmụ ya ndị ikom, ọkpara Jacob, Ruben. Ụmụ ndị ikom Ruben bụ Enok, na Palu, Asron, na Charmi. Ụmụ ndị ikom Simeon bụ Jemuel, na Jamin, na Ehud, na Jachin, na Zohar, na Saul onye bụ nwa nwanyị Kenan. Ụmụ ndị ikom Levi bụ Gershon, Kath na Merari. Ụmụ ndị ikom Juda bụ Er, na Onan, na Shiloh, na Perez, na Zara, mana Er na Onan nwụrụ nala Kenan, ụmụ ndị ikom Perez bụ Hezron na Hamul. Ụmụ ndị ikom Isaka bụ Tola, na Phua, na Hashum, na Shimron. Ụmụ ndị ikom Zebulun bụ Sered, na Ndị ọzọ, na Achoel. Ndị a bụ ụmụ ndị ikom Leah, ndị ọ mụtaara Jekọb na Mesopotemia nke Siria, na Daina bụ ada ya. Mkpụrụ obi niile, ụmụ ndị ikom na ụmụ ndị inyom, dị iri atọ na atọ. Ụmụ ndị ikom Gad bụ Saphon, Angis, Sannis, Thasoban, Aedeis, Aroedeis na Areeleis. Ụmụ ndị ikom Asher bụ Iemna, Iessoua, na Ieoul, na Baria, na Sara nwanne nwanyị ha. Ụmụ ndị ikom Baria bụ Chobor na Melchiil. Ndị a bụ ụmụ nwoke Zilpah, onye Laban nyere Leah bụ nwa ya nwanyị, onye mụtaara Jacob ndị a, mmadụ iri na isii. Ụmụ ndị ikom Rachel nwunye Jacob bụ Joseph na Benjamin. Ụmụ ndị ikom Joseph bụ ndị a mụrụ nala Ijipt, ndị Aseneth ada Potiphera onye nchụàjà nke Heliopolis mụtaara ya, bụ Manasseh na Ephraim. Ụmụ ndị ikom Manasseh, ndị iko nwanyị ya onye Siria mụtaara ya, bụ Machir. Machir mụrụ Gilead. Ụmụ ndị ikom Ephraim nwanne Manasseh bụ Suthelah na Tahan. Ụmụ ndị ikom Suthelah bụ Edom. Ụmụ ndị ikom nke Benjamin bụ Bala na Bochor, na Asbel. Ụmụ ndị ikom nke Bala bụ Gera, na Noeman, na Anchis, na Ros, na Maphim. Gera mụtara Arad. Ndị a bụ ụmụ ndị ikom Rachel, ndị ọ mụtaara Jacob, ha niile dị mmadụ iri na asatọ. Ụmụ ndị ikom Dan bụ Asom. Ụmụ ndị ikom Naftali bụ Asiel, na Guni, na Iza, na Shilem. Ndị a bụ ụmụ nwoke Ballas, onye Laban nyere Rachel bụ nwa ya nwanyị, onye mụtaara Jacob ndị a, ha niile dị mmadụ asaa. Mkpụrụ obi niile ndị soro Jacob banye nIjipt, ndị si napụ ya pụta, ewezuga ndị nwunye ụmụ ndị ikom Jacob, mkpụrụ obi niile ha dị iri isii na isii. Ụmụ ndị ikom Joseph ndị a mụụrụ ya nala Ijipt bụ mkpụrụ obi itoolu. Mkpụrụ obi niile nke ezinaụlọ Jekọb ndị soro Jekọb banye nIjipt bụ mkpụrụ obi iri asaa na ise. Ma o zitere Juda nihu ya ka ọ gakwuru Josef, ka ọ zute ya na obodo ndị Dị Ike, nala Rameses. Mgbe Joseph kekọtara ụgbọala ya, ọ rigooro izute Israel nna ya na obodo Ndị Dike, mgbe ọ pụtara nihu ya, ọ dakwasịrị nolu ya wee bee akwa nke ukwuu. Israel sịrị Joseph, M ga-anwụ ugbu a, ebe m ahụla ihu gị, nihi na ị ka dị ndụ. Joseph kwuru nye ụmụnne ya sị, Aga m arịgo gwa Fero, ma gwa ya sị, Ụmụnne m, na ezinaụlọ nna m, ndị nọ nala Kenan, abịakwutela m. Ndị nwoke ahụ bụ ndị ọzụzụ atụrụ, nihi na ha bụ ndị ọzụzụ anụ ụlọ, ha ewetala anụ ụlọ ha, ehi ha, na ihe niile ha nwere. Ọ bụrụ ya mere na Fero akpọọ unu, ma jụọ unu, gịnị bụ ọrụ unu? Unu ga-ekwu, Ndị ikom ndị na-azụ anụ ụlọ ka anyị bụ, ndị ohu gị, site na mgbe anyị bụ ụmụaka ruo ugbu a, anyị na ndị nna anyị, ka unu wee biri nala Gesem nke Arabia, nihi na ihe arụ ka ọ bụ nebe ndị Ijipt nọ, onye ọbụla na-azụ atụrụ. ### 47 Mgbe Joseph bịara, ọ gwara Fero, sị, Nna m na ụmụnne m ndị nwoke, na anụ ụlọ ha, na ehi ha, na ihe niile ha nwere, esitela nala Kenan bịa, lee, ha nọ nala Goshen. Site netiti ụmụnne ya, o kpọọrọ mmadụ ise, ma guzobe ha nihu Fero. Pharaoh gwara ụmụnne Joseph, Gịnị bụ ọrụ unu? Ha gwara Pharaoh, Ndị ọzụzụ atụrụ bụ ndị ohu gị, anyị na ndị nna anyị. Ha sịrị Fero, Ịbịaru nala anyị bịara, ọ dịghị ahịhịa nye anụ ụlọ nke ndị ohu gị, nihi na ụnwụ siri ike nala Kenan, ugbu a ya mere anyị ga-ebi nala Gesem. Fero sịrị Josef, Ka ha biri nala Gesem, ọ bụrụ na ị mara na e nwere nime ha ndị ikom dị ike, mee ha ndị ọchịchị nke anụ ụlọ m. Ha bịara nIjipt bịakwute Josef, Jekọb na ụmụ ndị ikom ya, Fero eze Ijipt nụrụ. Fero gwara Josef sị, Nna gị na ụmụnne gị ndị nwoke abịakwutela gị. Lee anya, ala Ijipt niile dị nihu gị, mee ka nna gị na ụmụnne gị nwoke biri nala kachasị mma. Joseph kpọbatara nna ya bụ Jacob, guzobe ya nihu Fero, Jacob gọzikwara Fero. Fero sịrị Jekọb, Afọ ole ka ị dị nụbọchị ndụ gị? Jekọb gwara Feroo, Ụbọchị nke afọ ndụ m, nke m bi dịka ọbịa, bụ otu narị na iri atọ afọ. Ole na ole na ọjọọ ka ụbọchị nke afọ ndụ m bụrụla. Ha erughị ụbọchị nke afọ ndụ nke nna nna m ha, ụbọchị ndị ahụ ha biri dịka ndị ọbịa. Ma mgbe Jekọb gọziri Feroo, ọ si nebe ọ nọ pụọ. Ma Josef mere ka nna ya na ụmụnne ya biri, ma nyekwa ha ala nke ha na Ijipt, nala ahụ kacha mma, nala Rameses, dịka Fero nyere iwu. Josef na-enye nna ya, ụmụnne ya, na ndị niile nọ nezinaụlọ nna ya ọka dịka mkpa onye ọ bụla si dị. Ọka adịghị nala ahụ niile, nihi na ụnwụ ahụ siri ike nke ukwuu, ala Ijipt na ala Kenan dara mba site nụnwụ ahụ. Ma Joseph chịkọtara ọla ọcha niile a chọtara nala Ijipt na nala Kenan site nọka ha na-azụta, ọ tụnyere ha ọka, ma Joseph webatara ọla ọcha niile ahụ nụlọ Fero. Ma ọlaọcha niile si nala Ijipt na nala Kenan gwụrụ, ndị Ijipt niile bịakwutere Josef, na-asị, Nye anyị achịcha, gịnị mere anyị ga-anwụ nihu gị? Nihi na ọlaọcha anyị agwụla. Joseph gwara ha sị, Wetanụ anụ ụlọ unu, m ga-enye unu achịcha nọnọdụ anụ ụlọ unu, ọ bụrụ na ọlaọcha unu agwụla. Ha kpọtara anụ ụlọ ha nye Josef, Josef nyekwara ha achịcha nọnọdụ ịnyịnya ha, nọnọdụ atụrụ ha, nọnọdụ ehi ha, na nọnọdụ ịnyịnya ibu ha, o jikwa achịcha zụọ ha nọnọdụ anụ ụlọ ha niile nafọ ahụ. Afọ ahụ gafere, ha bịakwutere ya nafọ nke abụọ, sị ya, Ka anyị ghara ịla niyi nihu onyenwe anyị; nihi na ọlaọcha anyị agwụla, ihe onwunwe anyị na anụ ụlọ anyị adịkwala naka gị bụ onyenwe anyị, ọ dịghịkwa ihe fọdụrụ anyị nihu onyenwe anyị, ma ọ bụghị naanị ahụ anyị na ala anyị. Ka ya mere na anyị gaghị anwụ nihu gị, na ala ahụ gaghị atọgbọrọ nefu, nweta anyị na ala anyị nọnọdụ nke achịcha, na anyị ga-abụ anyị na ala anyị ndị ohu nye Fero. Nye mkpụrụ, ka anyị ghaa mkpụrụ, na anyị dịrị ndụ na anyị gaghị anwụ, na ala ahụ agaghị atọgbọrọ nefu. Joseph nwetara Fero ala niile nke ndị Ijipt, nihi na ndị Ijipt rere ala ha nye Fero, maka na ụnwụ meriri ha, ala ahụ wee ghọọ nke Fero. Ma ndị mmadụ, o mere ka ha bụrụ ndị ohu nye ya nime ụmụ ohu, site na nsọtụ oke ala Ijipt ruo na nsọtụ. Naanị ala ndị nchụaja ka Josef na-enwetaghị, nihi na Fero nyere ndị nchụaja onyinye, ha na-erikwa onyinye ahụ nke Fero nyere ha, ya mere ha ereghị ala ha. Joseph gwara ndị Ijipt niile, Lee, enwetara m unu na ala unu taa maka Fero, werenụ mkpụrụ maka onwe unu, ma kụọnụ ya nala. Mkpụrụ ya ga-adị, unu ga-enye otu ụzọ nụzọ ise Feroo, ma ụzọ anọ ga-abụ nke unu maka mkpụrụ nala ahụ, na maka nri unu, na nke ndị niile nọ nụlọ unu. Ha kwuru sị, Ị zọpụtala anyị, anyị achọtala amara nihu onyenwe anyị, anyị ga-abụkwa ndị ohu Fero. Josef tinyere ha nokpuru iwu ruo taa nala Ijipt maka Fero ịzipụ ụtụ, ma e wezuga naanị ala ndị nchụaja, nke na-abụghị nke Fero. Izrel biri nala Ijipt nelu ala Gesem, ha nwetara ihe nelu ya, ha mụbara ma baa ụba nke ukwuu. Jekọb biri nala Ijipt afọ iri na asaa, ụbọchị ndụ ya niile ruru narị afọ na iri anọ na asaa. Ụbọchị ọnwụ Israel bịarutere, ọ kpọrọ nwa ya nwoke Joseph sị ya, Ọ bụrụ na m achọtala amara nihu gị, tinye aka gị nokpuru apata ụkwụ m, meere m ebere na eziokwu site nịghara ili m na Egypt, Mana m ga-edina ala nso na nke nna nna m ha, ị ga-ebupụ m site nIjipt, ị ga-eli m nili ha. Ọ sịrị, M ga-eme dịka okwu gị. O kwuru, sị, Ṅụọrọ m iyi, ọ ṅụọrọkwara ya iyi, Israel wee kpọọ isiala nelu isi mkpanaka ya. ### 48 O mere na mgbe okwu ndị a gasịrị, a gwara Joseph na nna ya na-arịa ọrịa, ya were ụmụ ya ndị ikom abụọ bụ Manase na Ifrem bịakwute Jekọb. A kọọrọ Jekọb, sị, Lee, nwa gị nwoke Josef na-abịa ịhụ gị, Izrel wee gbaa onwe ya ume nọdụ ala nelu ihe ndina ya. Ma Jekọb gwara Jozef, Chineke m gosiri onwe ya nye m na Luz nke dị nala Kenan, ma ọ gọziri m, O sịrị m, Lee, mụ ga-eme ka ị baa ụba, mụ ga-eme ka ị mụbaa, mụ ga-eme gị ka ị bụrụ nzukọ nke mba niile, mụ ga-enye gị ala a, na mkpụrụ gị nke ga-esote gị, ka ọ bụrụ ihe onwunwe ebighị ebi. Ugbu a ya mere, ụmụ ndị ikom gị abụọ ndị a mụtaara gị nala Ijipt tupu m abịakwute gị nIjipt, bụ nke m, Ifrem na Manase, dị ka Ruben na Simiọn, ha ga-abụ nke m. Ma ụmụ ndị ọ bụrụ na ị mụta mgbe ihe ndị a gasịrị ga-abụ nelu aha ụmụnne ha, a ga-akpọ ha nelu ihe nketa ndị ahụ. M ma mgbe m si Mesopotamia nke Syria na-abịa, Rechel nne gị nwụrụ nala Kenan, mgbe m na-abịaru nso dịka hippodrome Chabratha nke ala ahụ, iji bịaruo Efrata, m liri ya nụzọ hippodrome ahụ, nke bụ Betlehem. Mgbe Israel hụrụ ụmụ ndị ikom Joseph, ọ sịrị, Ndị ole ka ndị a bụ nye gị? Joseph gwara nna ya, Ụmụ m ndị ikom ka ha bụ, ndị Chineke nyere m nebe a. Jacob kwuru, Kpọtara m ha, ka m gọzie ha. Anya Israel emeela ka ha ghara ịhụ ụzọ site na ịka nká, ọ nweghịkwa ike ịhụ ụzọ, ọ kpọtara ha nebe ọ nọ, sutuo ha ọnụ ma makụọ ha. Ma Israel kwuru Joseph, Lee, ihu gị abụghị m anataghị anya, ma lee, Chineke gosikwara m mkpụrụ gị. Ma Josef dupụtara ha site nikpere ya, ha wee kpọọ isiala nye ya nala. Mgbe Joseph kpọọrọ ụmụ ndị ikom abụọ ya, bụ Ephraim naka nri ya, nke dị naka ekpe Israel, na Manasseh naka ekpe ya, nke dị naka nri Israel, o wetara ha ka ha bịaruo ya nso. Mgbe Israel gbatịpụrụ aka nri ya, o tinyere ya nelu isi Ifrem, onye a bụ nwa nke nta, na aka ekpe ya nelu isi Manase, gafee aka ya. Ma ọ gọziri ha, ma ọ sịrị, Chineke, onye nna nna m ha nwere mmasị nihu ya, Abraham na Isaac, Chineke onye na-azụ m site na nwata ruo ụbọchị a, Mmụọ ozi ahụ nke na-anapụta m site nihe ọjọọ niile, ka ọ gọzie ụmụaka ndị a, ka a kpọọ aha m netiti ha, na aha nna nna m Abraham na Isaac, ka ha mụbaa ghọọ ọnụ ọgụgụ dị ukwuu nelu ụwa. Mgbe Joseph hụrụ na nna ya tinyere aka nri ya nelu isi Ephraim, ọ dị ya arọ, ya mere Joseph jidere aka nna ya ka o wepụ ya nisi Ephraim tinye nelu isi Manasseh. Joseph gwara nna ya, Ọ bụghị otú ahụ, nna m, nke a bụ ọkpara, tinye aka nri gị nelu isi ya. Ma ọ chọghị, kama ọ sịrị, Amaara m, nwa m, amaara m, nke a ga-aghọ ndị, a ga-ebulitekwa ya elu, ma nwanne ya nwoke nke nta ga-adị ukwuu karịa ya, mkpụrụ ya ga-aghọkwa ọtụtụ mba. Ma ọ gọziri ha nụbọchị ahụ, na-ekwu, na unu ka a ga-agọzi Israel, na-ekwu, ka Chineke mee gị dịka Ifrem na dịka Manase, ma o debere Ifrem nihu Manase. Izrel sịrị Josef, Lee, ana m anwụ, ma Chineke ga-anọnyere unu, ọ ga-akpọghachikwa unu nala nna nna unu. Mụ ma na-enye gị Shekem pụrụ iche karịa ụmụnne gị, nke m weere naka ndị Amọrait nmma agha m na ụta m. ### 49 Jekọb kpọrọ ụmụ ndị ikom ya, sị ha, Zukọtaanụ, ka m gwa unu ihe ga-adakwasị unu nụbọchị ikpeazụ. Zukọtanụ, ma nụrụnụ m, ụmụ ndị ikom Jekọb, nụrụnụ Izrel, nụrụnụ nna unu. Reuben nwa mbụ m, gị bụ ike m na mmalite nke ụmụ m, onye siri ike ibu, na onye jupụtara na isi ike. I mere ihe dị ka mmiri si eme, ekwela ka ị gbapụta agbapụta, nihi na ị rịgoro nelu akwa nna gị, mgbe ahụ ị merụrụ ihe ndina ahụ ebe ị rịgoro. Simeon na Levi ụmụnne mechara ikpe na-ezighị ezi nke nhọrọ ha. Nime ndụmọdụ ha ka mkpụrụ obi m ghara ịbata, nelu nhazi ha ka imeju m ghara ịlụ ọgụ, maka na niwe ha, ha gburu ndị mmadụ, na nọchịchọ ha, ha gbupụrụ akwara ehi. A bụrụ ọnụ iwe ha, nihi na ọ bụ nke nganga, na oke iwe ha, nihi na e mere ka ọ sie ike. Aga m ekewa ha na Jekọb, na aga m efesa ha na Izrel. Judah, ụmụnne gị ga-eto gị, aka gị abụọ ga-adị nazụ ndị iro gị, ụmụ nna gị ga-akpọrọ gị isiala. Nwa ọdụm nke ọdụm Juda, site na gbọrọ, nwa m nwoke, ị rịgoro, ebe ị dara azụ ị rahụrụ ụra dị ka ọdụm na dị ka nwa ọdụm, onye ga-akpọte ya? Onye ọchịchị agaghị ada site na Juda, na onye ndu site nụkwụ ya, ruo mgbe ihe ndị e debere nye ya ga-abịa, ya onwe ya bụkwa olileanya mba niile. Ọ na-eke nwa ịnyịnya ibu ya nosisi vaịnị, na nwa ịnyịnya ibu nke ịnyịnya ibu ya nụdọ osisi vaịnị, ọ ga-asa uwe mwụda ya na mmanya, na uwe mkpuchi ya nọbara mkpụrụ vaịnị. Anya ya na-egbuke egbuke karịa mmanya, ezé ya dịkwa ọcha karịa mmiri ara. Zebulun nakụkụ osimiri ga-ebi, ya onwe ya ga-anọ nakụkụ ebe ụgbọ mmiri na-akwụsị, ọ ga-agbatịkwa ruo Sidon. Issachar chọrọ ihe ọma, na-ezu ike netiti nketa ndị ahụ. Mgbe ọ hụrụ na ezumike dị mma, na ala ahụ dị mma, o tinyere ubu ya nịrụsi ọrụ ike, wee ghọọ onye ọrụ ubi. Dan ga-ekpe ndị ya ikpe, dị ka otu ebo nIzrel. Ma ka Dan bụrụ agwọ nelu ụzọ, nke na-eche nokporo ụzọ, na-ata ikiri ụkwụ ịnyịnya, ma onye na-agba ịnyịnya ga-ada nazụ, Na-eche nzọpụta nke Onyenwe anyị. Gad, ndị mwakpo ga-awakpo ya, ma ya onwe ya ga-awakpo ha nụkwụ. Asher, achịcha ya dị abụba, ya onwe ya ga-enyekwa ndị ọchịchị ihe oriri mara mma. Naphtali bụ ogwe osisi nke na-agbasa, nke na-enye mma na mkpụrụ ya. Nwa m Ịọsẹf nke toro eto, nwa m a hụrụ nanya nke a na-ekworo ekworo, nwa m nke kasị nta, laghachikwute m. Nebe onye ahụ nke ha na-atụle anya banyere ya, ha kọchara ya, ma ndị nwe àkụ̀ nwekwara iro megide ya. Ma e tiwara ụta ha niile na ike, ma akwara nke ogwe aka ha gwụrụ, site naka onye ọchịchị nke Jekọb, site nebe ahụ onye dị ike nke Izrel, site na Chineke nke nna gị. Na Chineke m nyeere gị aka, ma gọzie gị ngọzi nke eluigwe site nelu, na ngọzi nke ụwa nwere ihe niile, nihi ngọzi nke ara na akpanwa. Ngọzi nke nna gị na nne gị karịrị ngọzi nke ugwu ebighị ebi, na ngọzi nke ugwu nta na-adịgide mgbe niile, ha ga-adị nelu isi Josef, na nelu okpuokpu nke onye ọ tụrụ anya netiti ụmụnne ya. Benjamin bụ nkịta ọhịa na-apụnara mmadụ ihe, nụtụtụ ọ ga na-eri nri ka, ma na mgbede ọ na-enye nri. Ndị a niile bụ ụmụ ndị ikom Jekọb iri na abụọ, ihe ndị a ka nna ha gwara ha, ọ gọzikwara ha, onye ọ bụla dịka ngọzi ya, ọ gọziri ha. Na ọ gwara ha, Mụ na-alaghachikwuru ndị m, lienụ m na nna nna m nime ọgba ahụ nke dị nubi Efron onye Het, Nime ọgba nke abụọ, nke dị nihu Mamre, nala Kenan, nke Abraham nwetara ọgba ahụ naka Efron onye Het maka ịnweta ili. Ebe ahụ ka ha liri Abraham na Sarah nwunye ya, ebe ahụ ka ha liri Isaac na Rebecca nwunye ya, ebe ahụ ka ha liri Leah, Nịnweta ala ubi ahụ na ọgba nke dị nime ya, site naka ụmụ ndị ikom Chet. Jekọb kwụsịrị inye ụmụ ndị ikom ya iwu, welie ụkwụ ya abụọ nelu akwa, nwụọ, e wee tinye ya na ndị ya. ### 50 Ma Jozef dara nelu ihu nna ya, kwaa akwa nelu ya, ma sutuo ya ọnụ. Ma Josef nyere ndị odibo ya bụ ndị na-edozi ozu iwu ka ha dozie ozu nna ya, ma ndị na-edozi ozu doziri ozu Izrel. Ma ha mezuru ụbọchị iri anọ nke ya, nihi na otu a ka a na-agụta ụbọchị nke ili ozu, ma Ijipt ruru ya ụjụ ụbọchị iri asaa. Mgbe ụbọchị nke iru ụjụ gafesịrị, Joseph gwara ndị ọchịchị Fero, sị, Ọ bụrụ na m achọtala ihuọma nihu unu, gwanụ Fero banyere m, na-ekwu, Nna m mere ka m ṅụọ iyi, na-ekwu, Nili nke m gwuru onwe m nala Kenan, ebe ahụ ka ị ga-eli m. Ugbu a ya mere, ka m rịgoro, aga m eli nna m, ma alọghachikwa. Na Fero gwara Jozef, Rigoro, lie nna gị, dịka o mere ka ị ṅụọ iyi. Na Jozef gara ili nna ya, ha niile sooro ya rigoro, ndị ohu niile nke Fero, na ndị okenye nke ụlọ ya, na ndị okenye niile nke ala Ijipt. Na ezinụlọ niile Josef, na ụmụnne ya niile, na ụlọ nna ya niile, na ndị ikwu ya, na atụrụ, na ehi, ha hapụrụ nala Gesem. Na ha soro ya rigoro elu, ya na ụgbọ agha na ndị na-agba ịnyịnya, ogige ahụ bụkwara nke buru ibu nke ukwuu. Ha bịarutere nebe ịzọcha ọka Atad, nke dị nofe osimiri Jordan, ha ruru ụjụ nke ukwu na nke siri ike nke ukwu maka ya, ọ mere mmemme iru ụjụ maka nna ya ụbọchị asaa. Ndị bi nala Kenan hụrụ iru ụjụ ahụ nebe ịzọcha ọka Atad, ha wee sị, Nke a bụ nnukwu iru ụjụ nye ndị Ijipt. Nihi nke a, a kpọrọ ebe ahụ aha ya Iru Ụjụ Ijipt, nke dị nofe Jodan. Ụmụ ndị ikom ya mere ya otú ahụ. Ma ụmụ ya ndị ikom buliri ya gaa nala Kenan, ha liri ya nọgba okpukpu abụọ ahụ, nke Ebraham zụtara dịka ebe ili site naka Efrọn onye Het, nihu Mamre. Ma Josef laghachiri nIjipt, ya onwe ya na ụmụnne ya ndị nwoke, na ndị soro ha gbagoro ili nna ya. Mgbe ụmụnne Josef hụrụ na nna ha anwụọla, ha kwuru, Josef nwere ike iburu anyị obi ilu, ma kwụghachi anyị ụgwọ maka ihe ọjọọ niile anyị mere ya. Ma mgbe ha bịarutere na Josef, ha kwuru, Nna gị mere ka ọ ṅụọ iyi tupu ọ nwụọ, na-ekwu, Otu a, sị Joseph, gbaghara ha njọ na mmehie ha, nihi na ihe ọjọọ ka ha gosiri gị, ma ugbu a nara njọ nke ndị na-eje ozi nke Chineke nke nna gị, ma Joseph bere ákwá mgbe ha na-agwa ya okwu. Ma mgbe ha bịakwutere ya, ha sịrị, Anyị maara na anyị bụ ndị ohu gị. Josef gwara ha, Unu atụla egwu, nihi na m bụ nke Chineke. Unu gbara izu megide m maka ihe ọjọọ, ma Chineke gbara izu banyere m maka ihe ọma, ka o si mee dị ka ọ dị taa, ka a zụọ ọtụtụ ndị mmadụ. Ma ọ gwara ha sị, Unu atụla egwu, mụ onwe m ga-azụ unu na ezinaụlọ unu. O mesịrị kasịe ha obi, ma gwa ha okwu nobi ha. Ma Josef biri nIjipt, ya onwe ya na ụmụnne ya ndị nwoke, na ndị niile nke ezinaụlọ nna ya, ma Josef dịrị ndụ narị afọ na iri. Ma Joseph hụrụ ụmụ Ephraim ruo ọgbọ nke atọ, ụmụ ndị ikom Machir nwa Manasseh ka a mụtakwara napata ụkwụ Joseph. Ma Joseph gwara ụmụnne ya nwoke okwu, na-ekwu, Mụ onwe m na-anwụ, ma nke a bụ ezie, Chineke ga-eleta unu, ma ọ ga-edupụta unu site nala a banye nala ahụ nke Chineke ṅụrụ iyi nye nna nna anyị ha, bụ Abraham, Isaac, na Jacob. Joseph mere ka ụmụ Izrel ṅụọ iyi, na-ekwu, Na nleta nke Chineke ga-eleta unu, unu ga-eburu ọkpụkpụ m site ebe a soro unu. Ma Joseph nwụrụ mgbe ọ gbara narị afọ na iri, ha liri ya ma tinye ya nigbe ozu nIjipt. ## Oziọma Matiu ### 1 Akwụkwọ ọmụmụ Jizọs Kraịst, nwa Devid, nwa Ebraham. Abraham mụrụ Isaac, Isaac mụkwara Jacob, Jacob mụkwara Judah na ụmụnne ya ndị nwoke. Juda mụrụ Fares na Zera site na Tama, Fares mụrụ Esrom, Esrom mụrụ Aram, Aram mụrụ Aminadab, Aminadab mụrụ Nahshon, Nahshon mụrụ Salmon, Salmon mụrụ Boaz site na Rahab, Boaz mụrụ Obed site na Ruth, Obed mụrụ Jesse, Jesse mụrụ David bụ eze. David bụ eze mụrụ Solomon site na nwunye Uriah, Solomon mụrụ Rehoboam, Rehoboam mụrụ Abijah, Abijah mụrụ Asa, Asa mụtara Jehoshaphat, Jehoshaphat mụtara Joram, Joram mụtara Uzziah, Uzziah mụrụ Jotham, Jotham mụrụ Ahaz, Ahaz mụrụ Hezekiah, Hezekiah mụrụ Manasseh, Manasseh mụrụ Amon, Amon mụrụ Josiah, Josiah mụrụ Jeconiah na ụmụnne ya nwoke noge a dọtara ha nagha gaa Babilọn. Ma mgbe a chụpụrụ ha gaa Babilọn, Jekonaya mụrụ Shealtiel, Shealtiel wee mụọ Zerubabel, Zerubbabel mụrụ Abiud, Abiud mụrụ Eliakim, Eliakim mụrụ Azor, Azor mụrụ Zadok, Zadok mụrụ Achim, Achim mụrụ Eliud, Eliud mụrụ Eleazar, Eleazar mụrụ Matthan, Matthan mụrụ Jacob, Jacob mụrụ Joseph bụ di Mary, onye e si na ya mụọ Jizọs a na-akpọ Kraịst. Niile ya mere, ndị ọgbọ site na Abraham ruo David bụ ọgbọ iri na anọ, sitekwa na David ruo mgbe a dọọrọ ha nagha gaa Babilọn bụ ọgbọ iri na anọ, sitekwa na mgbe a dọọrọ ha nagha gaa Babilọn ruo Kraịst bụ ọgbọ iri na anọ. Ọmụmụ Jizọs Kraịst bụ otu a. Mgbe e kwere Meri nne ya na nkwa nye Jozef, tupu ha abịakọta ọnụ, a chọpụtara na o nwere ime site na Mmụọ Nsọ. Joseph ma, di ya, bụ onye ezi omume ma ọ chọghị ime ya ihere nihu ọha, chọrọ ịhapụ ya na nzuzo. Mgbe o chetara ihe ndị a nobi ya, lee, onyeozi nke Onyenwe anyị pụtara ya na nrọ na-ekwu, Josef nwa Devid, atụla egwu ịnara Miriam nwunye gị, nihi na ihe a mụrụ nime ya si na Mmụọ Nsọ. Ọ ga-amụ nwa nwoke, ị ga-akpọkwa aha ya Jizọs, nihi na ya onwe ya ga-azọpụta ndị nke ya site na mmehie ha. Nke a niile mere ka e wee mezuo ihe Onyenwe anyị kwuru site nọnụ onye amụma ahụ na-ekwu, Lee anya, nwaagbọghọ dị ime ga-amụ nwa nwoke, ha ga-akpọkwa aha ya Emmanuel, nke pụtara na asụgharịrị ya bụ Chineke nọnyeere anyị. Mgbe e tetara Joseph nụra, o mere dị ka onye ozi Onyenwe anyị nyere ya iwu wee kpọrọ nwunye ya, Ma ọ maghị ya ruo mgbe ọ mụrụ nwa ya nwoke nke mbụ, ọ kpọkwara aha ya Jizọs. ### 2 Mgbe a mụrụ Jesus na Betlehem nke Judea nụbọchị Herọd eze, lee, ndị magọs si ọwụwa anyanwụ bịara na Jerusalem Na-asị, Ebee ka eze ndị Juu a mụrụ nọ? Anyị hụrụ kpakpando ya nọwụwa anyanwụ, anyị wee bịa ife ya ofufe. Mgbe Herod bụ eze nụrụ nke a, o nwere nsogbu, na Jerusalem niile sokwa ya nwee nsogbu. Mgbe o kpọkọtara ndị isi nchụaja niile na ndị ode akwụkwọ nke ndị mmadụ, ọ jụrụ ha ebe a ga-amụ Kraịst. Ndị ahụ ma gwara ya, Na Betlehem nke Judea, nihi na e dere ya otu a site nọnụ onye amụma, Gị Betlehem, ala Juda, ị bụghị obere ma ọlị netiti ndị ndu Juda, nihi na site na gị ka onye ndu ga-esi pụta, onye ga-azụ ndị m Izrel. Mgbe ahụ, Herod kpọrọ ndị magicians na nzuzo ma chọpụta nke ọma site naka ha oge kpakpando ahụ pụtara ìhù. Mgbe o zitere ha na Betlehem, ọ sịrị, Gaanụ chọpụta nke ọma banyere nwata ahụ, mgbe unu chọtara ya, gwanụ m, ka mụ onwe m bịakwa fee ya ofufe. Ndị ahụ nụrụ okwu eze wee gawa, ma lee, kpakpando ahụ nke ha hụrụ nọwụwa anyanwụ na-edu ha, ruo mgbe ọ bịara kwụsịrị nelu ebe nwata ahụ nọ. Mgbe ha hụrụ kpakpando ahụ, ha ṅụrịrị ọṅụ nke ukwu nke ukwu. Mgbe ha batara nụlọ ahụ, ha hụrụ nwata ahụ ya na Meri nne ya, ha dara kpọọrọ ya isiala, meghee akụ ha wee wetara ya onyinye: ọlaedo, ụda na maa. Mgbe e dọrọ ha aka na ntị site na nrọ ka ha ghara ịlaghachi gakwuru Herodes, ha si nụzọ ọzọ laghachi nala nke ha. Mgbe ha lawara, lee, onyeozi nke Onyenwe anyị pụtara Josef na nrọ na-ekwu, Bilie, kpọrọ nwatakịrị ahụ na nne ya gbalaga nIjipt, nọdụ ebe ahụ ruo mgbe m ga-agwa gị, nihi na Herọd na-achọ ịchọ nwatakịrị ahụ ka o bibie ya. Mana mgbe o biliri, o kpọọrọ nwatakịrị ahụ na nne ya nabalị wee gbapụ gaa Ijipt. Ọ nọkwara ebe ahụ ruo mgbe Herod nwụrụ, ka e wee mezuo ihe Onyenwe anyị kwuru site nọnụ onye amụma, sị, Esitere m nIjipt kpọọ nwa m nwoke. Mgbe ahụ Herod hụrụ na ndị magi gwara ya okwu ụgha, o were iwe nke ukwuu, o zipụkwara gbuo ụmụaka niile ndị nọ na Betlehem na nókèala niile ya site nafọ abụọ gbadaa, dịka oge nke ọ jụtara nke ọma site naka ndị magi. Mgbe ahụ, e mezuru ihe nke Jeremaya onye amụma kwuru, A nụrụ olu na Rama, ịkwa ụta na ịkwa ákwá na iru uju dị ukwuu, Rachel na-akwara ụmụ ya ákwá, ma ọ chọghị ka e kasie ya obi, nihi na ha anọkwaghị. Mgbe Herod nwụsịrị, lee, onyeozi nke Onyenwe anyị pụtara nye Joseph na nrọ na Ijipt Na-ekwu, Bilie, were nwatakịrị ahụ na nne ya gaa nala Israel, nihi na ndị na-achọ mkpụrụobi nwatakịrị ahụ anwụọla. Ma mgbe o biliri, ọ kpọọrọ nwata ahụ na nne ya wee bata nala Israel. Ma mgbe ọ nụrụ na Archelaus na-achị Judea nọnọdụ Herod nna ya, ọ tụrụ egwu ịga ebe ahụ, ma mgbe a dọrọ ya aka na ntị na nrọ, ọ kwagara nakụkụ Galilee. Na mgbe ọ bịara, o biri nobodo a na-akpọ Nazaret, ka e wee mezuo ihe ndị amụma kwuru na a ga-akpọ ya onye Nazarin. ### 3 Nime ụbọchị ndị ahụ, John onye Baptist bịara na-ekwusa okwu nọzara Judea Na-ekwu, Chegharịanụ, nihi na alaeze nke eluigwe abịaruola nso. Nke a nihi na ọ bụ onye ahụ e kwuru okwu ya site naka Aizaya onye amụma na-ekwu, Olu onye na-eti mkpu nime ọzara, Kwadoonụ ụzọ Onyenwe anyị, meenụ ka ụzọ ya niile dị larịị. Ma John nonwe ya nwere uwe e ji ajị ịnyịnya kamel mee, na eriri akpụkpọ anụ kechiri núkwù ya, nri ya bụkwa igurube na mmanụ aṅụ ọhịa. Mgbe ahụ, Jerusalem na Judea niile na mpaghara niile gbara Jordan gburugburu na-apụ gakwuru ya. Na a na-eme ha baptizim nosimiri Jordan site naka ya mgbe ha na-ekwupụta mmehie ha. Mgbe ọ hụrụ ọtụtụ nime ndị Farisii na ndị Sadusii ka ha na-abịa maka baptizim ya, ọ sịrị ha, Ụmụ ajụala, onye gosiri unu ka unu si gbapụ niwe nke na-abịa? Meenụ ya mere mkpụrụ kwesiri ekwesi nke nchegharị, Ma unu echela nobi unu ikwu nime onwe unu, Anyị nwere Ebraham dị ka nna anyị. Nihi na ana m agwa unu na Chineke nwere ike site na nkume ndị a kpọlite ụmụ nye Ebraham. Ugbu a, anyụike adịlarị na mgbọrọgwụ osisi niile, ya mere osisi ọ bụla nke na-adịghị amị mkpụrụ ọma ka a na-egbutu ma tụnye nọkụ. Mụ nezie na-eme unu baptizim nime mmiri maka nchegharị, ma onye na-abịa nazụ m dị ike karịa m, onye m ezughị oke ibu akpụkpọ ụkwụ ya, ya onwe ya ga-eme unu baptizim nime Mmụọ Nsọ na ọkụ. Onye nke ihe ịfụcha ọka dị naka ya, ọ ga-ehicha ebe ịzọcha ọka ya nke ọma, ọ ga-achịkọtakwa ọka ya nọba, ma igbogbo ọka ka ọ ga-eji ọkụ a na-apụghị imenyụ imenyụ kpọọ ọkụ. Mgbe ahụ, Jizọs si Galili bịa nosimiri Jodan gakwuru Jon ka e mee ya baptizim naka ya. Ma John nọ na-egbochi ya na-ekwu, Mụ onwe m nwere mkpa ka e mee m baptizim site naka gị, ma gị na-abịakwute m? Azaghachi ma Jisọs kwuru nebe ọ nọ, Hapụ ugbu a, nihi na otu a ka o kwesiri ka anyị mezuo ezi omume niile. Mgbe ahụ, ọ hapụrụ ya. Mgbe e mesịrị baptaiz Jizọs, ọ rigoro ozugbo site na mmiri ahụ, lee, e megheere ya eluigwe, ọ hụkwara Mmụọ nke Chineke ka ọ na-arịdata dị ka nduru ma na-abịakwasị ya. Na lee, olu si neluigwe kwuru, sị, Nke a bụ Ọkpara m, onye m hụrụ nanya, onye m nwere mmasị na ya. ### 4 Mgbe ahụ, Jizọs ka Mmụọ Nsọ duuru banye nọzara ka ekwensu nwalee ya. Na mgbe o busịrị ọnụ ụbọchị iri anọ na abalị iri anọ, mgbe ahụ gasịrị, agụụ gụrụ ya. Na mgbe onye na-anwa anwaa bịara nso ya, ọ sịrị, Ọ bụrụ na ị bụ Ọkpara Chineke, kwuo ka nkume ndị a ghọọ achịcha. Onye ahụ zara sị, e dere ya, ọ bụghị naanị site nachịcha ka mmadụ ga-ebi ndụ, kama site nokwu niile nke si nọnụ Chineke na-apụta. Mgbe ahụ, ekwensu weere ya gaa nobodo nsọ ahụ, ma debe ya nelu mpempe akụkụ nke ụlọnsọ ukwu. Ọ sịrị ya, Ọ bụrụ na ị bụ Ọkpara Chineke, tụda onwe gị nala, nihi na e dere ya na ọ ga-enye ndị ozi ya iwu banyere gị, na ha ga-eji aka ha ebuli gị elu, ka ị ghara iji ụkwụ gị kụọ na nkume. Jizọs gwara ya, E deghachikwara ya ede, Ị gaghị anwa Onyenwe anyị bụ Chineke gị. Ọzọ, ekwensu weere ya gaa nelu ugwu dị oke elu, ma gosi ya alaeze niile nke ụwa na otuto ha Ọ sịrị ya, Ihe ndị a niile ka m ga-enye gị, ọ bụrụ na ị daa kpọọ isiala nye m. Mgbe ahụ, Jisọs gwara ya, Gaa nazụ m, Setan, nihi na e dere ya, Ị ga-efe Onyenwe anyị Chineke gị ofufe, naanị ya ka ị ga-efe. Mgbe ahụ, ekwensu hapụrụ ya, ma lee, ndị ozi bịakwutere ya ma jere ya ozi. Mgbe Jizọs nụrụ na e nyefere Jọn, ọ laghachiri na Galili. Na ọ hapụrụ Nazaret bịa biri na Kapenọm nke dị nakụkụ osimiri noke ala Zebụlọn na Naftalị. ka e wee mezu ihe e kwuru site na Aịzaya onye amụma nke na-ekwu, Ala Zebulun na ala Naphtali, ụzọ osimiri, nofe Jordan, Galili nke mba niile, Ndị mmadụ ndị nọdụ ala nọchịchịrị hụrụ ìhè ukwu, na ndị nọdụ ala nala na onyinyo ọnwụ, ìhè walitere ha. Site na mgbe ahụ, Jizọs bidoro ikwusa na ikwu okwu, Chegharịanụ, nihi na alaeze nke eluigwe abịaruola nso. Mgbe ọ na-aga ije nakụkụ Osimiri Galili, ọ hụrụ ụmụnne abụọ, Saimọn onye a na-akpọ Pita na Andru nwanne ya, ka ha na-atụba ụgbụ nime osimiri, nihi na ha bụ ndị ọkụ azụ̀. Ọ sịrị ha, Bịanụ soro m, aga m eme unu ndị ọkụ azụ̀ mmadụ. Ma ndị ahụ hapụrụ ụgbụ ha ozugbo wee soro ya. Ma mgbe ọ na-aga nihu site nebe ahụ, ọ hụrụ ụmụnne abụọ ndị ọzọ, Jemis nwa Zebedi na Jọn nwanne ya, nọ nụgbọ mmiri ha na Zebedi nna ha na-akwado ụgbụ ha, o wee kpọọ ha. Ma ha hapụrụ ụgbọ mmiri na nna ha ozugbo wee soro ya. Jizọs gara gburugburu Galili dum, na-akụzi nọgbakọ ha, na-ekwusa ozi ọma nke alaeze, ma na-agwọ ọrịa niile na ọrịa niile netiti ndị mmadụ. Akụkọ banyere ya gbasara nala Syria niile, ha wetaara ya ndị niile na-arịa ọrịa dị iche iche na ndị ihe mgbu na-ata ahụhụ, ndị mmụọ ọjọọ na-achị, ndị akụkụ ahụ na-ama jijiji, na ndị ahụ kpọnwụrụ akpọnwụ, ọ gwọkwara ha niile. Ma igwe mmadụ ọtụtụ soro ya site na Galili na Dekapọlis na Jeruselem na Judịa na nofe Jodan. ### 5 Mgbe ọ hụrụ ìgwè mmadụ ahụ, ọ rigooro nugwu, mgbe ọ nọdụrụ ala, ndị na-eso ụzọ ya bịakwutere ya. Mgbe o meghee ọnụ ya, ọ malitere ịkụziri ha, na-ekwu, Ngọzị na-adịrị ndị ogbenye nime mmụọ, nihi na alaeze eluigwe bụ nke ha. Ngọziri ndị na-eru ụjụ, nihi na ha ga-anata nkasiobi. Ngọzị na-adịrị ndị dị umeala nobi, nihi na ha ga-eketa ala ahụ. Ngọzị dị ndị agụụ na-agụ na akpịrị na-akpọ nkụ maka ezi omume, nihi na a ga-eme ka afọ juo ha. Ngọzị dị ndị nwere obi ebere, nihi na ha ga-enweta ebere. Ngọzị dịrị ndị dị ọcha nobi, nihi na ha ga-ahụ Chineke. Ngọzị dịrị ndị na-eme udo, nihi na a ga-akpọ ha ụmụ Chineke. Ngọzị na-adịrị ndị a na-akpagbu nihi ezi omume, nihi na alaeze eluigwe bụ nke ha. Ngọzị dị unu mgbe ha kparịrị unu, chụọ unu ọsọ, ma kwuo okwu ọjọọ niile megide unu site nịgha ụgha nihi m. Ṅụrịanụ ọṅụ ma nwee obi ụtọ, nihi na ụgwọ ọrụ unu dị ukwuu neluigwe, nihi na otu a ka ha si kpagbuo ndị amụma ndị nọ tupu unu. Unu bụ nnu nke ụwa, ma ọ bụrụ na nnu atọọ ụtọ ghara, gịnị ka a ga-eji mee ya nnu ọzọ? Ọ dịkwaghị ike ọ bụla ọ nwere ọzọ ma e wezụga ịtụfu ya nèzí ka ndị mmadụ zọọ ya ụkwụ. Unu bụ ìhè nke ụwa. Obodo nke dị nelu ugwu enweghị ike izo. Ọ dịghịkwa ka ha na-amụnye oriọna ma na-edobe ya nokpuru nkata, kama nelu ihe ịdọba oriọna, ma ọ na-enwu ìhè nye ndị niile nọ nụlọ ahụ. Otu a ka ìhè unu kwesịrị ịcha nihu ụmụ mmadụ, ka ha wee hụ ọrụ ọma unu ma too Nna unu onye nọ neluigwe. Echelakwala na m bịara ibibi iwu ahụ ma ọ bụ ndị amụma ahụ, abịaghị m ibibi, kama imezu ha. Nezie, nihi na m na-agwa unu, ruo mgbe eluigwe na ala ga-agabiga, otu iota ma ọ bụ otu serif agaghị agabiga site niwu ahụ ruo mgbe ihe niile ga-emezu. Onye ọbụla ọ bụrụ na ọ ga-emebi otu nime iwu ndị a nke kacha nta ma kuziere ndị mmadụ otu a, a ga-akpọ ya onye kacha nta nalaeze nke eluigwe, ma onye ọbụla nke ga-eme ma kuziere, a ga-akpọ onye a dị ukwuu nalaeze nke eluigwe. Ana m asị ụnụ na ọ bụrụ na ezi omume ụnụ adịghị ukwuu karịa nke ndị ode akwụkwọ na ndị Farisi, ụnụ agaghị abanye nalaeze nke eluigwe. Unu nụrụ na e gwara ndị ochie, Ị gaghị egbu mmadụ, onye ọ bụla nke gburu mmadụ, ọ ga-abụ onye ikpe mara nụlọ ikpe. Mana m na-agwa unu na onye ọ bụla nke na-ewe iwe nefu megide nwanne ya ga-abụ onye ikpe mara nikpe, onye ọ bụla nke ga-asị nwanne ya Raka ga-abụ onye ikpe mara nụlọikpe kansụl, onye ọ bụla nke ga-asị Onye nzuzu ga-abụ onye ikpe mara nọkụ Gehenna. Ọ bụrụ na ya mere i were onyinye gị bịa nebe ịchụ aja, ma nebe ahụ i cheta na nwanne gị nwoke nwere ihe megide gị, Hapụ onyinye gị nebe ahụ nihu ebe ịchụ aja, gaa buru ụzọ ka gị na nwanne gị nwoke dịrị notu, mgbe ahụ bịa chee onyinye gị. Mee ka gị na onye na-eso gị okwu nwee ezi mmekọrịta ngwa ngwa mgbe unu ka nọ nụzọ, ka ọ ghara ịrara gị nye onye ikpe, onye ikpe wee rara gị nye onye nche, a tụnye gị nụlọ mkpọrọ Nezie, ana m agwa gị, ị gaghịesi nebe ahụ pụta ruo mgbe ị ga-akwụghachi ego nta ikpeazụ ahụ. Unu anụla na e gwara ndị ochie, Ị gakwaghị akwa iko. Mana m na-agwa ụnụ na onye ọbụla na-ele nwanyị anya ịchọsi ya ike, ọ kwalarị iko ya nobi ya. Ọ bụrụ na anya gị nke aka nri na-eme ka ị jehie, ghapụta ya tụpụ ya nahụ gị, ọ bara gị uru ka otu akụkụ ahụ gị laa niyi karịa ka a tụba ahụ gị dum nime gehena. Ma ọ bụrụ na aka nri gị na-eme ka ị jehie, bepụ ya ma tụpụ ya site nahụ gị, nihi na ọ bara gị uru na otu nime akụkụ ahụ gị ga-ala niyi karịa ka a tụba ahụ gị dum nime gehena. E kwuru, ma onye ọ bụla ga-achụpụ nwunye ya, ka o nye ya akwụkwọ ịgba alụkwaghịm. Mana m na-agwa unu na onye ọbụla nke ga-achụpụ nwunye ya ma e wezụga ihe banyere ịkwa iko na-eme ka ọ kwa iko, nakwa onye ọbụla nke lụrụ nwanyị a chụpụrụ na-akwa iko. Ọzọ, unu nụrụla na e kwuru ndị ochie sị, Ị gaghị aṅụ iyi ụgha, kama ị ga-emezu nye Onyenwe anyị iyi gị niile. Ma m na-agwa unu ka unu ghara iyi iyi ma ọlị, ọ bụghịkwa na mbara igwe, nihi na ọ bụ ocheeze Chineke, Ọ bụghị nala ahụ, nihi na ọ bụ ihe ndọba ụkwụ nke ụkwụ ya, ọ bụghịkwa na Jerusalem, nihi na ọ bụ obodo nke eze ukwu. Aṅụla iyi nisi gị, nihi na ị pụghị ime ka otu ntutu dị ọcha ma ọ bụ ojii. Ka okwu unu bụrụ ee ee, mba mba; ihe ọ bụla karịrị nke ndị a si naka onye ọjọọ. Unu nụrụ na e kwuru, anya nọnọdụ anya na ezé nọnọdụ ezé. Mụ ma m na-agwa unu ka unu ghara iguzo megide onye ọjọọ, kama onye ọ bụla nke ga-akụ gị naka nri ntị, tụgharịrịa ya aka nke ọzọ. Na onye chọrọ ịkpọ gị nụlọ ikpe na iwere uwe ime gị, hapụrụ ya ka o werekwa uwe elu gị. Na onye ọ bụla ga-amanye gị ịga otu maịlụ, soro ya gaa abụọ. Nye onye na-arịọ gị ihe, ma onye chọrọ ịgbaziri ihe naka gị, atụgharịkwala ya azụ. Unu nụrụ na e kwuru, Ị ga-ahụ onye agbata obi gị nanya, ma kpọọ onye iro gị asị. Mụ ma na-agwa ụnụ, hụnụ nanya ndị iro ụnụ, gọzie ndị na-akọcha ụnụ, meere ndị na-akpọ ụnụ asị ihe ọma, ma kpeere ndị na-emegbu ụnụ na ndị na-akpagbu ụnụ ekpere. Ka unu wee bụrụ ụmụ Nna unu nke nọ neluigwe, nihi na anyanwụ ya na-awali nelu ndị ọjọọ na ndị ọma, ọ na-ezokwa mmiri ozuzo nelu ndị ezi omume na ndị na-emeghị ezi omume. Ọ bụrụ na unu ahụ nanya ndị na-ahụ unu nanya, gịnị bụ ụgwọ ọrụ unu nwere? Ọ bụghị na ndị ọna ụtụ isi na-emekwa otu ihe ahụ? Ọ bụrụ na unu ekele naanị ndị enyi unu, gịnị pụrụ iche ka unu na-eme? Ọ bụghị na ndị ọnụ ụtụ isi na-emekwa otu a? Unu ga-abụ ndị zuru okè, dị ka Nna unu onye nọ neluigwe si bụrụ onye zuru okè. ### 6 Kpachara anya banyere onyinye ebere unu ka unu ghara ime ya nihu mmadụ ka ha hụ unu. Ọ bụrụ na ọ bụghị otu a, unu enweghị ụgwọ ọrụ site naka Nna unu onye nọ neluigwe. Mgbe ọ bụla i mere na-enye onyinye ebere, afụla opi nihu gị, dị ka ndị ihu abụọ si eme nime ọgbakọ na nokporo ụzọ, ka e wee nye ha nsọpụrụ site naka mmadụ. Nezie, ana m agwa unu, ha anataala ụgwọ ọrụ ha. Mgbe ị na-enye onyinye enyemaka, ekwela ka aka ekpe gị mara ihe aka nri gị na-eme, ka ebere gị nọ na nzuzo, nna gị onye na-ahụ ihe na nzuzo ga-akwụghachi gị nihe ọha. Ma mgbe ị na-ekpe ekpere, ị gaghị adị ka ndị ihu abụọ, nihi na ha hụrụ nanya nime ọgbakọ na nakụkụ nkuku nke okporo ámá iguzo ikpe ekpere, ka ha nwee ike pụta ìhè nihu ndị mmadụ. Nezie, ana m agwa unu na ha enwetala ụgwọ ọrụ ha. Ma gị, mgbe ị na-ekpe ekpere, banye nime ụlọ nzuzo gị, mechie ụzọ gị ma kpee ekpere nye Nna gị onye nọ na nzuzo, na Nna gị onye na-ahụ ihe nime nzuzo ga-akwụghachi gị ụgwọ nihe ọha. Mgbe unu na-ekpe ekpere, unu ekwula okwu efu dịka ndị mba ọzọ, nihi na ha na-eche na site nịtụ okwu ọtụtụ ha ka a ga-anụ ha. Abụla ya mere dị ka ha, maka na Nna unu maara ihe unu chọrọ tupu unu ajụọ ya. Otu a ya mere, kpeenụ ekpere unu, Nna anyị onye nọ neluigwe, ka e doo aha gị nsọ, Ka alaeze gị bịa, ka e mee uche gị, dị ka ọ dị na eluigwe, nakwa nelu ụwa. Nye anyị taa achịcha anyị nke kwa ụbọchị Ma gbaghara anyị ụgwọ anyị, dịka anyị na-agbaghara ndị ji anyị ụgwọ, Ma ọ bụghị kpọbata anyị nọnwụnwa, kama napụta anyị site nihe ọjọọ. Nihi na nke gị bụ alaeze na ike na otuto ruo mgbe ebighị ebi, Amen. Ọ bụrụ na unu agbaghara ndị mmadụ mmehie ha, Nna unu nke bi neluigwe ga-agbagharakwa unu. Ọ bụrụ na unu agbagharaghị ndị mmadụ njehie ha, Nna unu agaghị agbaghara unu njehie unu. Mgbe ọ bụla unu na-ebu ọnụ, unu abụrụla ndị dị ka ndị ihu abụọ ndị mwute, nihi na ha na-emebi ihu ha ka ha pụta ìhè nye ndị mmadụ na ha na-ebu ọnụ. Nezie, ana m agwa unu na ha enwetala ụgwọ ọrụ ha. Gị ma, mgbe ị na-ebu ọnụ, tee mmanụ nisi gị ma sachaa ihu gị, Ka ị ghara ịpụta nihu ndị mmadụ na ị na-ebu ọnụ, kama nye nna gị onye nọ na nzuzo, na nna gị onye na-ahụ ihe na nzuzo ga-akwụghachi gị nihe a na-ahụ anya. Unu echekọbala unu akụ nelu ụwa, ebe nla na nchara na-emebi ha, na ebe ndị ohi na-agbawa banye ma na-ezu ohi, Chekwaanụ ma unu akụ neluigwe, ebe nla na nchara adịghị emebi, na ebe ndị ohi adịghị egbuka ma ezu ohi. Nihi na ebe akụ̀ gị dị, ebe ahụ ka obi gị ga-adịkwa. Oriọna nke ahụ bụ anya, ya mere ọ bụrụ na anya gị dị ọcha, ahụ gị dum ga-ejupụta nìhè. Ọ bụrụ ma anya gị ọjọọ bụ, ahụ gị niile ga-abụ ọchịchịrị. Ọ bụrụ ya mere na ìhè nke dị nime gị bụ ọchịchịrị, ọchịchịrị ahụ ga-adị ukwuu ole? Ọ dịghị onye nwere ike ife nna ukwu abụọ ozi, maka na ọ ga-akpọ otu asị ma hụ nke ọzọ nanya, ma ọ bụ ọ ga-ejide otu ma lelịa nke ọzọ anya. Unu enweghị ike ife Chineke ozi na akụ̀. Nihi nke a, ana m agwa unu, unu echegbula onwe unu banyere mkpụrụ obi unu ihe unu ga-eri na ihe unu ga-aṅụ, ọ bụghịkwa banyere ahụ unu ihe unu ga-eyi. Ọ bụghị na mkpụrụ obi dị mkpa karịa nri, na ahụ dị mkpa karịa uwe? Leenụ anya nime nnụnụ nke eluigwe, maka na ha adịghị akụ mkpụrụ, ha adịghịkwa ewe ihe ubi, ha adịghịkwa achịkọta nime ọba, ma nna unu nke eluigwe na-azụ ha. Ọ bụghị na unu karịrị ha uru? Onye nime unu site nichegbu onwe ya nwere ike ịgbakwunye otu nkụ nafọ ndụ ya? Na gbasara uwe, gịnị mere unu ji echegbu onwe unu? Tụleenụ okoko osisi nke ubi otu ha si eto, ha adịghị arụsi ọrụ ike, ha adịghịkwa akpa akwa, Ana m asị unu na ọ bụladị Solomọn nime ebube ya niile eyighị uwe dị ka otu nime ndị a. Ọ bụrụ na Chineke na-eji otu a eyikwasị ahịhịa nke ubi uwe, bụ nke dị ndụ taa ma echi a ga-atụnye ya nọkụ, ọ gaghị eji nnukwu ụzọ karịa nke ahụ eyikwasị unu uwe, unu ndị nwere obere okwukwe? Ya mere, unu echegbula onwe unu na-asị, Gịnị ka anyị ga-eri, ọ bụ gịnị ka anyị ga-aṅụ, ọ bụ gịnị ka anyị ga-eyi? Nihi na ihe niile ndị a ka mba niile na-achọ, nna unu nke eluigwe maara na unu chọrọ ihe ndị a niile. Kama chọọnụ ụzọ mbụ alaeze Chineke na ezi omume ya, ihe ndị a niile ka a ga-agbakwunyere unu. Ọ bụghị ya mere, echegbula onwe unu maka echi, nihi na echi ga-enwe nchegbu nke onwe ya. Ihe ọjọọ nke ụbọchị ahụ ezuola ya. ### 7 Unu ekpela ikpe, ka a ghara ikpe unu ikpe, Nihi na site nikpe unu ji ekpe ndị ọzọ ikpe ka a ga-esi kpee unu ikpe, na site nihe ọtụtụ unu ji atụrụ ndị ọzọ ka a ga-esi tụọrọ unu. Gịnị mere i ji na-ahụ ihe ntakịrị dị nanya nwanne gị nwoke, ma ị naghị achọpụta osisi dị nanya gị onwe gị? Ọ bụ kedu ka ị ga-esi sị nwanne gị nwoke, hapụ ka m wepụ ájá ahụ site nanya gị, ebe osisi ukwu nọ nanya gị? Onye ihu abụọ, buru ụzọ chụpụ osisi ukwu ahụ nanya gị, mgbe ahụ ị ga-ahụ ụzọ nke ọma ịchụpụ ájá ahụ nanya nwanne gị. Unu enyela nkịta ihe nsọ ahụ, unu atụbakwala ọla unu nihu ezi, ka ha ghara iji ụkwụ ha zọchaa ha ma tụgharịa dọwaa unu. Rịọnụ, a ga-enyekwa unu; chọọnụ, unu ga-achọtakwa; kụọnụ aka, a ga-emegherekwa unu. Nihi na onye ọ bụla na-arịọ na-anata, onye na-achọ na-achọta, a ga-emegherekwa onye na-akụ aka. Onye nime unu bụ nna, nke ọ bụrụ na nwa ya nwoke rịọrọ ya achịcha, ọ ga-enye ya nkume? Ma ọ bụrụ na ọ rịọrọ azụ̀, ọ bụghị agwọ ka ọ ga-enye ya? Ọ bụrụ ya mere unu, ebe unu bụ ndị ọjọọ, ma unu maara inye ụmụ unu onyinye ọma, ọ bụghị nna unu nke bi neluigwe ga-enye ndị na-arịọ ya ihe ọma karịa? Ihe niile ọ bụla unu chọrọ ka ndị mmadụ meere unu, otu ahụ ka unu ga-emekwara ha, nihi na nke a bụ iwu na ndị amụma. Banyenụ site nọnụ ụzọ dị warara, nihi na ọnụ ụzọ sara mbara na ụzọ sara mbara na-eduga nịla niyi, ọtụtụ mmadụ na-esi na ya abanye. Maka na warara bụ ọnụ ụzọ ama ahụ, ụzọ ahụ nke na-eduga na ndụ bụkwa nke jupụtara na ahụhụ, naanị mmadụ ole na ole na-achọta ya. Kpachara anya ma site naka ndị amụma ụgha, ndị na-abịakwute unu nuwe atụrụ, ma nime ha bụ nkịta ọhịa ndị na-adọgbu adọgbu. Site na mkpụrụ ha, unu ga-amata ha. Ọ bụghị na ha na-atụtụ mkpụrụ vaịnị site na ogwu, ka ọ bụ mkpụrụ figu site na ogwu osisi? Otu a, osisi ọma ọ bụla na-amị mkpụrụ ọma, ma osisi rere ure na-amị mkpụrụ ọjọọ. Osisi ọma enweghị ike ịmị mkpụrụ ọjọọ, ọ bụghịkwa osisi rere ure nwere ike ịmị mkpụrụ ọma. Osisi ọ bụla nke na-adịghị amị mkpụrụ ọma ka a na-egbutu ma tụnye nọkụ. Ya mere, site na mkpụrụ ha, unu ga-amata ha. Ọ bụghị onye ọ bụla na-asị m Onyenwe anyị Onyenwe anyị ga-abanye nalaeze eluigwe, kama onye na-eme uche nke Nna m nọ neluigwe. Ọtụtụ ndị ga-asị m nụbọchị ahụ, Onyenwe anyị, Onyenwe anyị, ọ bụghị naha gị ka anyị buru amụma, na naha gị ka anyị chụpụrụ mmụọ ọjọọ, na naha gị ka anyị mere ọtụtụ ọrụ ike? Na mgbe ahụ, m ga-ekwupụta ha na ọ dịghị mgbe m maara ụnụ, pụọnụ nebe m nọ, ụnụ ndị na-arụ ọrụ iwu na-adịghị. Ya mere, onye ọ bụla nụrụ okwu m ndị a ma mee ha, aga m atụnyere ya nwoke maara ihe, bụ onye wuru ụlọ ya nelu nkume, Mmiri ozuzo zoro, osimiri rịgoro, ifufe fekwara, ha makwasịrị ụlọ ahụ, ma ọ daghị, nihi na e tọrọ ntọala ya nelu nkume. Onye ọ bụla nụrụ okwu m ndị a ma ghara ime ha ka a ga-atụnyere ya dịka nwoke nzuzu, bụ onye wuru ụlọ ya nelu ájá. Mmiri ozuzo zoro, osimiri rịgoro, ifufe fekwara wee tie ụlọ ahụ, ọ dara, ọdịda ya dịkwa ukwu. Mgbe Jizọs gụchara okwu ndị a, o juru igwe mmadụ anya nihi nkuzi ya, Ọ bụ nihi na ọ nọ na-akụzi ha dị ka onye nwere ikike, ọ bụghịkwa dị ka ndị ode akwụkwọ. ### 8 Mgbe ọ si nugwu ahụ rịdata, ìgwè mmadụ dị ọtụtụ soro ya. Ma lee, onye ekpenta bịara kpọọrọ ya isiala na-asị, Onyenwe anyị, ọ bụrụ na ị chọọ, ị nwere ike ime ka m dị ọcha. Jisọs setịpụrụ aka ya metụ ya aka, na-ekwu, Achọrọ m, dị ọcha. Ozugbo ahụ, ekpenta ya dịrị ọcha. Jizọs gwara ya, Hụ na ị gwala onye ọ bụla, kama gaa gosi onwe gị nye onye nchụàjà ma wetara onyinye nke Mosis nyere niwu maka ịgba ama nye ha. Mgbe ọ banyere nime Kapenọm, onye ọchịagha narị bịakwutere ya na-arịọ ya arịrịọ ma na-ekwu, Onyenwe anyị, onye ohu m e dinala nụlọ, onye ahụ mkpọnwụ, a na-ata ya ahụhụ nke ukwuu. Na Jizọs kwuru ya sị, Mụ ọnwe m ga-abịa gwọọ ya. Na centurion zara sị, Onyenwe anyị, abụghị m onye kwesịrị ekwesị ka ị bata nokpuru ụlọ m, ma naanị kwuo okwu, a ga-agwọ ohu m. Nihi na mụ onwe m bụ nwoke nọ nokpuru ikike, nke nwere ndị agha nokpuru m, mgbe m gwara nke a, Gaa, ọ na-aga, mgbe m gwara nke ọzọ, Bịa, ọ na-abịa, mgbe m gwara ohu m, Mee nke a, ọ na-eme ya. Mgbe ọ nụrụ nke a, Jizọs nwere mmasị ma gwa ndị na-eso ya, Nezie ana m agwa unu, ọ bụladị nIzrel, ahụtụbeghị m okwukwe dị ukwuu otu a. Ana m agwa unu na ọtụtụ ndị si ọwụwa anyanwụ na ọdịda anyanwụ ga-abịa ma dinara ala na Abraham na Isaac na Jacob nalaeze nke eluigwe. Ma ụmụ alaeze ka a ga-atụpụ nime ọchịchịrị nke dị nèzí, nebe ahụ ka ịkwa ákwá na ịta ikikere ezé ga-adị. Na Jizọs gwara ọchịagha narị ahụ, Gaa, ka e meere gị dịka i si kwere. E wee gwọọ ohu ya noge ahụ. Mgbe Jizọs bịara nụlọ Pita, ọ hụrụ nne di ya ka ọ dinara ala na-arịa ahụ ọkụ O metụrụ aka ya, ahụ ọkụ ahụ hapụrụ ya, o biliri ma jere ozi nye ya. Mgbe uhuruchi mesịrị, ha wetaara ya ọtụtụ ndị mmụọ ọjọọ na-esogbu, ọ chụpụrụ mmụọ ndị ahụ site nokwu, ma gwọọ ha niile bụ ndị nwere ọrịa njọ. Ka e mezuo ihe e kwuru site nọnụ Aizaya onye amụma, onye siri, Ya onwe ya weere adịghị ike anyị ma buru ọrịa anyị. Mgbe Jizọs hụrụ ọtụtụ igwe mmadụ gbara ya gburugburu, o nyere iwu ka a gafee nofe ọzọ. Ma otu ode akwụkwọ bịaruru nso sị ya, Onye nkuzi, m ga-eso gị ebe ọ bụla ị na-aga. Na Jizọs gwara ya, Ndị nkịta ọhịa nwere ọgba ha, nnụnụ nke eluigwe nwekwara akwụ ha, ma Nwa nke Mmadụ enweghị ebe ọ ga-edobe isi ya. Onye ọzọ nime ndị na-eso ụzọ ya sịrị ya, Onyenwe anyị, kwere m ka m buru ụzọ gaa lie nna m. Ma Jisọs gwara ya, Soro m, ma hapụ ndị nwụrụ anwụ ili ndị nwụrụ anwụ nke ha. Ma mgbe o banyere nime ụgbọ mmiri, ndị na-eso ụzọ ya soro ya. Na lee, ala ọma jijiji dị ukwu mere nime osimiri ahụ, nke mere na ụgbọ mmiri ahụ ka ebili mmiri ndị ahụ kpuchiri, ma ya nonwe ya nọ na-arahụ ụra. Ndị na-eso ụzọ ya bịarutere nso kpọtere ya na-ekwu, Onyenwe anyị, zọpụta anyị, anyị na-ala niyi. Ọ sịrị ha, Gịnị mere unu ji atụ egwu, unu ndị okwukwe dị obere? Mgbe ahụ, o biliri baara ifufe na osimiri mba, udo dị ukwuu wee malite. Ma ndị mmadụ ahụ tụrụ nanya na-ekwu, Ụdị onye gịnị bụ nke a, na ọbụladị ifufe na osimiri na-erubere ya isi? Mgbe ọ bịara nofe nala ndị Gergesenes, mmadụ abụọ nke mmụọ ọjọọ na-achị, ndị si nili na-apụta, zutere ya. Ha siri ike nke ukwuu, nke mere na ọ dịghị onye nwere ike ịgafe nụzọ ahụ. Na lee, ha tiri mkpu na-asị, Gịnị dị netiti anyị na gị, Jisọs Ọkpara Chineke? Ị bịara ebe a tupu oge ịta anyị ahụhụ? Ọ bụ anya site nebe ha nọ, igwe ezi dị ọtụtụ nọ na-ata nri. Ndị mmụọ ọjọọ ahụ rịọrọ ya sị, Ọ bụrụ na ị na-achụpụ anyị, kwere anyị ka anyị banye nime ìgwè ezi ndị ahụ. Ma ọ sịrị ha, Gaanụ. Ndị ahụ pụtachara wee banye nime ìgwè ezi, ma lee, ìgwè ezi ahụ niile gbadara nelu ugwu nkume banye nime osimiri ma ha nwụrụ nime mmiri. Ndị ọzụzụ anụ ụlọ ahụ gbapụrụ ọsọ, mgbe ha banyere nobodo ahụ, ha kọrọ ihe niile gbasara ndị mmụọ ọjọọ na-esogbu. Na lee, obodo niile pụrụ izute Jizọs, mgbe ha hụrụ ya, ha rịọrọ ya ka ọ si nókè ala ha pụọ. ### 9 Ma mgbe ọ banyere nụgbọ mmiri, ọ gafere wee bata nobodo nke ya. Ma lee, ha na-ebute ya onye ahụ ike kpọnwụrụ akpọnwụ nelu akwa ka e tinyere, mgbe Jizọs hụrụ okwukwe ha, ọ gwara onye ahụ ike kpọnwụrụ akpọnwụ, Nwee obi ike, nwa m, a gbagharala gị mmehie gị niile. Na lee, ụfọdụ nime ndị ode akwụkwọ kwuru nime onwe ha, Nke a na-ekwulu Chineke. Na mgbe Jizọs hụrụ echiche ha, ọ sịrị, Gịnị mere unu ji eche echiche ọjọọ nobi unu? Gịnị ka ọ dị mfe karịa, ịsị, E gbaghara gị mmehie gị niile, ka ọ bụ ịsị, Bilie ọtọ ma jegharịa? Ka unu mara na Nwa nke Mmadụ nwere ikike nụwa ịgbaghara mmehie, mgbe ahụ ọ gwara onye ahụ kpọnwụrụ akpọnwụ sị, Bilie, buru ihe ndina gị, gaa nụlọ gị. Mgbe o biliri, ọ lakwara nụlọ ya. Ma mgbe ndị igwe mmadụ hụrụ ya, o juru ha anya ma ha nyere Chineke otuto, bụ onye nyere ụmụ mmadụ ụdị ikike ahụ. Mgbe Jizọs si ebe ahụ na-agafe, ọ hụrụ otu nwoke nọdụrụ ala nụlọ ọrụ ụtụ isi, onye a na-akpọ Matiu, ọ sịrị ya, Soro m. O wee bilie soro ya. Ma o mere mgbe ọ nọ na-erikọ nri nụlọ, lee, ọtụtụ ndị ọna ụtụ na ndị mmehie bịara soro Jisọs na ndị na-eso ụzọ ya nọdụ na-erikọ nri. Mgbe ndị Farisii hụrụ nke a, ha gwara ndị na-eso ụzọ ya sị, Gịnị mere onye nkuzi unu ji eso ndị ọna ụtụ isi na ndị mmehie eri nri? Ma Jizọs nụrụ ihe ahụ, ọ gwara ha sị, Ọ bụghị ndị siri ike chọrọ dọkịta, kama ọ bụ ndị na-arịa ọrịa. Gaanụ mụta ihe bụ obi ebere m chọrọ, ọ bụghị aja. Nihi na abịaghị m ịkpọ ndị ezi omume, kama ndị mmehie ka ha chegharịa. Mgbe ahụ, ndị na-eso ụzọ Jọn bịakwutere ya na-ekwu, Gịnị mere anyị na ndị Farisii ji ebu ọnụ ọtụtụ mgbe, ma ndị na-eso ụzọ gị adịghị ebu ọnụ? Jisọs gwara ha, sị, Ọ bụ na ụmụ ụlọ agbamakwụkwọ nwere ike iru ụjụ noge niile onye na-alụ nwanyị nọ na ha? Ụbọchị ga-abịa mgbe a ga-ewepu onye na-alụ nwanyị netiti ha, mgbe ahụ ha ga-ebu ọnụ. Ọ dịghị onye na-etinye patch nke akwa ọhụrụ nelu uwe ochie, nihi na ihe ahụ jupụtara na ya na-adọpụ site nuwe ahụ, ma ọdịda ka njọ na-apụta. Ọ dịghị kwa ka ha na-atụnye mmanya ọhụrụ nime akpa mmanya ochie, ọ bụrụ na ọ bụghị otu a, akpa mmanya ndị ahụ na-agbawa, mmanya na-awụpụta, akpa mmanya ndị ahụ ga-alakwa niyi, kama ha na-atụnye mmanya ọhụrụ nime akpa mmanya ọhụrụ, ha abụọ na-edekwa. Mgbe ọ nọ na-agwa ha okwu ndị a, lee, otu onye ọchịchị bịakwutere kpọọrọ ya isiala na-ekwu sị na nwa m nwanyị ka nwụrụ ugbu a, ma bịa tinye aka gị n elu ya, ọ ga-adịkwa ndụ. Jisọs biliri soro ya, ndị na-eso ụzọ ya sokwa. Ma lee, nwanyị nke nọ na-arịa ọbara riri afọ iri na abụọ, bịara nazụ metụrụ ọnụ uwe ya aka. O kwuru nime onwe ya, Ọ bụrụ na m metụ naanị uwe ya aka, a ga-azọpụta m. Ma Jisọs tụgharịrị wee hụ ya, sị, Nwee obi ike, ada m, okwukwe gị azọpụtala gị. E si mgbe ahụ gaa nihu, a gwọrọ nwanyị ahụ. Ma mgbe Jisọs bịara nụlọ onye ọchịchị ahụ ma hụ ndị na-afụ ọjà na ìgwè mmadụ na-eme mkpọtụ, ọ gwara ha Pụọnụ, nihi na nwa agbọghọ ahụ anwụbeghị, kama ọ na-ehi ụra. Ma ha chịrị ya ọchị. Mgbe e chụpụrụ igwe mmadụ ahụ, ọ banyere jide aka ya, nwa agbọghọ ahụ wee bilie. Akụkọ a gbasara nala ahụ niile. Mgbe Jisọs na-agafe site nebe ahụ, ndị kpuru ìsì abụọ soro ya na-eti mkpu na-asị, Meere anyị ebere, Nwa Devid. Mgbe ọ banyere nime ụlọ ahụ, ndị kpuru ìsì ahụ bịakwutere ya, Jizọs wee sị ha, Unu kwere na m nwere ike ime nke a? Ha sịrị ya, Ee, Onyenwe anyị. Mgbe ahụ, o metụrụ anya ha aka na-ekwu, Dịka okwukwe unu si dị, ka e meere unu. Anya ha meghere, Jisọs dọkwara ha aka na ntị sị, Hụnụ na onye ọ bụla amaghị nke a. Ma ndị ahụ pụrụ gbasaa akụkọ banyere ya nala ahụ niile. Mgbe ha na-apụ, lee, ha wetaara ya nwoke ogbi nke mmụọ ọjọọ bi nime. Mgbe a chụpụrụ mmụọ ọjọọ ahụ, onye ogbi ahụ kwuru okwu, ndị igwe mmadụ nwere mmasị ma na-ekwu, Ọ dịbeghị mgbe ihe dị otu a pụtara na Izrel. Ma ndị Pharisees nọ na-ekwu, Ọ bụ site nonye isi nke mmụọ ọjọọ ka ọ na-achụpụ mmụọ ọjọọ. Ma Jizọs gara gburugburu nobodo niile na obodo nta niile, na-akụzi nime nzukọ ha, na-ekwusa ozi ọma nke alaeze, ma na-agwọ ọrịa niile na adịghị ike niile netiti ndị mmadụ. Mgbe ọ hụrụ igwe mmadụ ahụ, o nwere ọmịiko banyere ha, nihi na ike gwụrụ ha ma tụfusịa ha dị ka atụrụ ndị na-enweghị onye ọzụzụ atụrụ. Mgbe ahụ, ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya, Nezie, owuwe ihe ubi dị ukwuu, ma ndị ọrụ dị ole na ole. Rịọọnụ ya mere Onyenwe anyị nke owuwe ihe ubi ka o zipụ ndị ọrụ nime owuwe ihe ubi ya. ### 10 Mgbe ọ kpọchara ndị na-eso ụzọ ya iri na abụọ ahụ, o nyere ha ikike nke mmụọ ndị na-adịghị ọcha ka ha wee chụpụ ha nakwa ịgwọ ọrịa niile na ọrịa niile. Aha ndị ozi iri na abụọ ahụ bụ ndị a: nke mbụ bụ Saimọn onye a na-akpọ Pita na Andru nwanne ya, Jemis nwa Zebedi na Jọn nwanne ya, Philip na Bartholomew, Thomas na Matthew onye ọrụ ụtụ isi, James nwa Alphaeus na Lebbaeus onye a kpọrọ Thaddaeus, Saimọn onye Kenan na Juda Iskariot, bụ onye nyefere ya. Ndị iri na abụọ a, Jizọs zigara ha mgbe o nyesịrị ha iwu na-ekwu, Unu agala nụzọ nke mba dị iche iche, na unu abanyekwala nobodo ndị Sameria, Gaanụ ma karịa, gaakwurunụ atụrụ ndị furu efu nke ụlọ Israel. Ebe unu na-aga, kwusaanụ na-ekwu na alaeze nke eluigwe abịarutela nso. Gwọọnụ ndị ọrịa, sachapụnụ ndị ekpenta, kpọlitenụ ndị nwụrụ anwụ, chụpụnụ mmụọ ọjọọ; unu natara nefu, nyekwanụ nefu. Unu enwetakwala ọlaedo ma ọ bụ ọlaọcha ma ọ bụ ọla nime ihe ụnụ. Ewela akpa maka njem, maọbụ uwe abụọ, maọbụ akpụkpọ ụkwụ, maọbụ mkpanaka, nihi na onye ọrụ kwesiri ịnata nri ya. Nime obodo ọ bụla ma ọ bụ obodo nta unu ga-abanye, chọpụtanụ onye nime ya kwesiri ekwesi, ma nọrọnụ nebe ahụ ruo mgbe unu ga-apụ. Na-abanye ma nime ụlọ ahụ, kelee ya na-ekwu, Udo dịrị ụlọ a. Ọ bụrụ na nezie ụlọ ahụ kwesịrị ekwesị, ka udo unu bịakwasị ya, ma ọ bụrụ na ọ kwesịghị ekwesị, ka udo unu laghachikwute unu. Na onye ọ bụla nke na-anabataghị unu ma ọ bụ nke na-anụghị okwu unu, mgbe unu na-apụ nụlọ ahụ ma ọ bụ nobodo ahụ, kwọchaanụ uzuzu nke ụkwụ unu. Nezie, ana m agwa ụnụ, ọ ga-adị mfe karịrị nye ala Sọdọm na Gọmọra nụbọchị ikpe karịa obodo ahụ. Lee anya, m na-eziga unu dị ka atụrụ netiti nkịta ọhịa, ya mere bụrụnụ ndị maara ihe dị ka agwọ ma bụrụkwanụ ndị aka ha dị ọcha dị ka nduru. Kpachara anya ma site naka ndị mmadụ, nihi na ha ga-enyefe unu nime nzukọ, na nime nzukọ ha, ha ga-apịa unu. Na a ga-eduga unu nihu ndị ndu na ndị eze nihi m, ka ọ bụrụ ihe ama nye ha na mba niile. Mgbe ha ga-enyefe unu, unu echegbula onwe unu otú ma ihe unu ga-ekwu, nihi na a ga-enye unu noge ahụ ihe unu ga-ekwu. Ọ bụghị unu bụ ndị na-ekwu okwu, kama ọ bụ Mmụọ nke Nna unu na-ekwu okwu nime unu. Nwanne ga-arara nwanne nye nọnwụ, nna ga-ararakwa nwa ya, ụmụaka ga-ebili megide ndị mụrụ ha ma gbuo ha. Ọ bụ na unu ga-abụ ndị a kpọrọ asị site naka mmadụ niile nihi aha m, ma onye ahụ nwere ntachiobi ruo nọgwụgwụ, onye ahụ ka a ga-azọpụta. Mgbe ha na-akpagbu unu nobodo a, gbalagara nobodo nke ọzọ, nezie nihi na m na-agwa unu, unu agaghị agwụcha obodo niile nke Israel tupu Ọkpara Mmadụ abịa. Onye na-amụ ihe adịghị karị onye nkuzi ya, ohu adịghịkwa karị onyenwe ya. Ọ zuru nwa akwụkwọ ka ọ bụrụ dị ka onye nkuzi ya, na ohu ka ọ bụrụ dị ka onyenwe ya. Ọ bụrụ na ha kpọrọ onye nwe ụlọ Beelzebul, ọ bụ ole ka ọ ga-abụkarị ndị ezinaụlọ ya? Ya mere, atụla ha egwu, nihi na ọ dịghị ihe ekpuchiri ekpuchi nke a na-agaghị ekpughe, na nke zoro ezo nke a na-agaghị ama. Ihe m na-agwa ụnụ nọchịchịrị, kwuonụ ya nìhè, na ihe unu nụrụ na ntị, kwusaanụ ya nelu ụlọ. Unu atụkwala egwu ndị na-egbu ahụ, ma ha enweghị ike igbu mkpụrụobi, kama tụọnụ egwu karịa onye nwere ike ibibi ma mkpụrụobi ma ahụ na ọkụ mmụọ. Ọ bụghị nnụnụ sparrow abụọ ka a na-ere notu assarion? Ma otu nime ha agaghị ada nala na-enweghị nkwado nke Nna unu. Ma ntutu isi nke isi gị niile ka agụrụ ọnụ. Ya mere, atụla egwu, unu karịrị ọtụtụ nnụnụ ntakịrị nuru. Onye ọ bụla nke ga-ekwupụta m nihu mmadụ, mụ onwe m ga-ekwupụtakwa ya nihu Nna m nke nọ neluigwe. Onye ọ bụla nke ga-ajụ m nihu ndị mmadụ, mụ onwe m ga-ajụkwa ya nihu Nna m nke bi neluigwe. Unu echela na m bịara ịtụba udo nelu ụwa; m bịaghị ịtụba udo, kama mma agha. Abịara m ikewa nwoke megide nna ya, ada megide nne ya, na nwunye nwa megide nne di ya. Ma ndị iro nke nwoke bụ ndị ezinaụlọ ya. Onye hụrụ nna ya ma ọ bụ nne ya nanya karịa m abụghị onye kwesịrị ekwesị m, na onye hụrụ nwa ya nwoke ma ọ bụ nwa ya nwanyị nanya karịa m abụghị onye kwesịrị ekwesị m. Na onye nke na-adịghị eburu obe ya ma na-eso m nazụ, ọ bụghị onye kwesịrị ekwesị m. Onye ọ bụla nwetara mkpụrụ obi ya ga-atụfu ya, ma onye ọ bụla tụfuru mkpụrụ obi ya nihi m ga-achọta ya. Onye na-anabata unu na-anabata m, na onye na-anabata m na-anabata onye zitere m. Onye ọbụla na-anabata onye amụma naha onye amụma ga-anata ụgwọ ọrụ onye amụma, na onye ọbụla na-anabata onye ezi omume naha onye ezi omume ga-anata ụgwọ ọrụ onye ezi omume. Onye ọ bụla nke ga-enye otu nime ụmụntakịrị ndị a otu iko mmiri oyi naha nwa akwụkwọ, nezie, ana m agwa unu, ọ gaghị atụfu ụgwọ ọrụ ya. ### 11 Ọ bụkwa na mgbe Jizọs gụchara inye ndị na-eso ụzọ ya iri na abụọ iwu, o si nebe ahụ pụọ ịga kuziere na ikwusaa okwu nobodo ha. Ma John nụrụ nụlọ mkpọrọ banyere ọrụ nke Kraịst, o zigara abụọ nime ndị na-eso ụzọ ya Ọ sịrị ya, Gị bụ onye ahụ na-abịa ka ọ bụ onye ọzọ ka anyị ga-atụ anya? Jizọs zara sị ha, Gaanụ kọọrọ Jọn ihe unu na-anụ na ihe unu na-ahụ. Ndị kpuru ìsì na-ahụ ọzọ, ndị ngwụrọ na-aga ije, a na-eme ka ndị ekpenta dị ọcha, ndị ntị chiri na-anụ ihe, a na-eme ka ndị nwụrụ anwụ bilie, a na-ekwusara ndị ogbenye oziọma. Onye a gọziri agọzi bụ onye na-adịghị ewe iwe nihi m. Mgbe ndị a na-aga, Jisọs malitere ịgwa igwe mmadụ okwu banyere Jọn, Gịnị ka unu pụrụ ịhụ nọzara? Achara nke ifufe na-ama jijiji? Mana gịnị ka unu pụrụ ịhụ? Nwoke e yiri uwe dị nro? Lee, ndị na-eyi uwe dị nro nọ nụlọ ndị eze. Mana gịnị mere unu ji pụọ ịhụ? Onye amụma? E-e, ana m agwa unu, ọ karịrị onye amụma. Nke a bụ onye e dere banyere ya, Lee, ana m eziga onyeozi m nihu gị, onye ga-akwado ụzọ gị nihu gị. Nezie, ana m agwa unu, e bughị ebulitela nime ndị nwanyị mụrụ onye ọ bụla dị ukwuu karịa John onye na-eme baptizim, ma onye kasị nta nalaeze nke eluigwe dị ukwuu karịa ya. Site nụbọchị nke John onye na-eme baptizim ruo ugbu a, alaeze nke eluigwe na-amanye ike, na ndị na-eme ihe ike na-apụnara ya. Nihi na ndị amụma niile na iwu ahụ buru amụma ruo mgbe Jọn nọ. Ọ bụrụkwa na unu chọrọ ịnabata ya, ọ bụ ya onwe ya bụ Ịlaịja onye ga-abịa. Onye nwere ntị ịnụ ihe ka o nụrụ ya. Gịnị ka m ga-eji tụnyere ọgbọ a? Ọ dị ka ụmụaka nọdụ ala nahịa, ndị na-akpọku ndị enyi ha na-ekwu, Anyị kụrụ ụnụ ọjà, ma ụnụ agbaghị egwu; anyị bụrụ ụnụ abụ iru ụjụ, ma ụnụ erubeghị ụjụ. Nihi na John bịara, ọ naghị eri nri, ọ naghịkwa aṅụ ihe ọṅụṅụ, ma ha na-asị, O nwere mmụọ ọjọọ. Nwa nke mmadụ bịara na-eri nri ma na-aṅụ ihe ọṅụṅụ, ha wee sị, Lee nwoke onye oke oriri na onye oke mmanya, enyi nke ndị ọnụ ụtụ na ndị mmehie. Ma e mere ka amamihe bụrụ ihe ziri ezi site naka ụmụ ya. Mgbe ahụ, ọ malitere ịba mba obodo ndị ahụ nime ha nke ọtụtụ ike ya kasị mee, nihi na ha echegharịghị. Ahụhụ dịrị gị, Korazin, ahụhụ dịrị gị, Betsaida, nihi na ọ bụrụ na e mere ike ndị ahụ e mere nime unu na Taịa na Saịdọn, ha gaara eji akwa mkpe na ntụ ọdụ nọdụ ala chegharịa ogologo oge gara aga. Mana m na-agwa unu, ọ ga-adị Taịa na Saịdọn mfe karịa unu nụbọchị ikpe. Gị Kapenọm, nke e buliri elu ruo eluigwe, a ga-eweda gị ala ruo ala mmụọ, nihi na ọ bụrụ na ọ bụ nobodo Sọdọm ka e mere ike ndị ahụ nke e mere nime gị, ha gaara anọgide ruo taa. Mana m na-agwa unu na ọ ga-adị ala Sọdọm mfe karịa gị nụbọchị ikpe. Noge ahụ, Jisọs zara sị, Ana m eto gị, Nna, Onyenwe anyị nke eluigwe na ụwa, nihi na i zoro ihe ndị a nebe ndị maara ihe na ndị nwere nghọta nọ, ma kpughee ha nye ụmụntakịrị. Ee, Nna, nihi na otu a ka o si bụrụ ihe masịrị gị nihu gị. Ihe niile e nyere m site naka nna m, ọ dịghị onye maara nwa ahụ ma ọ bụghị nna ahụ, ọ dịghịkwa onye maara nna ahụ ma ọ bụghị nwa ahụ na onye ọ bụla nwa ahụ chọrọ ikpughere ya. Bịanụ ka m, unu niile ndị na-adọgbu onwe unu nọrụ na ndị bu ibu arọ, mụ ga-enye unu izuike. Buruonụ ibu m nelu unu ma mụtanụ site na m, nihi na adị m nwayọọ ma dịkwa umeala nobi, unu ga-achọtakwa izu ike nye mkpụrụ obi unu, Nihi na yoke m dị mma, ibu m adịkwa mfe. ### 12 Noge ahụ, Jizọs gara nụbọchị izuike site nubi ọka, ma ndị na-eso ụzọ ya nwere agụụ, ha wee malite ịghọrọ isi ọka na-eri ha. Ma ndị Farisii hụrụ ya, sị ya, Lee, ndị na-eso ụzọ gị na-eme ihe na-ekwesịghị ime nụbọchị Sabat. Ma ọ sịrị ha, ọ bụ na unu agụbeghị ihe Devid mere mgbe agụụ gụrụ ya na ndị so ya? Kedu ka o si banye nụlọ Chineke rie achịcha ngosipụta, nke na-abụghị ihe ọ ga-ekwe omume ka ya rie ma ọ bụ ndị so ya, ma ọ bụghị naanị ndị nchụaja? Ọ bụ na unu agụghị nime iwu na nụbọchị izuike, ndị nchụaja nime ụlọnsọ ukwu na-emerụ ụbọchị izuike, ma ha bụ ndị na-enweghị ikpe? Ana m agwa ụnụ na ihe dị ukwuu karịa ụlọnsọ ahụ nọ ebe a. Ọ bụrụ na unu amarala ihe ọ bụ, ebere ka m chọrọ na ọ bụghị aja, unu agaraghị ama ndị aka ha dị ọcha ikpe. Nihi na Ọkpara Mmadụ bụ Onyenwe nke ụbọchị izuike. Ma mgbe ọ hapụrụ ebe ahụ, ọ bịara nọgbakọ ha. Na lee, nwoke nọ ebe ahụ nke nwere aka kpọrọ nkụ, ha jụrụ ya ajụjụ na-asị, Ọ dị mma ịgwọ ọrịa nụbọchị izuike? ka ha nwee ike ebo ya ebubo. Ma ọ gwara ha, Onye ga-abụ nime unu, nwoke nke nwere otu atụrụ, ma ọ bụrụ na ọ daba nụbọchị izuike nime olulu, ọ gaghị ejide ya welie ya? Kedu ihe dị ukwuu mmadụ ji dị iche na atụrụ? Ya mere, o kwesiri ekwe na ụbọchị izuike ime ihe ọma. Mgbe ahụ, ọ gwara nwoke ahụ, Setịpụ aka gị, o wee setịpụ ya, e weghachikwara ya ahụ ike dị ka nke ọzọ. Ma ndị Pharisii pụrụ wee nweta ndụmọdụ megide ya, ka ha nwee ike ibibi ya. Ma Jisọs mara ihe wee pụọ nebe ahụ, igwe mmadụ ọtụtụ sokwara ya, ọ gwọkwara ha niile. Na ọ baara ha mba ka ha ghara ime ya doro anya, Ka e wee mezu ihe e kwuru site nọnụ Aịzaya onye amụma nke na-ekwu, Lee, nke a bụ odibo m, onye m họọrọ, onye m hụrụ nanya, onye mkpụrụ obi m nwere mmasị na ya. M ga-etinye mmụọ m nelu ya, ọ ga-ekwupụtara mba niile ikpe. Ọ gaghị ese okwu, ọ gaghịkwa eti mkpu, ọ dịghịkwa onye ga-anụ olu ya nokporoụzọ. Achara nke agbajiri agbaji, ọ gaghị agbaji ya, na ọka flax nke na-eku ọkụ, ọ gaghị emenyụ ya, ruo mgbe ọ ga-ewepụta ikpe ahụ nime mmeri. Na aha ya, mba niile ga-atụkwasị obi. Mgbe ahụ, e wetaara ya onye mmụọ ọjọọ na-esogbu nke kpuru ìsì ma bụrụkwa ogbi, ọ gwọrọ ya, nke mere na onye ahụ kpuru ìsì na ogbi nwere ike ikwu okwu na ịhụ ụzọ. Na igwe mmadụ niile nọ na-atụ nanya ma ha nọ na-ekwu, Ọ bụghị onye a bụ Kraịst, nwa Devid? Ma ndị Farisi nụrụ nke a, kwuru sị, Nwoke a anaghị achụpụ mmụọ ọjọọ ma ọ bụghị site nike Beelzebul, onyeisi ndị mmụọ ọjọọ. Ma Jizọs maara echiche ha, ọ gwara ha, Alaeze niile nke kewara onwe ya ga-atọgbọrọ nefu, obodo niile ma ọ bụ ụlọ nke kewara onwe ya agaghị eguzosi ike. Na ọ bụrụ na ekwensu na-achụpụ ekwensu, e kewara ya megide onwe ya, kedu ka alaeze ya ga-esi guzo? Ma ọ bụrụ na m ji Beelzebul na-achụpụ ndị mmụọ ọjọọ, ụmụ unu ji gịnị na-achụpụ ha? Nihi nke a, ha onwe ha ga-abụ ndị ikpe unu. Ọ bụrụ na mana m nime Mmụọ Chineke na-achụpụ ndị mmụọ ọjọọ, mgbe ahụ alaeze nke Chineke eruola unu. Ọ bụ kedụ ka mmadụ ga-esi nwee ike ịbanye nụlọ onye dị ike ma napụ ngwongwo ya, ma ọ bụrụ na o bughị ụzọ kee onye ahụ dị ike agbụ? Mgbe ahụ, ọ ga-akwakọrọ ụlọ ya. Onye na-anọnyereghị m megide m, na onye na-achịkọtaghị ọnụ m na-efesasị. Nihi nke a, ana m agwa unu, mmehie niile na nkwulu ka a ga-agbaghara ndị mmadụ, ma nkwulu megide Mmụọ Nsọ ka a gaghị agbaghara ndị mmadụ. Onye ọbụla ọ bụrụ na ọ kwuo okwu megide Nwa nke Mmadụ, a ga-agbaghara ya, ma onye ọbụla ọ bụrụ na ọ kwuo okwu megide Mmụọ Nsọ, a gaghị agbaghara ya, ma noge a, ma noge nke na-abịa. Ọ bụ meenụ osisi ahụ ka ọ dị mma, na mkpụrụ ya ka ọ dị mma, maọbụ meenụ osisi ahụ ka ọ rere ure, na mkpụrụ ya ka ọ rere ure, nihi na site na mkpụrụ ka a na-amata osisi. Ụmụ ajụala, kedụ ka unu ga-esi nwee ike ikwu ihe ọma ebe unu bụ ndị ọjọọ? Nihi na site nụbara nke obi ka ọnụ na-ekwu. Nwoke ọma si nụlọ akụ ọma ya na-ewepụta ihe ọma, ma nwoke ọjọọ si nụlọ akụ ọjọọ ya na-ewepụta ihe ọjọọ. Ana m asị unu na okwu ọ bụla nke na-abaghị uru nke ndị mmadụ ga-ekwu, ha ga-aza ajụjụ banyere ya nụbọchị ikpe. Nihi na site nokwu gị ka a ga-agụ gị dị ka onye ezi omume, sitekwa nokwu gị ka a ga-ama gị ikpe. Mgbe ahụ, ụfọdụ nime ndị ode akwụkwọ na ndị Farisii zara, na-ekwu, Onye nkuzi, anyị chọrọ ịhụ ihe ịrịba ama site naka gị. Ma o zara sị ha, Ọgbọ ọjọọ na nke na-akwa iko na-achọ ihe ịrịba ama, ma a gaghị enye ya ihe ịrịba ama ọ bụla ma e wezụga ihe ịrịba ama nke Jona onye amụma. Dị ka o si mee Jonah onye amụma nime afọ nnukwu azụ̀ ụbọchị atọ na abalị atọ, otu a ka ọ ga-adịkwara Nwa nke Mmadụ nime obi ụwa ụbọchị atọ na abalị atọ. Ndị nwoke Ninive ga-ebili nikpe ahụ na ọgbọ a ma ha ga-ama ya ikpe, nihi na ha chegharịrị nokwu nkwusa Jona, ma lee, onye karịrị Jona nọ ebe a. Eze nwanyị nke ndịda ga-ebili na ikpe ikpe ya na ọgbọ a ma maa ya ikpe, nihi na o si na nsọtụ nke ụwa bịa ịnụ amamihe Solomon, ma lee, ihe karịrị Solomon nọ ebe a. Mgbe mmụọ na-adịghị ọcha si nahụ mmadụ pụọ, ọ na-agafe nebe ndị na-enweghị mmiri na-achọ ezumike, ma ọ naghị achọta ya. Mgbe ahụ, ọ sịrị, Aga m alaghachi nụlọ m, ebe m si pụta, ma mgbe ọ bịara, ọ hụrụ na ọ tọgbọrọ chakoo, na a sachala ya, ma chọọkwa ya mma. Mgbe ahụ, ọ na-aga ma kpọrọ mmụọ asaa ndị ọzọ jọrọ njọ karịa onwe ya, ha abanyekwa bi ebe ahụ. Ọnọdụ ikpeazụ nke nwoke ahụ na-adị njọ karịa nke mbụ. Otu a ka ọ ga-adịkwa nye ọgbọ ọjọọ a. Mgbe ọ ka nọ na-agwa ìgwè mmadụ okwu, lee, nne ya na ụmụnne ya ndị nwoke guzoro nèzí, na-achọ ịgwa ya okwu. Onye ọ bụla gwara ya, sị, Lee, nne gị na ụmụnne gị nwoke guzo nèzí na-achọ ịhụ gị. Ọ zara sị onye ahụ na-agwa ya okwu, Onye bụ nne m, ndị kwa bụ ụmụnne m? Ma o gbatịpụ aka ya nelu ndị na-eso ụzọ ya, o kwuru, Lee nne m na ụmụnne m, Nihi na onye ọ bụla nke na-eme uche nke Nna m nke nọ neluigwe, ya onwe ya bụ nwanne m nwoke na nwanne m nwanyị na nne m. ### 13 Nụbọchị ahụ, Jizọs si nụlọ pụta nọdụ ala nakụkụ osimiri, E chịkọtara ọtụtụ igwe mmadụ bịakwute ya, nke mere na ọ banyere nụgbọ mmiri nọdụ ala, igwe mmadụ niile guzoro nakụkụ osimiri. Na ọ gwara ha ọtụtụ ihe nilu, na-ekwu, Lee, onye na-akụ mkpụrụ pụrụ ịkụ mkpụrụ. Na mgbe ọ na-agha mkpụrụ, ụfọdụ dara nakụkụ ụzọ, nnụnụ bịara richapụ ha. Mana ụfọdụ dara nelu ebe nkume, ebe ha enweghị ala dị ukwuu, ma ha puputara ozugbo nihi na ha enweghị omimi ala, Mana mgbe anyanwụ wara, a chara ya ọkụ, na nihi na o nweghị mgbọrọgwụ, ọ kpọnwụrụ, Mana ụfọdụ dara nelu ogwu, ogwu ahụ rigoro elu ma kpagbuo ha. Mana ndị ọzọ dara nelu ala ọma ma ọ nọ na-enye mkpụrụ, ụfọdụ narị, ụfọdụ iri isii, ụfọdụ iri atọ. Onye nwere ntị ịnụ ihe ka o nụ. Ma ndị na-eso ụzọ ya bịaruru nso sị ya, gịnị mere i ji eji ilu na-agwa ha okwu? Onye ahụ zara sị ha, Unu ka enyere ike ịmata ihe nzuzo nke alaeze eluigwe, ma ndị ahụ, e nyebeghị ha. Nihi na onye ọ bụla nwere, a ga-enye ya ma ọ ga-aba ụba, ma onye ọ bụla na-enweghị, ọbụnadị ihe o nwere ka a ga-enapụ ya. Nihi nke a, eji m ilu agwa ha okwu, ka mgbe ha na-ele anya, ha ghara ịhụ ụzọ, mgbe ha na-anụ, ha ghara ịnụ ụzọ, ma ha ghara ịghọtakwa. Ka ọ bụghị na ha ga-atụgharị, mgbe ahụ ka a ga-emezu nebe ha nọ amụma Aizaya nke na-ekwu sị, Site nịnụ ihe unu ga-anụ ma unu agaghị aghọta, site nịhụ ihe unu ga-ahụ ma unu agaghị ahụ ya, Nihi na e meela ka obi nke ndị a tụọ ụtọ, ha jikwa ntị ha nụrụ ihe nke ukwuu, ha mechikwara anya ha, ka ọ ghara ịbụ na ha ga-eji anya ha hụ ụzọ, jiri ntị ha nụ ihe, jiri obi ha ghọta ihe, ma tụgharịa, ka m wee gwọọ ha. Anya unu bụ ndị a gọziri agọzi, nihi na ha na-ahụ ụzọ, nakwa ntị unu, nihi na ha na-anụ ihe. Nezie nihi na ana m agwa ụnụ na ọtụtụ ndị amụma na ndị ezi omume chọsiri ike ịhụ ihe ndị unu na-ahụ, ma ha ahụghị ya, na ịnụ ihe ndị unu na-anụ, ma ha anụghị ya. Unu ya mere nụrụnụ ilu nke onye na-akụ mkpụrụ. Onye ọ bụla na-anụ okwu nke alaeze ma ọ naghị aghọta ya, onye ọjọọ na-abịa wepụ ihe a kụrụ nobi ya; nke a bụ mkpụrụ nke dara nakụkụ ụzọ. Onye ahụ mana nke a kụrụ nelu ebe nkume, nke a bụ onye na-anụ okwu ahụ ma na-anabata ya ozugbo nọṅụ ma na-ewere ya, Ọ nweghị mgbọrọgwụ nime onwe ya, kama ọ bụ nwa oge, mgbe mkpagbu ma ọ bụ mkpagbu bịara nihi okwu ahụ, ozugbo a na-eme ka ọ sụọ ngọngọ. Ma onye a kụrụ nime ogwu, nke a bụ onye na-anụ okwu, ma nchegbu nke oge a na aghụghọ nke akụ na ụba na-anyagbu okwu ahụ, ọ na-aghọkwa onye na-enweghị mkpụrụ. Onye ahụ a kụrụ nala ọma, ọ bụ onye na-anụ okwu ahụ ma na-aghọta ya, onye nezie na-amị mkpụrụ ma na-emepụta—otu nime ha narị, otu iri isii, otu iri atọ. Ọzọ ilu o tinyere nihu ha na-ekwu, E mere ka alaeze nke eluigwe yiri nwoke kụrụ ezigbo mkpụrụ nubi ya, Ma mgbe ndị mmadụ nọ na-arahụ ụra, onye iro ya bịara kụọ ahịhịa ọjọọ netiti ọka ahụ wee pụọ. Ma mgbe ahịhịa pupụtara ma mịa mkpụrụ, mgbe ahụ ka ahịhịa ọjọọ pụtakwara. Mgbe ndị ohu nke onyenwe ụlọ bịarutere, ha sịrị ya, Onyenwe anyị, ọ bụghị ezigbo mkpụrụ ka ị kụrụ nubi gị? Olee ebe ahịhịa ọjọọ ndị a si bịa? Ma ọ gwara ha, onye iro mere nke a. Ndị ohu gwara ya, ị chọrọ ka anyị gaa chịkọta ha? Onye ahụ kwuru, Mba, ka ọ ghara ịbụ na mgbe unu na-achịkọta ahịhịa ọjọọ ndị ahụ, unu ga-ehopụ ọka ahụ notu oge. Hapụ ka ha abụọ too ọnụ ruo mgbe owuwe ihe ubi, na noge owuwe ihe ubi, m ga-agwa ndị na-ewe ihe ubi, chịkọtaanụ mbụ ahịhịa ọjọọ ma keenụ ha nụkwụ maka ịkpọ ha ọkụ, ma ọka, chịkọtaanụ ya nime ọba m. Ọzọ ilu ọ tinyere nihu ha na-ekwu, Alaeze nke eluigwe yiri mkpụrụ mọstad, nke nwoke weere kụọ nubi ya, Ọ bụ ezie na ọ bụ nke kasị nta nime mkpụrụ niile, ma mgbe o toro, ọ na-abụ nke kasị ukwu nime akwụkwọ nri niile ma ghọọ osisi, nke mere na nnụnụ nke eluigwe na-abịa ma bikie nalaka ya. Ọ gwara ha ilu ọzọ, siri, Alaeze nke eluigwe yiri ihe na-eko achịcha nke nwanyị weere zobe nime ihe nzọpụta ntụ ọka atọ, ruo mgbe o koro ya niile. Ihe ndị a niile ka Jizọs gwara ìgwè mmadụ nilu, na ọ dịghị ihe ọ gwara ha na-abụghị nilu. Ka nke ahụ e kwuru site nọnụ onye amụma na-ekwu mezuo, Aga m emepe ọnụ m nilu, aga m ekwupụta ihe nzuzo site na ntọala ụwa. Mgbe ahụ, ọ hapụrụ ndị igwe mmadụ wee bata nụlọ ya. Ndị na-eso ụzọ ya bịakwutere ya sị, Kọwaara anyị ilu ahịhịa ọjọọ nke ubi ahụ. Ma onye ahụ zara sị ha, Onye na-akụ mkpụrụ ọma bụ Ọkpara Mmadụ, Ubi ahụ bụ ụwa, mkpụrụ ọma ahụ, ndị a bụ ụmụ nke alaeze, ma ahịhịa ọjọọ ahụ bụ ụmụ nke onye ọjọọ, Onye iro ahụ nke kụrụ ha bụ ekwensu, ma owuwe ihe ubi bụ njedebe nke oge ahụ, ma ndị na-ewe ihe ubi bụ ndị ozi. Dị ka e si achịkọta ahịhịa ọjọọ ma jiri ọkụ rechapụ ha, otu ahụ ka ọ ga-adị na njedebe nke oge a. Nwa nke mmadụ ga-eziga ndị ozi ya, ha ga-esikwa nalaeze ya chịkọta ihe niile na-akpata ịsọ ngọngọ na ndị niile na-emeghị iwu. Na ha ga-atụba ha nime ọkụ ọkụ, ebe ahụ ka ibe akwa na ịta ikikere nke ezé ga-adị. Mgbe ahụ, ndị ezi omume ga-enwupụta dị ka anyanwụ nime alaeze nke Nna ha. Onye nwere ntị ịnụ ihe, ka o nụrụ ya. Ọzọkwa, alaeze eluigwe yiri akụ e zoro ezo nubi, nke mmadụ chọtara ma zochie ya, site nọṅụ ya, ọ gara ree ihe niile o nwere ma zụta ubi ahụ. Ọzọ, alaeze nke eluigwe yiri nwoke onye ahịa na-achọ pearl ndị mara mma, Onye chọtara otu pearl dị oke ọnụ ahịa gara ree ihe niile o nwere ma zụta ya. Ọzọ, ala-eze nke eluigwe yiri ụgbụ azụ̀ nke e tufere nime osimiri ma chịkọta ụdị niile ọnụ, Ọ bụ nke mgbe e mejupụtara ya, ha bulitere ya nụsọ osimiri, nọdụ ala chịkọta ndị ọma nime arịa, ma ndị rụrụ arụ ka ha tụpụrụ nèzí. Otu a ka ọ ga-adị nọgwụgwụ nke oge ahụ. Ndị ozi ga-apụta ma kewapụ ndị ajọ omume site netiti ndị ezi omume, Na ha ga-atụba ha nime ọkụ nke ọkụ, nebe ahụ ka ịkwa ákwá na ịta ikikere ezé ga-adị. Jizọs gwara ha, Unu ghọtara ihe ndị a niile? Ha sịrị ya, Ee, Onyenwe anyị. Onye ahụ ma gwara ha, Nihi nke a, ode akwụkwọ ọ bụla nke a zụrụ azụ nalaeze nke eluigwe yiri nwoke bụ nna ukwu ụlọ, onye na-ewepụta site nụlọ akụ̀ ya ihe ọhụrụ na ihe ochie. Na ọ bụ na mgbe Jizọs gụchara ilu ndị a, ọ pụrụ site ebe ahụ. Mgbe ọ bịara nala nna ya, ọ nọ na-akụziri ha ihe nụlọ nzukọ ha, nke mere na o juru ha anya nke ukwuu, ha wee na-ajụ sị, Olee ebe nwoke a si nweta amamihe a na ike ndị a? Ọ bụghị nke a bụ nwa onye ọkpọ ǹtu? Ọ bụghị nne ya ka a na-akpọ Meri, ụmụnne ya nwoke bụkwa James na Joses na Simon na Juda? Ụmụnne ya ndị nwanyị, ọ bụghị na ha niile nọ netiti anyị? Olee ebe onye a si nweta ihe ndị a niile? Ha wee nwe iwe nebe ọ nọ. Ma Jisọs gwara ha sị, Ọ dịghị onye amụma a na-akwanyeghị ugwu ma ọ bụghị nobodo nna ya na nụlọ ya. Ma o meghị ọtụtụ ọrụ ike ebe ahụ nihi ekweghị ekwe ha. ### 14 Noge ahụ, Herọd onye tetrarch nụrụ akụkọ banyere Jizọs O kwuru nye ndị ohu ya, Nke a bụ John onye Baptist, o bilitere site nọnwụ, ya mere ike ndị a na-arụ ọrụ nime ya. Nihi na Herod jidere John, kee ya agbụ ma tinye ya nụlọ mkpọrọ nihi Herodias, nwunye nke Philip nwanne ya. Ọ bụ nihi na Jọn gwara ya, Ọ dịghị mma ka i nwe ya. Ma ọ bụ ezie na ọ chọrọ igbu ya, ọ tụrụ egwu ndị igwe mmadụ, nihi na ha weere ya dị ka onye amụma. Ma mgbe e mere mmemme ụbọchị ọmụmụ Herod, nwa nwanyị Herodias gbara egwu netiti ha, ọ masịkwara Herod Ebe ahụ, o ji iyi kwere ya nkwa inye ya ihe ọ bụla ọ ga-arịọ. Ma ya, mgbe nne ya gbara ya ume, o kwuru, Nye m ebe a nelu efere isi Jọn onye na-eme baptizim. Na ọ wutere eze ahụ, maka ndị iyi na ndị nọ ya na-eri nri, ọ nyere iwu ka e nye. Na o zitere onye, o bipụrụ John isi nụlọ mkpọrọ. E buru isi ya nelu efere ma nye ya nwa agbọghọ ahụ, ọ wee buru ya nye nne ya. Ndị na-eso ụzọ ya bịaruru were ozu ahụ lie ya, ma bịa kọọrọ Jisọs. Mgbe Jizọs nụrụ nke a, o si ebe ahụ jiri ụgbọ mmiri pụọ gaa nebe tọgbọrọ nefu naanị ya, ma mgbe igwe mmadụ nụrụ nke a, ha si nobodo dị iche iche jiri ụkwụ soro ya. Mgbe Jizọs pụtara, ọ hụrụ nnukwu igwe mmadụ, o nwere obi ebere nebe ha nọ, ma gwọọ ndị ọrịa ha. Mgbe anyasị mana e meela, ndị na-eso ụzọ ya bịakwutere ya na-ekwu, Ebe a tọgbọrọ nefu, awa ahụ agafeekwala. Zilaga igwe mmadụ ndị a ka ha banye nobodo nta ndị a zụtara onwe ha nri. Ma Jizọs gwara ha, Ha achọghị ịpụ, nyenụ ha ihe iri. Ma ha sịrị ya, Anyị enweghị ihe ọ bụla nebe a karịa ogbe achịcha ise na azụ̀ abụọ. Onye ahụ ma o kwuru, Wetaranụ m ha ebe a. Mgbe o nyere ndị igwe mmadụ iwu ka ha dina ala nelu ahịhịa, o weere ogbe achịcha ise na azụ abụọ, lelie anya neluigwe gọzie ha, gbajie ha ma nye ndị na-eso ụzọ ya ogbe achịcha ndị ahụ, ndị na-eso ụzọ ya wee nye ndị igwe mmadụ. Na ha niile riri ma rijuo afọ, ha chịkọtara iberibe nri ndị fọdụrụ, bụ nkata iri na abụọ jupụtara. Ndị nwoke ndị na-eri nri dị ka puku ise, na-agụnyeghị ndị nwanyị na ụmụaka. Na ozugbo, Jizọs manyere ndị na-eso ụzọ ya ịbanye nụgbọ mmiri ma buru ya ụzọ gafee nofe ọzọ, ruo mgbe ọ ga-ezilaga igwe mmadụ ahụ. Mgbe o chasịrị ndị igwe mmadụ ahụ, ọ rịgoro nugwu ahụ naanị ya ka o kpee ekpere. Mgbe anyasị mere, ọ nọ naanị ya ebe ahụ. Ụgbọ mmiri ahụ nọlarị netiti osimiri ahụ, na-ata ahụhụ site nebili mmiri ndị ahụ, nihi na ifufe ahụ na-emegide ya. Noge nche nke anọ nke abalị ahụ, Jisọs gara nebe ha nọ na-eje ije nelu osimiri ahụ. Mgbe ndị na-eso ụzọ hụrụ ya ka ọ na-aga ije nelu osimiri, ụjọ tụrụ ha, na-ekwu na ọ bụ mbibi, ma site negwu ha tiri mkpu. Ma ozugbo ahụ, Jisọs gwara ha sị, Nweenụ obi ike, ọ bụ m, unu atụla egwu. Nịza ya, Pita sịrị, Onyenwe anyị, ọ bụrụ na ọ bụ gị, nye m iwu ka m bịakwute gị nelu mmiri. Ma o kwuru, Bịa. Mgbe Pita si nụgbọ mmiri rịdata, ọ gara ije nelu mmiri ịbịakwute Jisọs. Ma mgbe ọ hụrụ ifufe siri ike, ọ tụrụ egwu, na mgbe ọ malitere imikpu, ọ tiri mkpu na-ekwu, Onyenwe anyị, zọpụta m. Ozugbo ma Jisọs gbatịrị aka jidere ya ma sị ya, Gị onye nwere obere okwukwe, gịnị mere i ji nwee obi abụọ? Na mgbe ha banyere nime ụgbọ mmiri, ifufe kwụsịrị. Ndị ahụ nọ nụgbọ mmiri bịara kpọọ isiala nye ya na-ekwu, Nezie, ị bụ Ọkpara Chineke. Ma mgbe ha gafesịrị, ha bịara nala Genesaret. Mgbe ndị nwoke nke ebe ahụ matara ya, ha zigara ozi nime mpaghara ahụ niile, ma ha wetaara ya ndị niile nọ nọnọdụ ọjọọ, Na ha nọ na-arịọ ya ka ọ bụrụ na naanị ha ga-emetụ ọnụ uwe ya, na ndị niile metụrụ ya e zọpụtara. ### 15 Mgbe ahụ, ndị ode akwụkwọ na ndị Farisii si Jerusalem bịakwutere Jizọs na-ekwu, Gịnị mere ndị na-eso ụzọ gị ji na-emebi omenala ndị okenye? Nihi na ha adịghị asa aka ha mgbe ha na-eri achịcha. Mana onye ahụ zara sị ha, Gịnị mere unu ji emebi iwu Chineke nihi omenala unu? Nihi na Chineke nyere iwu na-ekwu, Sọpụrụ nna gị na nne gị, na, Onye ọbụla na-ekwulu nna ya ma ọ bụ nne ya ka e jiri ọnwụ gbuo. Unu ma unu na-ekwu, Onye ọ bụla nke ga-asị nna ya ma ọ bụ nne ya, Onyinye ọ bụla ị gaara esite na m nweta bụ onyinye e nyere Chineke, na ya agaghị asọpụrụ nna ya ma ọ bụ nne ya, Na unu mekwara ka iwu Chineke ghara ịdị ire nihi omenala unu. Ndị ihu abụọ, Aịzaya buru amụma nke ọma banyere unu na-ekwu, Ndị mmadụ a na-abịaru m nso site nọnụ ha, sitekwa negbugbere ọnụ ha na-asọpụrụ m, ma obi ha dị anya site na m. Nefu ka ha na-efe m, na-akụzi akụzị iwu nke mmadụ. Ma mgbe o kpọrọ igwe mmadụ ahụ, ọ sịrị ha, Nụrụnụ ma ghọtanụ. Ọ bụghị ihe na-abanye nọnụ na-emerụ mmadụ, kama ihe si nọnụ na-apụta bụ nke na-emerụ mmadụ. Mgbe ahụ, ndị na-eso ụzọ ya bịarutere sị ya, Ị maara na ndị Farisii nụrụ okwu ahụ were iwe? Ma na-aza, o kwuru, Ihe niile a kụrụ nke nna m nke eluigwe na-akụghị ka a ga-ehopu. Hapụ ha, ha bụ ndị nduzi kpuru ìsì nke ndị kpuru ìsì, ma ọ bụrụ na onye kpuru ìsì na-eduzi onye kpuru ìsì, ha abụọ ga-adaba nolulu. Azaghachi ma Pita sịrị ya, Kọwaara anyị ilu a. Ma Jizọs kwuru, Ọ bụ na ruo ugbu a unu ka enweghị nghọta? Ọ bụghị ugbu a unu na-aghọta na ihe niile nke na-abanye nọnụ na-aga nime afọ ma a na-atụpụ ya nime ebe nsị? Mana ihe ndị na-apụta site nọnụ si nobi na-apụta, ọ bụkwa ihe ndị ahụ na-emerụ mmadụ. Nihi na site nobi ka echiche ọjọọ, igbu ọchụ, ịkwa iko, ịgba akwụna, izu ohi, ịgba akaebe ụgha, na nkwulu si apụta. Ihe ndị a bụ ihe ndị na-emerụ mmadụ, mana iri nri na aka a na-asachaghị adịghị emerụ mmadụ. Ma mgbe o si nebe ahụ pụọ, Jisọs wezugara onwe ya gaa nakụkụ ndị Taịa na Saịdọn. Ma lee, nwanyị Kenan si noke ala ndị ahụ pụta tiri mkpu nye ya na-ekwu, Meere m ebere, Onyenwe anyị, Nwa Devid, nwa m nwanyị nọ nọnọdụ ọjọọ nke mmụọ ọjọọ na-achị. Ma ọ zaghị ya okwu ọ bụla. Mgbe ndị na-eso ụzọ ya bịarutere, ha jụrụ ya sị, Zilaga ya, nihi na ọ na-eti mkpu nazụ anyị. Ma ya zara sị, E ziteghị m ma ọ bụghị nime atụrụ ndị furu efu nke ụlọ Izrel. Ma ya bịara kpọrọ isiala nye ya na-ekwu, Onyenwe anyị, nyere m aka. Onye ahụ zara sị, ọ dịghị mma iwere achịcha ụmụaka tụnye nkịta nta. Ọ sịrị, Ee, Onyenwe anyị, maka na ọbụladị nkịta nta na-eri iberibe nri ndị na-esi na tebụl ndi nwe ha daa. Mgbe ahụ, na-aza, Jizọs kwuru ya sị, O nwanyị, okwukwe gị dị ukwu; ka o dịrị gị dịka ị chọrọ. Ma e gwọrọ ada ya site noge ahụ. Jisọs si nebe ahụ pụọ bịa nakụkụ osimiri Galili, mgbe ọ rigooro nugwu ahụ, ọ nọdụrụ ala nebe ahụ. Igwe mmadụ bịakwutere ya, ha ji ndị ngwụrọ, ndị ìsì, ndị ntị chiri, ndị aka ụkwụ kpọnwụrụ na ọtụtụ ndị ọzọ, ha tụnyere ha nụkwụ Jisọs, ọ gwọkwara ha. Ya mere, ìgwè mmadụ nwere mmasị mgbe ha hụrụ ndị ntị chiri na-anụ ihe, ndị ogbi na-ekwu okwu, ndị aka nwere nkwarụ dị mma ahụ ike, ndị ngwụrọ na-eje ije, na ndị ìsì na-ahụ ụzọ, ha wee nye Chineke nke Izrel otuto. Jizọs kpọrọ ndị na-eso ụzọ ya sị, Enwere m ọmịiko nebe igwe mmadụ nọ, nihi na ụbọchị atọ ka ha nọnyerela m ugbu a ma ha enweghị ihe ha ga-eri. Achọghị m ịhapụ ha ka agụụ na-agụ ha, ka ha ghara ịda mba nụzọ. Na ndị na-eso ụzọ ya na-asị ya, Olee ebe anyị ga-esi nweta ogbe achịcha dị ukwuu nọzara a iji meju igwe mmadụ dị ukwuu afọ? Jisọs jụrụ ha, Ogbe achịcha ole ka unu nwere? Ha zara, Asaa, na azụ ole na ole. Ọ nyekwara ndị igwe mmadụ iwu ka ha nọdụ ala nala. Na o were ogbe achịcha asaa na azụ̀ ndị ahụ, o nyechaa ekele, gbawaa ha nye ndị na-eso ụzọ ya, ndị na-eso ụzọ ya nyekwara ìgwè mmadụ. Na ha niile riri ma nwee afọ ojuju, ha chịkọtara iberibe nri nke fọdụrụ, nkata asaa jupụtara. Ndị na-eri nri bụ puku mmadụ anọ, ndị nwoke, na-agụnyeghị ụmụ nwanyị na ụmụaka. Mgbe ọ chụsịrị igwe mmadụ ahụ, ọ banyere nụgbọ mmiri ahụ wee bịa nókè ala Magdala. ### 16 Ndị Farisii na ndị Sadusii bịarutere nso, na-anwa anwa, jụrụ ya ka o site neluigwe gosi ha ihe ịrịba ama. Onye ahụ mana azaghachi sị ha, mgbe uhuruchi meela, unu na-ekwu, ihu igwe ọma, nihi na eluigwe na-acha uhie uhie, Nụtụtụ, taa ga-abụ oyi/oke ifufe, nihi na eluigwe na-acha uhie uhie ma na-agba oji. Unu ndị ihu abụọ, unu maara ka e si amata ihu eluigwe, ma unu enweghị ike ịmata ihe ịrịba ama nke oge? Ọgbọ ọjọọ na nke na-akwa iko na-achọ ihe ịrịba ama, ma a gaghị enye ya ihe ịrịba ama ọ bụla ma e wezụga ihe ịrịba ama nke onye amụma Jona. O hapụrụ ha pụọ. Ma mgbe ndị na-eso ụzọ ya bịara nofe, ha chefuru iwere achịcha. Ma Jizọs gwara ha, Hụnụ ma kpachapụnụ anya banyere ihe na-eko achịcha nke ndị Farisii na ndị Sadusii. Ndị ahụ nọ na-atụgharị uche nime onwe ha na-ekwu, Ọ bụ nihi na anyị eweghị achịcha. Mara ihe, ma Jisọs gwara ha, Gịnị mere unu ji na-atụgharị uche nime onwe unu, unu ndị nwere obere okwukwe, na unu ewetaghị ogbe achịcha? Unu aghọtaghị ugbu a, unu echetaghịkwa ogbe achịcha ise nke ndị puku ise na ọtụtụ nkata unu natara? Ọ bụghị kwa ogbe achịcha asaa nke puku anọ ahụ na ọnụ ọgụgụ nkata unu natara? Kedu ka unu si aghọtaghị na ọ bụghị banyere achịcha ka m gwara unu ka unu kpachara anya banyere ihe na-eko achịcha nke ndị Farisii na ndị Sadusii? Mgbe ahụ, ha ghọtara na ọ bụghị ihe ọ kwuru banyere ịkpachara anya site nihe na-eko achịcha nke achịcha, kama site nozizi nke ndị Farisii na ndị Sadusii. Mgbe Jizọs bịara nakụkụ ndị Sizaria nke Filip, ọ jụrụ ndị na-eso ụzọ ya sị, Ndị mmadụ na-ekwu na mụ onwe m bụ onye, Nwa nke Mmadụ? Ha kwuru sị, Ụfọdụ kwuru na ọ bụ Jọn onye na-eme baptizim, ndị ọzọ kwuru Ịlaịja, ndị ọzọ kwuru Jeremaya ma ọ bụ otu nime ndị amụma. Ọ sịrị ha, Ma unu, onye ka unu na-asị na m bụ? Azaghachi ma, Saimọn Pita kwuru, Gị bụ Kraịst, Ọkpara Chineke dị ndụ. Ma zaa okwu, Jizọs sịrị ya, Ngọzị ka ị bụ, Saimọn Bariọna, nihi na anụ ahụ na ọbara ekpugheghị gị ya, kama Nna m onye nọ neluigwe. Mụ onwe m na-agwakwa gị na gị bụ Peter, na nelu nkume a ka m ga-ewu nzukọ m, na ọnụ ụzọ ama ala mmụọ agaghị emeri ya. M ga-enye gị igodo nke alaeze eluigwe, ihe ọbụla i kere nụwa ga-abụ ihe e kere neluigwe, ihe ọbụla i tọhapụrụ nụwa ga-abụ ihe e tọhapụrụ neluigwe. Mgbe ahụ, o nyere ndị na-eso ụzọ ya iwu ka ha ghara ịgwa onye ọ bụla na ya bụ Jizọs Kraịst. Site na mgbe ahụ, Jizọs malitere igosi ndị na-eso ụzọ ya na ọ dị mkpa ka ọ gaa Jerusalem, taa ahụhụ dị ukwuu naka ndị okenye na ndị isi nchụaja na ndị ode akwụkwọ, ka e gbuo ya, ma nụbọchị nke atọ, a ga-akpọlite ya. Mgbe Peter kpọọrọ ya nakụkụ, ọ malitere ịba ya mba na-ekwu, Chineke ekwela, Onyenwe anyị, nke a agaghị adakwasị gị. Ma mgbe ọ tụgharịrị, ọ sịrị Pita, Gaa nazụ m, ekwensu, ị bụ ihe ịsọ ngọngọ nye m, nihi na ị naghị eche echiche Chineke, kama ị na-eche echiche mmadụ. Mgbe ahụ, Jisọs gwara ndị na-eso ụzọ ya, Ọ bụrụ na onye ọ bụla chọrọ ịbịa nazụ m, ka o jụ onwe ya, buru obe ya, ma soro m. Onye ọbụla nke chọrọ ịzọpụta mkpụrụobi ya ga-atụfu ya, ma onye ọbụla nke tufuru mkpụrụobi ya nihi m ga-achọta ya. Gịnị bụ uru ọ bara mmadụ ọ bụrụ na ọ nweta ụwa niile, ma tufuo mkpụrụobi ya? Ọ bụkwa gịnị ka mmadụ ga-enye iji gbanwee mkpụrụobi ya? Nihi na Nwa nke mmadụ na-achọ ịbịa nebube nke Nna ya na ndị ozi ya, mgbe ahụ ọ ga-akwụghachi onye ọ bụla dịka omume ya. Nezie, ana m agwa ụnụ, ọ dị ụfọdụ nime ndị guzo ebe a, ndị na ha agaghị atọ ụtọ ọnwụ ruo mgbe ha ga-ahụ Ọkpara Mmadụ ka ọ na-abịa nalaeze ya. ### 17 Ma mgbe ụbọchị isii gasịrị, Jizọs kpọọrọ Pita na Jemis na Jọn nwanne ya, o duuru ha gaa nelu ugwu dị elu naanị ha, E gbanwere ụdịdị ya nihu ha, ihu ya nwukwakwara dịka anyanwụ, ma uwe ya ghọrọ ọcha dịka ìhè. Na lee, Mosis na Ịlaịja pụtara nebe ha nọ, ka ha na ya na-akparịta ụka. Nịza okwu, Pita sịrị Jizọs, Onyenwe anyị, ọ dị mma ka anyị nọrọ ebe a. Ọ bụrụ na ị chọrọ, ka anyị wuo ụlọ ikwu atọ nebe a—otu maka gị, otu maka Mosis, na otu maka Ịlaịja. Mgbe ọ ka nọ na-ekwu okwu ya, lee, igwe ojii na-enwu enwu kpuchiri ha ndo, na lee, olu si nigwe ojii ahụ na-ekwu, sị, Nke a bụ Ọkpara m, onye m hụrụ nanya, onye m nwere mmasị na ya; geenụ ya ntị. Na mgbe ndị na-eso ụzọ nụrụ nke a, ha dara kpudo ihu nala ma tụọ oke egwu. Na mgbe Jizọs bịaruru nso metụrụ ha aka ma kwuo, Bilienụ, unu atụla egwu. Mgbe ha welitere anya ha, ha ahụghị onye ọ bụla ma e wezụga naanị Jisọs. Mgbe ha na-arịda site nugwu ahụ, Jisọs nyere ha iwu sị, Unu agwala onye ọ bụla banyere ihe ọhụụ a ruo mgbe Nwa nke Mmadụ ga-esi nọnwụ bilie. Ndị na-eso ụzọ ya jụrụ ya sị, Gịnị mere ndị ode akwụkwọ ji na-ekwu na ọ dị mkpa ka Ịlaịja buru ụzọ bịa? Ma Jisọs zara sị ha, Ilaịja nezie na-abịa mbụ, ọ ga-eweghachikwa ihe niile, Ana asị unu na Ịlaịja abịalarị, ma ha amataghị ya, kama ha mere ya ihe niile ha chọrọ, otu a ka Ọkpara nke Mmadụ ga-esi taa ahụhụ naka ha. Mgbe ahụ, ndị na-eso ụzọ ghọtara na ọ bụ banyere John onye na-eme baptizim ka o kwuru ha okwu. Ma mgbe ha bịara nebe igwe mmadụ nọ, otu nwoke bịakwutere ya, na-egbu ikpere nala nihu ya ma na-ekwu, Onyenwe m, meere nwa m nwoke ebere, nihi na ọnwa na-emetụta ya ma ọ na-ata ahụhụ nke ukwuu, nihi na ọ na-adakarị nime ọkụ ma na-adakarịkwa nime mmiri. M wetara ya nye ndị na-eso ụzọ gị, ma ha enweghị ike ịgwọ ya. Aza ma ọ bụ Jisọs kwuru, Ọ ọgbọ ekwesịghị ntụkwasị obi na nke gbagọrọ agbagọ, ruo mgbe ole ka m ga-anọ na unu? Ruo mgbe ole ka m ga-anagide unu? Wetaranụ m ya ebe a. Jisọs baara ya mba, mmụọ ọjọọ ahụ si na ya pụta, a gwọkwara nwata ahụ site noge awa ahụ. Mgbe ahụ, ndị na-eso ụzọ bịakwutere Jisọs naanị ha, sị, Gịnị mere anyị enweghị ike ịchụpụ ya? Ma Jizọs gwara ha, Nihi ekweghị ekwe unu. Nezie, maka m na-agwa unu, ọ bụrụ na unu nwere okwukwe dị ka otu mkpụrụ mọstad, unu ga-agwa ugwu nke a, Si ebe a kwaga nebe ahụ, ọ ga-akwaga, na ọ dịghị ihe ga-abụ ihe na-agaghị ekwe omume nye unu. Ụdị a apụghị ịpụ ma e wezụga site nekpere na ibu ọnụ. Mgbe ha na-atụgharị na Galili, Jisọs gwara ha, A ga-arara Nwa nke Mmadụ nye naka ndị mmadụ. Ha ga-egbu ya, ma nụbọchị nke atọ, a ga-eme ka o bilie. Ha nwekwara nnọọ mwute. Mgbe ha batara na Kapenawm, ndị na-anakọta ụtụ didrakma bịakwutere Pita sị, Onye nkuzi unu ọ naghị akwụ ụtụ didrakma? Ọ sịrị, ee. Mgbe ọ banyere nụlọ ahụ, Jizọs bururu ya ụzọ gwa ya okwu, sị, Gịnị ka i che, Saimọn? Ndị eze nke ụwa, ọ bụ naka ndị ole ha na-anata ụtụ isi ma ọ bụ ụgwọ? Ọ bụ naka ụmụ ha ka ọ bụ naka ndị ọbịa? Peter gwara ya, sị, Site naka ndị ọzọ. Jesus gwara ya, sị, Ya mere, ụmụ nwere onwe ha. Ka mana anyị ghara ikpasu ha iwe, gaa nosimiri tụnye nko, welie azụ mbụ nke rịgoro, mgbe i meghere ọnụ ya, ị ga-ahụ stater, were ya nye ha nọnọdụ m na gị. ### 18 Noge ahụ, ndị na-eso ụzọ bịakwutere Jizọs na-asị, onye bụ onye ka ibu nalaeze eluigwe? Jizọs kpọrọ nwatakịrị guzobe ya netiti ha wee sị, Nezie, ana m agwa ụnụ, ọ bụrụ na ụnụ atụgharịaghị ma ghọọ dị ka ụmụaka, ụnụ agaghị abanye nalaeze eluigwe. Onye ọ bụla wedara onwe ya ala dị ka nwatakịrị a, ọ bụ onye ka ukwuu nalaeze eluigwe. Na onye ọ bụla ọ bụrụ na ọ nabatara nwata dị otú ahụ otu naha m, ọ na-anabata m, Onye ọ bụla nke mere ka otu nime ụmụntakịrị ndị a ndị kwere na m sụọ ngọngọ, ọ ga-akara ya mma ka a kwụnye nkume igwe nri nke ịnyịnya ibu nolu ya ma mee ka o mikpuo nime oke osimiri. Ahụhụ dịrị ụwa site nihe ndị na-akpata ịsọ ngọngọ, nihi na ọ dị mkpa na ihe ndị na-akpata ịsọ ngọngọ ga-abịa, ma ahụhụ dịrị nwoke ahụ nke ihe na-akpata ịsọ ngọngọ si naka ya bịa. Ọ bụrụ na aka gị maọbụ ụkwụ gị na-eme ka ị jehie, bipụ ha ma tụpụ ha site nahụ gị, ọ ka mma nye gị ịbanye na ndụ mgbe ị bụ ngwụrọ maọbụ onye nwere mmerụ ahụ, karịa inwe aka abụọ maọbụ ụkwụ abụọ ma a tụnye gị nime ọkụ nke ebighị ebi. Ọ bụrụ na anya gị na-eme ka ị jehie, ghapụta ya tụfuo ya, ọ ka mma ka i nwee otu anya banye na ndụ karịa inwe anya abụọ ma a tụba gị nọkụ Gehenna. Hụnụ na unu agaghị eleda otu nime ụmụntakịrị ndị a anya, nihi na ana m agwa unu na ndị mmụọ ozi ha nọ neluigwe na-ahụ ihu Nna m nọ neluigwe mgbe niile. Nwa nke Mmadụ bịara ịzọpụta ndị furu efu. Gịnị ka unu chere? Ọ bụrụ na nwoke ọ bụla nwere narị atụrụ ma otu nime ha akpafu, ọ gaghị ahapụ iri itoolu na itoolu nugwu, gaa chọọ nke ahụ na-akpafu? Na ọ bụrụ na ọ chọta ya, nezie asị m unu na ọ na-aṅụrị ọṅụ maka ya karịa maka iri itoolu na itoolu ndị na-akpafughị. Ọ bụghị uche Nna unu nke bi neluigwe ka otu nime ụmụntakịrị ndị a laa niyi. Ọ bụrụ na nwanne gị nwoke emehie megide gị, gaa baara ya mba netiti gị na ya naanị. Ọ bụrụ na ọ nụrụ gị, ị nwetala nwanne gị nwoke. Ọ bụrụ na ọ gaghị ege ntị, kpọrọ otu onye maọbụ mmadụ abụọ soro gị, ka e si nọnụ ndị akaebe abụọ maọbụ atọ guzobe okwu ọ bụla. Ọ bụrụ na ọ leghara ha anya, gwa nzukọ. Ọ bụrụ na ọ legharakwa nzukọ anya, ka ọ bụrụ gị dịka onye mba ọzọ na onye ọna ụtụ isi. Nezie, ana m agwa unu, ihe niile ọbụla unu kere nụwa ga-abụ nke e kere neluigwe, na ihe niile ọbụla unu tọhapụrụ nụwa ga-abụ nke e tọhapụrụ neluigwe. Ọzọkwa, nezie ana m agwa unu na ọ bụrụ na mmadụ abụọ nime unu ekwekọrịta nelu ụwa banyere ihe ọ bụla ha ga-arịọ, ọ ga-emezuru ha site naka Nna m nke bi neluigwe. Nihi na ebe mmadụ abụọ ma ọ bụ atọ zukọtara naha m, ebe ahụ ka m nọ netiti ha. Mgbe ahụ, Pita bịakwutere ya sị, Onyenwe anyị, ugboro ole ka nwanne m ga-emehie megide m, m ga-agbagharakwa ya? Ọ bụ ruo ugboro asaa? Jizọs gwara ya, Ọ bụghị ruo ugboro asaa ka m na-agwa gị, kama ruo iri asaa ugboro asaa. Nihi nke a, e mere ka alaeze nke eluigwe yiri nwoke eze, onye chọrọ idozi okwu na ndị ohu ya. Mgbe ọ bidoro ikpe akwụkwọ, e wetaara ya otu onye ji ụgwọ nke talent puku iri. Ebe ọ bụ na o nweghị ike ịkwụghachi ụgwọ, onye nwe ya nyere iwu ka e ree ya na nwunye ya na ụmụ ya na ihe niile o nwere, ka e si otu a kwụọ ụgwọ ahụ. Nịdaba ya mere, ohu ahụ kpọrọ isiala ya na-ekwu, Onyenwe m, nwee ndidi nebe m nọ, aga m akwụghachiri gị ihe niile. Nihi na o nwere obi ebere, nna ukwu nke ohu ahụ tọhapụrụ ya ma kagbuo ya ụgwọ ahụ. Mgbe ọ pụchara, ohu ahụ chọtara otu nime ndị ohu ibe ya, onye ji ya otu narị denarii, o jidere ya malite ịnyagbu ya na-asị, Kwụghachi m ihe ị ji. Nịdaba ya mere, onye nnọọ ohu ya nụkwụ ya nọ na-arịọ ya na-ekwu, Nwee ndidi nebe m nọ, m ga-akwụghachi gị. Ma onye ahụ achọghị, kama ọ gara tụba ya nụlọ mkpọrọ ruo mgbe ọ ga-akwụghachi ụgwọ ahụ. Mgbe ndị ohu ibe ya hụrụ ihe merenụ, o wutere ha nke ukwuu, ha bịakwara kọwaara onyenwe ha ihe niile merenụ. Mgbe ahụ, onyenwe ya kpọrọ ya sị ya, Ohu ọjọọ, ụgwọ ahụ niile ka m hapụrụ gị, ebe ị rịọrọ m. Ọ bụghị na ọ dị mkpa na gị nwekwa obi ebere nahụ ohu ibe gị, dịka m nwere obi ebere nahụ gị? Onyenwe ya were iwe were nye ya naka ndị na-ata mmadụ ahụhụ ruo mgbe ọ ga-akwụghachi ihe niile o ji ya. Otu a ka Nna m nke eluigwe ga-emekwa unu, ọ bụrụ na onye ọ bụla nime unu agbagharaghị nwanne ya site nobi unu njehie ha. ### 19 Ọ dị mgbe Jizọs gụchara okwu ndị a, ọ si na Galili pụọ wee bata nókè ala Judiya, nofe osimiri Jordan. Na ìgwè mmadụ ọtụtụ sochiri ya, ọ gwọkwara ha ebe ahụ. Na ndị Farisi bịakwutere ya na-anwa ya ma na-asị ya, Ọ bụ o kwere omume nwoke ịhapụ nwunye ya nihi ihe ọ bụla kpatara? Ma ya na-aza sịrị ha, Ọ bụ na unu agụbeghị na onye kere ihe si na mmalite mee ha nwoke na nwanyị, ma kwuo, Nihi nke a, nwoke ga-ahapụ nna ya na nne ya ma rapara nwunye ya, ha abụọ ga-aghọkwa otu anụ ahụ. Ya mere, ha abụghịzi abụọ, kama ha bụ anụ ahụ otu. Ihe nke Chineke jikọtara ọnụ, ka mmadụ ghara ikewa. Ha na-asị ya, Gịnị mere Mosis nyere iwu ka e nye akwụkwọ nke ịgbasa alụkwaghịm ma hapụ ya? Ọ gwara ha sị na Mosis kwere unu ka unu chụpụ ndị nwunye unu nihi obi ike unu, ma site na mmalite, ọ bụghị otu a e mere ya. Ana m agwa ụnụ na onye ọbụla nke ga-achụpụ nwunye ya ma ọ bụghị nihi ịkwa iko wee lụọ nwanyị ọzọ, ọ na-akwa iko, nakwa onye lụrụ nwanyị a chụpụrụ na-akwa iko. Ndị na-eso ụzọ ya sịrị ya, Ọ bụrụ na otu a ka ihe kpatara nke nwoke na nwanyị dị, ọ baghị uru ịlụ nwanyị. Ọ bụ ma ọ gwara ha, Ọ bụghị mmadụ niile na-anabata okwu a, kama naanị ndị e nyere ya. Nihi na e nwere ndị eunuch ndị e mụrụ otu a site nafọ nne ha. E nwekwa ndị eunuch ndị ndị mmadụ mere ka ha bụrụ eunuch, ma e nwekwa ndị eunuch ndị mere onwe ha eunuch nihi alaeze eluigwe. Onye nwere ike ịnabata ya ka o nabata ya. Mgbe ahụ, e wetaara ya ụmụaka ka o tinye ha aka nisi ma kpekwaa ekpere, ma ndị na-eso ụzọ ya baara ha mba. Ma Jisọs kwuru, Hapụnụ ụmụaka ndị a, unu egbochikwala ha ịbịa nso m, nihi na ndị dị otú a nwere alaeze eluigwe. Mgbe o tinyere aka ya nelu ha, o si ebe ahụ pụọ. Ma lee, otu onye bịara nso gwara ya, Onye nkuzi ọma, gịnị ọma ka m ga-eme ka m nwee ndụ ebighị ebi? Ọ ma gwara ya, Gịnị mere i ji akpọ m onye ọma? Ọ dịghị onye ọma ma ọ bụghị naanị Chineke. Ọ bụrụ na ị chọrọ ịbanye na ndụ ahụ, debe iwu ndị ahụ. Ọ sịrị ya, Ụdị gịnị? Ma Jizọs kwuru, Ị gaghị egbu mmadụ, ị gaghị akwa iko, ị gaghị ezu ohi, ị gaghị agba akaebe ụgha, Sọpụrụ nna gị na nne gị, ị ga-ahụkwa onye agbata obi gị nanya dị ka onwe gị. Nwa okorobịa ahụ sịrị ya, Ihe niile ndị a ka m debela site na mgbe m bụ nwata, gịnị ka m ka na-enweghị? Jizọs gwara ya, Ọ bụrụ na ị chọrọ ịbụ onye zuruoke, gaa ree ihe onwunwe gị niile ma nye ndị ogbenye, ị ga-enwekwa akụ neluigwe, bịa soro m. Mgbe nwa okorobịa ahụ nụrụ okwu ahụ, ọ gawara na-eru ụjụ, nihi na o nwere ọtụtụ ihe onwunwe. Ma Jisọs gwara ndị na-eso ụzọ ya, nezie ana m agwa unu na ọ ga-esiri onye ọgaranya ike ịbanye nalaeze nke eluigwe. Ọzọ, ana m agwa unu, ọ dị mfe ka ịnyịnya kamel site nanya agịga gafee karịa ka onye ọgaranya banye nalaeze Chineke. Mgbe ndị na-eso ụzọ ya nụrụ nke a, o juru ha anya nke ukwuu, ha na-asị, Onye pụrụ ịzọpụta onwe ya? Lere anya, ma Jizọs gwara ha, Naka mmadụ, nke a apụghị ime, ma naka Chineke ihe niile pụrụ ime. Mgbe ahụ, Peter zara sị ya, Lee, anyị ahapụla ihe niile ma soro gị, gịnị ka ọ ga-abụ nye anyị? Ma Jizọs gwara ha, Nezie, ana m agwa unu na unu ndị sooro m, noge mụgharị ọhụrụ, mgbe Ọkpara Mmadụ ga-anọdụ nocheeze ebube ya, unu onwe unu ga-anọdụkwa nocheeze iri na abụọ na-ekpe ikpe ebo iri na abụọ nke Izrel. Onye ọ bụla hapụrụ ụlọ ma ọ bụ ụmụnne ndị nwoke ma ọ bụ ụmụnne ndị nwanyị ma ọ bụ nna ma ọ bụ nne ma ọ bụ nwunye ma ọ bụ ụmụ ma ọ bụ ala ubi nihi aha m, ga-anata ihe narị okpukpu ma keta ndụ ebighị ebi. Ọtụtụ ndị mbụ ga-abụ ndị ikpeazụ, ndị ikpeazụ ga-abụkwa ndị mbụ. ### 20 Nihi na alaeze nke eluigwe yiri nwoke nna ukwu ụlọ, onye pụrụ nisi ụtụtụ ịgbazite ndị ọrụ nubi vaịn ya. Mgbe o kwekọrịtara na ndị ọrụ maka denarius otu ụbọchị, o zitere ha nubi vaịn ya. Ma mgbe ọ pụrụ nihe dị ka elekere nke atọ, ọ hụrụ ndị ọzọ ka ha guzo na-enweghị ọrụ nahịa, O gwara ndị ahụ sị, Gaanụ unu onwe unu nubi vaịn ahụ, ihe ọ bụla bụ ihe ziri ezi ka m ga-enye unu. Ndị ahụ mana ha gara. Ọzọ, ọ pụtara nihe dị ka elekere nke isii na nke itoolu, o mere otu ihe ahụ. Gbasara nke iri na otu oge, mgbe ọ pụrụ, ọ chọtara ndị ọzọ ka ha guzo na-enweghị ọrụ, ọ sịrị ha, Gịnị mere unu ji guzo ebe a ụbọchị dum na-enweghị ọrụ? Ha na-agwa ya, na onweghị onye goro anyị ọrụ. Ọ gwara ha, Gaanụ, unu onwe unu, banye nubi vaịn ahụ, ihe ọ bụla bụ nke ziri ezi ka unu ga-anata. Mgbe anyasị gasịrị, nna ukwu nke ubi vaịn gwara onye nlekọta ya sị, Kpọọ ndị ọrụ ma kwụọ ha ụgwọ ọrụ ha, malite na ndị ikpeazụ ruo na ndị mbụ. Mgbe ndị bịara nihe dị ka awa nke iri na otu bịara, ha natara otu denarius notu notu. Mgbe ndị mbụ bịara, ha chere na ha ga-anata karịa, ma ha nwekwara naanị otu denarius ọ bụla. Mgbe ha natara ya, ha tamuru ntamu megide onye nwe ụlọ ahụ Na-ekwu na ndị a bụ ndị ikpeazụ mere naanị otu awa, ma i meela ha ka ha bụrụ ndị nha anya anyị bụ ndị buuru ibu nke ụbọchị na oke okpomọkụ. Mana ya zara sị otu nime ha, Enyi, anaghị m emejọ gị, ọ bụghị denarius ka ị kwekọrịtara m? Bulie nke gị ma gaa, achọrọ m inyekwa onye ikpeazụ a dịka m nyere gị, Ọ bụ na o kwesịghị ekwe m ime ihe m chọrọ nihe nke m? Ọ bụ na anya gị jọrọ njọ nihi na m dị mma? Otu a ka ndị ikpeazụ ga-abụ ndị mbụ, ndị mbụ abụrụkwa ndị ikpeazụ, nihi na ọtụtụ bụ ndị a kpọrọ oku, ma ole na ole bụ ndị a họpụtara. Ma mgbe Jizọs na-aga Jerusalem, o kpọọrọ ndị na-eso ụzọ ya iri na abụọ ahụ naanị ha nọ nụzọ ma gwa ha okwu, Lee, anyị na-aga elu banye na Jerusalem, na Nwa nke mmadụ a ga-enyefe naka ndị isi nchụaja na ndị ode akwụkwọ, ha ga-amakwa ya ikpe ọnwụ. Na ha ga-enyefe ya naka mba ndị ọzọ ka e jiri ya kwaa emo, pịa ya ụtarị, ma kpọgide ya nobe, ma nụbọchị nke atọ, ọ ga-ebili. Mgbe ahụ, nne ụmụ ndị ikom Zebedi soro ụmụ ya ndị ikom bịakwutere ya, na-akpọ isiala ma na-arịọ ya ihe. Ọ ma sị ya, Gịnị ka ị chọrọ? Ọ sịrị ya, Kwuo ka ụmụ m ndị ikom abụọ ndị a nọdụ ala, otu naka nri gị na otu naka ekpe gị nalaeze gị. Azaghachi ma Jisọs kwuru, unu amaghị ihe unu na-arịọ. Unu nwere ike ịṅụ iko nke m na-aga ịṅụ, ma ọ bụ baptizim nke m na-eme ka e mee m baptizim? Ha gwara ya, anyị nwere ike. Ọ sịrị ha, Nezie, unu ga-aṅụ iko m, a ga-emekwa unu baptizim nke m na-eme, ma ịnọdụ ala naka nri m na naka ekpe m abụghị nke m inye, kama ọ bụ maka ndị ahụ Nna m kwadooro ya. Ma mgbe ndị iri ahụ nụrụ ya, ha were iwe banyere ụmụnne abụọ ahụ. Ma Jisọs kpọrọ ha sị, Unu maara na ndị ọchịchị nke mba ndị ahụ na-achị ha nike, na ndị ukwu na-eji ikike achị ha. Ọ bụghị otu a ọ ga-adị netiti unu, kama onye ọ bụla chọrọ netiti unu ịbụ onye ukwu, ọ ga-abụ ohu unu. Na onye ọ bụla ọ bụrụ na ọ chọrọ nime unu ịbụ nke mbụ, ọ ga-abụ ohu unu. Dị ka Nwa nke mmadụ ọ bụghị bịara ka e jere ya ozi, kama ịjere ozi na inye mkpụrụ obi ya dị ka ụgwọ mgbapụta nọnọdụ ọtụtụ. Ma mgbe ha na-apụ site na Jeriko, ìgwè mmadụ dị ukwuu soro ya. Na lee, ndị kpuru ìsì abụọ nọ ọdụ nakụkụ ụzọ, mgbe ha nụrụ na Jizọs na-agafe, ha tiri mkpu na-ekwu, Meere anyị ebere, Onyenwe anyị, Nwa Devid. Mana igwe mmadụ baara ha mba ka ha kwụsị ikwu okwu, ma ha tiri mkpu karịa na-ekwu, meere anyị ebere, Onyenwe anyị, nwa Devid. Na Jisọs guzoro ọtọ kpọrọ ha sị, Gịnị ka unu chọrọ ka m meere unu? Ha sịrị ya, Onyenwe anyị, ka e meghee anya anyị. Jizọs nwere ọmịiko ma metụ anya ha aka, ozugbo ahụ, anya ha hụrụ ụzọ, ha wee soro ya. ### 21 Mgbe ha rutere nso na Jerusalem wee bata na Bethphage nakụkụ Ugwu Oliv, mgbe ahụ Jizọs zipụrụ ndị na-eso ụzọ ya abụọ Na-agwa ha okwu, sị, Gaanụ nobodo nta ahụ dị nihu unu, ozugbo unu ga-ahụ ịnyịnya ibu e kere eke na nwa ya nọnyere ya, tọpụnụ ha wetaranụ m. Ọ bụrụkwa na onye ọ bụla agwa unu ihe ọ bụla, unu ga-asị na Onyenwe anyị chọrọ ha, ọ ga-ezigakwa ha ozugbo. Nke a niile mere ka e wee mezuo ihe e kwuru site nọnụ onye amụma na-ekwu, Gwanụ ada Zion, lee, eze gị na-abịakwute gị, ọ dị nwayọọ ma na-anọkwasị nelu ịnyịnya ibu na nwa ịnyịnya ibu, nwa nke anụmanụ a na-eji arụ ọrụ. Ma ndị na-eso ụzọ gara ma mee dịka Jizọs nyere ha iwu, Ha kpọtara ịnyịnya ibu ahụ na nwa ịnyịnya ibu ahụ, tinyekwa uwe ha nelu ha, ọ nọdụkwara ala nelu ha. Ọtụtụ ìgwè mmadụ gbasara uwe ha nụzọ, ebe ndị ọzọ na-egbutu alaka osisi ma na-agbasa ha nụzọ. Ma ìgwè mmadụ ndị na-aga nihu na ndị na-eso na-eti mkpu na-asị, Hosana nye Nwa Devid! Onye a gọziri agọzi bụ onye na-abịa naha Onyenwe anyị! Hosana nebe kachasị elu! Mgbe ọ banyere na Jerusalem, obodo niile mara jijiji na-asị, Onye bụ nke a? Ma ìgwè mmadụ nọ na-ekwu, Nke a bụ Jisọs onye amụma si Nazaret nke Galili. Jisọs banyere nụlọ nsọ Chineke, chụpụ ndị niile na-ere ahịa na ndị na-azụ ahịa nụlọ nsọ ahụ, kwatuo tebụl ndị na-agbanwe ego nakwa oche ndị na-ere nduru. Ọ sịrị ha, E dere ya, A ga-akpọ ụlọ m ụlọ ekpere, ma unu meela ya ọgba ndị ohi. Ndị ngwụrọ na ndị kpuru ìsì bịakwutere ya nụlọ nsọ, ọ gwọrọ ha niile. Hụchara ma ndị isi nchụàjà na ndị ode akwụkwọ ihe ịtụnanya nke o mere na ụmụaka na-eti mkpu nime ụlọnsọ na-ekwu, Hosana nye nwa Devid, ha were iwe. Na m sị ya, Ị na-anụ ihe ndị a na-ekwu? Ma Jisọs sị ha, Ee, ọ dịghị mgbe unu gụrụ na site nọnụ ụmụaka na ndị na-aṅụ ara ị kwadoro otuto? Ma ọ hapụrụ ha pụọ nèzí obodo ahụ gaa Betani, ma nọrọ ebe ahụ. Nụtụtụ, mgbe ọ na-alọghachi nobodo, agụụ gụrụ ya. Mgbe ọ hụrụ otu osisi fig nakụkụ ụzọ, ọ bịakwutere ya, ma ọ chọghị ihe ọ bụla na ya ma e wezụga naanị akwụkwọ, ọ sịrị ya, Site naka gị, mkpụrụ agaghị adịkwa ruo mgbe ebighị ebi. Osisi fig ahụ kpọnwụkwara ozugbo. Na mgbe ndị na-eso ụzọ hụrụ ya, ha nwere mmasị nke ukwuu na-asị, Kedu ka osisi fiig ahụ si kpọnwụọ ozugbo? Azaghachi ma Jisọs kwuru ha, Amen, asị m unu, ọ bụrụ na unu nwere okwukwe ma unu enweghị obi abụọ, ọ bụghị naanị ihe nke osisi fig unu ga-eme, kama ọ bụrụgodị na unu agwa ugwu a, Bulie onwe gị ma tụnye onwe gị nime osimiri, ọ ga-emezu. Na ihe niile ọ bụla unu rịọrọ nekpere na-ekwere, unu ga-anata. Mgbe o bịara nụlọ nsọ ahụ, ndị isi nchụaja na ndị okenye nke ndị mmadụ bịakwutere ya mgbe ọ na-akụzi, na-asị, Nụdị ikike gịnị ka ị na-eme ihe ndị a, na onye nyere gị ikike a? Aza ma Jizọs sịrị ha, Aga m ajụ unu mụ okwu otu, nke ọ bụrụ na unu gwa m, mụ ga-agwa unu na gịnị ikike m ji eme ihe ndị a. Baptizim nke John si ebee ka ọ bụ, si eluigwe ka ọ bụ si naka ụmụ mmadụ? Ma ha nọ na-atụgharị uche nime onwe ha na-ekwu, Ọ bụrụ na anyị asị, Si eluigwe, ọ ga-ajụ anyị, Gịnị mere unu ekwenyeghị ya? Ọ bụrụ na anyị ekwu na ọ si naka mmadụ, anyị na-atụ egwu igwe mmadụ, nihi na ha niile were Jọn dịka onye amụma. Na ịza Jizọs, ha sịrị, Anyị amaghị. O sịkwara ha na ya onwe ya, Ọ bụghị m na-agwa unu nụdị ikike m ji eme ihe ndị a. Gịnị ka ọ dị ka nye unu? Otu nwoke nwere ụmụ abụọ, ọ bịakwutere nke mbụ sị ya, Nwa m, gaa taa rụọ ọrụ nubi vaịn m. Ma onye ahụ zara sị, Achọghị m, ma emesia, mgbe o chegharịrị, ọ gara. Ma mgbe ọ bịaruru nke abụọ, o kwuru otu ahụ. Ma ya zaa sị, Mụ, onyenwe m, ma ọ gaghị. Onye nime mmadụ abụọ ahụ mere uche nna? Ha sịrị ya, Nke mbụ. Jisọs gwara ha, Nezie, ana m agwa unu na ndị ọna ụtụ na ndị akwụna na-ebu unu ụzọ banye nalaeze Chineke. Nihi na John bịakwutere unu nụzọ ezi omume, ma unu ekwenyeghị ya, ma ndị ọnụ ụtụ isi na ndị akwụna kwenyere ya, unu hụrụ nke a ma unu echegharịghị emesia iji kwere ya. Nụrụ ilu ọzọ. E nwere otu nwoke bụ nna-ukwu ụlọ, onye kụrụ ubi vaịn ma gbaa ya mgbidi gburugburu, gwuo ebe ịzọcha mmanya nime ya, wuo ụlọ elu, gbaziri ya ndị ọrụ ubi, ma gaa mba ọzọ. Mgbe oge mkpụrụ osisi rutere, o zigara ndị ohu ya ka ha gakwuru ndị ọrụ ugbo were mkpụrụ osisi ya. Ma ndị ọrụ ugbo ahụ jidere ndị ohu ya, otu onye ka ha tiri ihe, otu onye ka ha gburu, otu onye ka ha ji nkume tugbuo. Ọzọ, o zitere ndị ohu ndị ọzọ karịrị ndị mbụ, ma ha mesoro ha otu ahụ. Emechaa, o zigaara ha nwa ya nwoke na-ekwu, Ha ga-asọpụrụ nwa m nwoke. Ma ndị ọrụ ugbo ahụ hụrụ nwa nwoke ahụ, ha kwuru nime onwe ha, Nke a bụ onye nketa, bịanụ ka anyị gbuo ya ma nweta ihe nketa ya. Ha jidere ya chụpụ ya nèzí ubi vaịn ahụ ma gbuo ya. Mgbe ya mere onye nwe ubi vaịn bịa, gịnị ka ọ ga-eme ndị ọrụ ugbo ndị ahụ? Ha na-agwa ya, Ọ ga-ebibi ndị ọjọọ ahụ nke ọjọọ, ma were ubi vaịn ahụ nye ndị ọrụ ugbo ndị ọzọ, bụ ndị ga-enyeghachi ya mkpụrụ noge ha. Jizọs sịrị ha, Ọ dịghị mgbe unu gụrụ nime ihe odide ndị ahụ, Nkume nke ndị na-ewu ụlọ jụrụ, nke a ghọrọ isi nkuku, site na Onyenwe anyị ka nke a mere, ọ bụkwa ihe ịtụnanya nanya anyị? Nihi nke a, ana m agwa ụnụ na a ga-ewepu alaeze Chineke naka ụnụ ma nye ya mba na-amị mkpụrụ ya. Onye ọ bụla dara nelu nkume a ga-agbaji, ma onye ọ bụla ọ dakwasịrị, ọ ga-etipịa ya. Na mgbe ndị isi nchụaja na ndị Farisii nụrụ ilu ya, ha matara na ọ bụ banyere ha ka ọ na-ekwu. Ma mgbe ha na-achọ ijide ya, ha tụrụ egwu ndị igwe mmadụ, nihi na ha were ya dị ka onye amụma. ### 22 Mgbe Jizọs zara ọnụ, ọ gwara ha ọzọ nilu, na-ekwu, E mere ka alaeze nke eluigwe yiri otu eze, onye mere oriri alụmdi na nwunye maka nwa ya nwoke. O zigara ndị ohu ya ka ha kpọọ ndị a kpọrọ ọkụ noriri alụmdi na nwunye, ma ha achọghị ịbịa. Ọzọ, o zigara ndị ohu ndị ọzọ na-ekwu, Gwanụ ndị a kpọrọ ọkụ, lee, nri m kacha mma akwadoola m, ehi m na anụ ndị a zụrụ nke ọma e gburu egbu, ihe niile adịkwala njikere, bịanụ na mmemme alụmdi na nwunye. Ma ndị ahụ leghara anya gara, otu onye gara nubi nke ya, onye ọzọ gara nahịa nke ya. Ndị fọdụrụ meriri ndị ohu ya, mekwaa ha ihe ọjọọ ma gbuo ha. Mgbe eze ahụ nụrụ, o were iwe, o zigara ndị agha ya, laa ndị ogbu mmadụ ahụ niyi ma gbaa obodo ha ọkụ. Mgbe ahụ, ọ gwara ndị ohu ya, Nezie, oriri alụmdi na nwaanyị ahụ adịla njikere, ma ndị a kpọrọ ọkụ abụghị ndị kwesịrị ekwesị. Ya mere, gaanụ nebe okporo ụzọ si agafe, kpọọnụ ndị niile unu hụrụ ka ha bata nemume alụmdi na nwunye. Ndị ohu ndị ahụ pụrụ gaa nokporoụzọ ndị ahụ chịkọtara mmadụ niile ha chọtara, ma ndị ọjọọ ma ndị ọma, e wee mejupụta mmemme alụmdi na nwunye ahụ ndị nọ ala iri nri. Mgbe eze banyere ka ọ hụ ndị nọ na-edina ala, ọ hụrụ ebe ahụ otu nwoke na-eyighị uwe oriri alụmdi na nwunye Na ọ sị ya, Enyi, kedụ ka i si bata ebe a na-enweghị uwe oriri alụmdi na nwunye? Ma o mechiri ọnụ. Mgbe ahụ, eze gwara ndị na-eje ozi, Kechienụ ụkwụ ya na aka ya, bulienụ ya ma tụpụnụ ya nime ọchịchịrị nke mpụga, ebe ahụ ka ịkwa ákwá na ịta ikikere nke ezé ga-adị. Nihi na ọtụtụ ndị ka a na-akpọ ọkụ, ma ole na ole ka a na-ahọpụta. Mgbe ahụ, ndị Farisii gara were kansụl ka ha nwee ike jide ya nọnya site nokwu. Na ha zigara ya ndị na-eso ụzọ ha na ndị Herod na-ekwu, Onye nkuzi, anyị maara na ị bụ onye eziokwu nakwa na ị na-akụzi ụzọ Chineke neziokwu, na ọ dịghị ihe na-emetụta gị banyere onye ọ bụla, nihi na ị naghị ele mmadụ anya nihu. Gwa anyị ya mere, gịnị ka i chere? Ọ dị mma inye Siza ụtụ isi ka ọ bụ na ọ dịghị? Ma mgbe Jisọs matara ihe ọjọọ ha, ọ sịrị, gịnị mere unu ji na-anwale m, unu ndị ihu abụọ? Gosikwa m mkpụrụ ego nke ụtụ isi. Ma ha wetaara ya denarius. Na ọ sịrị ha, Onye ka oyiyi a na ihe e dere ede a bụ nke ya? Ha gwara ya, Nke Siza. Mgbe ahụ ọ gwara ha, Nyeghachinụ ya mere ihe ndị nke Siza nye Siza na ihe ndị nke Chineke nye Chineke. Mgbe ha nụrụ nke a, o juru ha anya, ha hapụrụ ya pụọ. Nụbọchị ahụ, ndị Sadusii bịakwutere ya, bụ ndị na-ekwu na mbilite nọnwụ adịghị, ma ha jụrụ ya ajụjụ Na-ekwu, Onye nkuzi, Mosis kwuru, Ọ bụrụ na onye ọ bụla anwụọ na-enweghị ụmụ, nwanne nwoke ya ga-alụ nwunye ya ma bulie mkpụrụ nye nwanne nwoke ya. Ọ dị ụmụnne ndị ikom asaa netiti anyị, onye mbụ lụrụ nwunye wee nwụọ, ebe ọ bụ na o nweghị mkpụrụ, o hapụrụ nwunye ya nye nwanne ya nwoke, Notu aka ahụ, nke abụọ na nke atọ, ruo nke asaa. Nikpeazụ, mgbe ha niile nwụsịrị, nwanyị ahụ nwụkwara. Nime mbilite nọnwụ ahụ, nwanyị ahụ ga-abụ nke onye ole nime ndị asaa? Nihi na ha niile nwere ya. Ọ zara mana Jizọs gwara ha, Unu na-eduhie nihi na unu amaghị ihe e dere ede nakwa ike nke Chineke. Nihi na na mbilite nọnwụ, ha adịghị alụ nwanyị, a naghịkwa enye ha nalụmdi, kama ha dị ka ndị ozi Chineke nọ neluigwe. Ma gbasara mbilite nọnwụ nke ndị nwụrụ anwụ, ọ bụ na unu agụbeghị ihe Chineke gwara unu, mgbe o kwuru, Mụ bụ Chineke nke Abraham na Chineke nke Isaac na Chineke nke Jacob; Chineke abụghị Chineke nke ndị nwụrụ anwụ, kama ọ bụ Chineke nke ndị dị ndụ. Na mgbe ìgwè mmadụ nụrụ nke a, o juru ha anya na nkuzi ya. Ndị Farisi nụrụ na o mechiela ọnụ ndị Sadusii, ha kpọkọtara onwe ha ọnụ, Na otu onye nime ha, bụ ọkàikpe, jụrụ ya ajụjụ na-anwa ya, na-ekwu, Onye nkuzi, olee iwu dị ukwuu nime iwu? Ma Jizọs gwara ya, Ị ga-ahụ Onyenwe anyị bụ Chineke gị nanya nobi gị niile, na mkpụrụ obi gị niile, na uche gị niile. Nke a bụ iwu mbụ na nke ukwu. Nke abụọ ma yiri nke a, ị ga-ahụ onye agbata obi gị nanya dị ka onwe gị. Nime iwu abụọ ndị a, iwu niile na ndị amụma kwụgidere. Mgbe a chịkọtara ndị Pharisee, Jisọs jụrụ ha ajụjụ Na-ekwu, Gịnị ka ọ dị unu banyere Kraịst? Nwa onye ka ọ bụ? Ha gwara ya, Nke Devid. Ọ na-asị ha, Kedu ka Devid si nime Mmụọ na-akpọ ya Onyenwe anyị na-ekwu? Onyenwe anyị gwara Onyenwe anyị m, Nọdụ naka nri m ruo mgbe m ga-eme ndị iro gị ka ha bụrụ ihe ịzọkwasị ụkwụ nke ụkwụ gị. Ọ bụrụ ya mere David na-akpọ ya Onyenwe anyị, olee otú ọ ga-esi bụrụ nwa ya? Na ọ dịghị onye nwere ike ịza ya okwu, ọ dịghịkwa onye nwere obi ike site nụbọchị ahụ ịjụ ya ajụjụ ọzọ. ### 23 Mgbe ahụ, Jizọs gwara ìgwè mmadụ na ndị na-eso ụzọ ya okwu. Na-ekwu, Nelu oche nke Moses ka ndị ode akwụkwọ na ndị Farisi nọdụrụ ala. Ya mere, ihe niile dị ukwuu nke ha ga-agwa unu idebe, debeenụ ma meekwanụ, ma dịka ọrụ ha, unu emela, nihi na ha na-ekwu okwu, ma ha adịghị eme. Ha na-eke nihi na ibu dị arọ na nke siri ike ibu, ma ha na-etinye ya nelu ubu ndị mmadụ, ma ha ji mkpịsị aka ha, ha achọghị imegharị ha. Mana ihe niile ha na-eme bụ ka ndị mmadụ hụ ha. Nihi na ha na-eme ka ihe nchekwa ha sara mbara ma na-eme ka ọnụ ọnụ uwe ha buru ibu, Ha hụrụ nanya ebe nsọpụrụ nime oriri na oche ndị isi nime ọgbakọ. na ekele nahịa na ịbụ onye a na-akpọ site naka ụmụ mmadụ rabi rabi. Ma unu ekwela ka a kpọọ unu rabbi, nihi na otu onye bụ onye nkuzi unu, bụ Kraịst, ma unu niile bụ ụmụnne. Ma unu akpọkwala onye ọ bụla nna unu nụwa, nihi na otu onye bụ Nna unu, onye nọ neluigwe. Ọ bụghịkwa ka a kpọọ unu ndị nkuzi, nihi na otu onye bụ onye nkuzi unu, bụ́ Kraịst. Onye ahụ mara ebe ka ukwuu netiti unu ga-abụ odibo unu. Onye ọ bụla nke na-ebuli onwe ya elu ka a ga-eweda ala, ma onye ọ bụla nke na-eweda onwe ya ala ka a ga-ebuli elu. Ahụhụ dịrị unu, ndị ode akwụkwọ na ndị Farisii ndị ihu abụọ, nihi na unu na-eripịa ụlọ ndị inyom di ha nwụrụ, ma site nịgba ama na-ekpe ekpere ogologo oge. Nihi nke a, unu ga-anata ikpe dị ukwuu karịa. Ahụhụ dịrị unu, ndị ode akwụkwọ na ndị Farisii ndị ihu abụọ, nihi na unu na-emechi alaeze nke eluigwe nihu ụmụ mmadụ. Unu nonwe unu anaghị abanye, unu adịghịkwa ahapụ ndị na-achọ ibanye ka ha banye. Ahụhụ dịrị unu, ndị ode akwụkwọ na ndị Farisii ndị ihu abụọ, nihi na unu na-agagharị nosimiri na nala kpọrọ nkụ ka unu mee otu onye ọbịa, ma mgbe ọ ghọrọ onye ọbịa, unu na-eme ya nwa ọkụ mmụọ okpukpu abụọ karịa unu. Ahụhụ dịrị unu, ndị ndu kpuru ìsì, ndị na-ekwu, sị, Onye ọ bụla ṅụrụ iyi nụlọ nsọ, ọ bụghị ihe ọ bụla, ma onye ọ bụla ṅụrụ iyi nọlaedo nke ụlọ nsọ, o kwesiri. Ndị nzuzu na ndị kpuru ìsì, onye maka ka ibu bụ—ọlaedo ka ọ bụ ụlọ nsọ nke na-edo ọlaedo nsọ? Na, onye ọ bụla ga-aṅụ iyi nebe ịchụ aja, ọ bụghị ihe ọ bụla, ma onye ọ bụla ga-aṅụ iyi nonyinye nke dị nelu ya, ọ kwesịrị. Ndị nzuzu na ndị kpuru ìsì, gịnị ka buru ibu karịa, onyinye ka ọ bụ ebe ịchụ àjà nke na-edo onyinye ahụ nsọ? Onye ọ bụla ṅụrụ iyi nebe ịchụ aja na-aṅụkwa iyi nihe ahụ nonwe ya nakwa nihe niile dị nelu ya. Onye ọ bụla ṅụrụ iyi nụlọ nsọ na-aṅụ iyi nụlọ nsọ ahụ nakwa nonye bi nime ya. Onye ọ bụla ṅụrụ iyi neluigwe na-aṅụ iyi nocheeze Chineke nakwa nonye nọdụrụ ala nelu ya. Ahụhụ dịrị unu, ndị ode akwụkwọ na ndị Farisii ndị ihu abụọ, nihi na unu na-enye otu ụzọ nụzọ iri nke mint na dill na cumin, ma unu ahapụla ihe ndị ka mkpa nke iwu, ya bụ ikpe ziri ezi na obi ebere na okwukwe. Ihe ndị a ka unu kwesịrị ime, ma unu ekwesịghị ịhapụ ihe ndị ahụ ọzọ. Ndị ndu kpuru ìsì, ndị na-asụpụ ụmụ ahụhụ, ma na-eloda ịnyịnya kamel. Ahụhụ dịrị unu, ndị ode akwụkwọ na ndị Farisii ndị ihu abụọ, nihi na unu na-asacha mpụta nke iko na efere, ma nime ha jupụtara nohi na ikpe na-ezighị ezi. Onye Farisi kpuru ìsì, buru ụzọ sachaa ihe dị nime iko na efere, ka ihe dị nèzí ha nwee ike dị ọcha. Ahụhụ dịrị unu, ndị ode akwụkwọ na ndị Farisii ndị ihu abụọ, nihi na unu dị ka ili ndị e tere ọcha, bụ ndị si nèzí maa mma, ma nime ha jupụtara nọkpụkpụ ndị nwụrụ anwụ na adịghị ọcha niile. Otu ahụ ka unu siri nèzí nezie na-egosi ndị mmadụ dị ka ndị ezi omume, ma nime unu jupụtara na ihu abụọ na nnupu iwu. Ahụhụ dịrị unu, ndị ode akwụkwọ na ndị Farisii ndị ihu abụọ, nihi na unu na-ewu ili ndị amụma ma na-achọ mma ili ndị ezi omume, Unu na-asịkwa, Ọ bụrụ na anyị dị ndụ noge nna nna anyị, anyị agaraghị esonyere ha gbuo ndị amụma. Ya mere, unu na-agba ama megide onwe unu na unu bụ ụmụ ndị gburu ndị amụma ahụ. Unu jupụtakwa ọnụ ọgụgụ nke nna nna unu. Unu agwọ, ụmụ ajụala, kedụ ka unu ga-esi gbanarị ikpe nke ọkụ mmụọ? Nihi nke a, leenụ, mụ onwe m na-eziga ndị amụma na ndị maara ihe na ndị ode akwụkwọ nebe unu nọ, ụfọdụ nime ha ka unu ga-egbu ma kpọgidekwa nobe, ụfọdụ nime ha ka unu ga-eti ihe nime ọgbakọ unu ma kpagbukwa site nobodo gaa nobodo. Ka ọ bịa nelu unu niile ọbara ndị ezi omume nke a wụfuru nelu ala site na ọbara Abel onye ezi omume ruo na ọbara Zekaraya nwa Barakaya, onye unu gburu netiti ụlọnsọ ukwu na ebe ịchụ aja. Nezie, ana m agwa unu na ihe ndị a niile ga-adakwasị ọgbọ a. Jerusalem Jerusalem, nke na-egbu ndị amụma na nke na-atụ ndị e zitere ya nkume, ugboro ole ka m chọrọ ịchịkọta ụmụ gị dịka ọkụkọ si achịkọta ụmụ ya nokpuru nku ya, ma unu achọghị. Lee anya, a na-ahapụ ụlọ unu ka ọ tọgbọrọ nefu. Asị m unu, unu agaghị ahụ m site ugbu a ruo mgbe unu ga-asị, Onye a gọziri agọzi bụ onye ahụ na-abịa naha Onyenwe anyị. ### 24 Ma mgbe Jizọs pụrụ, ọ na-esi nụlọnsọ ukwu ahụ na-aga, ndị na-eso ụzọ ya bịakwutere ya igosi ya ụlọ niile nke ụlọnsọ ukwu ahụ. Ma Jizọs gwara ha, Ọ bụ na unu adịghị ahụ ihe ndị a niile? Nezie, ana m agwa unu, a gaghị ahapụ nkume nelu nkume ebe a nke a na-agaghị akwatu. Mgbe ọ nọ ọdụ nelu ugwu oliv, ndị na-eso ụzọ ya bịakwutere ya naanị ha, na-ekwu, Gwa anyị mgbe ihe ndị a ga-eme, na gịnị bụ ihe ịrịba ama nke ọbịbịa gị na nke njedebe nke oge a? Na aza, Jisọs gwara ha, Lezienụ anya ka onye ọ bụla ghara ịduhie unu. Ọtụtụ mmadụ ga-abịa naha m na-ekwu, Mụ onwe m bụ Kraịst, ha ga-eduhiekwa ọtụtụ mmadụ. Unu ga-anọ na nso ịnụ maka agha na akụkọ banyere agha, hụnụ na unu adịghị enwe nsogbu nobi, nihi na ọ dị mkpa ka ihe niile mee, ma ọ bụghị ugbu a ka ọ bụ njedebe. Nihi na mba ga-ebili megide mba, alaeze megide alaeze, ụnwụ ga-adị, ọrịa na-efe efe ga-adị, ala ọma jijiji ga-adịkwa nebe dị iche iche. Ihe niile ndị a bụ mmalite nke ihe mgbu ọmụmụ. Mgbe ahụ, ha ga-enyefe unu nime mkpagbu ma gbuo unu, unu ga-abụkwa ndị a kpọrọ asị site naka mba niile nihi aha m. Na mgbe ahụ, ọtụtụ ndị ga-asọ ngọngọ, ha ga-enyefe ibe ha, ha ga-akpọkwa ibe ha asị. Na ọtụtụ ndị amụma ụgha ga-ebili, ha ga-eduhiekwa ọtụtụ ndị. Na nihi na enweghị iwu ga-amụba, ịhụnanya nke ọtụtụ ga-akpọnwụ oyi. Onye nwere ntachi obi ruo nọgwụgwụ ka a ga-azọpụta. A ga-ekwusa ozi ọma nke alaeze a nụwa niile ebi na ya dịka ihe ama nye mba niile, mgbe ahụ, njedebe ga-abịa. Mgbe unu hụrụ ihe arụ nke mbibi nke e kwuru site na Daniel onye amụma ka ọ guzo nebe nsọ, onye na-agụ ya ka ọ ghọta. Mgbe ahụ, ka ndị nọ na Judea gbaga nugwu. Onye nọ nelu ụlọ ekwela ka ọ rịdata iburu ihe ndị si nụlọ ya, Onye ọ bụla nọ nubi ekwela ka ọ laghachi azụ iburu uwe ya. Ahụhụ dịrị ndị dị ime na ndị na-enye nwa ara nụbọchị ndị ahụ. Kpeenụ ekpere ka ọsọ unu ghara ịdị noge oyi ma ọ bụ nụbọchị Sabat. Ọ ga-abụ nihi na mgbe ahụ, a ga-enwe nhụju anya dị ukwu nke na-adịtụbeghị ụdị ya site na mmalite ụwa ruo ugbu a, ma ọ gaghịkwa adịkwa. Ọ bụrụ na e meghị ka ụbọchị ndị ahụ dị mkpụmkpụ, ọ gaaraghị abụ na e zọpụtara anụ ahụ niile, ma nihi ndị a họpụtara, a ga-eme ka ụbọchị ndị ahụ dị mkpụmkpụ. Mgbe ahụ, ọ bụrụ na onye ọ bụla agwa unu sị, Lee, Kraịst nọ ebe a ma ọ bụ Ọ nọ ebe a, unu ekwela, Nihi na ndị Kraịst ụgha na ndị amụma ụgha ga-ebili, ha ga-enye ihe ịrịba ama dị ukwuu na ihe ịtụnanya, ka ha wee duhie, ọ bụrụ na ọ ga-ekwe omume, ọbụna ndị a họpụtara. Lee anya, agwala m unu na mbụ. Ọ bụrụ na ya mere ha asị unu, Lee, ọ dị nọzara, unu apụtaghịrị; Lee, ọ dị nụlọ nchekwa, unu ekwereghịrị. Dị ka àmụ̀mà si apụ nọwụwa anyanwụ ma na-egosi ruo nọdịda anyanwụ, otu a ka ọbịbịa nke Nwa nke Mmadụ ga-adị, Nihi na ebe ọ bụla ozu ahụ dị, ebe ahụ ka ndị ugo ga-ezukọta. Ozugbo mgbe mkpagbu nke ụbọchị ndị ahụ gasịrị, anyanwụ ga-agba ọchịchịrị, ọnwa agaghị enyekwa ìhè ya, kpakpando ga-esite na eluigwe daa, ike niile nke eluigwe ga-amakwa jijiji. Ma mgbe ahụ, ihe ịrịba ama nke Ọkpara nke mmadụ ga-apụta neluigwe, ma mgbe ahụ, ebo niile nke ụwa ga-eru ụjụ, ha ga-ahụkwa Ọkpara nke mmadụ ka ọ na-abịa nelu ígwé nke eluigwe nwere ike na ebube dị ukwuu. Ọ ga-eziga ndị ozi ya na opi nke olu dị ukwuu, ha ga-achịkọtakwa ndị a họpụtara ya site nifufe anọ ahụ, site na nsọtụ nke eluigwe ruo na nsọtụ ha. Site nosisi fiig mụtanụ ihe atụ ahụ. Mgbe alaka ya dị nro ugbu a nakwa mgbe akwụkwọ ya na-epupụta, unu maara na ọkọchị dị nso, Otu a kwa, unu, mgbe unu hụrụ ihe ndị a niile, maranụ na ọ dị nso nọnụ ụzọ. Nezie, ana m agwa unu, ọgbọ a agaghị agafe ruo mgbe ihe niile ndị a ga-emezu. Eluigwe na ala ga-agabiga, ma okwu m agaghị agabiga. Maka banyere ụbọchị ahụ na oge ahụ, ọ dịghị onye maara, ọbụladị ndị ozi nke eluigwe, ma ọ bụghị naanị nna m. Dị ka ụbọchị Noa si dị, otu a ka ọbịbịa nke Nwa Mmadụ ga-adị. Dị ka nihi na ha nọ nụbọchị ndị ahụ tupu idemmiri, na-eri ihe na-aṅụ ihe, na-alụ nwanyị ma na-enye nwanyị ka a lụọ, ruo ụbọchị ahụ Noa banyere nụgbọ mmiri ahụ, Na ha amataghị ruo mgbe uju mmiri ahụ bịara ma buru ha niile, otu a ka ọ ga-adị mgbe Nwa Mmadụ ga-abịa. Mgbe ahụ, mmadụ abụọ ga-anọ nubi, a ga-ewere otu hapụ otu. Ụmụ nwanyị abụọ na-akwọ ọka nigwe nri, a na-ewere otu ma hapụ otu. Nọrọnụ nche ya mere, nihi na unu amaghị oge awa Onyenwe anyị unu ga-abịa. Nke ahụ ma, unu mara na ọ bụrụ na onye nwe ụlọ maara oge nche nke onye ohi na-abịa, ọ gaara eche nche ma ọ gaghị ekwe ka a mebie ụlọ ya. Nihi nke a, unu onwe unu nọọnụ njikere, nihi na noge unu na-atụghị anya ya ka Ọkpara Mmadụ ga-abịa. Ònye bụ ohu ahụ kwesiri ntụkwasị obi na onye maara ihe, onye nna ukwu ya họpụtara nelu ndị ọrụ ya ka o nye ha nri noge? Ngọziri ka ohu ahụ bụ, onye onyenwe ya ga-ahụ ka ọ na-eme otú ahụ mgbe ọ bịara. Nezie, ana m agwa ụnụ na ọ ga-eme ka ọ bụrụ onye nlekọta nelu ihe niile o nwere. Ọ bụrụ na ohu ọjọọ ahụ ekwuo nobi ya, Onyenwe m na-egbu oge ịbịa, Na ọ malite ịkụ ndị ohu ibe ya, ọ na-eri ma na-aṅụ mmanya na ndị na-aṅụ mmanya ọṅụṅụ. Nna ukwu nke ohu ahụ ga-abịa nụbọchị nke ọ na-atụghị anya ya na noge nke ọ maghị. Ọ ga-egbu ya abụọ, ma tinye oke ya na ndị ihu abụọ. Nebe ahụ ka ịkwa ákwá na ịta ikikere eze ga-adị. ### 25 Mgbe ahụ, a ga-atụnyere alaeze nke eluigwe ka iri ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke, bụ ndị weere oriọna ha pụọ ịzute nwoke na-alụ nwanyị ọhụrụ. Ise nime ha bụ ndị maara ihe, ma ise bụ ndị nzuzu. Ndị bụ ndị nzuzu, mgbe ha weere oriọna ha, ha eweghị mmanụ soro ha. Ma ndị maara ihe weere mmanụ nime arịa ha tinyere oriọna ha. Mgbe nwoke na-alụ nwanyị ọhụrụ na-egbu oge, ha niile nwere oke ụra wee daa ụra. Ma netiti abalị, e nwere mkpu, lee, onye na-alụ nwanyị na-abịa, pụọnụ ka unu zute ya. Mgbe ahụ, ụmụ agbọghọ ndị ahụ niile biliri ma chọọ oriọna ha mma. Ndị nzuzu ahụ gwara ndị maara ihe okwu sị, Nyenụ anyị ụfọdụ mmanụ unu, nihi na ọkụ anyị na-enyụ enyụ. Ndị maara ihe azara sị, Ka ọ ghara ịbụ na ọ gaghị ezuru anyị na unu, kama gaanụ gakwuru ndị na-ere ahịa ma zụtaranụ onwe unu. Mgbe ha na-aga ịzụta ihe, nwoke a na-alụ nwanyị bịara, ndị dị njikere soro ya banye noriri alụmdi na nwunye, e mechikwara ụzọ. Mgbe ahụ ma, ha na-abịa na ndị ụmụ agbọghọ fọdụrụ na-ekwu, Onyenwe anyị, Onyenwe anyị, meghepụ anyị ụzọ. Ma onye ahụ zara sị, Nezie, ana m agwa unu, amaghị m unu. Nọọnụ nche ya mere, nihi na unu amaghị ụbọchị ahụ ma ọ bụ oge ahụ mgbe Nwa nke Mmadụ na-abịa. Dị ka nwoke na-aga njem kpọrọ ndị ohu nke ya ma nyefee ha ihe onwunwe ya, Na o nyere otu onye talenti ise, nyere otu onye abụọ, nyere otu onye otu, onye ọ bụla dịka ike nke ya, ma ọ pụrụ ozugbo. Onye ahụ nwetara talenti ise gara rụọ ọrụ na ha wee mee talenti ise ọzọ. Otu ahụ kwa, onye ahụ nwetara nke abụọ nwetakwara ọzọ abụọ nonwe ya. Ma onye ahụ nke natara otu gara gwuo nala wee zoo ego ọlaọcha nke nna-ukwu ya. Mgbe oge dị ukwuu gasịrị, onye nwe nke ndị ohu ndị ahụ bịara ma soro ha dozie okwu. Na onye ahụ natara talenti ise bịakwutere wetara talenti ise ọzọ na-ekwu, Onyenwe m, ị nyefere m talenti ise, lee, enwetala m talenti ise ọzọ nelu ha. Nna ukwu ya gwara ya, Ọ dị mma, ohu ọma na nke kwesiri ntụkwasị obi. Nihe ole na ole ị bụ onye kwesiri ntụkwasị obi, nelu ọtụtụ ihe ka m ga-edobe gị. Bata nime ọṅụ nke nna ukwu gị. Nịbịaru nso, onye ahụ natara talent abụọ kwuru, Onyenwe m, ị nyefere m talent abụọ, lee, m ritere talent abụọ ọzọ nelu ha. Nna ukwu ya gwara ya, Ọ dị mma, ohu ọma na nke kwesiri ntụkwasị obi. Nihe ole na ole ị bụ onye kwesiri ntụkwasị obi, nelu ọtụtụ ihe ka m ga-edobe gị. Bata nime ọṅụ nke nna ukwu gị. Mgbe ọ bịarutere, onye ahụ natara otu talent kwuru, Onyenwe m, amaara m gị na ị bụ mmadụ siri ike, na-ewe ihe ebe i kụghị mkpụrụ nakwa na-achịkọta site nebe ị gbasaghị, Na enwere m ụjọ, agara m zoo talent gị nala, lee, ị nwere nke gị. Ọ zara ma nwanna ya sịrị ya, Gị nwa-ohu ọjọọ na onye umengwu, ị maara na m na-ewe ihe nebe m na-akụghị mkpụrụ nakwa na m na-achịkọta site nebe m na-agbasaghị. Ọ dị mkpa, ya mere, na ị tụbara ego ọlaọcha m nye ndị na-ere ego, ka mgbe m bịara, m gaara anata nke m na ọmụrụ nwa. Ya mere, werenụ talent ahụ naka ya ma nyenụ ya onye nwere talent iri. Nihi na onye ọ bụla nwere, a ga-enye ya, ọ ga-abawanyekwa; ma site naka onye na-enweghị, ọbụnadị ihe o nwere ka a ga-anapụ ya. Tụpụnụ ohu ahụ na-abaghị uru nọchịchịrị nke dị nèzí, nebe ahụ ka ịkwa ákwá na ịta ikikere eze ga-adị. Mgbe Nwa nke Mmadụ ga-abịa nebube ya, ya na ndị ozi nsọ ya niile, mgbe ahụ ọ ga-anọdụ ala nocheeze ebube ya, A ga-achịkọta mba niile nihu ya, ọ ga-ekewakwa ha site nibe ha dịka onye ọzụzụ atụrụ si ekewa atụrụ site na ewu nta. Na ọ ga-eme ka atụrụ guzoro naka nri ya, ma ewu guzoro naka ekpe ya. Mgbe ahụ, eze ga-agwa ndị nọ naka nri ya okwu sị, Bịanụ, unu ndị a gọziri agọzi nke Nna m, ketanụ alaeze nke a kwadoro unu site na ntọala ụwa. Agụụ gụrụ m nihi na unu nyere m nri, akpịrị ịkpọ nkụ kpọrọ m nkụ, unu nyere m mmiri ọṅụṅụ, abụ m ọbịa, unu nabatara m. Agba m ọtọ, unu yikwasịrị m uwe, adaa m ọrịa, unu letara m, anọ m nụlọ mkpọrọ, unu bịakwutere m. Mgbe ahụ, ndị ezi omume ga-aza ya, na-ekwu, Onyenwe anyị, olee mgbe ka anyị hụrụ gị ka agụụ na-agụ gị ma zụọ gị, ma ọ bụ mgbe akpịrị na-akpọ gị nkụ ma nye gị mmiri ọṅụṅụ? Olee mgbe anyị hụrụ gị dị ka ọbịa ma nabata gị, ma ọ bụ mgbe ị gba ọtọ ma anyị yikwasị gị uwe? Olee mgbe anyị hụrụ gị na ị na-adịghị ike ma ọ bụ nọ nụlọ mkpọrọ, ma bịakwute gị? Ma eze ga-aza gwa ha, nezie ana m agwa unu, ihe ọ bụla unu mere otu nime ụmụnne m ndị a kasị nta, ọ bụ m ka unu mere ya. Mgbe ahụ, ọ ga-agwakwa ndị nọ naka ekpe, Sitenụ nebe m nọ pụọ, unu ndị a bụrụ ọnụ, banyenụ nọkụ ebighị ebi nke a kwadoro nye ekwensu na ndị ozi ya.' Nihi na agụụ gụrụ m, unu enyeghị m nri iri; akpịrị ịkpọ nkụ kpọrọ m nkụ, unu enyeghị m ihe ọṅụṅụ, Abụ m ọbịa, ma unu anabataghị m; agba ọtọ m nọ, ma unu eyighị m uwe; adị m ike ọgwụgwụ ma nọrọ m nụlọ mkpọrọ, ma unu eletaghị m. Mgbe ahụ, ha ga-aza ya, ha onwe ha na-ekwu, Onyenwe anyị, olee mgbe anyị hụrụ gị ka agụụ na-agụ gị, ma ọ bụ ka akpịrị na-akpọ gị nkụ, ma ọ bụ dị ka onye ọbịa, ma ọ bụ gba ọtọ, ma ọ bụ na-adịghị ike, ma ọ bụ nọ na mkpọrọ, ma anyị ejighị eje gị ozi? Mgbe ahụ, ọ ga-aza ha sị, Nezie, ana m agwa unu, ebe ọ bụ na unu emeghị ya nye otu nime ndị a kasị nta, unu emeghịkwa m ya. Ma ndị a ga-aga nime ntaramahụhụ ebighị ebi, ma ndị ezi omume ga-aba nime ndụ ebighị ebi. ### 26 Mgbe Jizọs gụchara okwu ndị a niile, ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya, Unu maara na mgbe ụbọchị abụọ gasịrị, Mmemme Ngabiga na-abịa, na a ga-arara Ọkpara Mmadụ nye ka e kpọgbuo ya nobe. Mgbe ahụ, e mere mkpokọta ndị isi nchụaja na ndị ode akwụkwọ na ndị okenye nke ndị mmadụ nime ụlọ ikpe nke onyeisi nchụaja nke a na-akpọ Kaiafas. Ma ha gbakọtara ịgba izu ka ha jiri aghụghọ jide Jisọs ma gbuo ya. Ha na-ekwu, Mà ọ bụghị noge mmemme ahụ, ka ọgbaaghara ghara ịdị netiti ndị mmadụ ahụ. Mgbe Jizọs nọ na Betani nụlọ Saimọn onye ekpenta, Otu nwanyị bịakwutere ya, o ji karama alabasta nke mmanụ nsọ dị oke ọnụ ahịa, wụsaa ya nisi ya mgbe ọ nọ na-erikwa nri. Mgbe ndị na-eso ụzọ ya hụrụ ya, iwe were ha na-ekwu, Gịnị mere mbibi a? Ọ nwere ike nihi na a gaara ere mmanụ isi ụtọ a ọnụ ahịa dị elu ma nye ndị ogbenye. Mgbe Jisọs maara, ọ sịrị ha, Gịnị mere unu ji enye nwanyị a nsogbu? O mere ọrụ ọma nye m. Nihi na unu na-enwe ndị ogbenye mgbe niile netiti unu, ma unu agaghị enwe m mgbe niile. Nihi na nwanyị a wụsara mmanụ nsọ a nahụ m, o mere ya maka ili m. Nezie, ana m agwa ụnụ, ebe ọ bụla e nwere ike ikwusa oziọma a nụwa niile, a ga-akọkwa ihe nwanyị a mere maka ncheta ya. Mgbe ahụ, otu onye nime ndị iri na abụọ ahụ, bụ onye a na-akpọ Juda Iskariot, gakwuuru ndị isi nchụaja sị, Gịnị ka unu chọrọ inye m, m ga-enyefekwa unu ya? Ha nyere ya iri ọlaọcha atọ. Na site na mgbe ahụ, ọ malitere ịchọ ohere iji rara ya nye. Nụbọchị mbụ nke achịcha na-enweghị ihe na-eko achịcha, ndị na-eso ụzọ bịakwutere Jizọs na-asị ya, Ebee ka ị chọrọ ka anyị kwadoro gị iri nri mmemme Pasova? Ọ ma kwuru, Gaanụ nobodo ahụ gakwuru onye ahụ ma gwanụ ya, Onye nkuzi na-ekwu, Oge m adịla nso; m ga-eme Mmemme Pasova nụlọ gị ya na ndị na-eso ụzọ m. Ndị na-eso ụzọ mere dị ka Jisọs nyere ha iwu, ha kwadokwara Pasova. Mgbe uhuruchi mere, ọ dinara ala ya na ndị iri na abụọ ahụ. Na mgbe ha na-eri nri ha, ọ sịrị, Nezie, ana m agwa unu na otu onye nime unu ga-arara m nye. Na iru ụjụ nke ukwuu, ha malitere ịgwa ya, onye ọ bụla nime ha, Ọ bụghị m bụ, Onyenwe anyị? Onye ahụ ma azaghachi kwuru, Onye tinyere aka ya na m nime efere ahụ, onye a ga-arara m nye. Nwa nke mmadụ nezie na-aga dịka e dere banyere ya, mana ahụhụ ga-adịrị nwoke ahụ site na onye e nyefere nwa nke mmadụ, ọ gaara abụ ọma nye ya ọ bụrụ na a mụghị nwoke ahụ. Ma Juda onye na-arara ya nye zara sị, Ọ bụghị m, Rabi? Ọ sịrị ya, Gị kwuru ya. Na-eri nri ma ha, Jisọs weere achịcha ahụ ma mgbe o kelere ekele, ọ gbajiri ya ma na-enye ndị na-eso ụzọ ya, ma ọ sịrị, Werenụ, rienụ, nke a bụ ahụ m. Na mgbe o weere iko ahụ ma kelee ekele, o nyere ha, na-ekwu, Ṅụọnụ na ya, unu niile. Nke a bụ ọbara m nke ọgbụgba ndụ ọhụrụ nke a na-awụsa maka ọtụtụ mmadụ nime mgbaghara mmehie. Ana m agwa ụnụ na agaghị m aṅụ site ugbu a site na mkpụrụ osisi vaịnị a ruo ụbọchị ahụ mgbe m ga-aṅụ ya ọhụrụ na alaeze Nna m. Na mgbe ha bụchara abụ, ha pụrụ gaa nugwu oliv. Mgbe ahụ, Jizọs gwara ha, Unu niile ga-ada nime m nabalị a, nihi na e dere ya sị, Aga m eti onye ọzụzụ atụrụ, atụrụ nke ìgwè atụrụ ga-agbasasịkwa, Ma mgbe ebilitere m, aga m edu unu ụzọ banye Galili. Ma Pita zara sị ya, Ọ bụrụ na ha niile ga-ada nihi gị, mụ onwe m agaghị ada mgbe ọ bụla. Jisọs gwara ya, Nezie, ana m agwa gị na nabalị a, tupu ọkụkọ oke akpọ oku, ị ga-agọnarị m ugboro atọ. Pita gwara ya, Ọ bụrụgodị na ọ dị mkpa ka mụ na gị nwụọ, agaghị m agọnarị gị. Otu aka ahụ kwa, ndị na-eso ụzọ niile kwukwara otu ihe ahụ. Mgbe ahụ, Jizọs ya na ha bịara nebe a na-akpọ Getsemane, ọ sịrị ndị na-eso ụzọ ya, Nọdụnụ ebe a ruo mgbe m ga-aga kpee ekpere nebe ahụ. Mgbe o weere Pita na ụmụ nwoke abụọ nke Zebedi, ọ malitere inwe mwute na inwe nsogbu nobi. Mgbe ahụ, Jisọs gwara ha, Mkpụrụ obi m nwere oke mwute ruo nọnwụ, nọdụnụ ebe a ma soro m chee nche. Mgbe ọ gara nihu ntakịrị, ọ dara nihu ya na-ekpe ekpere na-asị, Nna m, ọ bụrụ na ọ ga-ekwe omume, ka iko a si naka m gafee, ma ọ bụghị dịka m chọrọ, kama dịka gị. Ọ bịara ka ndị na-eso ụzọ ya wee chọta ha ka ha na-ehi ụra, ọ sịrị Pita, Otu a, unu enweghị ike ichekwu nche otu awa na mụ? Nọrọnụ na nche ma kpeekwanụ ekpere, ka unu ghara ịbanye nọnwụnwa, nezie mmụọ dị njikere, ma anụ ahụ adịghị ike. Ọzọ, site na nke abụọ, mgbe ọ gachara, ọ kpere ekpere na-ekwu, Nna m, ọ bụrụ na iko a enweghị ike ịgafe site nebe m nọ ma ọ bụrụ na m aṅụghị ya, ka e mee uche gị. Na mgbe ọ bịara, ọ hụrụ ha ka ha na-ehi ụra ọzọ, nihi na anya ha dị arọ. Ma hapụ ha, ọ gara ọzọ kpee ekpere nke ugboro atọ, na-ekwu otu okwu ahụ. Mgbe ahụ, ọ bịara nebe ndị na-eso ụzọ ya nọ ma sị ha, Unu na-ehi ụra nke fọdụrụ na unu na-ezu ike? Lee, elekere ahụ abịaruola nso, na Nwa nke mmadụ a na-arara nye naka ndị mmehie. Bilienụ, ka anyị gawa, leenụ, onye na-arara m nye abịarutela nso. Mgbe ọ ka nọ na-ekwu okwu, lee, Juda, otu nime ndị iri na abụọ ahụ bịara, igwe mmadụ ukwuu sokwa ya, ha ji mma agha na mkpara osisi si naka ndị isi nchụaja na ndị okenye nke ndị mmadụ. Onye ahụ na-arara ya nye nyere ha ihe ịrịbama na-asị, Onye ọ bụla m susoro ọnụ, ọ bụ ya, jidesienụ ya ike. Na ozugbo o bịaruru Jizọs nso, o kwuru, Ekele, Onye nkuzi, ma susuo ya ọnụ. Ma Jizọs sịrị ya, Enyi, gịnị mere i ji bịa? Mgbe ahụ, ha bịarutere tinyere aka ha nahụ Jizọs ma jide ya. Ma lee, otu nime ndị so Jizọs gbatịrị aka mịpụta mma agha ya, tigbuo ohu onyeisi nchụaja, bipụ ya ntị. Mgbe ahụ, Jisọs gwara ya, Tụgharịa mma agha gị nebe o si pụta, nihi na ndị niile ji mma agha ga-eji mma agha nwụọ. Ọ bụ na ị na-eche na m enweghị ike ugbu a ịkpọku nna m, na ọ ga-enye m ihe karịrị iri na abụọ ndị agha nke ndị ozi? Kedu ka ya mere e ga-emezu ihe niile e dere ede na otu a o kwesiri ịdị? Noge awa ahụ, Jisọs gwara ìgwè mmadụ ahụ, Dịka ọ bụ onye ohi ka unu ji mma agha na mkpara pụta ịchịde m? Kwa ụbọchị, anọdụ m netiti unu na-akụzi nụlọ nsọ ahụ, ma unu ejideghị m. Nke a niile mere ka e wee mezu ihe odide nke ndị amụma. Mgbe ahụ, ndị na-eso ụzọ niile hapụrụ ya gbapụrụ. Ndị ahụ mgbe ha jidere Jizọs, ha duuru ya gakwuru Kaịfas bụ onyeisi nchụaja, ebe ndị ode akwụkwọ na ndị okenye zukọrọ. Ma Peter nọ na-eso ya site nebe dị anya ruo nogige nke onye isi nchụaja, mgbe ọ banyere nime, ọ nọdụrụ ala ya na ndị inyeaka ka ọ hụ ihe njedebe. Ma ndị ukochukwu na ndị okenye na kansụl niile nọ na-achọ akaebe ụgha megide Jisọs ka ha nwee ike igbu ya ọnwụ. Ma ha achọtaghị ihe ọ bụla, ọ bụ ezie na ọtụtụ ndị akaebe ụgha bịara nihu, ha achọtaghị ihe ọ bụla. Ma emechaa, ndị akaebe ụgha abụọ bịara nihu M kwuru, nke a ka o kwuru, Enwere m ike ibibi ụlọ nsọ nke Chineke ma wughachi ya nime ụbọchị atọ. Na e-bilie-elu, onye nchụaja ukwu kwuru ya, Ọ bụ na ị naghị aza ihe ọ bụla? Gịnị ka ndị a na-agba akaebe megide gị? Ma Jisọs nọ na-agba nkịtị. Onyeisi nchụaja zara sị ya, Ana m amanye gị dịka Chineke dị ndụ ka ị gwa anyị ma ị bụ Kraịst, Ọkpara Chineke. Jizọs gwara ya, Gị onwe gị kwuru ya, mana ana m agwa ụnụ, site ugbu a ụnụ ga-ahụ Nwa nke Mmadụ ka ọ nọdụrụ ala naka nri nke Ike ma na-abịakwa nelu ígwé nke eluigwe. Mgbe ahụ, onye isi nchụaja dọwara uwe ya na-ekwu na o kwuluru Chineke elu, gịnị ka anyị nwere mkpa ndị akaebe? Lee, ugbu a unu anụla nkwulu ya. Gịnị ka ọ dị ka nebe unu nọ? Ma ha zara sị, O nwere ikpe ọnwụ. Mgbe ahụ, ha gbụsara nihu ya ma kụọ ya, ndị ọzọ makwara ya ụra ihu. Na-ekwu, Buo amụma nye anyị, Kraịst, onye bụ onye tiri gị ihe? Ma Peter nọdụ ala nèzí nogige, otu nwada bịakwutere ya na-ekwu, Gị onwe gị so Jesus onye Galili. Ma ọ gọrọ agọ nihu ha niile, na-ekwu, Amaghị m ihe ị na-ekwu. Mgbe ọ pụrụ gaa nọnụ ụzọ ama, nwanyị ọzọ hụrụ ya ma gwara ndị nọ ebe ahụ, Nwoke a sonyere Jizọs onye Nazaret. Na ọzọ, ọ gọrọ agọ na iyi na ọ maghị nwoke ahụ. Mgbe obere oge gasịrị, ndị guzoro bịakwutere sịrị Pita, Nezie, gị onwe gị sikwa nime ha, nihi na okwu gị na-egosi gị. Mgbe ahụ, ọ bidoro ịbụ ọnụ na ịṅụ iyi na ọ maghị nwoke ahụ. Ozugbo ahụ kwa, ọkụkọ tiri mkpu. Pita chetara okwu Jizọs nke o gwara ya na tupu ọkụkọ akpọọ ugboro atọ, ị ga-agọnahụ m, ma mgbe o pụrụ nèzí, o bere akwa nke ilu. ### 27 Nụtụtụ, mgbe ọ bọọla, ndị isi nchụaja niile na ndị okenye nke ndị mmadụ nwere nzukọ megide Jizọs ka e gbuo ya. Mgbe ha kere ya agbụ, ha duru ya gaa ma nyefee ya naka Pọntiọs Pailet, onye ọchịchị ahụ. Mgbe ahụ, Juda onye na-enyefe ya hụrụ na a mara ya ikpe, o nwere ọnụ ụfụ, weghachiri ndị isi nchụàjà na ndị okenye mkpụrụ ọlaọcha iri atọ ahụ. M na-ekwu, Emehiela m site niwere nye ọbara nke aka ya dị ọcha. Ma ha sịrị, Gịnị metụtara anyị? Gị onwe gị ga-ahụ. Ọ tụfuru ọlaọcha ndị ahụ nime ụlọnsọ ukwu, pụọ, gawa kwụgbuo onwe ya. Ndị ụkọchukwu nke ukwu were ego ọlaọcha ahụ, kwuru, Ọ bụghị ihe e kwere ikwere ịtụnye ha nime ụlọakụ, ebe ọ bụ na ọ bụ ụgwọ ọbara. Ndụmọdụ ma e were ya, ha si naka ha zụtara ala nke ọkpụ ite maka ili ozu nye ndị ọbịa. Ya mere, a kpọrọ ubi ahụ ubi ọbara ruo taa. Mgbe ahụ, e mezuru ihe e kwuru site na Jeremaya onye amụma na-ekwu, sị, Ha weere iri ọlaọcha atọ, bụ ọnụahịa nke onye ahụ a kpọrọ ọnụahịa, nke ụmụ Izrel kpọrọ ọnụahịa, Ha nyere ha nọhịa nke onye ọkpụ ite, dị ka Onyenwe anyị nyere m iwu. Ma Jisọs guzoro nihu onye ọchịchị ahụ, onye ọchịchị ahụ jụrụ ya sị, Ị bụ eze ndị Juu? Ma Jisọs gwara ya sị, Gị na-ekwu. Na mgbe ndị isi nchụaja na ndị okenye nọ na-ebo ya ebubo, ọ zaghị ihe ọ bụla. Mgbe ahụ, Pailet gwara ya, Ị naghị anụ ihe ole na ole ha na-agba akaebe megide gị? Ma ọ zaghị ya ọ bụladị otu okwu, nke mere na onye ọchịchị ahụ tụrụ nnọọ anya nke ukwuu. Dị ka ememme si dị, onye ndu na-ama ahapụ otu onye mkpọrọ nye igwe mmadụ, onye ha chọrọ. Ha nwere mgbe ahụ onye mkpọrọ a ma ama nke a na-akpọ Barabas. Mgbe e kpọkọtara ha ọnụ ya mere, Pailet gwara ha sị, Onye unu chọrọ ka m tọhapụrụ unu? Barabas ka ọ bụ Jisọs onye a na-akpọ Kraịst? Ọ maara nihi na ọ bụ site nekworo ka ha ji nyefere ya. Mgbe ọ nọ ọdụ nelu ikpo okwu ahụ, nwunye ya zigaara ya ozi na-ekwu, Emetụla onye ezi omume ahụ aka, nihi na atara m ahụhụ dị ukwuu taa nịrọ nrọ nihi ya. Ndị ukochukwu na ndị okenye mere ka igwe mmadụ kwenye ka ha rịọ maka Barabas, ma ka ha bibie Jisọs. Nịza ọsịsa ma onye ndu ahụ sịrị ha, Onye unu chọrọ nime mmadụ abụọ ndị a ka m tọhapụrụ unu? Ha sịrị, Barabas. Pailat gwara ha, Gịnị ka m ga-eme Jizọs onye a na-akpọ Kraịst? Ha niile sịrị ya, Ka e kwụgbuo ya nobe. Onye ndu ahụ kwuru, Gịnị bụ ihe ọjọọ o mere? Ma ha tiri mkpu nke ukwuu na-ekwu, Ka a kpọgide ya nobe. Mgbe Pilate hụrụ na ọ dịghị ihe ọ bụla ọ na-abarita uru, kama ọgbaaghara ka na-eto, o weere mmiri sachaa aka ya nihu igwe mmadụ na-ekwu, Enweghị ikpe m bụ nọbara nke onye ezi omume nke a, unu ga-ahụ. Ma ndị mmadụ niile zara sị, Ọbara ya dịrị nisi anyị na nisi ụmụ anyị. Mgbe ahụ, o weputara Barabas nye ha, ma ụtarị pịa Jesus, nyefee ya ka e kpọgbuo ya nobe. Mgbe ahụ, ndị agha nke onye ndu weere Jisọs banye nụlọ ikpe, chịkọtara ndị agha niile nebe ọ nọ. Mgbe ha yipụchara ya uwe, ha yikwasịrị ya uwe mwụda na-acha uhie uhie. Na ha kpụrụ okpueze site na ogwu, tinyere ya nelu isi ya, tinyekwa achara naka nri ya. Ha gbukwara ikpere nihu ya, na-akwa ya emo, na-asị, Ekele, Eze ndị Juu, Na mgbe ha gbụsasịrị ya ọnụ mmiri, ha weere osisi ahịhịa ahụ ma nọọ na-eti ya nisi. Na mgbe ha kwara ya emo, ha yipụrụ ya uwe mwụda ahụ, yikwasịkwa ya uwe ya, duru ya pụọ ka ha kpọgide ya nobe. Mgbe ha na-apụ, ha hụrụ otu nwoke onye Cyrene aha ya bụ Saịmọn, onye ha manyere ka o buru obe ya. Ma mgbe ha bịara nebe a na-akpọ Gọlgọta, nke bụ ebe a na-akpọ okpokoro isi, Ha nyere ya ka ọ ṅụọ mmanya gbara ụka nke a gwakọtara na oluilu, ma mgbe ọ detụrụ ya ire, ọ chọghị ịṅụ ya. Mgbe ha kpọgidechara ya nobe, ha kewara uwe ya site nịtụ nza. Na ndị nọ ọdụ nọ na-eche ya nebe ahụ. Ha tinyere nelu isi ya ihe edemede nke na-akọwa ebubo megide ya, nke e dere, Nke a bụ Jisọs, Eze ndị Juu. Mgbe ahụ, a kpọgidere ndị ohi abụọ nobe ya, otu naka nri na otu naka ekpe. Ndị na-agafe nebe ahụ nọ na-ekwulu ya okwu, na-efegharị isi ha Ma na-ekwu, Onye na-akwatu ụlọ nsọ ahụ ma na-ewu ya nime ụbọchị atọ, zọpụta onwe gị. Ọ bụrụ na ị bụ Ọkpara Chineke, si nobe ahụ rịdata. Notu aka ahụ kwa, ndị isi nchụaja na-akwa emo ya na ndị ode akwụkwọ na ndị okenye na ndị Farisii nọ na-ekwu, Ọ zọpụtara ndị ọzọ, ma ọ pụghị ịzọpụta onwe ya. Ọ bụrụ na ọ bụ eze Israel, ka o si nobe ahụ rịda ugbu a, anyị ga-ekwere na ya. O tụkwasịrị obi na Chineke, ka o napụta ya ugbu a, ọ bụrụ na ọ chọrọ ya, nihi na o kwuru na ọ bụ nwa Chineke. Otu a kwa, ndị ohi ndị e kpọgidere ya nobe na-akparị ya. Site nawa nke isii, ọchịchịrị bịakwasịrị ala ahụ niile ruo nawa nke itoolu. Gbasara nke itoolu awa, Jisọs tiri mkpu nolu nnukwu na-ekwu, Eli Eli, lama sabaktani? Nke a bụ, Chineke m Chineke m, gịnị mere i hapụrụ m? Ụfọdụ ndị guzoro nebe ahụ nụrụ ya wee sị na ọ na-akpọ Ịlaịja. Na ozugbo, otu onye nime ha gbara ọsọ were spọnjị, jupụta ya na mmanya gbara ụka, tinye ya gburugburu osisi achara, nọ na-enye ya ọṅụṅụ. Ndị fọdụrụ nọ na-ekwu, Hapụ ka anyị hụ ma Ịlaịja ọ ga-abịa ịzọpụta ya. Ma Jisọs tiri mkpu olu nnukwu ọzọ, hapụrụ mmụọ. Na lee, akwa mgbochi nke ụlọ nsọ dọwara abụọ site nelu ruo nala, ala makwara jijiji ma nkume gbawakwara. Na e meghere ili ndị nwụrụ anwụ, ma e buliri ọtụtụ ahụ nke ndị nsọ dara ụra, Ma mgbe ha si nili ndị ahụ pụta, mgbe mbilite nọnwụ ya gasịrị, ha banyere nobodo nsọ ahụ ma gosipụtara ọtụtụ mmadụ onwe ha. Onye ọchịagha narị na ndị so ya na-eche Jisọs nche, mgbe ha hụrụ ala ọma jijiji na ihe ndị merenụ, tụrụ ụjọ nke ukwuu na-asị, Nezie, nwa Chineke ka onye a bụ. Ọ dịkwa ebe ahụ ụmụ nwanyị ọtụtụ si nebe dị anya na-ekiri, bụ ndị soro Jisọs si Galili na-ejere ya ozi. Nime ha ka Meri Magdalene nọ, na Meri nne James na Joses, na nne ụmụ ndị ikom Zebedi. Mgbe anyasị gasịrị, otu nwoke ọgaranya si Arimathea bịara, onye aha ya bụ Jozef, bụkwa onye ghọrọ onye na-eso ụzọ Jizọs, Onye a bịakwutere Pilate rịọọ maka ahụ Jizọs. Mgbe ahụ, Pilate nyere iwu ka e nyeghachi ahụ. Na Josef were ahụ́ ahụ́, kechie ya nákwà ọcha dị ọcha O tinyere ya nili ọhụrụ ya nke o gwuru nime nkume, ma tụgharịa nkume buru ibu nọnụ ụzọ ili ahụ wee pụọ. Meri Magdalene na Meri nke ọzọ nọ ebe ahụ, na-anọdụ ala nihu ili ahụ. Nụbọchị nke na-esote, nke bụ mgbe nkwadobe gasịrị, ndị isi nchụaja na ndị Farisii zukọtara nebe Pailet nọ. Na-ekwu, Onyenwe anyị, anyị chetara na onye aghụghọ ahụ kwuru mgbe ọ ka dị ndụ, Mgbe ụbọchị atọ gasịrị, a ga-eme ka m bilie. Nye iwu ka e mee ka ili ahụ nwee nchekwa ruo ụbọchị nke atọ, ka ọ ghara ịbụ na ndị na-eso ụzọ ya ga-abịa nabalị zuru ohi ya ma gwa ndị mmadụ na e mere ka o si nọnwụ bilie, ma njehie nke ikpeazụ ga-aka njọ karịa nke mbụ. Pilate gwara ha, Unu nwere ndị nche, gaanụ mee ka ọ dị nchebe dịka unu si mara. Ndị ahụ mana mgbe ha gara, ha mere nchekwa ili ahụ site nịkā akara na nkume ahụ ya na ndị nche. ### 28 Noge mbubreyo nke ụbọchị izuike, mgbe chi na-abọ nụbọchị mbụ nke izu, Meri Magdalin na Meri nke ọzọ bịara ilele ili ahụ. Lee, ala ọma jijiji dị ukwuu mere, nihi na onyeozi Onyenwe anyị si neluigwe rịdata bịa tụgharịa nkume ahụ site nọnụ ụzọ ahụ wee nọdụ nelu ya. Ọ bụ ma ihe ọ dị ka dị ka àmụ̀mà, na uwe ya dị ọcha dị ka snow. Site nihi egwu ya, ndị na-eche nche mara jijiji ma ghọọ ka ndị nwụrụ anwụ. Onyeozi ahụ zara sị ndị nwanyị ahụ, Unu atụla egwu, nihi na ama m na ọ bụ Jisọs onye e kpọgidere nobe ka unu na-achọ. Ọ nọghị ebe a, nihi na e mere ka o bilie dị ka o kwuru. Bịanụ hụ ebe ahụ ebe Onyenwe anyị dinara. Na ngwa ngwa gaanụ gwa ndị na-eso ụzọ ya na e mere ka o si nọnwụ bilie, na lee, ọ na-aga nihu unu na Galili, ebe ahụ unu ga-ahụ ya, lee, agwala m unu. Na mgbe ha pụtara ngwa ngwa site nili ahụ negwu na ọṅụ dị ukwu, ha gbara ọsọ ikwupụta ndị na-eso ụzọ ya. Dị ka ha na-aga ịgwa ndị na-eso ụzọ ya, lee, Jisọs zutere ha na-ekwu, Ṅụrịanụ ọṅụ. Ha bịarutere jidere ụkwụ ya ma kpọọrọ ya isiala. Mgbe ahụ, Jisọs gwara ha, Unu atụla egwu, gaanụ kọọrọ ụmụnne m ka ha gaa na Galili, ebe ahụ ka ha ga-ahụ m. Mgbe ha na-aga, lee, ụfọdụ ndị nche bịara nobodo kọọrọ ndị isi nchụaja ihe niile mere. Ma mgbe ha na ndị okenye gbakọtara ọnụ wee gbaa izu, ha nyere ndị agha ọlaọcha zuru ezu, na-ekwu Kwuonụ na ndị na-eso ụzọ ya bịara nabalị zuru ya mgbe anyị nọ na-ehi ụra. Ọ bụrụ na a nụ ihe a nebe onye ọchịchị nọ, anyị ga-akwagide ya ma mee ka unu ghara inwe nchegbu. Ndị ahụ mana ha nara ihe ọlaọcha ahụ, ha mere dịka e kuziri ha. Okwu a gbasaara netiti ndị Juu ruo taa. Ndị iri na otu ndị na-eso ụzọ ahụ gara na Galili, nugwu ebe Jisọs kara ha. Na mgbe ha hụrụ ya, ha kpọrọ isiala nye ya, ma ụfọdụ nwere obi abụọ. Na mgbe Jizọs bịarutere nso, ọ gwara ha, sị, E nyerela m ikike niile neluigwe na nelu ụwa. Mgbe unu gara, meenụ ka mba niile bụrụ ndị na-eso ụzọ, na-eme ha baptizim naha Nna na Ọkpara na Mmụọ Nsọ, Na-akụzi ha idebe ihe niile dị ka m nyere unu iwu, na lee, mụ na unu nọ ụbọchị niile ruo mgbe njedebe nke oge ahụ. Amen. ## Ọpụpụ ### 1 Ndị a bụ aha ụmụ ndị ikom Israel ndị soro Jekọb nna ha banye nIjipt, onye ọ bụla ya na ezinụlọ ya niile banyere. Reuben, Simeon, Levi, Judah, Issachar, Zebulun, Benjamin, Dan, na Naphtali, Gad, na Asher. Joseph mana nọ na Egypt, ma mkpụrụ obi niile sitere na Jacob bụ iri asaa na ise. Joseph nwụrụ, ụmụnne ya niile nwụkwara, na ọgbọ ahụ niile nwụrụ. Ma ụmụ Izrel mụbara ma baa ụba nke ukwuu, ghọọ ndị dị ọtụtụ ma sie ike nke ukwuu nke ukwuu, ala ahụ mụbara ha. Eze ọzọ bilitere nIjipt, onye na-amaghị Josef. Ọ gwara ndị obodo ya, Lee, agbụrụ ụmụ Izrel bụ ìgwè mmadụ dị ukwuu, ha siekwara ike karịa anyị. Bịanụ ya mere ka anyị mesoo ha ihe namamihe, ka ọ ghara ịbụ na ha ga-amụba, na mgbe agha dakwasịrị anyị, ha ga-esonye ndị iro anyị, lụsoo anyị agha, wee si nala a pụọ. Ma o tinyere ha ndị nlekota ọrụ, ka ha nwee ike imegbu ha nọrụ. Ha wukwara Fero obodo ndị e wusiri ike, ya bụ Pithom na Rameses na On, nke bụ obodo Anyanwụ. Dịka ha si na-emegbu ha, otu ahụ ka ha si na-abawanye ọnụ ọgụgụ karịa, ha siri ike nke ukwuu nke ukwuu, ndị Ijipt wee kpọọ ụmụ Izrel asị. Ma ndị Ijipt kpọrọ ụmụ Izrel nokpuru site nike. Ma na-emekpa ha ahụ ndụ ha nọrụ ndị siri ike, nụrọ na nịkpụ brik, na nọrụ niile nọhịa, dịka ọrụ niile nke ha ji ike mee ha ohu. Eze ndị Ijipt gwara ndị nne nlekọta nwa nke ndị Hibru, otu nime ha aha ya bụ Shifra, aha nke abụọ bụ Pua, Ma o kwuru, Mgbe unu na-enyere ụmụ nwanyị Hibru aka nọmụmụ nwa, mgbe ha nọ noge ịmụ nwa, ọ bụrụ na ọ bụ nwoke, gbuo ya, ma ọ bụrụ na ọ bụ nwanyị, chekwaa ya. Ndị nne na-enyere nwanyị aka ịmụ nwa tụrụ egwu Chineke, ma ha emeghị dịka eze Ijipt nyere ha iwu, ma ha debere ụmụ nwoke ndụ. Eze Ijipt kpọrọ ndị nne na-aghọ nwa, sị ha, Gịnị mere unu mere ihe a, na unu na-edebe ndụ ụmụ nwoke? Ndị nne nlekọta ọmụmụ gwara Fero sị, Ọ bụghị dịka ụmụ nwanyị Ijipt ka ndị inyom Hibru dị, nihi na ha na-amụ nwa tupu anyị ndị nne nlekọta ọmụmụ erute ebe ha nọ, ha amụọla. Ọma, Chineke mesoro ndị nne nlekọta ọmụmụ mmeso ọma, ndị mmadụ mụbakwara ọnụ ọgụgụ, ha siekwara ike nke ukwuu. Ebe ọ bụ na ndị nne na-aghọ nwa tụrụ egwu Chineke, ha mere onwe ha ụlọ. Fero nyere ndị ya niile iwu, na-ekwu, Nwoke ọ bụla a mụtara ndị Hibru, tụnyenụ nime osimiri, ma nwanyị ọ bụla, debenụ ya ndụ. ### 2 Ọ bụ onye si nebo Livai, onye lụrụ nwaada Livai. Ma nime afọ tụrụ ime, mụọ nwa nwoke, mgbe ha hụrụ na ọ mara mma, ha zoro ya ọnwa atọ. Ebe ọ bụ na ha enweghịkwa ike izo ya ọzọ, nne ya weere nkata, tee ya ụrọ asphalt, tinye nwa ahụ nime ya, debe ya napịtị dị nakụkụ osimiri ahụ. Nwanne ya nwanyị nọ na-ekiri site nebe dị anya ka ọ mụta ihe ga-eme ya. Nwa nwanyị Fero rịdara ka ọ gaa saa ahụ nosimiri, ndị odibo nwanyị ya nọkwa na-agafe nakụkụ osimiri, mgbe ọ hụrụ nkata ahụ nime apịtị, o zigara odibo nwanyị ya, onye welitere ya. Mgbe o meghere ya, ọ hụrụ nwatakịrị na-ebe akwa nime nkata, ada Fero meere ya ebere, ma o kwuru, Nke a bụ nwa site nụmụaka ndị Hibru. Nwanne nwanyị ya gwara ada Feroo, Ị chọrọ ka m kpọrọ gị nwanyị na-azụ nwa si netiti ndị Hibru, ka ọ zụọ gị nwa a? Ma ada Feroo kwuru, Gaa. Nwa agbọghọ ahụ bịara kpọọ nne nwa ahụ. Ada Fero kwuru sị ya, Chekwaa m nwata a, ma nye m ya ara, m ga-enye gị ụgwọ ọrụ. Nwanyị ahụ were nwata ahụ, ma nye ya ara. Mgbe nwatakịrị ahụ tolitere, o wetara ya nye ada Fero, ọ ghọrọ nwa nwoke nye ya, ọ kpọrọ aha ya Mosis, na-ekwu, si na mmiri ka m si wepụta ya. O mere nime ụbọchị ndị ahụ dị ọtụtụ ahụ, mgbe Mosis toputara, ọ pụrụ gakwuru ụmụnne ya bụ ụmụ Izrel. Mgbe ọ ghọtachara ọrụ ike ha, ọ hụrụ otu nwoke onye Ijipt ka ọ na-eti otu onye Hibru, onye bụ otu nime ụmụnne ya, ụmụ Izrel. Mgbe o legharịrị anya gburugburu ebe a na ebe a ma ọ hụghị onye ọ bụla, o tigburu onye Ijipt ahụ ma zoo ya nime ájá. Ọ pụrụ, mana nụbọchị nke abụọ, ọ hụrụ mmadụ abụọ ndị Hibru ka ha na-alụ ọgụ, ọ sịrị onye na-eme ihe ọjọọ, Gịnị mere i ji na-eti onye agbata obi gị? Mana ọ sịrị, Onye mere gị onye ọchịchị na onye ikpe nelu anyị? Ọ bụ na ị chọrọ igbu m, dịka i gburu onye Ijipt ahụ ụnyaahụ? Moses tụrụ egwu, wee sị, Ọ bụrụ na okwu a apụtala ihe. Fero nụrụ okwu a, ọ chọkwara igbu Mosis. Mosis si nihu Fero pụọ, biri nala Midian. Mgbe ọ bịarutere nala Midian, ọ nọdụrụ ala nakụkụ olulu mmiri. Onye nchụàjà Midian nwere ụmụ ndị inyom asaa, ndị na-azụ atụrụ nna ha Jetro. Mgbe ha bịara, ha sere mmiri ruo mgbe ha mejupụtara ebe nchekwa mmiri iji nye atụrụ nna ha Jetro mmiri ọṅụṅụ. Mgbe ha bịarutere, ndị ọzụzụ atụrụ chụpụrụ ha, ma Mosis biliri napụtara ha, sere ha mmiri, meekwa ka atụrụ ha ṅụọ mmiri. Ha bịara gakwuru Raguel bụ nna ha, ọ sịrị ha, gịnị mere unu ji mee ọsọ ịbịa taa? Ha sịrị, Otu nwoke onye Ijipt napụtara anyị naka ndị ọzụzụ atụrụ, o serela anyị mmiri ma nyekwa atụrụ anyị mmiri ọṅụṅụ. Ma ọ sịrị ụmụ ada ya, Olee ebe ọ nọ? Gịnị mere unu ji hapụ nwoke ahụ? Kpọọnụ ya ka o rie achịcha. Mosis biri nakụkụ nwoke ahụ, ọ nyekwara ya Ziporah bụ nwa ya nwanyị ka ọ bụrụ nwunye ya. Nime afọ, nwanyị ahụ tụụrụ ime mụrụ nwa nwoke, Moses kpọkwara aha ya Gershom, na-ekwu, Nihi na abụ m ọbịa nala mba ọzọ. Mgbe ụbọchị ọtụtụ ahụ gasịrị, eze Ijipt nwụrụ, ụmụ Izrel sụrụ ude site nọrụ ha, ha tikwara mkpu, mkpu ha rigorokwara Chineke site nọrụ ha. Ma Chineke nụrụ ụzụ ịsụ ude ha, Chineke chetakwara ọgbụgba ndụ ya nke ya na Ebraham gbara, na Aịzik, na Jekọb. Chineke hụrụ ụmụ Izrel, e mekwara ka a mara ha. ### 3 Na Mosis nọ na-azụ atụrụ Jetro ọgọ ya, onye nchụàjà nke Midian, o duuru atụrụ ndị ahụ gaa nọzara, wee bịarute nugwu Horeb. Onyeozi nke Onyenwe anyị pụtara ya nire ọkụ si nohia, ọ hụrụ na ohia ahụ na-ere ọkụ, ma ohia ahụ adịghị erechapụ. Moses kwuru, M ga-agafe ka m hụ ọhụ ukwu a, nihi na ohia anaghị ere ọkụ. Dị ka Onyenwe anyị hụrụ na ọ na-abịaru ịhụ, Onyenwe anyị kpọrọ ya site na ahịhịa, na-ekwu, Mosis, Mosis, ma ọ sịrị, Gịnị bụ? Ma ọ sịrị, Abịarula ebe a, yipụ akpụkpọ ụkwụ gị nụkwụ gị, nihi na ebe ị na-eguzo bụ ala nsọ. Ma o kwuru, Abụ m Chineke nke nna gị, Chineke Ebraham, na Chineke Aịzik, na Chineke Jekọb. Mosis wee tụgharịa ihu ya, nihi na ọ tụrụ egwu ile anya nihu Chineke. Onyenwe anyị gwara Mosis sị, Ahụla m nhụjuanya nke ndị m nọ nIjipt, anụkwala m mkpu akwa ha nihi ndị na-achị ha ọrụ, nihi na amaara m ihe mgbu ha, M rịdara ala ịnapụta ha site naka ndị Ijipt, na ịkpọpụta ha site nala ahụ, na ịkpọbata ha nime ala ọma na sara mbara, nime ala na-eru mmiri ara ehi na mmanụ aṅụ, nime ebe nke ndị Kenan, na ndị Het, na ndị Amọrait, na ndị Periz, na ndị Gigash, na ndị Hiv, na ndị Jebus. Ugbu a lee, ákwá nke ụmụ Izrel abịala rute m, mụ onwe m ahụkwala mkpagbu nke ndị Ijipt na-akpagbu ha. Ma ugbu a bịa, aga m eziga gị gakwuru Fero eze Ijipt, ị ga-akpọpụtakwa ndị m bụ ụmụ Izrel site nala Ijipt. Ma Mosis sịrị Chineke, Onye ka m bụ, na m ga-ejekwuru Fero eze Ijipt, nakwa na m ga-akpọpụta ụmụ Izrel site nala Ijipt? Chineke gwara Moses, sị, Aga m anọnyere gị, nke a bụ ihe ịrịbama nye gị na m zitere gị: mgbe ị kpọpụtara ndị m site nIjipt, unu ga-efe Chineke nugwu a. Ma Moses kwuru Chineke, lee aga m apụ jekwuru ụmụ Israel, aga m asị ha, Chineke nke nna nna anyị ezitela m ọkwuru unu, ha ga-ajụ m, gịnị bụ aha ya; gịnị ka m ga-asị ha; Ma Chineke gwara Mosis sị, Abụ m Onye Dị, ma kwuru, Otu a ka ị ga-agwa ụmụ Izrel: Onye Dị ezitela m na unu. Ma Chineke gwara Mosis ọzọ, Otu a ka ị ga-agwa ụmụ Izrel, Onyenwe anyị Chineke nke nna nna anyị ha, Chineke Ebraham, na Chineke Aịzik, na Chineke Jekọb, ezitela m na unu. Nke a bụ aha m ebighị ebi, na ihe ncheta m nye ọgbọ niile. Mgbe ị bịara, ya mere, chịkọta ndị okenye nke ụmụ Izrel, ị ga-agwa ha, Onyenwe anyị Chineke nke nna anyị ha egosila m onwe ya, Chineke Ebraham, na Chineke Aịzik, na Chineke Jekọb, na-ekwu, Nleta, eletala m unu, na ihe niile dakwasịrị unu nIjipt. Ọ sịrị, Aga m ebupụta unu site na nhụju anya nke ndị Ijipt, banye nala nke ndị Kenan, na ndị Het, na ndị Amọrait, na ndị Periz, na ndị Gigash, na ndị Hiv, na ndị Jebus, banye nala na-eru mmiri ara ehi na mmanụ aṅụ. Ha ga-anụ olu gị, ị ga-abanye gị na ndị okenye Izrel, jekwuru Fero eze Ijipt, ị ga-asị ya, Chineke nke ndị Hibru akpọọla anyị, anyị ga-aga njem ụbọchị atọ banye nʼọzara, ka anyị chụọrọ Chineke anyị aja. Mana amaara m na Fero eze Ijipt agaghị ahapụ unu ka unu gaa, ọ gwụla ma e jiri aka dị ike. Ma m setịpụ aka m, aga m eti ndị Ijipt ihe nime ihe ebube m niile nke m ga-eme netiti ha, mgbe ihe ndị a gasịrị, ọ ga-ezipụ unu. Aga m enye ndị a amara nihu ndị Ijipt, mgbe unu na-apụ, unu agaghị apụ aka efu, Mana nwanyị ga-arịọ site naka onye agbata obi ya na onye bi nụlọ ya ngwa ọlaọcha, na ọlaedo, na uwe, unu ga-eyikwasị ha ụmụ ndị ikom unu na ụmụ ndị inyom unu, unu ga-akwakọrọkwa ndị Ijipt ihe. ### 4 Moses zara ma kwuo, Ọ bụrụ na ha ekweghị m, ma ha egeghị olu m, ha ga-ekwu na Chineke apụtaghị gị, gịnị ka m ga-ekwu nye ha? Onyenwe anyị sịrị ya, Gịnị bụ ihe a dị naka gị? Ọ sịrị, Mkpanaka. Ma o kwuru, Tụba ya nelu ala, ma ọ tụbara ya nelu ala, ma ọ ghọrọ agwọ, ma Mosis gbapụrụ nihu ya. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu sị, Gbatịa aka gị, ma jide ọdụ ya. Mgbe ọ gbatịrị aka ya, o jidere ọdụ ya, ọ ghọrọ mkpanaka naka ya. Ka ha kwere gị na Chineke nke nna nna ha pụtara gị, bụ Chineke Abraham, na Chineke Isaac, na Chineke Jacob. Onyenwe anyị gwara ya ọzọ, Tinye aka gị nime obi gị. O wee tinye aka ya nime obi ya, wepụta aka ya site nobi ya, aka ya wee dị ka snow. Ma o kwuru ọzọ, Tinye aka gị nime obi gị, ma o tinyere aka ya nime obi ya, ma o wepụtara ya site nobi ya, ma ọzọ ọ laghachiri nagba nke anụ ahụ ya. Ọ bụrụ na ha ekwenyeghị gị, ma ọ bụghị na ha gere ntị nolu nke ihe ịrịba ama nke mbụ, ha ga-ekwere gị nolu nke ihe ịrịba ama nke abụọ. Ọ ga-abụ na ọ bụrụ na ha ekwetaghị gị ihe ịrịba ama abụọ ndị a, ma ha egeghị ntị nke olu gị, ị ga-ewere site na mmiri nke osimiri, wụsa ya nelu ala kpọrọ nkụ, na mmiri ahụ nke ị ga-ewere site na osimiri ga-abụ ọbara nelu ala kpọrọ nkụ. Moses sịrị Onyenwe anyị, Ana m arịọ gị, Onyenwe anyị, abụghị m onye nwere ike tupu ụnyaahụ, ma ọ bụghị tupu ụbọchị nke atọ, ma ọ bụghị site mgbe ị malitere ịgwa ohu gị okwu. Abụ m onye olu ya adịghị ike nakwa onye ire ya adịghị ngwa ngwa. Onyenwe anyị sịrị Moses, Onye nyere mmadụ ọnụ? Onye mere onye isi ike ịnụ ihe na onye ogbi, onye na-ahụ ụzọ na onye kpuru ìsì? Ọ bụghị m bụ Chineke? Na ugbu a, gaa, mụ ga-emepe ọnụ gị, ma kuziere gị ihe ị ga-ekwu. Ma Mosis kwuru, Abịọ m gị Onyenweanyị, họpụta onye ọzọ nwere ike, onye ị ga-eziga. Ma niwe iwe, Onyenwe anyị nelu Mosis kwuru, Ọ bụghị na lee Erọn nwanne gị onye Livait? Amaara m na ọ ga-ekwu okwu ya onwe ya nye gị, ma lee, ya onwe ya ga-apụta izute gị, ma mgbe ọ hụrụ gị, ọ ga-enwe obi ụtọ nime onwe ya. Ma ị ga-agwa ya okwu, ị ga-etinyekwa okwu m nọnụ ya, mụ onwe m ga-emepe ọnụ gị na ọnụ ya, ma m ga-akụziri unu ihe unu ga-eme. Ya ọ ga-ekwuchitere gị okwu nye ndị mmadụ, ya onwe ya ga-abụ ọnụ gị, ma gị onwe gị, ị ga-abụrụ ya onye na-ekwuchitere Chineke. Ma mkpara a nke tụgharịrị ghọọ agwọ, ị ga-ewere ya naka gị, bụ nke ị ga-eji mee ihe ịrịba ama ndị a. Mosis gara ma laghachikwuru Jetro nna ọgọ ya, ọ sịrị, Aga m alaghachi gakwuru ụmụnne m ndị nọ nIjipt ka m hụ ma ha ka dị ndụ. Jetro gwara Mosis sị, Gaa nudo. Mgbe ọtụtụ ụbọchị ahụ gasịrị, eze Ijipt nwụrụ. Onyenwe anyị gwara Moses na Midian, Gaa, pụọ banye nIjipt, nihi na ha niile anwụọla, ndị niile na-achọ mkpụrụ obi gị. Niburu elu, Mosis weere nwunye ya na ụmụaka ya, bulite ha nelu anụmanụ ibu ibu, laghachi nIjipt. Mosis werekwa mkpanaka nke si naka Chineke naka ya. Onyenwe anyị gwara Mosis sị, Mgbe ị na-aga ma na-alọghachi nIjipt, hụ ihe ịrịbama niile nke m nyere naka gị, mee ha nihu Fero, ma mụ onwe m ga-eme ka obi ya sie ike, ọ gaghị ezipụ ndị ahụ. Gị ma ị ga-agwa Fero, ihe ndị a ka Onyenwe anyị na-ekwu, Israel bụ nwa mbụ m. Agwara m gị, zipụ ndị m, ka ha fee m ofufe, ọ bụrụ na ị chọghị izipụ ha, lee, aga m egbu nwa gị nwoke nke mbụ e mụrụ. O mere ma nụzọ nebe obibi, Onyeozi Onyenwe anyị zutere ya, ma ọ chọrọ igbu ya. Zipporah weere nkume nta, bie ugwu nwa ya nwoke, daa nụkwụ ya, sị, Ọbara ibi ugwu nke nwa m guzoro. Ma ọ si nebe ọ nọ pụọ nihi na o kwuru sị, Ọbara nke ibi ugwu nwa m akwụsịla. Onyenwe anyị kwuru sị Aaron, Gaa zute Moses nọzara, ọ gakwara zute ya nugwu Chineke, ha susukwara ibe ha ọnụ. Mosis gwara Erọn okwu niile nke Onyenwe anyị nke o zitere ya, na okwu niile nke o nyere ya niwu. Mosis na Erọn gara, ha chịkọtara ndị okenye nke ụmụ Izrel. Ma Erọn kwuru okwu niile ndị a, nke Chineke gwara Mosis, ma o mere ihe ịrịba ama ndị ahụ nihu ndị mmadụ. Ndị mmadụ kwere ma ṅụrịa ọṅụ, nihi na Chineke letara ụmụ Israel, nakwa nihi na ọ hụrụ mkpagbu ha, ma ndị mmadụ hulatara kpọọ isiala. ### 5 Ma mgbe ihe ndị a gasịrị, Mosis na Erọn banyere gakwuru Fero, ma ha gwara ya, Ihe ndị a ka Onyenwe anyị Chineke nke Izrel na-ekwu: Zipụ ndị m, ka ha mee m mmemme nime ọzara. Fero kwuru, Onye bụ onye nke m ga-ege ntị nke olu ya, ka m wezuga ụmụ Izrel? Amaghị m Onyenwe anyị, na Izrel, anaghị m ezipụ. Ma ha na-asị ya, Chineke nke ndị Hibru akpọọla anyị, anyị ga-aga ya mere ụzọ nke ụbọchị atọ nime ọzara ahụ, ka anyị wee chụọrọ Onyenwe anyị Chineke anyị aja, ka ọ ghara ịbụ na ọ ga-ezute anyị ọnwụ ma ọ bụ igbu ọchụ. Eze Ijipt gwara ha sị, Gịnị mere Mosis na Erọn unu ji na-eduhie ndị mmadụ site nọrụ ha? Onye ọ bụla nime unu laghachikwanụ nọrụ ya. Ma Fero kwuru, Lee, ugbu a ndị mmadụ amụbaala, ya mere ka anyị ghara ịkwụsị ha nọrụ ha. Fero nyere ndị na-elekọta ọrụ nke ndị mmadụ na ndị ode akwụkwọ iwu, na-ekwu, Unu agaghị enyekwa ndị mmadụ ahịhịa ọka maka ịkpụ brik dịka ụnyaahụ na ụbọchị nke atọ, kama ha onwe ha ka ha gaa chịkọtara onwe ha ahịhịa ọka. Ma nhazi nke ịkpụ brik nke ha na-eme nonwe ha dịka ụbọchị ọ bụla, ị ga-etinye ya nelu ha, ị gaghị ewepụ ihe ọ bụla, nihi na ha nọ na-enweghị ọrụ, ọ bụ nihi nke a ka ha ji tie mkpu, na-ekwu, Ka anyị bilie, ka anyị chụọrọ Chineke anyị aja. Ka e mee ka ọrụ ndị mmadụ ndị a bụrụ ibu arọ, ka ha nwee nchegbu banyere ihe ndị a, ma ka ha ghara inwe nchegbu nokwu efu. Ndị na-achị ọrụ na ndị ode akwụkwọ nọ na-akwali ha ọsọ, ha gwara ndị mmadụ sị, Ihe ndị a ka Fero na-ekwu: Agaghị m enyekwa unu ahịhịa ọka. Unu onwe unu na-aga chịkọtara onwe unu ahịhịa ọka, ebe ọ bụla unu ga-achọta ya, nihi na a gaghị ewepu ihe ọ bụla site na nhazi ọrụ unu. Ma ndị ahụ gbasasịrị nala niile Ijipt ịchịkọta ahịhịa ọka nime ahịhịa nkụ. Ndị nlekọta ọrụ nọ na-akwali ha ọsọ ọsọ, na-asị, Mezuonụ ọrụ unu nke kwesịrị ekwesị kwa ụbọchị, dịka mgbe a na-enye unu ahịhịa ọka. Ma a pịara ndị ode akwụkwọ nke agbụrụ ụmụ Izrel, bụ ndị a họpụtara ilekọta ha, site naka ndị nlekọta Fero ihe, na-asị, Gịnị mere unu emezughị ọrụ ịkpụ brik unu dịka ụnyaahụ na ụbọchị nke atọ, nakwa taa? Mgbe ha abanyechara, ndị ode akwụkwọ nke ụmụ Izrel tiri mkpu gakwuru Fero na-ekwu, Gịnị mere i ji eme ndị ohu gị otu a? Ahịhịa adịghị enye ndị ohu gị, ma ha na-agwa anyị ka anyị mee brik, ma lee, e tiela ndị ohu gị ihe, ị ga-emejọ ndị gị ya mere. Ọ sịrị ha, Unu na-enweghị ọrụ, unu bụ ndị umengwụ, nihi nke a ka unu ji na-ekwu, Ka anyị gaa chụọ aja nye Chineke anyị. Ugbu a, ya mere, gaanụ rụọ ọrụ, maka a gaghị enye unu ahịhịa ọka, ma unu ga-enyeghachi ọnụọgụgụ brik unu kwesịrị ịkpụ. Ndị ode akwụkwọ nke ụmụ Izrel hụrụ onwe ha nihe ọjọọ, na-ekwu, Unu agaghị ahapụ ọnụ ọgụgụ brik kwesịrị ekwesị nke ụbọchị. Ha hụrụ Moses na Aaron mgbe ha na-abịa izute ha, ka ha si nebe Fero nọ na-apụta, Ha sịrị ha, Ka Chineke hụ unu ma kpee unu ikpe, nihi na unu mere ka isi anyị bụrụ ihe arụ nihu Fero na nihu ndị na-ejere ya ozi, inye mma agha naka ya igbu anyị. Mosis laghachiri gakwuru Onyenwe anyị, sị, Onyenwe anyị, ana m arịọ gị, gịnị mere i mesoro ndị a ihe ọjọọ? Gịnị mere i ji zite m? Ma site mgbe m gara ikwu okwu niru Fero naha gị, o mekpara ndị a ahụ, ma ị napụtaghị ndị gị. ### 6 Onyenwe anyị gwara Moses sị, Ugbu a ị ga-ahụ ihe m ga-eme Fero, nihi na site naka dị ike, ọ ga-ezipụ ha, sitekwa nogwe aka e weliri elu, ọ ga-achụpụ ha nala ya. Chineke kwuru okwu nye Moses, sị ya, Mụ bụ Onyenweanyị. M pụtara nihu Abraham na Isaac na Jacob, bụ Chineke nke ha, ma aha m bụ Onyenwe anyị, e gosighị m ha. Ma m guzobere ọgbụgba ndụ m nke m na ha, ka m nye ha ala ndị Kenan, bụ ala ha biri na ya dị ka ndị ọbịa, nke ha bikwara na ya dị ka ndị ọbịa. Anụla m ụzụ ịsụ ude nke ụmụ Izrel, bụ ndị Ijipt na-eme ka ha bụrụ ndị ohu, echetakwala m ọgbụgba ndụ unu. Gaa, kwuo ụmụ Izrel okwu, sị, Mụ bụ Onyenwe anyị, aga m ebupụta unu site nọchịchị ndị Ijipt, aga m anapụta unu site nohu, aga m agbapụta unu nogwe aka dị elu na ikpe dị ukwuu. M ga-ewere unu ka ha bụrụ ndị nke m, m ga-abụkwa Chineke unu, unu ga-amatakwa na m bụ Onyenwe anyị Chineke unu, onye kpọpụtara unu site na mmegbu nke ndị Ijipt. Na m ga-ebubata unu nime ala ahụ, bụ nke m setịpụrụ aka m inye Abraham, na Isaac, na Jacob, ma m ga-enye unu ya dịka ihe nketa. Mụ onwe m bụ Onyenwe anyị. Mosis kwuru otu a nye ụmụ Izrel, ma ha egeghị Mosis ntị nihi obi ụjọ ha, na nihi ọrụ ndị siri ike. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Bata, gwa Fero bụ eze Ijipt okwu, ka o zipụ ụmụ Izrel site nala ya. Moses kwuru okwu nihu Onyenwe anyị, sị, Lee, ụmụ Izrel egeghị m ntị, olee otú Fero ga-esi nụ m? Mụ onwe m enwekwaghị ezi okwu. Onyenwe anyị gwara Mosis na Erọn okwu, ma nye ha iwu banyere Fero eze Ijipt, ka o zipụ ụmụ Izrel site nala Ijipt. Ma ndị a bụ ndị ndu ụlọ nna nna ha, ụmụ ndị ikom Ruben, nwa mbụ Izrel: Enọk, na Falu, Asrọn, na Kamei. Nke a bụ ikwu Ruben. Ma ụmụ ndị ikom Simeon bụ Jemuel, na Jamin, na Ehud, na Jachin, na Zohar, na Saul onye nne ya bụ nwanyị Kenan. Ndị a bụ ndị ezinụlọ nke ụmụ ndị ikom Simeon. Ma ndị a bụ aha ụmụ ndị ikom Levi dịka ikwu ha: Geshọn, Kohat, na Merari. Afọ ndụ Levi bụ otu narị na iri atọ na asaa. Ụmụ ndị ikom Gershon bụ Libni na Shimei, ezinaụlọ nke ha. Ụmụ ndị ikom Kaath bụ Amram, na Isaar, Hebron, na Ozeiil, na afọ ndụ Kaath bụ otu narị na iri atọ na atọ. Ma ụmụ ndị ikom Merari bụ Mahli na Mushi. Ndị a bụ ezinaụlọ nna ochie Levi dịka ikwu ha. Ma Amram lụrụ Jochebed, ada nwanne nna ya, dịka nwunye ya, ọ mụtaara ya Aaron na Moses, na Miriam nwanne ha nwanyị, ma afọ ndụ Amram bụ otu narị na iri atọ na abụọ. Ma ụmụ ndị ikom Izhar bụ Korah, na Naphek, na Zechri. Ụmụ ndị ikom Ọzeiel bụ Misael, na Elisafan, na Segrei. Erọn weere Elizabeth ada nwa Aminadab, nwanne nwanyị Nashọn, dịka nwunye ya, ọ mụtakwaara ya Nadab, na Abiu, na Elieza, na Itama. Ụmụ ndị ikom Korah bụ Asir, na Elkanah, na Abiasar; ndị a bụ ọgbọ Korah. Ma Elieza nwa Erọn lụtara otu nime ụmụ ada Futiel dịka nwunye, ọ mụtaara ya Finehaz. Ndị a bụ ndị ndu ezinụlọ ndị Livayị dịka ọgbọ ha. Nke a bụ Aaron na Moses, ndị Chineke gwara ka ha dupụta ụmụ Izrel site nala Ijipt na ike ha. Ndị a bụ ndị gwara Fero bụ eze Ijipt okwu, ha kpọpụtakwara ụmụ Izrel site nala Ijipt, ya bụ Erọn na Mosis. Nụbọchị ahụ Onyenwe anyị gwara Mosis okwu nala Ijipt. Ma Onyenwe anyị kwuru okwu ruo Mosis, na-ekwu, Mụ onwe m bụ Onyenwe anyị, kwuo okwu ruo Fero eze Ijipt ihe niile m na-agwa gị. Ma Mosis kwuru nihu Onyenwe anyị, Lee, m bụ onye olu adịghị ike, ma kedu ka Fero ga-esi nụ okwu m? ### 7 Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Lee, emeela m gị chi nye Fero, na Erọn nwanne gị ga-abụ onye amụma gị. Gị ma ị ga-agwa ya ihe niile m na-enye gị iwu, ma Aaron nwanne gị nwoke ga-agwa Fero, ka o zipụ ụmụ Izrel site nala ya. Mụ ọnwe m ga-eme ka obi Fero sie ike, ma m ga-eme ka ihe ịrịbama m na ihe ebube m mụbaa nala Ijipt. Ma Fero agaghị anụ unu, aga m atụkwasị aka m nelu Ijipt, ma site nike m, aga m akpọpụta ndị m bụ ụmụ Izrel site nala Ijipt site nịbọ ọbọ dị ukwuu. Ndị Ijipt niile ga-amata na m bụ Onyenwe anyị, mgbe m na-agbatị aka m nelu Ijipt, ma kpọpụta ụmụ Izrel site netiti ha. Moses na Aaron mere dịka Onyenwe anyị nyere ha iwu, otu ahụ ka ha mere. Moses dị afọ iri asatọ, ma Aaron nwanne ya nwoke dị afọ iri asatọ na atọ, mgbe ha gwara Pharaoh okwu. Onyenwe anyị gwara Mosis na Aaron, sị, Ọ bụrụ na Fero agwa unu okwu, na-asị, Nyenụ anyị ihe ịrịbama ma ọ bụ ihe ịtụnanya, ị ga-agwa Erọn nwanne gị nwoke, sị, Were mkpanaka gị, tụba ya nala nihu Fero na nihu ndị na-ejere ya ozi, ọ ga-aghọ agwọ. Mosis na Erọn banyere nihu Fero na ndị na-eje ozi ya, ha mere otu a dịka Onyenwe anyị nyere ha iwu, Erọn tụbara mkpanaka ya nihu Fero na nihu ndị na-eje ozi ya, ọ ghọrọ agwọ. Feroo kpọkọtara ọnụ ndị ọkachamara nke Ijipt na ndị mgbaasị, ma ndị ọgwụ nke ndị Ijipt mekwara otu ihe ahụ site na mgbaasị ha. Ma ha tụfuru onye ọ bụla mkpanaka ha, ha ghọrọ agwọ, mkpanaka Aaron lomiiri mkpanaka ndị ahụ. Ma obi Fero siri ike, ma ọ geghị ntị ha, dị ka Onyenwe anyị nyere ha iwu. Onyenwe anyị gwara Mosis, obi Fero emeela ike, nke mere na ọ gaghị ezipụ ndị ahụ. Gaa na Fero nụtụtụ, lee, ya na-apụta na mmiri, ị ga-ezute ya nakụkụ osimiri, mkpanaka ahụ nke tụgharịrị ghọọ agwọ ka ị ga-eji naka gị. Ma ị ga-agwa ya, Onyenwe anyị bụ Chineke nke ndị Hibru ezigala m ka m bịakwute gị, na-ekwu, Hapụ ndị m ka ha gaa fee m ofufe nọzara, ma lee, i geghị ntị ruo ugbu a. Ihe ndị a ka Onyenwe anyị na-ekwu, na nke a ị ga-amata na m bụ Onyenwe anyị, lee, m na-eti mkpanaka nke dị naka m nelu mmiri nke dị nosimiri, ọ ga-agbanwekwa ghọọ ọbara. Azụ̀ ndị nọ nime osimiri ga-anwụ, osimiri ga-esi ísì ụtọ ọjọọ, ndị Ijipt agaghị enwekwa ike ịṅụ mmiri si nosimiri ahụ. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Gwa Erọn nwanne gị nwoke, were mkpanaka gị naka gị, setịpụ aka gị nelu mmiri niile dị nIjipt, nelu osimiri ha, nelu ọwa mmiri ha, nelu apịtị ha, na nelu mmiri niile ha gbakọtara, ha ga-aghọ ọbara. Ọ ghọkwara ọbara nala Ijipt niile, ọbụladị nime osisi na nime nkume. Ma ha mere otu a Mosis na Erọn, dịka Onyenwe anyị nyere ha iwu, ma o weliri mkpara ya tigbuo mmiri ahụ nke dị nosimiri ahụ nihu Fero, na nihu ndị na-ejere ya ozi, ma gbanwere mmiri niile nke dị nosimiri ahụ ka ọ ghọọ ọbara. Ma azụ̀ ndị nọ nime osimiri ahụ nwụrụ, osimiri ahụ wee nwee isi ụtọ ọjọọ, ndị Ijipt enweghị ike ịṅụ mmiri si nosimiri ahụ, ọbara dịkwa nala Ijipt niile. Ha mere otu ahụ kwa, ndị mgbaasị nke ndị Ijipt jiri mgbaasị ha, obi Feroo siri ike, ọ geghị ha ntị, dịka Onyenwe anyị kwuru. Mgbe ọ tụgharịrị, Fero banyere nụlọ ya, ma o tinyeghị uche ya ọbụladị nihe a. Ndị Ijipt niile gwuru gburugburu osimiri ka ha nwee ike ịṅụ mmiri, mana ha enweghị ike ịṅụ mmiri site nosimiri ahụ. Ma e mezuru ụbọchị asaa mgbe Onyenwe anyị tiri osimiri ahụ. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu sị ya, Baa ka Fero gaa gwa ya okwu sị, Ihe ndị a ka Onyenwe anyị na-ekwu: Hapụ ndị m ka ha pụọ, ka ha nwee ike fee m ofufe. Ọ bụrụ na ị chọghị izipụ ha, lee, aga m eji awọ tie oke ala gị niile ihe. Ma osimiri ga-agbọpụta awọ, ha ga-arịgoro baa nụlọ gị, nime ụlọ nchekwa nke ụlọ ihi ụra gị, nelu akwa gị, nelu ụlọ ndị na-ejere gị ozi, nke ndị gị, nime efere ịgwọ nri gị, na nime ite ọkụ gị. Ma nelu gị, ma nelu ndị na-ejere gị ozi, ma nelu ndị gị, awọ ga-arịgo. ### 8 Onyenwe anyị gwara Moses sị, Gwa Aaron nwanne gị nwoke ka o setịpụ aka ya jide mkpanaka ya nelu osimiri ndị ahụ, nelu ọwa mmiri ndị ahụ, nelu apịtị ndị ahụ, ma kpọlite awọ ndị ahụ. Erọn gbatịrị aka ya nelu mmiri Ijipt, o mere ka awọ ndị ahụ rịgota, awọ ahụ rịgotara elu, o kpuchiri ala Ijipt. Ha mere notu aka ahụ, ndị mgbaasị nke ndị Ijipt ji mgbaasị ha, ha kpọlitere awọ nelu ala Ijipt. Fero kpọrọ Mosis na Erọn, sị ha, Kpeere m ekpere nye Onyenwe anyị, ka o wepụ awọ ndị a site nahụ m na netiti ndị m, aga m ahapụ ha ka ha gaa chụọrọ Onyenwe anyị aja. Moses kwuru Pharaoh sị ya, Hazie oge m ga-ekpere ekpere maka gị, na maka ndị na-ejere gị ozi, na maka ndị gị, ka e bibie awọ ndị ahụ site nebe gị nọ, na site netiti ndị gị, na site nụlọ unu niile, ma naanị nosimiri ka ha ga-afọdụ. Ma ọ sịrị, Nechi. Ọ sịrị ya mere, Dị ka i kwuola, ka ị mara na ọ dịghị onye ọzọ ma e wezụga Onyenwe anyị. A ga-ewepụ awọ ndị ahụ site nebe gị nọ, sitekwa nụlọ unu, sitekwa nogige unu, sitekwa nebe ndị na-ejere gị ozi nọ, sitekwanụ netiti ndị gị, ma naanị nosimiri ka ha ga-afọdụ. Moses na Aaron si nebe Fero nọ pụọ, Moses wee tikuo Onyenwe anyị mkpu banyere nkwekọrịta banyere awọ ndị ahụ, dị ka Fero kweere. O mere dị ka Mosis kwuru, Onyenwe anyị mekwara ya, awọ niile si nụlọ niile, si nogige niile, na si nubi niile nwụọ. Ma ha chịkọtara ha nìkwù ìkwù, ala wee nwee isi ọjọọ. Mgbe Fero hụrụ na ahụhụ kwụsịrị, obi ya siri ike, ọ geghị ha ntị, dị ka Onyenwe anyị kwuru. Onyenwe anyị gwara Mosis, sị, Gwa Erọn ka o setịpụ aka ya jide mkpara ya, tie aja dị nala, ha ga-aghọkwa ijiji netiti ndị mmadụ, netiti anụmanụ nwere ụkwụ anọ, na nala Ijipt niile. Ya mere, Erọn setịpụrụ aka ya jide mkpanaka, kụọ aja nke ala, ijiji wee pụta netiti ndị mmadụ na anụmanụ anọ ụkwụ, naja niile nke ala, ijiji jupụtara. Ha mere otu ahụ kwa, ndị mgbaasị jiri mgbaasị ha nke ha, iwepụta ijiji, ma ha enweghị ike, ma ijiji ghọrọ na ndị mmadụ, na na anụmanụ nwere ụkwụ anọ. Ya mere, ndị mgbaasị ahụ gwara Fero, Nke a bụ mkpịsị aka Chineke, ma e mere ka obi Fero sie ike, ọ geghị ha ntị, dị ka Onyenwe anyị kwuru. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu sị, Bilie nisi ụtụtụ, guzoro nihu Fero, lee, ọ ga-apụta gaa nmmiri, ị ga-agwa ya okwu sị, Ihe ndị a ka Onyenwe anyị na-ekwu: Hapụ ndị m ka ha gaa fee m ofufe nọzara. Ọ bụrụ na ị chọghị ịhapụ ndị m ka ha laa, lee, aga m ezite nahụ gị, na nahụ ndị na-ejere gị ozi, na nahụ ndị gị, na nụlọ unu niile, igwe ijiji; ụlọ ndị Ijipt ga-ejupụta nigwe ijiji, ọbụladị ala nke ha nọ nelu ya. Ma aga m arụ ọrụ ebube nụbọchị ahụ nala Goshen, ebe ndị m nọ nime ya, ebe ijiji agaghị adị nebe ahụ, ka ị mara na mụ bụ Onyenwe anyị Chineke nke ụwa niile. Aga m ekewa ndị m na ndị gị, ihe a ga-eme nụwa echi. Onyenwe anyị mere otu a, ijiji nkịta bịara nìgwè banyere nụlọ Feroo, nụlọ ndị na-ejere ya ozi, na nala Ijipt niile, a lara ala ahụ niyi site nijiji nkịta. Fero kpọrọ Mosis na Erọn, na-ekwu, Bịanụ chụọrọ Onyenwe anyị Chineke unu aja nala a. Ma Mosis kwuru, Ọ bụghị ihe ga-ekwe omume ịbụ otu a, maka ihe arụ nke ndị Ijipt ka anyị ga-achụ aja nye Onyenwe anyị Chineke anyị. Ọ bụrụ na anyị chụọ aja ihe arụ nke ndị Ijipt nihu ha, a ga-eji nkume tugbuo anyị. Anyị ga-aga njem ụbọchị atọ nime ọzara, ma anyị ga-achụrụ Chineke anyị aja, dịka Onyenwe anyị gwara anyị. Fero kwuru sị, Mụ ga-eziga ụnụ, ụnụ ga-achụrụ Chineke ụnụ aja nọzara, mana unu agaghị aga ebe dị anya. Ya mere, kpeere m ekpere nye Onyenwe anyị. Moses kwuru, Mụ onwe m ga-esi nebe ị nọ pụọ, m ga-ekpere Chineke ekpere, ijiji nkịta ga-esi nebe gị, nebe ndị na-ejere gị ozi, na nebe ndị gị nọ pụọ echi. Ka ị ghara ịghaghọ ọzọ, Fero, site nịjụ izipụ ndị ahụ ka ha chụọrọ Onyenwe anyị aja. Mosis si nebe Fero nọ pụọ, kpee ekpere nye Chineke. Onyenwe anyị mere dịka Mosis kwuru, wepụ ijiji nkịta ahụ site nebe Fero nọ, na nebe ndị na-eje ozi ya nọ, na nebe ndị ya nọ, ọ dịghịkwa nke ọ bụla fọdụrụ. Na Feroo mere ka obi ya dị arọ noge a, ọ chọghịkwa izilaga ndị ahụ. ### 9 Onyenwe anyị gwara Mosis, Bata jekwuru Fero, gwa ya okwu ndị a: Ihe ndị a ka Onyenwe anyị bụ Chineke nke ndị Hibru na-ekwu: Hapụ ndị m ka ha gaa, ka ha nwee ike ife m ofufe. Ọ bụrụ nezie ya mere na ị chọghị izilaga ndị m, kama ka ị na-ejide ha, Lee anya, aka Onyenwe anyị ga-adị nanụ ụlọ gị ndị nọ nubi, nịnyịnya, nanụ ibu arụ, nịnyịnya kamel, nehi, na natụrụ, ọnwụ dị ukwu nke ukwuu. Ma m ga-arụ ọrụ ebube noge ahụ netiti anụ ụlọ ndị Ijipt na netiti anụ ụlọ nke ụmụ Izrel; ọ dịghị nke ga-anwụ site na niile nke ụmụ Izrel, okwu e kwuru. Ma Chineke nyere oke, na-ekwu, Echi, Onyenwe anyị ga-eme okwu a nelu ụwa. Ma Onyenwe anyị mere okwu a nechi ya, anụ ụlọ niile nke ndị Ijipt nwụrụ, ma nime anụ ụlọ nke ụmụ Izrel, ọ dịghị nke nwụrụ ọ bụla. Mgbe Fero hụrụ na o nweghị ọ bụla nime anụ ụlọ niile nke ụmụ Izrel nwụrụ, obi Fero siri ike, ya mere o zighị ndị ahụ. Onyenwe anyị gwara Moses na Aaron okwu, sị, Werenụ aka unu jupụtara na ntụ ọkụ nke ite ọkụ, ka Moses fesaa ya neluigwe nihu Fero na nihu ndị na-ejere ya ozi. Ka ájá dịrị nelu ala niile nke Ijipt, ọ ga-adịkwa nelu ndị mmadụ na nelu anụmanụ nwere ụkwụ anọ, bụrụ ọnya na ọkụ na-agbawa na-agbapụta nahụ ndị mmadụ na nahụ anụmanụ nwere ụkwụ anọ, nala niile nke Ijipt. Ma o weere ntụ ọkụ nke ọkụ ọkụ nihu Fero, Mosis fesara ya neluigwe, ọ ghọrọ ọnya na ọnya mmiri na-agbapụta nahụ mmadụ na nahụ anụmanụ anọ ụkwụ. Ndị dibịa enweghị ike ịguzoro nihu Mosis nihi ọnya ndị ahụ, nihi na ọnya ndị ahụ dị nahụ ndị dibịa, na nala Ijipt niile. Onyenwe anyị mere ka obi Fero sie ike, ma ọ geghị ha ntị, dị ka Onyenwe anyị nyere iwu. Onyenwe anyị gwara Mosis sị, Bilie nisi ụtụtụ, guzoro nihu Fero, gwa ya okwu ndị a: Otu a ka Onyenwe anyị Chineke nke ndị Hibru na-ekwu, Hapụ ndị m ka ha gaa fee m ofufe. Noge a, nihi na m na-ezipụ ihe otiti m niile nime obi gị, na nke ndị na-ejere gị ozi, na nke ndị obodo gị, ka ị mata na ọ dịghị onye ọzọ dị ka m nụwa niile. Ugbu a, nihi na ezipụla aka m, aga m akụ gị na ndị gị ka m ga-egbu, a ga-ebibikwa gị site nala ahụ. Ma nihi nke a, e chebere gị ka m gosipụta nime gị ike m, nakwa ka e kwusaa aha m nala niile. Ị ka na-egbochi ndị m ka ị ghara izilaga ha? Lee anya, mụ onwe m ga-ezo akụkụ mmiri ice dị ukwuu nke ukwuu echi noge a, nke ụdị ya na-adịbeghị na Ijipt site nụbọchị e kere ya ruo nụbọchị taa. Ugbu a, ya mere mee ngwa chịkọta anụ ụlọ gị na ihe niile dị gị nọhịa, nihi na ndị mmadụ niile na anụ ụlọ niile, bụ ndị a ga-ahụ nọhịa ma ha abanyeghị nụlọ, mgbe mkpụrụ mmiri igwe dakwasịrị ha, ha ga-anwụ. Onye ahụ na-atụ egwu okwu Onyenwe anyị netiti ndị na-ejere Fero ozi chịkọtara anụ ụlọ ya nime ụlọ. Onye na-enyeghị uche nobi ya nokwu Onyenwe anyị hapụrụ anụ ụlọ ya nọhịa. Onyenwe anyị gwara Moses okwu sị, Setịpụ aka gị neluigwe, mkpụrụ mmiri ice ga-adakwasị ala Ijipt niile, ndị mmadụ, anụ ụlọ, na ahịhịa niile dị nala. Mosis setịpụrụ aka ya neluigwe, Onyenwe anyị nyere ụda na mkpụrụ mmiri igwe, ọkụ gbakwara nelu ala, Onyenwe anyị zokwasịrị ala Ijipt niile mkpụrụ mmiri igwe. Ọ bụ mkpụrụ mmiri na-acha ọcha na ọkụ na-enwu ọkụ nime mkpụrụ mmiri na-acha ọcha ahụ, mkpụrụ mmiri na-acha ọcha ahụ dị ukwuu nke ukwuu, nke ụdị ya adịbeghị nIjipt, site nụbọchị mba malitere ịdị nelu ya. Mkpụrụ mmiri akụ tigburu nala Ijipt niile, site na mmadụ ruo nanụ ụlọ, mkpụrụ mmiri akụ tigburu ahịhịa niile dị nala dị larịị, ma tijikwaa osisi niile dị nala dị larịị. Sọsọ nala Gesem, ebe ụmụ Izrel nọ, mkpụrụ mmiri akpụ adabeghị. Zigara ma Fero kpọrọ Mosis na Erọn, ọ sịrị ha, Emehiela m ugbu a, Onyenwe anyị bụ onye ezi omume, mụ na ndị m bụ ndị na-emeghị Chineke. Kpeenụ ekpere ya mere banyere m nye Onyenwe anyị, ka ọ kwụsị ịbụ olu Chineke, na mkpụrụ mmiri igwe, na ọkụ, m ga-ezipụ unu, unu agaghịkwa anọgidekwa ọzọ. Mosis sịrị ya, Dịka m ga-esi pụọ nobodo, aga m agbasa aka m abụọ nye Onyenwe anyị, olu niile ga-akwụsị, mkpụrụ mmiri igwe na mmiri ozuzo agaghịkwa adịkwa ọzọ, ka ị mara na ala bụ nke Onyenwe anyị. Ma gị na ndị na-ejere gị ozi, amaara m na unu atụbeghị egwu Onyenwe anyị. Mana flax na barley ka e tigburu, nihi na barley guzoro ọtọ, ma flax nọ na ntụ. Mana ọkụ na spelt e tigbughị, nihi na ha bụ ndị na-acha nwayọọ. Mosis si nebe Fero nọ pụta gaa nèzí obodo, setịpụ aka ya abụọ chere Onyenwe anyị ihu, olu ndị ahụ kwụsịrị, mkpụrụ mmiri na mmiri ozuzo akwụsịkwala ịdakwasị ala ahụ. Mgbe Fero hụrụ na mmiri ozuzo na mkpụrụ mmiri igwe na ụda egbe eluigwe akwụsịla, ọ gara nihu na-eme mmehie, o mekwara ka obi ya sie ike, ya na nke ndị na-ejere ya ozi. E mere ka obi Fero sie ike, ọ bụghị ya eziga ụmụ Izrel, dị ka Onyenwe anyị gwara Mosis. ### 10 Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Banye jekwuru Fero, nihi na emeela m obi ya ike na nke ndị na-ejere ya ozi, ka ihe ịrịba ama ndị a niile bịakwasị ha nusoro, Ka unu nwee ike ịkọrọ nime ntị ụmụ unu, na ụmụ nke ụmụ unu, ihe niile m ji kwa ndị Ijipt emo, na ihe ịrịbama m nke m mere netiti ha, ka unu si otu a mara na m bụ Onyenwe anyị. Mosis na Erọn banyere nihu Fero, ha gwara ya, Ihe ndị a ka Onyenwe anyị Chineke nke ndị Hibru na-ekwu: Ruo ole mgbe ka ị ga-ajụ inwe ihere nihi m? Zipụ ndị m ka ha nwee ike ife m ofufe. Ọ bụrụ na ị chọghị izilaga ndị m, lee, aga m eweta echi igurube ukwuu nelu oke ala gị niile. Ọ ga-ekpuchi ihu nke ala, ị gaghị enwekwa ike ịhụ ala ahụ, ọ ga-erikwa ihe niile ukwuu nke ala nke fọdụrụ, bụ nke mkpụrụ mmiri ahụ hapụrụ unu, ọ ga-erikwa osisi niile nke na-etoro unu nelu ala. Ma a ga-ejupụta ụlọ gị niile, na ụlọ ndị na-ejere gị ozi niile, na ụlọ niile dị nala ndị Ijipt niile, nke ndị nna gị na ndị nna nna ochie ha na-ahụtụbeghị mgbe ọ bụla, site nụbọchị ha bịara nụwa ruo nụbọchị taa. Mosis wee tụgharịa pụọ site nebe Fero nọ. Ma ndị na-ejere Fero ozi sịrị ya, Ruo ole mgbe ka nke a ga-abụ ihe mgbochi nye anyị? Zipụ ndị mmadụ ahụ ka ha fee Chineke ha ofufe. Ị chọrọ ịmata na Ijipt alaala niyi? Ma ha tụgharịrị azụ Moses na Aaron gakwuru Fero, ma ọ sịrị ha, Gaanụ ma fee Onyenwe anyị Chineke unu, ma ụfọdụ na ụfọdụ bụ ndị na-aga? Mosis kwuru, Anyị ga-eso ụmụ okorobịa na ndị okenye anyị gaa, anyị ga-ekpọrọ ụmụ ndị ikom na ụmụ ndị inyom anyị, tinyere atụrụ na ehi anyị, nihi na ọ bụ mmemme Onyenwe anyị. Ma o kwuru nebe ha nọ, Ka o bụrụ otu a Onyenwe anyị nọnyere unu, dị ka m na-eziga unu, ọ bụghị na akpa unu kwa? Hụnụ na ihe ọjọọ agbakwunyere unu. Ọ bụghị otú a, kama ka ndị nwoke gaa, ka ha fee Chineke, nihi na nke a bụ ihe unu onwe unu na-achọ. Ma ha chụpụrụ ha site nihu Feroo. Onyenwe anyị gwara Moses okwu sị, Gbatịa aka gị nelu ala Ijipt, ka igurube rigoruo nelu ala ahụ, ọ ga-erichapụ ahịhịa niile nke ala ahụ, na mkpụrụ niile nke osisi, nke mkpụrụ mmiri ice hapụrụ. Ma Mosis weliri mkpara ya nime eluigwe, ma Onyenwe anyị wetara ifufe ndịda nelu ala dum ụbọchị ahụ, na abalị ahụ dum. Nụtụtụ, ọ mere, ma ifufe ndịda weliri igurube ahụ. Na o kpọlitere ya nelu ala niile nke Ijipt, ọ kwụsịkwara nelu oke niile nke Ijipt nke ukwuu nke ukwuu; tupu nke a, igurube dị otu a emebeghị, ma mgbe ihe ndị a gasịrị, ọ gaghị adịkwa otu a. Ma o kpuchiri ihu nke ala, ala mekwara ka ọ laa niyi, ọ richakwara ahịhịa niile nke ala, na mkpụrụ niile nke osisi ndị ahụ fọdụrụ site na mkpụrụ mmiri ice. Ọ dịghị ihe akwụkwọ ndụ ọ bụla fọdụrụ nosisi, na nahịhịa niile nke ala dị larịị, nala niile nke Ijipt. Fero mere ngwa ngwa ịkpọ Mosis na Erọn, na-ekwu, Emehiela m ihe ọjọọ nihu Onyenwe anyị Chineke unu, na megide unu. Nabaranụ ya mere mmehie m ka ọ dị ugbu a, ma kpeekwaranụ m ekpere nye Onyenwe anyị bụ Chineke unu, ka o wepụ nahụ m ọnwụ nke a. Mosis si nebe Fero nọ pụọ, kpee ekpere nye Chineke. Ma Onyenwe anyị gbanwere ifufe siri ike site nosimiri, o buliri igurube ahụ, tụba ya nime Osimiri Uhie, ọ dịghịkwa otu igurube fọdụrụ nala Ijipt niile. Ma Onyenwe anyị mere ka obi Fero sie ike, ma ọ zighị ụmụ Izrel. Onyenwe anyị sịrị Mosis, Gbatịa aka gị neluigwe, ka ọchịchịrị dịrị nelu ala Ijipt, ọchịchịrị a na-emetụ aka. Mosis setịpụrụ aka ya neluigwe, ọchịchịrị gbara, oke ọchịchịrị na ifufe oké ifufe dakwasịrị ala Egypt niile ụbọchị atọ. Ma ọ dịghị onye hụrụ nwanne ya nwoke ụbọchị atọ, ma ọ dịghị onye si nihe ndina ya bilie ụbọchị atọ, ma ụmụ Izrel niile nwere ìhè nebe niile ha bi. Ma Fero kpọrọ Mosis na Erọn, na-ekwu, Gaanụ, jeere Onyenwe anyị Chineke unu ozi, ma hapụnụ atụrụ na ehi azụ, ma ihe unu ka ọ soro unu gaa. Ma Moses kwuru, Ma gị onwe gị ga-enye anyị aja nsure ọkụ na aja ndị anyị ga-achụrụ Onyenwe anyị Chineke anyị. Ma anụ ụlọ anyị ga-eso anyị gaa, anyị agaghị ahapụ ọbụladị ụkwụ anụ ọ bụla, nihi na site na ha ka anyị ga-ewere fee Onyenwe anyị Chineke anyị ofufe, ma anyị amaghị ihe anyị ga-eji fee Onyenwe anyị Chineke anyị ofufe, ruo mgbe anyị ga-eru ebe ahụ. Onyenwe anyị mere ka obi Fero sie ike, ya mere ọ chọghị izilaga ha. Ma Fero na-ekwu, Pụọ nebe m nọ, kpachara anya maka onwe gị ka ị ghara ịhụkwa ihu m ọzọ, nihi na ụbọchị ọ bụla a ga-ahụ gị nihu m, ị ga-anwụ. Mosis kwuru ma, I kwuola, agaghị m apụtakwara gị ọzọ nihu. ### 11 Onyenwe anyị gwara Mosis sị, Mụ onwe m ga-eweta otu ihe otiti ọzọ nelu Fero na nelu Ijipt, mgbe ihe ndị a gasịrị, ọ ga-ezipụ unu site ebe a. Mgbe ọ na-ezipụ unu niile, ọ ga-achụpụ unu kpamkpam. Kwuo ya mere na nzuzo nntị ndị mmadụ, ka onye ọ bụla rịọọ site naka onye agbata obi ya ngwá ọlaọcha na ọlaedo na uwe. Onyenwe anyị mana nyere ndị ya ihuọma nihu ndị Ijipt, ha wee binara ha ihe, nwoke Mosis ghọkwara onye dị ukwuu nke ukwuu nihu ndị Ijipt, nihu Fero, na nihu ndị na-eje ozi ya. Ma Moses kwuru, Ihe ndị a ka Onyenwe anyị na-ekwu: Netiti abalị, aga m abanye netiti Ijipt, Nwa mbụ niile ga-anwụ nala Ijipt, site na nwa mbụ Fero onye nọdụrụ ala nocheeze, ruo na nwa mbụ nke onye ohu nwanyị nke nọ nakụkụ okwute igwe nri, ruokwa nwa mbụ nke anụmanụ niile. Ma a ga-enwe iti mkpu dị ukwuu nala Ijipt niile, nke ụdị ya na-adịbeghị mbụ, ma ụdị ya agaghị adịkwa ọzọ. Ma netiti ụmụ Izrel niile, nkịta agaghị eji ire ya gbọọ ụja, site nebe mmadụ nọ ruo nebe anụ ụlọ nọ, ka i si otu a mara oke ọdịiche Onyenwe anyị ga-eme netiti ndị Ijipt na Izrel. Ha ga-abịa ala niile ndị ohu gị ndị a na m, ha ga-akpọ isiala m, na-ekwu, Pụọ gị, na niile ndị mmadụ gị, nke gị na-edu, na mgbe ihe ndị a m ga-apụ. Ma Moses pụrụ site na Fero na iwe. Onyenwe anyị gwara Mosis, Fero agaghị ege unu ntị, ka m wee mee ka ihe ịrịba ama m na ọrụ ebube m mụbaa nala Ijipt. Moses na Aaron mere ihe ịrịba ama niile na ihe ebube ndị a nala Ijipt nihu Fero, ma Onyenwe anyị mere ka obi Fero sie ike, ya mere ọ nụghị iji zilaga ụmụ Izrel site nala Ijipt. ### 12 Onyenwe anyị gwara Mosis na Erọn nala Ijipt, sị Ọnwa a nezie bụ mmalite nke ọnwa nye unu, ọ bụ nke mbụ nye unu nime ọnwa niile nke afọ. Gwa nzukọ niile nke ụmụ Izrel, sị, na mkpụrụ ụbọchị nke iri nke ọnwa a, ka onye ọ bụla were atụrụ dịka ezinaụlọ nna ha si dị, atụrụ ọ bụla maka ụlọ ọ bụla. Ọ bụrụ na ha dị ole na ole nụlọ ahụ, nke na ha ezughị ezu maka atụrụ, ọ ga-akpọrọ onwe ya onye agbata obi ya nke dị nso, dịka ọnụọgụgụ mkpụrụ obi, onye ọ bụla ga-agụta ihe zuru ya ezu nime atụrụ. Atụrụ zuru okè, nke nwoke, nke gbara otu afọ ga-abụ nke unu; site nime ụmụ atụrụ na ụmụ ewu ka unu ga-ewere. Ọ ga-abụ nye unu nke a ga-echekwa ruo ụbọchị nke iri na anọ nke ọnwa a, mgbe ahụ ọtụtụ nzukọ niile nke ụmụ Izrel ga-egbu ya na mgbede. Ma ha ga-ewere site na ọbara ahụ, ma ha ga-etinye nelu ibo ọnụ ụzọ abụọ ahụ nakwa nelu mbudo ọnụ ụzọ ahụ, nime ụlọ ndị ahụ nke ha ga-eri ha nime ha. Ma ha ga-eri anụ ahụ nabalị a, nke e ghere eghe nọkụ, ha ga-erikwa achịcha na-enweghị ihe na-eko achịcha na ahịhịa ilu. Unu agaghị eri site na ha ahụ ọhụrụ, maọbụ nke e siri esi na mmiri, kama ọ bụ nke a hụrụ nọkụ, isi ya na ụkwụ ya na eriri afọ ya. Ọ gaghị ahapụ ihe ọ bụla site na ya ruo ụtụtụ, unu agaghịkwa agbaji ọkpụkpụ ọ bụla site na ya, ma ihe ndị fọdụrụ site na ya ruo ụtụtụ, unu ga-eji ọkụ kpọọ ha. Otu a ka unu ga-esi rie ya: ukwu unu ekechiri ekechiri, akpụkpọ ụkwụ dị nụkwụ unu, mkpanaka dị naka unu, unu ga-eri ya na mberede, ọ bụ Emume Ngabiga nke Onyenwe anyị. Ma m ga-agafe nala Ijipt nabalị a, ma m ga-akụ ụmụ niile e buru ụzọ mụọ nala Ijipt site na mmadụ ruo nanụ ụlọ, ma netiti chi niile nke ndị Ijipt ka m ga-eme ịbọ ọbọ, mụ onwe m bụ Onyenwe anyị. Ọbara ahụ ga-abụrụ unu ihe ịrịbama nelu ụlọ ndị ahụ ebe unu nọ. Mgbe m hụrụ ọbara ahụ, m ga-echebe unu, ọ dịghịkwa ihe otiti nbibi ga-adakwasị unu mgbe m na-eti ala Ijipt. Ụbọchị a ga-abụrụ unu ihe ncheta, unu ga-emekwa ya dị ka emume nye Onyenwe anyị ruo nọgbọ niile unu, dị ka iwu ebighị ebi, unu ga-eme ya. Ụbọchị asaa ka unu ga-eri achịcha na-enweghị ihe na-eko achịcha, site nụbọchị mbụ, unu ga-ewepụ ihe na-eko achịcha nụlọ unu, onye ọ bụla riri ihe na-eko achịcha, a ga-ebibi mkpụrụ obi ahụ site nIzrel, site nụbọchị mbụ ruo nụbọchị nke asaa. Ụbọchị nke mbụ a ga-akpọ nsọ, ụbọchị nke asaa kwa ga-abụrụ unu nsọ, unu agaghị arụ ọrụ ohu ọ bụla na ha, ma e wezụga ihe niile a ga-emere mkpụrụ obi ọ bụla, naanị nke a ka a ga-emere unu. Unu ga-edebe iwu a, nihi na nụbọchị a, m ga-ewepụta ike unu site nala Ijipt, unu ga-emekwa ụbọchị a ka ọ bụrụ ụkpụrụ ebighiebi nye ọgbọ unu niile. Malite nụbọchị nke iri na anọ nke ọnwa nke mbụ, site na mgbede, unu ga-eri achịcha na-ekoghị eko ruo ụbọchị nke iri abụọ na otu nke ọnwa ahụ, ruo mgbede. Nime ụbọchị asaa, a gaghị ahụ ihe na-eko achịcha nụlọ unu. Onye ọ bụla riri ihe e koro eko, a ga-ebipụ mkpụrụ obi ahụ site na nzukọ Izrel, ma ọ bụ ndị ọbịa ma ọ bụ ụmụ afọ ala nke ala ahụ. Unu agaghị eri achịcha gbara gbaa ọ bụla, kama nebe obibi unu niile, unu ga-eri achịcha na-enweghị ihe na-eme ka ọ gbaa gbaa. Mosis kpọrọ nzukọ ndị okenye niile nke ụmụ Izrel, ọ gwara ha, Gaanụ werenụ onwe unu atụrụ dịka ikwu unu si dị, chụọnụ aja Pasova. Unu ga-anata ụyọkọ hisọpụ, mgbe unu tinyere ya nọbara nke dị nakụkụ ọnụ ụzọ, unu ga-etinye ya nibo ọnụ ụzọ, na nelu ibo ọnụ ụzọ abụọ ahụ, site nọbara nke dị nakụkụ ọnụ ụzọ, ma unu agaghị apụ, onye ọ bụla nọnụ ụzọ ụlọ ya ruo ụtụtụ. Onyenwe anyị ga-agafe ịkụ ndị Ijipt, ọ ga-ahụ ọbara nelu ọnụ ụzọ na nelu akụkụ abụọ nke ọnụ ụzọ, Onyenwe anyị ga-agafe ụzọ ahụ, ọ gaghị ekwe ka onye mbibi banye nime ụlọ unu ịkụ ha. Ma chekwaanụ okwu a dị ka iwu nye onwe unu na ụmụ unu, ruo mgbe ebighị ebi. Ọ bụrụ na unu abanye nala ahụ nke Onyenwe anyị ga-enye unu dịka o kwuru, chekwaanụ ofufe a. Ọ ga-abụ na ọ bụrụ na ụmụ unu ndị nwoke ajụọ unu, gịnị bụ ofufe a? Ma unu ga-agwa ha, Aja nke Mmemme Pasova nke a bụ nye Onyenwe anyị, dịka o si kpuchie ụlọ ụmụ Izrel na Ijipt, mgbe o tigburu ndị Ijipt, ma napụta ụlọ anyị. Mgbe ahụ, ndị mmadụ hụrụ ala ala ma kpọọ isiala. Ma mgbe ha pụrụ, ụmụ Izrel mere dịka Onyenwe anyị nyere Mosis na Erọn iwu, otu ahụ ka ha mere. O mere netiti abalị, Onyenwe anyị tigburu ụmụ niile e bụ ụzọ mụọ nala Ijipt, site nọkpara Fero nke nọdụrụ nocheeze, ruo nọkpara nwanyị a dọtara nagha nke nọ nolulu, ruokwa nọkpara anụmanụ niile. Fero na ndị na-eje ozi ya na ndị Ijipt niile biliri nabalị, oke iti mkpu dara nala Ijipt niile, nihi na o nweghị ụlọ nke onye nwụrụ anwụ na-anọghị nime ya. Fero kpọrọ Mosis na Erọn nabalị, sị ha, Bilienụ, pụọnụ netiti ndị m, unu na ụmụ Izrel, gaanụ fee Onyenwe anyị Chineke unu ofufe dịka unu kwuru. Ma atụrụ na ehi unu ewerela, gaanụ, gọziekwanụ mụ nezie. Ma ndị Ijipt nọ na-amanye ndị mmadụ ka ha chụpụ ha nala ahụ nịnụ ọkụ nobi, nihi na ha kwuru sị, Anyị niile na-anwụ. Ndị mmadụ weere ihe ntụ ọka ha tupu e tinye ihe na-eme ka ọ gbaa ụka nihe ntụ ọka a gwakọtara ha, bụ nke e kechiri nime uwe ha nelu ubu ha. Ụmụ Izrel mere dịka Moses nyere ha iwu, ha rịọrọ ndị Ijipt ngwa ọlaọcha na ọlaedo nakwa uwe. Onyenwe anyị mere ka ndị Ijipt hụ ndị ya nanya, ha nyekwara ha ihe, si otú ahụ kwakọrọ ndị Ijipt akụ ha. Ụmụ Izrel apụọla site na Rameses gaa Sukọt, ha dị narị puku isii bụ ndị agha ji ụkwụ eje, bụ ndị nwoke, ma ewezuga ndị bu ibu. Ma ìgwè mmadụ agwakọtara ọnụ dị ukwuu sooro ha rigoro, tinyere atụrụ, na ehi, na anụ ụlọ dị ọtụtụ nke ukwuu. Ma ha siri nri ọka ahụ nke ha si nIjipt wepụta mee achịcha a na-eme nntụ nke na-enweghị ihe na-eko achịcha, nihi na ọ gbaraghị ụka, nihi na ndị Ijipt chụpụrụ ha, ma ha enweghị ike ịnọgide, ha emekwaghị nri njem nye onwe ha maka njem ahụ. Ọ ma obibi nke ụmụ ndị ikom Israel, nke ha biri nala Ijipt na nala Kenan, bụ afọ narị anọ na iri atọ. Ọ bụ na ọ mere mgbe narị afọ anọ na iri afọ atọ gasịrị, ike niile nke Onyenwe anyị si nala Ijipt pụta nabalị. Nche bụ nye Onyenwe anyị ka o wee dupụta ha site nala Ijipt, abalị ahụ nke a, nche Onyenwe anyị, ka ọ bụrụ nye ụmụ niile nke Izrel ruo nọgbọ ha. Onyenwe anyị gwara Mosis na Erọn sị, nke a bụ iwu nke Ngabiga, onye mba ọzọ ọ bụla agaghị eri site na ya. Na odibo niile ọ bụla e jiri ọlaọcha zụta, ị ga-ebi ya ugwu, mgbe ahụ ka ọ ga-eri site na ya. Onye ọbịa ma ọ bụ onye e goro ọrụ agaghị eri site na ya. Notu ụlọ ka a ga-eri ya, unu agaghị ebupụta anụ ahụ site nụlọ ahụ pụọ nèzí, unu agaghịkwa agbaji ọkpụkpụ ọ bụla site na ya. Nzukọ niile nke ụmụ ndị ikom Israel ga-eme ya. Ọ bụrụ na onye ọbịa bịakwute unu ime mmemme Ngabiga Onyenwe anyị, unu ga-ebi ụmụ nwoke ya niile ugwu, mgbe ahụ ọ ga-abịa ime ya, ọ ga-adịkwa ka onye amụrụ nala ahụ. Onye ọ bụla a na-ebighị ugwu agaghị eri site na ya. Iwu otu ga-adịrị onye nwe obodo na onye ọbịa bịara netiti unu. Ụmụ Izrel mere dịka Onyenwe anyị nyere Mosis na Erọn iwu banyere ha, otu a ka ha mere. Nụbọchị ahụ, Onyenwe anyị dupụtara ụmụ Izrel site nala Ijipt na ike ha. ### 13 Onyenwe anyị gwara Mosis, sị, Doo nsọ nye m ihe niile e bu ụzọ mụọ, nke mbụ e mepụtara, nke na-emepe akpanwa ọ bụla netiti ụmụ ndị Izrel, site na mmadụ ruo nanụ ụlọ, ọ bụ nke m. Moses gwara ndị mmadụ sị, Chetanụ ụbọchị a, mgbe unu si nala Ijipt pụta, site nụlọ ohu, nihi na ọ bụ aka dị ike Onyenwe anyị ji dupụta unu site ebe a, a gaghị erikwa ihe na-eko achịcha. Nihi na taa unu na-apụ nọnwa nke ndị ọhụrụ. Ọ ga-abụ na mgbe Onyenwe anyị Chineke gị kpọbatara gị nime ala nke ndị Kenan, na ndị Het, na ndị Amọrait, na ndị Hiv, na ndị Jebus, na ndị Girgash, na ndị Periz, bụ nke ọ ṅụrụ iyi nye nna nna gị ha, inye gị ala na-eru mmiri ara ehi na mmanụ aṅụ, ị ga-eme ofufe a nọnwa a. Nime ụbọchị isii, unu ga-eri achịcha na-ekoghị eko, ma nụbọchị nke asaa bụ mmemme Onyenwe anyị. Achịcha na-enweghị ihe na-eko achịcha ka unu ga-eri ụbọchị asaa, a gaghị ahụ achịcha nwere ihe na-eko achịcha nebe ị nọ, ọ bụghịkwa ka ihe na-eko achịcha ga-adị nókèala gị niile. Ma ị ga-ekwusara nwa gị nwoke nụbọchị ahụ, sị, Nihi ihe a ka Onyenwe anyị Chineke mere m mgbe m si nIjipt pụta. Ọ ga-abụkwa gị ihe ịrịba ama naka gị, na ihe ncheta nihu anya gị, ka iwu Onyenwe anyị nọrọ nọnụ gị, nihi na site naka dị ike ka Onyenwe anyị Chineke ji dupụta gị site nIjipt. Ma chekwaanụ iwu a dị ka oge oge, site nụbọchị ruo nụbọchị. Ọ ga-adị mgbe Onyenwe anyị Chineke gị ga-ebubata gị nime ala ndị Kenan, dị ka o ṅụrụ iyi nye nna nna gị ha, na ọ ga-enye gị ya. Ị ga-ewepụ ihe niile nke na-emepe akpanwa, ndị nwoke nye Onyenwe anyị, ihe niile nke na-emepe akpanwa site nụmụ igwe ehi maọbụ nime anụ ụlọ gị, ihe niile ọ bụla ọ ga-abụ nye gị, ndị nwoke ị ga-edo nsọ nye Onyenwe anyị. Nke ọ bụla na-emepe akpanwa nke ịnyịnya ibu, ị ga-eji atụrụ gbanwee ya, ọ bụrụ na ị gaghị agbanwe ya, ị ga-agbapụta ya, nke ọ bụla nwa mbụ nke mmadụ nime ụmụ ndị ikom gị, ị ga-agbapụta ha. Ọ bụrụ na nwa gị nwoke ajụọ gị ajụjụ mgbe ihe ndị a gasịrị, na-ekwu, Gịnị bụ nke a? Ị ga-agwa ya, Na ọ bụ site naka dị ike ka Onyenwe anyị ji dupụta anyị site nala Ijipt, site nụlọ ohu. Mgbe Fero siri ike ịhapụ anyị ka anyị laa, o gburu ụmụ niile e buru ụzọ mụọ nala Ijipt, site nụmụ mmadụ e buru ụzọ mụọ ruo nụmụ anụ ụlọ e buru ụzọ mụọ. Nihi nke a, m na-achụrụ Onyenwe anyị aja ụmụ nwoke niile e buru ụzọ mụọ, bụ ndị na-emepe akpanwa, ma m na-agbapụta ụmụ ndị ikom m niile e buru ụzọ mụọ. Ọ ga-abụ ihe ịrịba ama nelu aka gị, na ihe na-adịghị ama jijiji nihu anya gị, nihi na site naka dị ike ka Onyenwe anyị si dupụta gị nIjipt. Mgbe Fero zipụrụ ndị mmadụ ahụ, Chineke edubeghị ha nụzọ ala ndị Filistia, nihi na ọ dị nso, nihi na Chineke kwuru, ka ndị mmadụ ahụ ghara ikwaa ụta mgbe ha hụrụ agha, ma laghachi nIjipt. Ma Chineke duuru ndị ya gaa nụzọ nke na-aga nọzara, nọzara Oké Osimiri Uhie, ma nọgbọ nke ise, ụmụ Izrel si nala Ijipt pụta rigoro. Ma Mosis weere ọkpụkpụ Josef meth onwe ya, ọ bụ nihi na ọ ṅụrụ ụmụ ndị ikom Israel iyi, na-ekwu, Nezie, Onyenwe anyị ga-eleta unu, ma unu ga-eburu ọkpụkpụ m site ebe a meth unu. Mgbe ụmụ Izrel bulitere ihe ha si Sukọt pụọ, ha mara ụlọikwu nEtam nakụkụ ọzara. Ma Chineke duuru ha, nehihie site nogidi igwe ojii iji gosi ha ụzọ, ma nabalị site nogidi ọkụ. Ogidi ígwé ojii nke ehihie na ogidi ọkụ nke abalị akwụsịghị nihu ndị mmadụ niile. ### 14 Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Gwa ụmụ Izrel, ka ha laghachi azụ maa ụlọikwu nihu obodo nta ahụ, netiti Magdolou na netiti osimiri ahụ, nihu Beelsephon; nihu ha ka ị ga-ama ụlọikwu nakụkụ osimiri ahụ. Ma Fero ga-asị ndị nke ya, Ụmụ Izrel ndị a na-akpagharị nala ahụ, nihi na ọzara emechiela ha. Mụ ma m ga-eme ka obi Fero sie ike, ọ ga-achụso ha, a ga-asọpụrụ m na Fero na ndị agha ya niile, ndị Ijipt niile ga-amakwa na mụ bụ Onyenwe anyị, ha mekwara otú ahụ. Ma a gwara eze ndị Ijipt na ndị ahụ agbanarịla, obi Fero na ndị na-ejere ya ozi gbanwere megide ndị ahụ, ha sịrị, Gịnị bụ ihe a anyị mere, ịhapụ ụmụ Izrel ka ha ghara ife anyị? Pharaoh yikọtara ụgbọ agha ya, ma kpọrọ ndị ya niile soro ya, Na o weere narị isii ụgbọ agha ahọpụtara, na ịnyịnya niile nke ndị Ijipt, na ndị ọchịagha nke atọ nelu ha niile. Ma Onyenwe anyị mere ka obi Fero eze Ijipt sie ike, na nke ndị na-ejere ya ozi, ọ chụsoro ụmụ Izrel azụ, ma ụmụ Izrel pụrụ naka dị elu. Ma ndị Ijipt chụrụ ha nazụ, ma ha chọtara ha mara ụlọ ikwu nakụkụ osimiri, ma ịnyịnya niile na ụgbọ agha Fero, na ndị na-agba ịnyịnya, na ndị agha ya nihu ebe obibi ahụ, nihu Beelsephon. Ma Fero nọ na-abịaru nso, mgbe ụmụ Izrel weliri anya ha elu, ha hụrụ na ndị Ijipt mara ụlọikwu nazụ ha, ha tụrụ egwu nke ukwuu, ụmụ Izrel wee tie mkpu gakwuru Onyenwe anyị. Ma ha sịrị Mosis, Ọ bụ nihi na e nweghị ili dị nala Ijipt ka i ji dupụta anyị ka e gbuo anyị nọzara? Gịnị bụ ihe a i mere anyị site nidupụta anyị nIjipt? Ọ bụghị nke a bụ okwu nke anyị gwara gị na Ijipt, na-ekwu, hapụ anyị ka anyị nwee ike jee ozi ndị Ijipt? Ọ ka mma nihi na anyị ga-eje ozi ndị Ijipt karịa ịnwụ nọzara nke a. Moses gwara ndị mmadụ sị, Nweenụ obi ike, guzosienụ ike ma hụnụ nzọpụta nke sitere naka Onyenwe anyị, nke ọ ga-emere anyị taa. Dịka unu si hụ ndị Ijipt taa, unu agaghị ahụkwa ha ọzọ ruo mgbe ebighị ebi. Onyenwe anyị ga-alụrụ unu ọgụ, unu ga-agbachikwa nkịtị. Onyenwe anyị sịrị Mosis, gịnị mere i ji eti mkpu nebe m nọ? Gwa ụmụ Izrel ka ha bilie gawa. Ma gị, bulie mkpanaka gị, setịpụ aka gị nelu osimiri ahụ, kewaa ya, ka ụmụ Izrel banye netiti osimiri ahụ nala kpọrọ nkụ. Ma lee, m ga-eme ka obi Fero sie ike, na nke ndi Ijipt nile, ha ga-abanye nazu ha, a ga-asopuru m nime Fero, nime ndi agha ya nile, nime ugbo agha ya, na nime inyinya ya. Ma ndị Ijipt niile ga-amata na m bụ Onyenwe anyị, mgbe a na-asọpụrụ m na Fero, na nụgbọ agha ya, na ịnyịnya ya. Onyeozi Chineke bụ onye na-edu ụlọ ikwu ndị Izrel wepụrụ onwe ya, gaa nazụ ha. Ogidi igwe ojii sikwa nihu ha wepụ onwe ya, guzo nazụ ha. Ma ọ banyere netiti ogige ndị Ijipt, na netiti ogige ndị Ijipt, na netiti ogige Israel, ọ guzoro, ọchịchịrị na oke ọchịchịrị gbara, abalị gafere, ha ejikọtaghị ibe ha nabalị ahụ dum. Mosis setịpụrụ aka ya nelu osimiri ahụ, Onyenwe anyị ji ifufe ndịda dị ike chụghachi osimiri ahụ ogologo abalị niile, mee ka osimiri ahụ ghọọ ala kpọrọ nkụ, mmiri ahụ kewara abụọ. Ma ụmụ Izrel banyere netiti osimiri nala kpọrọ nkụ, mmiri ya dịka mgbidi naka nri ha, na mgbidi naka ekpe ha. Ma ndị Ijipt chụrụ ha ọsọ, ma ha banyere nazụ ha, na ịnyịnya Fero niile, na ụgbọ agha ndị ahụ, na ndị na-agba ịnyịnya, netiti osimiri ahụ. O mere na nche nke ụtụtụ, Onyenwe anyị ledara anya nelu ogige ndị Ijipt site na ogidi ọkụ na igwe ojii, ma tinye ogige ndị Ijipt nọgba aghara, Ọ kekọtara ụkwụ ụgbọ agha ha, ma jiri ike duru ha. Ndị Ijipt kwuru, Ka anyị gbaa ọsọ site nihu Izrel, nihi na Onyenwe anyị na-alụrụ ha ọgụ megide ndị Ijipt. Onyenwe anyị gwara Mosis sị, Gbatịa aka gị nelu osimiri, ka mmiri laghachi azụ, ka o kpuchie ndị Ijipt, ụgbọ agha ha na ndị na-agba ha. Mosis setịpụrụ aka ya nelu osimiri ahụ, mmiri ahụ laghachiri nụbọchị nelu ala ahụ, ndị Ijipt gbapụrụ nokpuru mmiri ahụ, Onyenwe anyị yọpụrụ ndị Ijipt netiti osimiri ahụ. Ma mmiri ahụ laghachiri azụ kpuchiri ụgbọ agha ndị ahụ na ndị na-agba ịnyịnya, na ndị agha Feroo niile, bụ ndị soro ha banye nime osimiri ahụ, ma ọ dịghị otu onye nime ha fọdụrụ. Ndị ụmụ Izrel gara site nala kpọrọ nkụ netiti osimiri, mmiri ahụ bụụrụ ha mgbidi naka nri, na mgbidi naka ekpe. Na Onyenwe anyị napụtara Israel nụbọchị ahụ site naka ndị Ijipt, Israel hụkwara ndị Ijipt nwụrụ anwụ nakụkụ ọnụ osimiri. Izrel hụrụ aka ukwu ahụ nke Onyenwe anyị mere ndị Ijipt, ndị mmadụ ahụ tụrụ egwu Onyenwe anyị, ha kwenyekwara na Chineke, na Mosis bụ onye na-eje ozi ya. ### 15 Mgbe ahụ, Mosis na ụmụ Izrel bụrụ abụ a nye Chineke, ha kwukwara sị, Ka anyị bụọrọ Onyenwe anyị abụ, nihi na e meela ya ebube nke ukwuu; ịnyịnya na onye na-agba ya ka ọ tụbara nime osimiri. Onye enyemaka na onye nchedo ghọrọ m ihe nzọpụta, nke a bụ Chukwu m, aga m asọpụrụ ya, Chukwu nke nna m, aga m ebuli ya elu. Onyenwe anyị na-etiwa agha, Onyenwe anyị bụ aha ya. Ụgbọ agha Feroo na ndị agha ya, ọ tụbara nime osimiri, ndị na-agba ịnyịnya ahọpụtara na ndị ọchịagha nke atọ, e loro ha nime Osimiri Uhie. Osimiri kpuchiri ha, ha mikpuru nime omimi dị ka nkume. Aka nri gị, Onyenwe anyị, e meela ka ọ bụrụ ebube nike; aka nri gị, Onyenwe anyị, etiwasịala ndị iro. Na ụba nke ebube gị, ị gwepịara ndị iro, ị zitere iwe gị, o ripịara ha dị ka ahịhịa kpọrọ nkụ. Ma site na mmụọ nke iwe gị, mmiri ahụ kewara, mmiri ndị ahụ kpụrụ dị ka mgbidi, ebili mmiri ndị ahụ kpụrụ netiti osimiri ahụ. Onye iro kwuru, M ga-achụso ha, m ga-ejide ha, m ga-ekesa ihe a kwatara nagha, m ga-emeju mkpụrụ obi m afọ, m ga-eji mma agha m gbuo ha, aka m ga-achị ha. Ị zitere mmụọ gị, osimiri kpuchiri ha, ha mikpuru dị ka lead nime mmiri dị ike. Onye dị ka gị netiti chi niile, Onyenwe anyị? Onye dị ka gị? A na-asọpụrụ gị netiti ndị nsọ, ị bụ onye dị ebube notuto, onye na-eme ọrụ ebube. Ị gbasara aka nri gị, ala loro ha. Ị duuru site nezi omume gị ndị gị a nke ị gbapụtara, ị kasịrị ha obi site nike gị nime ebe obibi nsọ gị. Mba niile nụrụ ma were iwe, ihe mgbu jidere ndị bi na Filistia. Mgbe ahụ, ndị ndu Edọm mere ọsọ ọsọ, na ndị ọchịchị nke Moab, ịma jijiji jidere ha, ndị niile bi na Kenan gbazere. Ka ọ dakwasị ha ịma jijiji na egwu, site nịdị ukwu nke ogwe aka gị ka ha ghọọ nkume, ruo mgbe ndị gị ga-agafe, Onyenwe anyị, ruo mgbe ndị gị a ga-agafe, bụ ndị ị nwetara. Ebubata nime, kụọ ha nugwu ihe nketa gị, nebe obibi gị nke ị kwadoro, Onyenwe anyị, ebe nsọ, Onyenwe anyị, nke aka gị kwadoro. Onyenwe anyị na-achị oge, na nelu oge, na ka. Nihi na ịnyịnya Fero na ụgbọ agha ya na ndị na-agba ịnyịnya banyere nime osimiri, Onyenwe anyị mere ka mmiri osimiri kpuchie ha, ma ụmụ Izrel gafere nala kpọrọ nkụ netiti osimiri ahụ. Miriam onye amụma nwanyị, nwanne nwanyị Erọn, weere ịgba naka ya, ụmụ nwanyị niile sooro ya nazụ jiri ịgba na ịgba egwu. Miriam malitere ịbụ ụzọ ha, na-ekwu, Ka anyị bụọ abụ nye Onyenwe anyị, nihi na e meela ya ebube nke ukwuu; ịnyịnya na onye na-agba ya ka ọ tụbara nime osimiri. Mosis wepụrụ ụmụ Izrel site nOké Osimiri Uhie, duru ha banye nọzara Shua. Ha jere ije ụbọchị atọ nọzara ahụ ma ha ahụghị mmiri ọ bụla ha ga-aṅụ. Ha bịara na Mera, ma ha enweghị ike ịṅụ mmiri site na Mera, nihi na ọ dị ilu. Nihi nke a, o gụrụ aha ebe ahụ Ilu. Ndị mmadụ tamuru ntamu megide Mosis, na-asị, Gịnị ka anyị ga-aṅụ? Mosis tiri mkpu gaa Onyenwe anyị, Onyenwe anyị gosiri ya osisi, ọ tụnyere ya nime mmiri ahụ, mmiri ahụ dị ụtọ. Ebe ahụ ka o tinyere ya iwu na ikpe, ebe ahụ ka ọ nwalere ya. Ọ sịrị, ọ bụrụ na ị ga-ege ntị nke ọma nolu Onyenwe anyị Chineke gị, mee ihe ndị na-atọ ya ụtọ nihu ya, ṅaa ntị niwu ya niile, ma debe ụkpụrụ ya niile, agaghị m eme ka ọrịa ọ bụla m tinyere nahụ ndị Ijipt bịakwasị gị, nihi na mụ onwe m bụ Onyenwe anyị Chineke gị, onye na-agwọ gị. Ma ha bịara nElim, e nwekwara ebe ahụ isi iyi mmiri iri na abụọ, na ogwe osisi nkwụ iri asaa, ha mara ụlọ ikwu nebe ahụ nakụkụ mmiri ndị ahụ. ### 16 Ha pụrụ site na Elim, ma nzukọ niile nke ụmụ Izrel bịara nime ọzara Sin, nke dị netiti Elim na Sinai. Nụbọchị nke iri na ise nke ọnwa nke abụọ, mgbe ha si nala Ijipt pụta, Nzukọ niile nke ụmụ Izrel tamuru ntamu megide Moses na Erọn. Ma ụmụ Izrel kwuru nebe ha nọ, Ọ gaara adị mma anyị nwụrụ mgbe e tigburu anyị site naka Onyenwe anyị nala Ijipt, mgbe anyị nọdụrụ nelu ite anụ, mgbe anyị na-eri achịcha ruo afọ ojuju, nihi na unu kpọpụtara anyị nime ọzara a, ka unu gbuo nzukọ a niile site nụnwụ. Onyenwe anyị gwara Mosis sị, Lee, ana m ezo unu achịcha site na eluigwe, ndị mmadụ ga-apụta chịkọta ihe nke ụbọchị ahụ kwa ụbọchị, ka m nwalee ha ma ha ga-eso iwu m, ka ha agaghị eso. Ma ọ ga-abụ nụbọchị nke isii, ha ga-akwado ihe ha webatara, ọ ga-abụkwa okpukpu abụọ karịa ihe ha na-achịkọta kwa ụbọchị. Mosis na Erọn gwara nzukọ niile nke ụmụ Izrel sị, Nanyasị, unu ga-amata na Onyenwe anyị kpọpụtara unu site nala Ijipt, Nụtụtụ, unu ga-ahụ ebube Onyenwe anyị nihi na ọ nụrụ ntamu unu megide Chineke. Anyị onwe anyị bụ gịnị, iji mee ka unu na-atamu megide anyị? Moses kwuru, Ninye Onyenwe anyị unu anụ nmgbede ka unu rie, na achịcha nụtụtụ ruo mgbe unu ga-eju afọ, nihi na Onyenwe anyị anụla ntamu unu, bụ nke unu na-atamu megide anyị. Anyị bụ gịnị? Ọ bụghị megide anyị ka ntamu unu dị, kama ọ bụ megide Chineke. Mosis gwara Erọn sị, Gwa nzukọ ụmụ Izrel niile, bịanụ nso nihu Chineke, nihi na ọ nụla ntamu unu. Mgbe Erọn nọ na-agwa nzukọ niile nke ụmụ Izrel okwu, ha tụgharịrị chere ihu nọzara, ebube Onyenwe anyị pụtakwara nime igwe ojii. Na Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, na-ekwu, Anụla m ntamu nke ụmụ Izrel, gwa ha okwu, sị, Nuhuruchi, unu ga-eri anụ, nụtụtụ kwa, unu ga-ejuju afọ site nachịcha, unu ga-amatakwa na mụ onwe m bụ Onyenwe anyị Chineke unu. O mere mgbe ọ bụ mgbede, nnụnụ kweel rigoro elu ma kpuchie ogige ahụ, nụtụtụ, mgbe igirigi ahụ kwụsịrị gburugburu ogige ahụ. Ma lee, nelu ihu nke ọzara, ihe dị nta dị ka mkpụrụ coriander ọcha, dị ka ice nelu ala. Mgbe ụmụ Izrel hụrụ ya, onye ọ bụla gwara ibe ya, Gịnị bụ nke a? Nihi na ha amaghị ihe ọ bụ. Mosis gwara ha, Nke a bụ achịcha nke Onyenwe anyị nyere unu ka unu rie. Nke a bụ okwu Onyenwe anyị nyere niwu: Onye ọ bụla nime unu ga-achịkọta site na ya ihe ruru ya, otu homer nisi ọ bụla, dịka ọnụọgụgụ ndị unu, onye ọ bụla ya na ndị bi nụlọ ikwu ya ga-achịkọta. Ụmụ Izrel mere otu a, ha chịkọtara, onye nke ukwuu na onye nke nta. Ma mgbe ha ji gọmọ tụọ ya, onye nke tụrụ ọtụtụ enweghị nke ukwuu karịa, na onye nke tụrụ ntakịrị enweghị nke ọ dị ntakịrị, onye ọ bụla chịkọtara ihe ruru ndị nọ nụlọ ya. Mosis gwara ha sị, Ka onye ọ bụla ghara ịhapụ ihe ọ bụla site na nke ya ruo ụtụtụ. Ma ha egeghị Mosis ntị, kama ụfọdụ hapụrụ site na ya ruo nụtụtụ, ọ mụpụtakwara ikpuru, tọọkwa ure, Mosis wekwara iwe megide ha. Ha na-achịkọta ya nụtụtụ ụtụtụ, onye ọ bụla oke ruuru ya, ma mgbe anyanwụ na-ekpo ọkụ, ọ na-agbaze. O mere na nụbọchị nke isii, ha chịkọtara ihe dị mkpa okpukpu abụọ, homer abụọ maka otu onye, ndị ọchịchị niile nke nzukọ banyere ma kọọrọ Mosis. Moses kwuru ha sị, Ọ bụghị nke a bụ okwu nke Onyenwe anyị kwuru? Ụbọchị izuike bụ ezumike dị nsọ nye Onyenwe anyị echi, ihe niile unu ga-esi achịcha, sienụ achịcha, na ihe niile unu ga-esi nri, sienụ nri, ma ihe niile fọdụrụ, chekwaanụ ya ruo ụtụtụ. Ma ha hapụrụ site na ya ruo mgbe ụtụtụ, dị ka Mosis nyere ha iwu, ma ọ nweghị isi ụtọ ọjọọ, ma ikpuru ọ bụla adịghịkwa nime ya. Moses kwuru, Rienụ ya taa, nihi na taa bụ ụbọchị izuike nye Onyenwe anyị, a gaghị achọta ya nọhịa. Site nụbọchị isii unu ga-achịkọta, ma nụbọchị nke asaa bụ ụbọchị izuike, nihi na ọ gaghị adị na ya. O mere na nụbọchị nke asaa, ụfọdụ ndị si netiti ndị mmadụ gbalịrị ịchịkọta, ma ha achọtaghị. Onyenwe anyị gwara Mosis, Ruo ole mgbe unu ga-ajụ irubere iwu m niile na iwu m isi? Hụnụ, nihi na Onyenwe anyị nyere unu sabbath bụ ụbọchị a, ya mere ya onwe ya nyere unu nụbọchị nke isii achịcha abụọ nke ụbọchị abụọ. Ka onye ọ bụla nọdụ nụlọ ya, ka onye ọ bụla ghara ịpụ site nebe ya nụbọchị nke asaa. Ndị mmadụ zuru ike nụbọchị nke asaa. Ụmụ Ísráèl gụrụ ya aha Máná, ọ dị ka mkpụrụ kọ́ríándà ọcha, ụtọ ya dịkwa ka àkàrà e tinyere mmanụ aṅụ. Moses kwuru, Nke a bụ okwu nke Onyenwe anyị nyere niwu: Jupụtanụ homer nke manna nime ebe nchekwa maka ọgbọ unu niile, ka ha hụ achịcha nke unu riri nọzara mgbe Onyenwe anyị si nala Ijipt kpọpụta unu. Mosis gwara Erọn sị, Were ite ọlaedo otu, tinyekwa nime ya ihe juru eju bụ otu homa nke mánà, debe ya nihu Chineke maka nchekwa nye ọgbọ unu niile, Dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu, Erọn tinyere ya nihu ihe ama maka nchekwa. Ụmụ Izrel riri mánà ahụ afọ iri anọ, ruo mgbe ha bịara nala ndị mmadụ bi, ha riri mánà ahụ ruo mgbe ha rutere nakụkụ ala Fonishia. Ma homer bụ otu ụzọ nụzọ iri nke ihe ntụpụta atọ. ### 17 Ma nzukọ niile nke ụmụ Izrel niile hapụrụ ọzara Sin dịka ogige ha si dị, site nokwu Onyenwe anyị, ha wee maa ụlọikwu na Refidim, ma o nweghị mmiri maka ndị mmadụ ịṅụ. Ndị mmadụ tamuru ntamu megide Mosis, na-asị, Nye anyị mmiri ka anyị ṅụọ. Mosis gwara ha, Gịnị mere unu ji atamu megide m? Gịnị mere unu ji anwa Onyenwe anyị? Akpịrị kpọrọ ndị mmadụ nkụ ebe ahụ maka mmiri, ndị mmadụ wee tamuo megide Mosis ebe ahụ, na-asị, Gịnị mere nke a? Ị kpọpụtara anyị site nIjipt ka ị gbuo anyị na ụmụ anyị na anụ ụlọ anyị site nakpịrị ịkpọ nkụ? Mosis tiri mkpu nye Onyenwe anyị, na-asị, gịnị ka m ga-eme ndị a? Noge na-adịghị anya, ha ga-eji nkume tugbuo m. Ma Onyenwe anyị gwara Mosis, Gaa nihu ndị a, kpọrọ onwe gị ụfọdụ nime ndị okenye ha, werekwa mkpanaka ahụ nke i ji tie osimiri ahụ ihe, jide ya naka gị, gawa. Nke a, m na-eguzo ebe ahụ nihu gị nelu nkume ahụ na Horeb, ị ga-akụ nkume ahụ, mmiri ga-esi na ya pụta, ndị mmadụ ga-aṅụ. Moses mere otu a nihu ụmụ Izrel. Ọ kpọrọ aha ebe ahụ Nnwale na Mkparị nihi mkparị nke ụmụ Izrel, na nihi ịnwale Onyenwe anyị, na-ekwu, Ọ bụ Onyenwe anyị nọ netiti anyị, ka ọ bụ na ọ bụghị? Amalek bịara ma lụọ ọgụ megide Israel na Refidim. Mosis gwara Joshua sị, Họrọrọ onwe gị ndị ikom dị ike, pụọ gaa buso Amelek agha echi, lee, aga m eguzo nelu ugwu ahụ, mkpanaka Chineke ga-adịkwa naka m. Ma Joshụa mere dị ka Mosis gwara ya, ọ pụkwara dozie usoro agha megide Amalek, ma Mosis na Erọn na Hor rigooro nelu ọnụ ugwu ahụ. O mere na mgbe Mosis weliri aka ya elu, Israel meriri, ma mgbe ọ dọdara aka ya ala, Amalek meriri. Mana aka Mosis dị arọ, ha weere nkume tinye nokpuru ya, ọ nọdụkwara nelu ya. Erọn na Hor kwadoro aka ya abụọ, otu onye nakụkụ nke a, otu onye nakụkụ nke ọzọ. Aka Mosis guzosiri ike ruo mgbe anyanwụ dara. Ma Joshụa meriri Amalek na ndị ya niile site nigbu ha na mma agha. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu sị, Dee ihe a ka ọ bụrụ ihe ncheta nime akwụkwọ, ma tinye ya na ntị Joshua, na aga m ekpochapụ ihe ncheta Amalek kpamkpam site nụwa niile dị nokpuru eluigwe. Ma Mosis wuru ebe ịchụ aja nye Onyenwe anyị, ọ kpọkwara aha ya, Onyenwe anyị bụ ebe mgbaba m. Nihi na naka nzuzo ka Onyenwe anyị na-ebuso Amalek agha site nọgbọ ruo nọgbọ. ### 18 Jetro onye nchụàjà nke Midian, bụ ọgọ nwoke Mosis, nụrụ ihe niile Onyenwe anyị mere Izrel bụ ndị ya, nihi na Onyenwe anyị kpọpụtara Izrel site nIjipt. Jetro bụ nna ọgọ nwoke Mosis weere Zipọra bụ nwunye Mosis mgbe e tọhapụrụ ya. na ụmụ nwoke abụọ ya, aha nke otu nime ha Gershom, na-ekwu, Ọbịa ka m bụ nala ọzọ, Aha nke nke abụọ bụ Eliezer, na-ekwu, Nihi na Chineke nke nna m bụ enyemaka m, ma ọ napụtara m site naka Fero. Ma Jetro bụ nna nwunye Moses na ụmụ ya ndị ikom na nwunye ya gara Moses nọzara, ebe o mara ụlọ ikwu nugwu Chineke. E gwara Mosis, na-ekwu, Lee, nna nwunye gị Jetro na-abịa nebe gị nọ, na nwunye gị na ụmụ ndị ikom abụọ gị ya na ha. Moses pụrụ izute nna di ya nwanyị, kpọọrọ ya isiala, sutuo ya ọnụ, ha keleekwara ibe ha, ọ kpọbatakwara ha nime ụlọikwu. Na Moses kọọrọ nna ọgọ ya ihe niile Onyenwe anyị mere Fero na ndị Ijipt niile nihi Israel, na nhụju anya niile ha hụrụ nụzọ, na ka Onyenwe anyị si napụta ha naka Fero na naka ndị Ijipt. Ọ tụrụ Jetro nanya maka ihe ọma niile nke Onyenwe anyị meere ha, na ọ napụtara ha site naka ndị Ijipt na site naka Fero. Ma Jetro kwuru, Onye a gọziri agọzi bụ Onyenwe anyị, nihi na o napụtara ha site naka ndị Ijipt na site naka Fero. Ugbu a, amaara m na Onyenwe anyị dị ukwu karịa chi niile nihi nke a, na ha wakwasịrị ha. Jetro bụ ọgọ nwoke Mosis weere aja nsure ọkụ na aja ndị ọzọ nye Chineke, Erọn na ndị okenye niile nke Izrel bịakwara iri achịcha ya na ọgọ nwoke Mosis nihu Chineke. Ọ bụ na o mere na mgbe ụbọchị na-esote, Mosis nọdụrụ ala ikpe ndị mmadụ ikpe, ma ndị mmadụ niile guzoro nakụkụ Mosis site nụtụtụ ruo mgbede. Ma mgbe Jetro hụrụ ihe niile ọ na-emere ndị mmadụ, ọ sịrị, Gịnị bụ nke a ị na-eme ndị mmadụ? Gịnị mere ị na-anọdụ ala naanị gị, ebe ndị mmadụ niile guzoro gị site nụtụtụ ruo mgbede? Mosis gwara nwoke nwunye ya, Ndị mmadụ na-abịakwute m ịchọ ikpe site naka Chineke. Mgbe ọ bụla esemokwu adakwasị ha, ha na-abịakwute m, m na-ekpe ikpe nke ọ bụla ma mee ka ha mata iwu nke Chineke na iwu ya. Nna di nwunye Moses gwara ya, Ọ bụghị nụzọ ziri ezi ka i si eme ihe a. Site na mbibi, a ga-ebibi gị nenweghị ndidi, gị na ndị niile a ndị nọ gị. Okwu a dị gị arọ, ị gaghị enwe ike ime ya naanị gị. Ugbu a ya mere, nụrụ m, m ga-adụ gị ọdụ, Chineke ga-anọnyere gị. Bụrụ onye na-anọchite anya ndị mmadụ nihu Chineke, wetara Chineke okwu ha. Ị ga-agba ha akaebe banyere iwu niile nke Chineke na iwu ya, ma gosi ha ụzọ ndị ha ga-esi gaa, nakwa ọrụ ndị ha ga-arụ. Ma gị onwe gị chebara echiche site na ndị mmadụ niile, họpụta ndị ikom dị ike, ndị na-atụ egwu Chineke, ndị ikom ezi omume, ndị na-akpọ mpako asị, ma ị ga-edobe ha ka ha bụrụ ndị isi puku, ndị isi narị, ndị isi iri ise na ndị isi iri. Ma ha ga-ekpe ndị mmadụ ikpe noge niile, mana okwu ndị siri ike nke ukwu, ha ga-ewetara gị, mana obere okwu nke ikpe, ha onwe ha ga-ekpe, ma ha ga-eme ka ibu dị mfe site naka gị, ma ha ga-enyere gị aka. Ọ bụrụ na i me okwu a, Chineke ga-enyere gị aka, ị ga-enwe ike iguzo, na ndị niile a ga-eji udo lọta nebe nke ha. Mosis nụrụ olu nna nwunye ya, meekwa ihe niile ọ gwara ya. Mosis họọrọ ndị ikom dị ike site nIzrel niile, meekwa ha ndị isi puku, ndị isi narị, ndị isi iri ise na ndị isi iri. Ma ha kpere ndị mmadụ ikpe noge niile, ma okwu ọbụla dị arọ, ha wetaara Mosis, ma okwu ọbụla dị mfe, ha onwe ha kpere ikpe. Mosis zilagara nna nwunye ya, ma ọ laghachiri nala nke ya. ### 19 Nọnwa nke atọ nke ọpụpụ ụmụ Izrel site nala Ijipt, nụbọchị ahụ, ha rutere nọzara Saịnaị. Ma ha si na Raphidin pụọ, bịa nọzara Sinai, Israel wee maa ụlọ ikwu nebe ahụ nihu ugwu ahụ. Mosis rigoro nugwu Chineke, Chineke kpọrọ ya site nugwu ahụ, sị, Ihe ndị a ka ị ga-agwa ụlọ Jekọb, ma kwupụtara ụmụ Izrel. Unu nonwe unu ahụla ihe niile m mere ndị Ijipt, na m buliiri unu elu dịka nelu nku ugo, ma wetara unu nebe m nọ. Ma ugbu a, ọ bụrụ na unu anụ olu m nke ọma, ma debe ọgbụgba ndụ m, unu ga-abụrụ m ndị pụrụ iche site na mba niile, nihi na ụwa niile bụ nke m. Ma unu ga-abụrụ m alaeze nke ndị nchụaja na mba dị nsọ, ndị a bụ okwu ị ga-agwa ụmụ Israel. Mosis bịara, ọ kpọrọ ndị okenye nke ndị mmadụ, ma tinye nihu ha okwu ndị a niile nke Chineke nyere ha niwu. Ndị mmadụ niile azara notu obi, ha kwuru, Ihe niile Chineke kwuru, anyị ga-eme ma nụrụ ya. Mosis weere okwu ndị a chee nihu Chineke. Onyenwe anyị gwara Mosis, Lee, m na-abịakwute gị nogidi igwe ojii, ka ndị mmadụ nụ mgbe m na-agwa gị okwu, ma kwerekwa gị ruo mgbe ebighị ebi. Mosis kọọrọ Onyenwe anyị okwu ndị ahụ nke ndị mmadụ kwuru. Onyenwe anyị gwara Mosis sị, Rịda dọọ ndị mmadụ aka na ntị, doo ha ọcha taa na echi, ka ha sakwaa uwe ha, Ka ha dị njikere maka ụbọchị nke atọ, nihi na nụbọchị nke atọ, Onyenwe anyị ga-arịdata nugwu Saịnaị nihu ndị mmadụ niile. Ị ga-ekewa ndị mmadụ gburugburu, na-asị, Kpayara onwe unu uche ka unu ghara ịrịgo nugwu ahụ na imetụ ihe ọ bụla nke ya. Onye ọ bụla metụrụ ugwu ahụ ga-anwụ. Ọ bụghị aka ga-emetụ ya, nihi na a ga-eji nkume tụọ ya nkume, ma ọ bụ a ga-eji àkụ gbaa ya, ma ọ bụ anụ ụlọ ma ọ bụ mmadụ, ọ gaghị adị ndụ. Mgbe olu na opi na igwe ojii si nugwu pụọ, ndị ahụ ga-arịgo nelu ugwu ahụ. Moses si nugwu ahụ rịdata gakwuru ndị mmadụ, doo ha nsọ, ha wee sachaa uwe ha. Ọ gwara ndị mmadụ, Nọọnụ na njikere, ụbọchị atọ unu abịakwutela nwanyị. O mere na ụbọchị nke atọ mgbe chi bọrọ, olu dara, amụma gbukwara, igwe ojii gbara ọchịchịrị kpuchiri ugwu Saịnaị, opi ike dara ụda nke ukwuu, ụjọ tụkwara ndị niile nọ nogige ahụ. Ma Mosis dupụtara ndị mmadụ maka nzute Chineke site nogige, ma ha guzoro nokpuru ugwu ahụ. Ugwu Saịnaị niile nọ na-esi anwụrụ ọkụ, nihi na Chineke rịdatara nelu ya nọkụ, anwụrụ ọkụ ahụ na-arịgo elu dị ka anwụrụ ọkụ si nọkụ ebe a na-akpụ ígwè na-esi, ndị mmadụ niile tụkwara oke egwu nke ukwuu. Ha mere, ma olu nke opi na-aga nihu siri ike nke ukwuu. Mosis kwuru okwu, ma Chineke zara ya nolu. Onyenwe anyị rịdara nelu ugwu Saịnaị, nelu elu ugwu ahụ. Onyenwe anyị kpọrọ Mosis ka ọ rịgota nelu ugwu ahụ, Mosis wee rịgota. Chineke gwara Mosis okwu, sị, Gbada dọọ ndị mmadụ aka na ntị ka ha ghara ịbịaru Chineke nso ịghọta ihe, ka ọtụtụ nime ha ghara ịda nwụọ. Ma ndị ụkọchukwu ndị na-abịaru Onyenwe anyị Chineke nso ka ha doo onwe ha nsọ, ka ọ ghara ịbụ na Onyenwe anyị ga-ebibi ha. Ma Mosis gwara Chineke, Ndị mmadụ agaghị enwe ike ịrịgo nugwu Sainai, nihi na gị onwe gị gbara anyị ama, na-ekwu, Kewapụ ugwu ahụ ma doo ya nsọ. Onyenwe anyị gwara ya sị, Gaa, rịda, ma gị na Erọn soro gị rịgota, ma ndị nchụàjà na ndị mmadụ ekwela ka ha manye onwe ha ịrịgo chere ihu Chineke, ka Onyenwe anyị ghara ibibi ha. Mosis rịdara gakwuru ndị mmadụ wee gwa ha okwu. ### 20 Onyenwe anyị kwuru okwu ndị a niile, na-ekwu, Mụ bụ Onyenwe Anyị Chineke gị, onye kpọpụtara gị site nala Ijipt, site nụlọ ohu. Ị gaghị enwe chi ndị ọzọ ma ewezuga m. Ị gaghị emere onwe gị arụsị, maọbụ oyiri ihe ọbụla dị neluigwe nelu, na nke dị nala nokpuru, na nke dị na mmiri nokpuru ala. Ị gaghị efe ha, ị gaghịkwa ejere ha ozi, nihi na mụ onwe m bụ Onyenwe anyị bụ Chineke gị, Chineke na-ekwo ekworo, onye na-akwụghachi mmehie nna ndị nahụ ụmụ, ruo ọgbọ nke atọ na nke anọ nke ndị na-akpọ m asị, na ime ebere nime puku puku ndị hụrụ m nanya, na ndị na-edebe iwu m. Ị gaghị ewere aha Onyenwe anyị bụ Chineke gị nefu, nihi na Onyenwe anyị bụ Chineke gị agaghị agụ onye na-ewere aha ya nefu dị ka onye aka ya dị ọcha. Cheta ụbọchị izuike ka i doo ya nsọ. Site na ụbọchị isii ka ị ga-arụ ọrụ, ma mee ọrụ gị niile. Nụbọchị nke asaa, sabbaths Onyenwe anyị Chineke gị, ị gaghị eme ọrụ ọ bụla na ya, gị, na nwa nwoke gị, na nwa nwanyị gị, ohu gị, na nwa agbọghọ gị, ehi gị, na anụmanụ ibu gị, na anụmanụ gị niile, na ọbịa ndị ọbịa na gị. Nihi na nime ụbọchị isii, Onyenwe anyị mere eluigwe na ala na osimiri na ihe niile dị nime ha, ma zuru ike nụbọchị nke asaa. Nihi nke a, Onyenwe anyị gọziri ụbọchị nke asaa ma doo ya nsọ. Sọpụrụ nna gị na nne gị, ka ọ dịrị gị mma, na ka ị dị ndụ ogologo oge nelu ala ọma ahụ nke Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị. Ị gaghị akwa iko. Ị gaghị ezu ohi. Ị gaghị egbu mmadụ. Ị gaghị agba akaebe ụgha megide onye agbata obi gị. Ị gaghị achọsi ike nwunye onye agbata obi gị, ị gaghị achọsi ike ụlọ onye agbata obi gị, maọbụ ala ubi ya, maọbụ ohu ya, maọbụ odibo nwanyị ya, maọbụ ehi ya, maọbụ anụmanụ ibu ya, maọbụ anụ ụlọ ya niile, maọbụ ihe niile nke onye agbata obi gị bụ. Ma ndị niile ahụ hụrụ olu ahụ, ọkụ ndị ahụ, olu nke opi ahụ, na ugwu ahụ nke na-esi anwụrụ. Ụjọ tụkwara ndị niile ahụ, ha guzoro nebe dị anya. Ha sịrị Mosis, Gị onwe gị gwara anyị okwu, ma ka Chineke ghara ịgwa anyị okwu, ka anyị ghara ịnwụ. Ma Mosis gwara ha, nweenụ obi ike, nihi na Chineke bịakwutere unu ka ọ nwalee unu, ka egwu ya dịrị nime unu, ka unu ghara ime mmehie. Ndị mmadụ guzoro nebe dị anya, ma Mosis banyere nime ọchịchịrị ebe Chineke nọ. Onyenwe anyị sịrị Mosis, Ihe ndị a ka ị ga-agwa ụlọ Jekọb, ma kwupụtara ụmụ Izrel: Unu ahụla na esi neluigwe m gwara unu okwu. Unu agaghị emere onwe unu chi ọlaọcha, unu agakwaghị emere onwe unu chi ọlaedo. Ebe nchụàjà nke e si nala mee, unu ga-emere m ya, unu ga-achụkwa nelu ya aja nsure ọkụ unu, na aja nzọpụta unu, na atụrụ unu, na ụmụ ehi unu nebe niile m ga-eme ka a kpọọ aha m nebe ahụ, mgbe ahụ m ga-abịakwute gị ma gọzie gị. Ọ bụrụ na ị ga-ewere nkume wuoro m ebe nchụàjà, ị gaghị eji nkume a wara awa wuo ya, nihi na ị fegharịala mma agha gị nelu ha, e merụọkwala ha. Ị gaghị eji nzọụkwụ arịgo nelu ebe ịchụ aja m, ka ị ghara ikpughe ọtọ gị nelu ya. ### 21 Ma nke a bụ iwu ndị a, nke ị ga-edobe nihu ha. Ọ bụrụ na ị zụta ohu Hibru, ọ ga-efe gị afọ isii, ma nafọ nke asaa, ọ ga-apụ nefu nefu. Ọ bụrụ na ọ bụ naanị ya batara, ọ ga-apụkwa naanị ya. Ma ọ bụrụ na o ji nwunye ya bata, ya na nwunye ya ga-apụkwa. Ma ọ bụrụ na onyenwe ya enye ya nwunye, ọ mụtakwara ya ụmụ ndị nwoke ma ọ bụ ụmụ ndị nwanyị, nwunye ahụ na ụmụaka ahụ ga-abụ nke onyenwe ya, ma ya onwe ya naanị ga-apụ. Ọ bụrụ na ma azaghachi kwuo ohu ahụ, Ahụrụ m nanya onyenwe m, na nwanyị ahụ, na ụmụaka ahụ, agaghị m apụ onwe m, Nna ya ukwu ga-eweta ya nihu ikpe nke Chineke, mgbe ahụ ọ ga-eweta ya nọnụ ụzọ nọnụ ụzọ mbata, nna ya ukwu ga-agbawa ntị ya na mma mgbawa, ọ ga-efekwara ya ruo mgbe ebighị ebi. Ọ bụrụ na onye ọ bụla ree nwa ya nwanyị ka ọ bụrụ ohu ụlọ, ọ gaghị apụ dị ka ndị ohu nwanyị si apụ. Ọ bụrụ na ọ gaghị atọ nna ukwu ya ụtọ, onye ya kwenyere ya, ọ ga-agbapụta ya. Mana o nweghị ikike ire ya nye mba ọzọ, nihi na o mebiela nkwekọrịta ya na ya. Ọ bụrụ ma ọ kpọrọ ya nye nwa ya nwoke, ọ ga-emeso ya dịka iwu metụtara ụmụ ada si dị. Ọ bụrụ na ọ lụọ nwanyị ọzọ, ọ gaghị egbochi ya ihe ndị dị mkpa, uwe na mmekọrịta nke ya. Ọ bụrụ na ọ gaghị eme ihe atọ ndị a nye ya, ọ ga-apụ nefu na-enweghị ọlaọcha. Ọ bụrụ na onye ọ bụla akụ mmadụ ọ bụla, ọ nwụọ, a ga-eji ọnwụ gbuo ya. Onye ahụ ma ọ bụghị nụzọ ọ chọrọ ya, kama Chineke nyefere ya naka ya, aga m enye gị ebe nke onye gburu mmadụ ga-agbaga gaa. Ọ bụrụ na onye ọ bụla awakpo onye agbata obi ya igbu ya site naghụghọ, ọ bụrụgodị na ọ gbagara nebe ịchụ aja m, ị ga-esite nebe ahụ dọpụta ya gbuo ya. Onye na-eti nna ya ma ọ bụ nne ya, ka e jiri ọnwụ gbuo ya. Onye na-ekwu okwu ọjọọ megide nna ya ma ọ bụ nne ya ga-anwụ ọnwụ. Onye ọ bụla ọ bụrụ na o zuru ohi otu onye nime ụmụ Izrel, mesie ya mmegbu ma ree ya ahịa, a chọpụta ya, ka e jiri ọnwụ gbuo ya. Ọ bụrụ na ndị nwoke abụọ na-ekparị onwe ha, ma tie onye agbata obi nkume ma ọ bụ ọkpọ aka, ma ọ nwụghị, kama ọ dinara nelu ihe ndina, Ọ bụrụ na nwoke ebilie elu jee ije nèzí nelu mkpanaka, onye kụrụ ya ga-abụ onye na-enweghị ikpe, ma ọ ga-akwụ ụgwọ maka oge arụghị ọrụ ya, na ụgwọ ọgwụgwọ. Ọ bụrụ na onye ọ bụla etie ohu nwoke ya ma ọ bụ ohu nwanyị ya na mkpara, ọ bụrụkwa na ọ nwụọ nokpuru aka ya, a ga-abọrọ ọbọ site nikpe ziri ezi. Ọ bụrụ na ọ dị ndụ otu ụbọchị ma ọ bụ ụbọchị abụọ, a gaghị ata ya ahụhụ, nihi na ọ bụ ego ya. Ọ bụrụ na ụmụ nwoke abụọ na-alụ ọgụ, ma kụọ nwanyị dị ime, nwa ya amapụta ma ọ bụghị nke e kpụrụ nke ọma, a ga-ata onye ahụ ụgwọ dị ka di nwanyị ahụ ga-ebubo ya, ọ ga-akwụ ụgwọ dị ka ntule ọnụ ahịa si dị. Ọ bụrụ na a kpụrụ ya ụdị, ọ ga-enye mkpụrụ obi nọchie anya mkpụrụ obi. Anya nọnọdụ anya, ezé nọnọdụ ezé, aka nọnọdụ aka, ụkwụ nọnọdụ ụkwụ. Ọkụ nọnọdụ ọkụ, ọnya nọnọdụ ọnya, akpịrị nọnọdụ akpịrị. Ọ bụrụ na onye ọ bụla kụrụ anya odibo ya nwoke, ma ọ bụ anya odibo ya nwanyị, meekwa ka ọ kpuo ìsì, ọ ga-eme ka ha nwere onwe ha, zipụ ha nihi anya ha. Ọ bụrụ na mana ọ kwapụ ezé nke ohu ọrụ ụlọ ya, ma ọ bụ ezé nke onye nlekọta nwanyị ya, ọ ga-ezipụ ha ka ha nwere onwe ha nọnọdụ ezé ha. Ọ bụrụ na ehi tụọ mpi nwoke ma ọ bụ nwanyị, ọ nwụọ, a ga-eji nkume tugbuo ehi ahụ, a gaghị erikwa anụ ya, ma onye nwe ehi ahụ ga-abụ onye aka ya dị ọcha. Ọ bụrụ ma ehi ahụ bụ onye na-atu mpi tupu ụnyaahụ na tupu ụbọchị nke atọ, ma ha gbara onye nwe ya ama, ma ọ wepụghị ya, ọ gbuo nwoke maọbụ nwanyị, a ga-eji nkume tụgbuo ehi ahụ, a ga-egbukwa onye nwe ya. Ọ bụrụ ma a tụkwasị ya nkwụghachi ụgwọ, ọ ga-enye nkwụghachi ụgwọ nke mkpụrụ obi ya dịka ole ole ha tụkwasịrị ya. Ọ bụrụ na mana nwa nwoke ma ọ bụ nwa nwanyị ọ tụrụ mpi, dịka iwu nke a, ha ga-eme ya. Ọ bụrụ na mana odibo ka ehi ahụ mpi ma ọ bụ nwanyị ntorobịa, ọlaọcha iri atọ didrachmas ka ọ ga-enye onyenwe ha, na ehi ahụ ka a ga-eji okwute tugbuo. Ọ bụrụ na onye ọ bụla emepe olulu ma ọ bụ gwuo olulu ma ghara ikpuchi ya, nwa ehi ma ọ bụ ịnyịnya ibu adaa nime ya, Onye nwe olulu ahụ ga-akwụ ụgwọ, ọ ga-enye onye nwe ha ọlaọcha, ma anụ ahụ nwụrụ anwụ ga-abụ nke ya. Ọ bụrụ na ehi nke ụfọdụ tụọ ehi nke onye agbata obi, ọ nwụọ, ha ga-ere ehi ahụ dị ndụ, ha ga-ekesa ego ya, ha ga-ekesakwa ehi ahụ nwụrụ anwụ. Ọ bụrụ ma a mara ehi nwoke ahụ na ọ bụ onye na-atu mpi tupu ụnyaahụ na tupu ụbọchị nke atọ, na ha agbaala onyenwe ya akaebe, ma ọ kpochapụghị ya, ọ ga-akwụ ehi nwoke nọnọdụ ehi nwoke, ma ehi nwoke nwụrụ anwụ ga-abụ nke ya. Ọ bụrụ na onye ọ bụla ezuru ohi nwa ehi ma ọ bụ atụrụ, gbuo ya ma ọ bụ ree ya, ọ ga-akwụghachi nwa ehi ise nọnọdụ nwa ehi ahụ, na atụrụ anọ nọnọdụ atụrụ ahụ. ### 22 Ọ bụrụ ma na nime oghere ahụ ka a chọtara onye ohi, ma e tie ya ihe ọ nwụọ, ọ bụghị igbu mmadụ nye ya. Ọ bụrụ na anyanwụ awalie nelu ya, ikpe mara ya, a ga-egbu ya. Ọ bụrụ na o nweghị ihe ọ bụla, ka e ree ya nọnọdụ ihe o zuru nohi. Ọ bụrụ na ahapụrụ ya ma chọta ihe ezuru ohi naka ya, site nịnyịnya ibu ruo natụrụ ndị dị ndụ, ọ ga-akwụghachi okpukpu abụọ. Ọ bụrụ na onye ọ bụla ekwe ka anụ ụlọ ya taa ahịhịa nubi ma ọ bụ nubi vaịn, ma hapụ anụ ụlọ ya ka ọ taa ahịhịa nubi onye ọzọ, ọ ga-akwụ ụgwọ site nubi ya dịka mkpụrụ ya si dị. Ọ bụrụ na ọ tachaa ahịhịa nubi ahụ niile, ọ ga-eji ihe ndị kacha mma nubi ya na ihe ndị kacha mma nubi vaịn ya kwụọ ụgwọ. Ọ bụrụ na ọkụ pụta chọta ogwu, gbaa ebe ịzọcha ọka ma ọ bụ ọka ma ọ bụ ala dị larịị, onye mụnyere ọkụ ahụ ga-akwụ ụgwọ. Ọ bụrụ na onye ọ bụla enye onye agbata obi ya ọlaọcha ma ọ bụ ngwa ichebe, ma e zuo ya ohi site nụlọ nwoke ahụ, ọ bụrụ na a chọta onye ohi ahụ, ọ ga-akwụghachi okpukpu abụọ. Ọ bụrụ na ahụghị onye nzuru ohi, onye nwe ụlọ ga-abịa nihu Chineke, ma ṅụọ iyi nezie na ọ bụghị ya mere ihe ọjọọ megide ihe nchekwa niile nke onye agbata obi, Nusoro niile nke okwu ekwuru banyere njehie, banyere nwa ehi, na anụmanụ ibu ibu, na atụrụ, na uwe, na mbibi niile nke a na-ekwu, ihe ọbụla ọ bụ, nihu Chineke ka ikpe nke ha abụọ ga-abịa, onye e mere ka ọ bụrụ onye ikpe mara site na Chineke ga-akwụghachi okpukpu abụọ nye onye agbata obi ya. Ọ bụrụ na onye ọ bụla enye onye agbata obi ya anụ ụlọ ọrụ ma ọ bụ nwa ehi ma ọ bụ atụrụ ma ọ bụ anụ ụlọ ọ bụla ka o chekwaa, ma ọ gbajie ma ọ bụ ọ nwụọ ma ọ bụ ghọọ onye a dọtara nagha, ma ọ dịghị onye maara, Iyi ụgwọ nke Chineke ga-adị netiti ha abụọ, nezie na ọ bụghị ya mere ihe ọjọọ nozuzu banyere ihe nchekwa nke onye agbata obi, na otu a onyenwe ya ga-anabata ya, na ọ gaghị akwụ ụgwọ. Ọ bụrụ na e zuru ya naka ya, ọ ga-akwụghachi onye nwe ya ụgwọ, Ọ bụrụ na e gburu ya site naka anụ ọhịa, ọ ga-edu ya gaa nebe nta ahụ, ọ gaghị akwụ ụgwọ. Ọ bụrụ na onye ọ bụla arịọ ihe site naka onye agbata obi ya, ma ihe ahụ agbajie ma ọ bụ nwụọ ma ọ bụ ghọọ onye a dọtara nagha, ma onye nwe ya anọghị ya na ya, ọ ga-akwụ ụgwọ. Ọ bụrụ na onyenwe ya nọnyere ya, ọ gaghị akwụ ụgwọ, ma ọ bụrụ na ọ bụ onye e goro nọrụ, ọ ga-abụ ya nọnọdụ ụgwọ ọrụ ya. Ọ bụrụ na onye ọ bụla aghụgbuo nwaagbọghọ na-abụghị nke e kwere nkwa ma dinaa ya, ọ ga-akwụ ụgwọ isi nwanyị were ya ka nwunye. Ọ bụrụ na ọ jụrụ ajụ nke ọma, ma nna ya achọghị inye ya nwa ya nwanyị ka ọ bụrụ nwunye, ọ ga-akwụ nna ya ego ọlaọcha dịka ọnụ ahịa ọgọ dọta nke ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke si dị. Unu agaghị edebe ndị mgbaasị ndụ. Onye ọ bụla nke na-ehi ụra na anụmanụ, ị ga-eji ọnwụ gbuo ha. Onye ọbụla na-achụ aja nye chi ndị ọzọ ka a ga-ebibi kpamkpam, ma e wezụga Onyenwe anyị naanị. Ma ọbịa, unu agaghị emegbu ya, unu agaghịkwa akpagbu ya, nihi na unu bụ ndị ọbịa nala Ijipt. Unu agaghị emegbu nwanyị di ya nwụrụ ọ bụla na nwa mgbei ọ bụla. Ọ bụrụ ma site najọ omume unu emeso ha ihe ọjọọ, mgbe ha tiri mkpu bịakwute m, aga m eji ntị nụrụ olu ha. M ga-ewe iwe nke ukwuu, m ga-eji mma agha gbuo unu, ndị nwunye unu ga-aghọ ndị inyom di ha nwụrụ, ụmụaka unu ga-aghọkwa ndị nna ha nwụrụ. Ọ bụrụ na ị gbazinyere nwanne gị onye ogbenye nọ nakụkụ gị ọlaọcha, ị gaghị akpagbu ya, ị gaghị atịkwasị ya ọmụrụnwa. Ọ bụrụ na ị nara uwe onye agbata obi gị dịka ihe mbe, ị ga-enyeghachi ya tupu anyanwụ adaa. Ọ bụ nihi na nke a bụ ihe mkpuchi ya, naanị nke a bụ uwe ọtọ ya, nime gịnị ka ọ ga-ehi ụra? Ọ bụrụ ya mere ọ tie mkpu nebe m nọ, aga m anụ olu ya, nihi na abụ m onye ebere. Chi ndị ọzọ, ị gaghị ekwu okwu ọjọọ banyere ha, na onye ọchịchị nke ndị gị, ị gaghị ekwu nke ọjọọ. Mkpụrụ mbụ nke ebe ịzọcha ọka na ebe ịpịa mmanya vaịn gị, ị gaghị egbu oge. Ụmụ nwoke gị nke e buru ụzọ mụọ, ị ga-enye m ha. Otu a ka ị ga-eme banyere nwa ehi gị na atụrụ gị na anụmanụ ibu arọ gị: ụbọchị asaa ka ọ ga-anọ nokpuru nne ya, ma nụbọchị nke asatọ, ị ga-enyeghachi m ya. Unu ga-abụ ndị ikom nsọ nye m, unu agaghị erikwa anụ nke anụ ọhịa gburu, kama tụnyere nkịta ya. ### 23 Ị gaghị anabata okwu efu, ị gaghị ekwekọrịta na onye na-ezighị ezi ịbụ onye akaebe na-ezighị ezi. Ị gaghị eso ndị ka ukwuu mee ihe ọjọọ, a gaghị agbakwunye gị na ìgwè mmadụ ịtụgharị ya na ndị ka ukwuu, ka i si otu a mebie ikpe. Ị gaghị enwe obi ebere nebe onye ogbenye nọ nikpe. Ọ bụrụ na ị zute ehi nke onye iro gị, ma ọ bụ anụ ibu arọ nke ya ka ha na-akpafu, tụgharịa ma nyeghachi ya ha. Ọ bụrụ na ị hụ anụ ọrụ nke onye iro gị ka ọ dara nokpuru ibu ya, ị gaghị agafe ya, kama ị ga-enyere ya aka ibuli ya. Ị gaghị agbagọ ikpe nke onye ogbenye nikpe ya. Site nokwu ọ bụla na-ezighị ezi, ị ga-ewezuga onwe gị; onye aka ya dị ọcha na onye ezi omume ka ị gaghị egbu, ị gaghị emekwa ka onye na-adịghị asọpụrụ Chineke bụrụ onye ezi omume nihi onyinye. Na onyinye ọ bụghị gị ga-ewere, maka onyinye na-ekpuchi anya ndị na-ahụ ụzọ, ma na-emebi okwu ndị ziri ezi. Na ọbịa, unu agaghị akpagbu ya, nihi na unu maara mkpụrụobi nke ọbịa, unu onwe unu bụ ndị ọbịa na ala Ijipt. Nime afọ isii ka ị ga-akụ mkpụrụ nala gị, ma ị ga-achịkọta ihe omume ya. Nafọ nke asaa, ị ga-eme ntọhapụ ma hapụ ya, ka ndị ogbenye nke mba gị rie, ihe ndị fọdụrụ ka ụmụ anụ ọhịa ga-eri, otu a ka ị ga-emekwa ubi vaịn gị na ubi oliv gị. Site nụbọchị isii ka ị ga-arụ ọrụ gị, ma nụbọchị nke asaa, ọ bụ ụbọchị izuike, ka ehi gị zuru ike, na anụmanụ ibu arọ gị, nakwa ka nwa nwoke nke odibo nwanyị gị na onye ọbịa nweta ume ọhụrụ. Ihe niile m gwara ụnụ, debenụ ha. Aha chi ndị ọzọ ka ụnụ ghara icheta, ka a gharakwa ịnụ ya site nọnụ ụnụ. Mee mmemme nye m ugboro atọ nafọ. Debe mmemme achịcha na-ekoghị eko, rie achịcha na-ekoghị eko ụbọchị asaa, dị ka m nyere gị iwu noge ọnwa nke ndị ọhụrụ, nihi na noge ahụ ka ị si nIjipt pụta. Ị gaghị abịa nihu m aka efu. Ị ga-eme ememe owuwe ihe mbụ nke mkpụrụ mbụ nke ọrụ gị, bụ nke ị ga-akụ nubi gị, na ememe njedebe nọpụpụ nke afọ nọgbakọ nke ọrụ gị nke si nubi gị. Ugboro atọ nafọ ka a ga-ahụ ndị nwoke gị niile nihu Onyenwe anyị Chineke gị. Mgbe m ga-achụpụ mba niile site nihu gị, meekwa ka oke ala gị buru ibu, ị gaghị eji ihe na-eko achịcha chụọ aja ọbara nke ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ m, abụba nke mmemme m agakwaghị adina ruo ụtụtụ. Mkpụrụ mbụ nke ihe mbụ a kụrụ nala gị ka ị ga-eweta nụlọ Onyenwe anyị bụ Chineke gị. Ị gaghị esi nwa atụrụ na mmiri ara nne ya. Ma lee, mụ onwe m na-eziga onye ozi m nihu gị ka o chebe gị nụzọ, ka o webata gị nime ala ahụ nke m kwadooro gị. Kpachara anya maka onwe gị, ma gee ntị nke ya, ma ekwela nnupu isi megide ya, nihi na ọ gaghị ejide gị azụ, nihi na aha m dị nelu ya. Ọ bụrụ na unu anụrụ olu m nke ọma, meekwa ihe niile m nyere gị nʼiwu, debe ọgbụgba ndụ m, unu ga-abụrụ m ndị pụrụ iche site na mba niile, nʼihi na ụwa niile bụ nke m, unu ga-abụkwara m alaeze nke ndị nchụaja, na mba nsọ, okwu ndị a ka ị ga-agwa ụmụ Izrel, ọ bụrụ na unu anụrụ olu m nke ọma, meekwa ihe niile m gwara gị, m ga-abụrụ ndị iro gị onye iro, megidekwa ndị na-emegide gị. Nihi na onye ozi m ga-aga nihu gị dịka onye ndu gị, ọ ga-ewetakwa gị gakwuru ndị Amorite, ndị Hittite, ndị Perizzite, ndị Canaanite, ndị Gergesite, ndị Hivite, na ndị Jebusite, aga m ebibikwa ha. Ị gaghị efe chi ha, ị gaghịkwa ejere ha ozi, ị gaghị emekwa dịka ọrụ ha, kama ị ga-akwatu ha kpamkpam, ma ị ga-etipịasị ogidi ha. Ọ bụrụ na ị ga-efe Onyenwe anyị Chineke gị, aga m agọzi achịcha gị na mmanya gị na mmiri gị, aga m ewepụkwa ọrịa site netiti unu. Ọ gaghị abụ aga, ma ọ bụghị aga nelu ala gị. Ọnụọgụgụ nke ụbọchị gị na-emeju, m ga-emeju. Aga m eziga egwu ka ọ bụrụ onye ndu gị, aga m emekwa ka mba niile ị na-abanye nime ha tụọ ụjọ nke ukwuu, aga m emekwa ka ndị iro gị niile gbaa ọsọ. M ga-eziga ebu ndị ahụ nihu gị, ị ga-achụpụkwa ndị Amọrait, ndị Hiv, ndị Kenan, na ndị Het site nebe ị nọ. Agaghị m achụpụ ha notu afọ, ka ala ahụ ghara ịtọgbọ nefu, ma ụmụ anụ ọhịa nke ala abawanye megide gị. Dị ka nwayọọ nwayọọ, m ga-achụpụ ha site nebe ị nọ, ruo mgbe ị ga-amụba ma keta ala ahụ. M ga-etinye oke gị site nOsimiri Uhie, ruo Osimiri ndị Filistia, sitekwa nọzara ruo Osimiri Ukwu Yufretis. M ga-enyefekwa naka unu ndị bi nala ahụ, ma chụpụ ha site nihu gị. Ị gaghị eme nkwekọrịta ha na chi ha. Ma ha agaghị ebi nala gị, ka ha ghara ime ka i mehie megide m, nihi na ọ bụrụ na i fee chi ha ofufe, ndị a ga-abụrụ gị ihe ịsọ ngọngọ. ### 24 Ma ọ gwara Mosis, Rigoro gakwuru Onyenwe anyị, gị na Erọn, na Nadab, na Abiud, na iri asaa nke ndị okenye Izrel, ha ga-efekwa ofere site nebe dị anya nye Onyenwe anyị. Mana Mosis ga-abịaru naanị ya nebe Chineke nọ, ha onwe ha ma ha agaghị abịaru, ndị mmadụ ahụ agaghị esoro ha rịgoro. Moses batara ma kọọrọ ndị mmadụ okwu niile nke Chineke na iwu niile. Ndị mmadụ niile jiri otu olu zaa sị, Okwu niile ndị Onyenwe anyị kwuru, anyị ga-eme ha, anyị ga-anụkwa ha. Mosis dere okwu niile nke Onyenwe anyị, o biliri nisi ụtụtụ, Mosis wuru ebe ịchụ aja nokpuru ugwu ahụ, tinyere nkume iri na abụọ maka ebo iri na abụọ nke Izrel. O zigara ndị okorobịa nke ụmụ Izrel, ha welikwara aja nsure ọkụ, ha chụkwara aja nzọpụta nye Chineke, bụ ụmụ ehi. Mosis weere ọkara nke ọbara ahụ wụsa ya nime efere nnukwu, ma ọkara nke ọbara ahụ ọ wụsara ya nebe ịchụ aja. Ma mgbe o weere akwụkwọ nke ọgbụgba ndụ ahụ, ọ gụrụ ya nntị ndị mmadụ ahụ, ha kwuru sị, Ihe niile Onyenwe anyị kwuru, anyị ga-eme ma anyị ga-anụ isi. Mosis weere ọbara ahụ, fesaa ya nahụ ndị mmadụ, sị, Lee ọbara nke ọgbụgba ndụ nke Onyenwe anyị gbara unu banyere okwu ndị a niile. Moses rigoro ya na Aaron, na Nadab, na Abihu, na iri asaa ndị okenye nke kansụl Israel. Ha hụrụ ebe ahụ Chineke nke Israel guzoro, na ihe ndị ahụ dị nokpuru ụkwụ ya dị ka ọrụ brik sapphire, nakwa dị ka ụdị mbara eluigwe site na ịdị ọcha ya. Ma nime ndị a họpụtara nke Israel, ọ dịghị otu onye nwụrụ, e gosikwara ha nebe ahụ nke Chineke, ha rikwara nri ma ṅụọkwa ihe ọṅụṅụ. Onyenwe anyị gwara Mosis sị, Rịgoro ugwu bịakwute m, nọdụ ebe ahụ, aga m enye gị mbadamba nkume, iwu na ụkpụrụ ndị m dere iji kuziere ha. Mgbe Mosis biliri ya na Joshua onye guzo nakụkụ ya, ha rigooro nugwu Chineke. Ma ndị okenye ha sịrị, Nọọnụ jụụ ebe a, ruo mgbe anyị ga-alọghachite nebe unu nọ, ma lee, Erọn na Hor nọ na unu; ọ bụrụ na ihe ikpe dakwasị onye ọ bụla, ka ha bịakwute ha. Mosis na Joshua rigoro nugwu ahụ, igwe ojii kpuchikwara ugwu ahụ. Ma ebube Chineke rịdara nelu Ugwu Saịnaị, igwe ojii kpuchiri ya ụbọchị isii, Onyenwe anyị kpọrọ Mosis nụbọchị nke asaa site netiti igwe ojii ahụ. Ụdịdị ebube Onyenwe anyị dị ka ọkụ na-enwu nelu ugwu ahụ nihu ụmụ Izrel. Mosis banyere netiti igwe ojii ahụ, rigoro nugwu ahụ, nọrọkwa ebe ahụ nugwu ahụ iri ụbọchị anọ na iri abalị anọ. ### 25 Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Agwara m ụmụ Izrel okwu sị: Naranụ onyinye mbụ site naka ndị niile ọ masịrị nobi ha inye, unu ga-anakwa onyinye mbụ m. Ma nke a bụ mkpụrụ mbụ nke unu ga-anata naka ha: ọlaedo, na ọlaọcha, na ọla. na hyacinth, na purple, na scarlet abụọ, na akwa ọcha a kpara nke ọma, na ajị ewu, na akpụkpọ ebule e siri esi uhie uhie, na akpụkpọ hyacinth na-acha anụnụ anụnụ, na osisi na-adịghị ere ure, Na nkume Sardius, na nkume maka ịpị ihe nime uwe ubu, na uwe ogologo. Ị ga-emere m ebe nsọ, aga m apụtakwa netiti unu. Nke abụọ - Mmezi ụtọ asụsụ na nkọwapụta: Ma ị ga-emere m dịka ihe niile m na-egosi gị nugwu ahụ, ihe nlereanya nke ụlọ ikwu ahụ, na ihe nlereanya nke ngwá ọrụ ya niile, otu a ka ị ga-eme. Ị ga-eme igbe ama site nosisi na-adịghị ere ere, nke ogologo ya bụ cubit abụọ na ọkara, obosara ya bụ cubit na ọkara, ịdị elu ya bụkwa cubit na ọkara. Ma ị ga-eji ọlaedo dị ọcha techie ya nime na nèzí, ma ị ga-emere ya ọnụ ọlaedo gbagọrọ agbagọ gburugburu. Ị ga-emere ya mgbaaka ọla edo anọ, tinyekwa ha nakụkụ anọ ahụ, mgbaaka abụọ notu akụkụ, na mgbaaka abụọ nakụkụ nke abụọ. Ị ga-eme mkpara osisi na-adịghị ere ere, ị ga-ejikwa ọlaedo machie ha. Ị ga-ewebata mkpara ndị ahụ nime mgbanaka ndị ahụ dị nakụkụ igbe ahụ, iji ha bulie igbe ahụ. Nime mgbanaka nke igbe ahụ, mkpara ndị ahụ ga-anọgide na-enweghị mmegharị. Ma ị ga-etinye nime igbe ahụ ihe akaebe ndị ahụ nke m ga-enye gị. Na ị ga-eme oche ebere mkpuchi nke ọlaedo dị ọcha, abụọ cubit na ọkara nke ogologo, na otu cubit na ọkara nke obosara. Ị ga-eme cherubim abụọ nke ọla edo a kpụrụ akpụ, ị ga-edokwasị ha nakụkụ abụọ nke oche ebere. A ga-eme cherub otu site nakụkụ nke a, na cherub otu site nakụkụ nke abụọ nke oche ebere, ị ga-emekwa cherubim abụọ ahụ nelu akụkụ abụọ ahụ. Ndị cherubim ga-agbatị nku ha nelu, na-ekpuchi oche ebere na nku ha, ihu ha ga-eche ibe ha ihu, ihu ndị cherubim ga-eche oche ebere ihu. Ma ị ga-etinye oche ebere nelu igbe ọgbụgba ndụ site nelu, ma nime igbe ọgbụgba ndụ ahụ, ị ga-etinye ihe ama ndị m ga-enye gị. M ga-eme ka ị mara m site ebe ahụ, m ga-agwakwa gị okwu site nelu oche ebere ahụ netiti cherubim abụọ ahụ nke dị nelu igbe ama-ama ahụ, banyere ihe niile m ga-enye gị iwu gbasara ụmụ Izrel. Ma ị ga-eme tebụl ọla edo nke ọla edo dị ọcha, nke ogologo ya bụ cubit abụọ, obosara ya bụ otu cubit, na ịdị elu ya bụ otu cubit na ọkara. Ị ga-eme nke a ihe ịchọ mma e kpara akpa nke ọla edo gbara ya gburugburu, ị ga-emekwa nke a ihe mkpuchi nke obosara aka gbara ya gburugburu Na ị ga-eme ihe ịchọ mma gbagọrọ agbagọ maka okpueze ahụ gburugburu. Ị ga-eme mgbaaka ọla edo anọ, ma tinye mgbaaka anọ ahụ nakụkụ anọ nke ụkwụ ya nokpuru ihe mkpuchi ahụ. Ma mgbanaka ndị ahụ ga-abụ ebe maka osisi ndị e ji ebu ihe, ka e jiri ha bulie tebụl ahụ. Ị ga-eme mkpara ndị ahụ site nosisi na-adịghị ere ure, ị ga-eji ọlaedo dị ọcha techie ha, a ga-eji ha ebulie tebụl ahụ. Na ị ga-eme efere ya, na ihe nsure ọkụ na-esi isi ụtọ, na efere ịwụ ihe ọṅụṅụ, na iko ndị ahụ nke ị ga-eji awụ ihe ọṅụṅụ nime ha; site nọlaedo dị ọcha ka ị ga-eji mee ha. Ị ga-etinye achịcha nke ọnụnọ nelu tebụl nihu m mgbe niile. Ị ga-eme ihe ịdọba oriọna site na ọlaedo dị ọcha, ị ga-eji ụzụ kpụọ ihe ịdọba oriọna ahụ, ukwu ya, ahịhịa ya, ọkwá ya, mkpụrụ ya, na okoko osisi ya ga-esi na ya pụta. Alaka isii na-apụta site nakụkụ ya, alaka atọ nke ihe ịdọba oriọna site notu akụkụ ya, na alaka atọ nke ihe ịdọba oriọna site nakụkụ nke abụọ. Na iko atọ a kpụrụ akpụ nụdị almond, notu alaka nwere bọọlụ na okoko, otu a ka ọ dị nalaka isii ndị na-apụta site nihe ịgba ọkụ. Na nime ihe ịdọba oriọna ahụ, e nwere efere anọ nke a kanyere nụdị achịcha almond, notu alaka ahụ mkpụrụ bọọlụ, na okoko osisi lili nke ya. Efere dị nokpuru alaka abụọ ahụ si na ya pụta, na efere dị nokpuru alaka anọ ahụ si na ya pụta, otu a ka o dị maka alaka isii ndị ahụ na-esi nihe ịdọba oriọna ahụ pụta, na nihe ịdọba oriọna ahụ, e nwere efere anọ a kpụrụ akpụ nụdị almond. Ndị knobs na ndị reeds si na ya ka ha bụrụ, ha niile bụ ọrụ a kpụrụ akpụ site notu ọlaedo dị ọcha. Na ị ga-eme oriọna ya asaa, ị ga-edobe oriọna ndị ahụ, ha ga-enwekwa ìhè site notu ihu. Na ihe ịgụ ọkụ ya, na ihe ndọkwasị ya site na ọlaedo dị ọcha ka ị ga-eji mee. Ngwá ọrụ ndị a niile bụ otu talenti nke ọla edo a nụchara anụcha. Hụ, ị ga-eme ya dịka ụdịdị nke e gosiri gị nugwu ahụ. ### 26 Ma ụlọikwu ahụ ị ga-eme, akwa mgbochi iri site na ọcha akwa a kpara nke ọma, na nke na-acha anụnụ anụnụ, na nke na-acha odo odo, na nke na-acha uhie uhie nke a kpara nke ọma nwere oyiyi cherubim, ọrụ akwa a kpara, ị ga-eme ha. Ogologo nke ákwà mgbochi nke otu bụ asatọ na iri abụọ cubit, na obosara ya bụ anọ cubit, ákwà mgbochi nke otu ga-abụ, otu nha ahụ ga-adịrị ákwà mgbochi niile. Akwa mgbochi ise ga-ejikọta ọnụ, nke ọbụla na nke ọzọ, ise akwa mgbochi ọzọ ga-ejikọtakwa ọnụ, nke ọbụla na nke ọzọ. Ị ga-eme ha nko nke na-acha anụnụ anụnụ nelu ọnụ akwa mgbochi nke mbụ, site notu akụkụ nime njikọ, otu a kwa ka ị ga-eme nelu ọnụ akwa mgbochi nke dị nèzí chere ihu na njikọ nke abụọ. Ị ga-eme nko iri ise nakwa mgbochi nke mbụ, ị ga-emekwa nko iri ise nakụkụ akwa mgbochi ahụ dịka njikọ nke nke abụọ, ha na-eche ihu, na-adaba notu notu. Ị ga-eme mgbanaka iri ise nke ọlaedo, ị ga-ejikọta ákwà mgbochi nke ọzọ na nke ọzọ site na mgbanaka ndị ahụ, ụlọikwu ahụ ga-abụkwa otu. Ị ga-eme akpụkpọ anụ nwere ajị ka ọ bụrụ mkpuchi nelu ụlọ ikwu ahụ, ị ga-eme akpụkpọ anụ iri na otu. Ogologo nke otu akpụkpọ bụ iri cubit atọ, obosara nke otu akpụkpọ bụ cubit anọ, otu ihe nlere ahụ ga-adịrị akpụkpọ iri na otu ahụ. Ma ị ga-ejikọta akpụkpọ anụ ise ahụ notu, na akpụkpọ anụ isii ahụ notu, ma ị ga-atụgharị abụọ akpụkpọ anụ nke isii ahụ nihu ụlọ ikwu ahụ. Ị ga-eme nko iri ise nelu ọnụ akpụkpọ nke mbụ, nke dị netiti dịka njikọ, ị ga-emekwa nko iri ise nelu ọnụ akpụkpọ nke na-ejikọta nke abụọ. Ị ga-eme mgbanaka ọla penti iri ise, ị ga-ejikọta mgbanaka ndị ahụ site na nko ndị ahụ, ị ga-ejikọtakwa akpụkpọ anụ ndị ahụ, ọ ga-abụkwa otu. Ma ị ga-etinye nokpuru ihe na-ejupụta nime akwa mkpuchi nke ụlọ ikwu. Ọkara nke akwa mkpuchi nke fọdụrụ, ị ga-ekpuchi ya nime ihe na-ejupụta nke akwa mkpuchi nke ụlọ ikwu. Ị ga-ekpuchi ya nazụ ụlọ ikwu. Otu cubit site nebe a, na otu cubit site nebe a, site nihe karịrị nke akwa mgbochi ndị ahụ, site nogologo nke akwa mgbochi ndị ahụ nke ụlọ ikwu ahụ, ga-abụ ihe na-ekpuchi nelu akụkụ ndị ahụ nke ụlọ ikwu ahụ site notu akụkụ ruo nakụkụ nke ọzọ, ka o nwee ike ikpuchi ya. Ị ga-eme mkpuchi maka ụlọ ikwu ahụ akpụkpọ ebule e siri esi ọbara ọbara, na mkpuchi akpụkpọ nke acha anụnụ anụnụ nelu. Na ị ga-eme ogidi nke ụlọ ikwu site nosisi na-adịghị ere ure. Ị ga-eme ogidi otu ahụ iri cubits, obosara ogidi otu ahụ bụ otu cubit na ọkara. Tenons abụọ notu ogidi, nke na-adabara ibe ya, otu a ka ị ga-eme nogidi niile nke ụlọ ikwu. Ị ga-eme ogidi maka ụlọ ikwu ahụ, iri ogidi abụọ site nakụkụ nke chere ihu nUgwu. Ị ga-eme iri anọ ntọala ọlaọcha maka ogidi iri abụọ ahụ, ntọala abụọ maka otu ogidi nakụkụ abụọ ya, na ntọala abụọ maka otu ogidi nakụkụ abụọ ya. Na akụkụ nke abụọ nke chere ihu na Ndịda, iri ogidi abụọ. Na iri anọ ntọala ha nke ọlaọcha, ntọala abụọ maka ogidi ọbụla nakụkụ ya abụọ, na ntọala abụọ maka ogidi ọbụla nakụkụ ya abụọ. Site nazụ ụlọ ikwu ahụ, nakụkụ chere ihu nosimiri, ị ga-eme ogidi isii. Na ogidi abụọ ka ị ga-eme nakụkụ nkuku nke ụlọ ikwu site nazụ. Maka ọ ga-abụ site na nhata nokpuru, dịka ya, ha ga-abụ ndị hà nanya site na isi nime nzukọ otu. Otu a ka ị ga-eme ya maka akụkụ abụọ ahụ niile, ka ha bụrụ ndị hà nanya. Ọ ga-abụ ogidi asatọ, na ntọala ha nke ọlaọcha ga-abụ iri na isii, ntọala abụọ maka otu ogidi nakụkụ abụọ ya, na ntọala abụọ maka otu ogidi. Ma ị ga-eme mkpanaka site na osisi ndị na-adịghị ere ere, ise maka otu ogidi site notu akụkụ nke ụlọ ikwu. Na mkpanaka ise maka ogidi nke otu akụkụ nke ụlọ ikwu nke abụọ, na mkpanaka ise maka ogidi nke akụkụ azụ nke ụlọ ikwu nke chere ihu noké osimiri. Ma osisi mkpọrọ nke etiti dị netiti ogidi ndị ahụ ka ọ gbasaa site notu akụkụ ruo nakụkụ nke ọzọ. Ma ị ga-eji ọla edo machie ogidi ndị ahụ, ma ị ga-eme mgbanaka ọla edo, nke ị ga-etinye mkpanaka ndị ahụ nime ha, ma ị ga-eji ọla edo machie mkpanaka ndị ahụ. Ma ị ga-ebuli ụlọikwu ahụ dịka ụdị nke e gosiri gị nugwu ahụ. Ị ga-eme ákwà mgbochi site na ogho na-acha anụnụ anụnụ, na odo odo, na uhie uhie a kpara akpa, na ákwà ọcha mara mma a kpara akpa; ọ bụ ọrụ onye na-akpa ákwà ka ị ga-eji mee ya, nke nwere oyiyi cherubim. Ma ị ga-etinye ya nelu ogidi anọ nke na-adịghị ere ere, nke e ji ọlaedo machie, ma isi ha bụ ọlaedo, ma ntọala ha anọ bụ ọlaọcha. Na ị ga-etinye akwa mgbochi ahụ nelu ogidi ndị ahụ, ị ga-ebubatakwa nebe ahụ nime akwa mgbochi ahụ igbe ama ahụ, akwa mgbochi ahụ ga-ekewara unu netiti ebe nsọ na netiti ebe nsọ nke ndị nsọ. Ma ị ga-eji ákwà mgbochi kpuchie igbe nke ama ama nime Ebe Nsọ Kachasị Nsọ. Ị ga-edobe tebụl ahụ nèzí akwa mgbochi ahụ, na ihe ịdọba oriọna ahụ nihu tebụl ahụ nakụkụ ụlọ ikwu ahụ nke dị nebe Ndịda, na tebụl ahụ ị ga-edobe nakụkụ ụlọ ikwu ahụ nke dị nebe Ugwu. Ị ga-emere ọnụ ụzọ ụlọ ikwu ahụ ihe mkpuchi site nakwa na-acha anụnụ anụnụ, na ngwakọta odo odo, na uhie uhie a kpara nke ọma, na akwa ọcha mara mma a kpakọrọ nke ọma, ọrụ aka onye ọkachamara nịkpa ákwà. Ị ga-emere akwa mgbochi ahụ ogidi ise, ị ga-eji ọlaedo machie ha, isi ha ga-abụ ọlaedo, ị ga-akpụrụ ha ntọala ise nke ọla. ### 27 Ị ga-eme ebe ịchụ aja site nosisi na-adịghị ere ere, nke ogologo ya ga-abụ cubit ise, obosara ya cubit ise. Ebe ịchụ aja ahụ ga-abụ akụkụ anọ, ịdị elu ya ga-abụkwa cubit atọ. Ị ga-eme mpi nelu nkuku anọ ahụ, site na ya ka mpi ndị ahụ ga-esi pụta, ị ga-eji ọla bronz ekpuchi ha. Ị ga-eme okpueze maka ebe nchụàjà, na mkpuchi ya, na efere ya niile, na nko anụ ya, na ihe ịgụ ọkụ ya, na ngwá ọrụ ya niile ị ga-eme ha ọla. Ị ga-emere ya ihe mkpuchi nke ọrụ ụgbụ nke ọla, ma ị ga-emere ihe mkpuchi ahụ mgbaaka ọla anọ nokpuru akụkụ anọ ya. Ma ị ga-etinye ha nokpuru ihe mgbochi nke ebe ịchụ aja site nokpuru, ihe mgbochi ahụ ga-erukwa ọkara nke ebe ịchụ aja. Ị ga-emere ebe ịchụ aja osisi mkpara site na osisi ndị na-adịghị ere ere, ị ga-ejikwa bronz techie ha. Ma ị ga-etinye mkpara ndị ahụ nime mgbanaka ndị ahụ, ka mkpara ndị ahụ dịrị nakụkụ ebe ịchụ aja mgbe a na-ebuli ya. Oghere nke enweghị njikọ ka ị ga-eme ya, dịka e gosiri gị nugwu ahụ, otu a ka ị ga-eme ya. Ị ga-eme ogige maka ụlọ ikwu ahụ, nakụkụ ahụ chere ihu na Ndịda, ákwà mgbochi nke ogige ahụ site na ọcha akwa a kpara nke ọma, ogologo narị otu kubits maka otu akụkụ. Na ogidi ha dị iri abụọ, ntọala ha dị iri abụọ nke ọla, mgbanaka ha na ihe njide ha bụ ọlaọcha. Otu a nakụkụ nke chere ihu nọwụwa anyanwụ, akwa mkpuchi narị otu cubit nogologo, ogidi ha iri abụọ, ntọala ha iri abụọ nke ọla, mgbanaka na ihe njikọ nke ogidi, na ntọala ha nke e ji ọlaọcha machie. Ma obosara nke ogige ahụ nke dị nakụkụ osimiri bụ akwa iri ise kubit, ogidi ha iri, na ntọala ha iri. Na obosara nke ogige ahụ nke dị nakụkụ Ndịda bụ ákwà mgbochi iri ise kubits, ogidi ha iri, na ntọala ha iri. Na ịdị elu nke akwa mgbochi bụ iri cubits na ise notu akụkụ, ogidi ha atọ, na ihe ndọkwasị ha atọ. Na akụkụ nke abụọ iri na ise cubit nke ákwà mgbochi ịdị elu, ogidi ha atọ, na ntọala ha atọ. Na ọnụ ụzọ ámá nke ogige, ihe mkpuchi iri abụọ ọtụ nịdị elu, nke e ji ogho na-acha anụnụ anụnụ, na odo odo, na uhie uhie a tụrụ atụ, na akwa ọcha mara mma a tụrụ atụ, nke ụdị dị iche iche nke onye na-akpa ákwà rụọ, ogidi ha anọ, na ntọala ha anọ. Ogidi niile nke ogige ahụ gburugburu ka e ji ọlaọcha machie, isi ha bụ ọlaọcha, ma ntọala ha bụ ọla. Ma ogologo nke ogige ahụ bụ narị nelu narị, obosara iri ise nelu iri ise, na ịdị elu ise nke cubit nke akwa ọcha a kpara nke ọma, na ntọala ha nke ọla. Na ihe owuwu niile na ngwá ọrụ niile na ọkpọ nke ogige bụ ọla. Ma gị nye iwu ụmụ Izrel, ka ha wetara gị mmanụ sitere na mkpụrụ oliv nke a na-akwọghị akwọ, nke dị ọcha, nke a kụrụ akụ maka ìhè ịgba ọkụ, ka oriọna na-enwu mgbe niile Nime ụlọikwu nke ama, nèzí akwa mgbochi nke dị nelu ọgbụgba ndụ, Erọn na ụmụ ndị ikom ya ga-agba ya ọkụ site nanyasị ruo ụtụtụ nihu Onyenwe anyị, ọ bụ iwu ebighị ebi nime ọgbọ unu site naka ụmụ Izrel. ### 28 Ma gị kpọtakwa Aaron nwanne gị nso nebe gị nọ, ya na ụmụ ya ndị ikom, site netiti ụmụ Izrel, ka ha jere m ozi dịka ndị nchụaja: Aaron, Nadab, Abihu, Eleaza na Itama, ụmụ ndị ikom Aaron. Ị ga-emere Aaron nwanne gị nwoke uwe mwụda dị nsọ maka nsọpụrụ na ebube. Ma gị gwa ndị niile maara ihe nuche, bụ ndị m juru mmụọ nke amamihe na nghọta, ka ha mee uwe nsọ Erọn maka ebe nsọ, nke ọ ga-eji jee m ozi nchụaja. Ndị a bụ uwe ndị ha ga-eme: ihe mgbachi obi, ihe ubu nubu, uwe ogologo, uwe ime akpara, akwa isi, na ihe okike ukwu. Ha ga-emere Aaron na ụmụ ndị ikom ya uwe nsọ maka ije ozi nchụaja nye m. Na ha ga-ewere ọlaedo, na hyacinth, na odo, na uhie uhie, na akwa ọma. Ha ga-eme efọọdụ ahụ site nọcha akwa mma a tụrụ atụ, ọrụ akpaziri akpa nke onye ǹka. Ubu abụọ na-ejikọta ga-adịrị ya, otu na-ejikọ nke ọzọ, e kwadoro ha nakụkụ abụọ ahụ. Na ákwà nke ubu ụba nke dị nelu ya, dịka ọrụ aka ya ga-esi bụrụ site na ọlaedo dị ọcha, na acha anụnụ anụnụ, na odo odo, na uhie uhie a kpara akpa, na ákwà ọcha mara mma a kpara akpa. Ị ga-ewere nkume abụọ ahụ, nkume emerald, ị ga-akanyekwa nime ha aha ụmụ Izrel. Aha isii nelu nkume nke mbụ, na aha isii nke fọdụrụ nelu nkume nke abụọ dịka ọmụmụ ha. Ọrụ nka ịkpụ nkume, oyiyi a pịrị napị mbadamba, ị ga-apị ihe nokwute abụọ ahụ nelu aha ụmụ ndị Izrel. Ị ga-etinye nkume abụọ ahụ nelu ubu nke efọọdụ ahụ; nkume ncheta ka ha bụ nye ụmụ ndị ikom Izrel. Erọn ga-eburu aha ụmụ ndị ikom Izrel nihu Onyenwe anyị nelu ubu abụọ ya, dịka ncheta banyere ha. Ma ị ga-eme ihe mkpuchi ubu site na ọla edo dị ọcha. Ma ị ga-eme agbụ abụọ nwere akụkụ site na ọlaedo dị ọcha, nke agwakọtara nime okooko osisi, ọrụ nke ịkpa ụdọ, ma ị ga-etinye agbụ ndị ahụ nwere akụkụ ndị a kpara akpa nelu ihe mkpuchi ubu ndị ahụ, dịka ubu ha si dị site nihu. Ị ga-eme ihe mkpuchi obi nke ikpe, ọrụ nke onye na-akpa akwa mara mma, dịka ụdị nke efọọdụ, ị ga-eme ya site na ọlaedo, na acha anụnụ anụnụ, na odo, na uhie e kechiri ekechiri, na ezi akwa ọcha e kechiri ekechiri. Ị ga-eme ya ka ọ bụrụ akụkụ anọ, ọ ga-abụ okpukpu abụọ, ogologo ya ga-abụ otu span, obosara ya ga-abụkwa otu span. Ma ị ga-akpanye nime ya akwa e ji nkume chọọ mma nke nwere ahịrị anọ. Ahịrị nke mbụ nke nkume ga-abụ sardius, topaz na emerald. Na ahịrị nke abụọ: carbuncle, sapphire, na jasper. Ma ahịrị nke atọ bụ ligurium, agate, na amethyst. Ma ahịrị nke anọ, chrysolite, na beryl, na onyx, nke e ji ọla edo kpuchie, nke e jikọtara ọnụ nime ọla edo, ka ha dịrị dịka ahịrị ha. Ma ka nkume ndị ahụ si naha ụmụ ndị ikom Izrel iri na abụọ dịka aha ha, bụrụ ihe a pịrị apị dịka akara, nke ọ bụla dịka aha ya, maka ebo iri na abụọ. Ị ga-eme eriri a kpara ọnụ nelu ihe-ọgụgụ-afa ahụ, ọrụ yiri agbụ nke e ji ọlaedo dị ọcha mee. Ma Aaron ga-anata aha ụmụ Izrel nelu ihe mkpuchi obi nke ikpe nelu obi ya, mgbe ọ na-abanye nime ebe nsọ dịka ihe ncheta nihu Chineke. Ị ga-etinye nelu ihe mkpuchi obi nke ikpe ngosipụta na eziokwu, ọ ga-adị nelu obi Erọn mgbe ọ na-abanye nime ebe nsọ nihu Onyenwe anyị, Erọn ga-ebu ikpe nke ụmụ ndị Izrel nelu obi nihu Onyenwe anyị mgbe niile. Na ị ga-eme uwe ime ogologo dum nke na-acha anụnụ anụnụ. Ọ ga-abụ oghere ọnụ site netiti ya, nke nwere ọnụ gburugburu oghere ọnụ ahụ, ọrụ nke akwa a kpara akpa, njikọ ya e jikọtara ọnụ site na ya, ka ọ ghara ịdọwa. Ma ị ga-eme nokpuru ọnụ uwe nke uwe mwụda ahụ site nokpuru, dị ka pomegranet na-ama ifuru, obere pomegranet nke e ji akwa na-acha anụnụ anụnụ, na odo odo, na uhie uhie nke a kpara akpa, na akwa ọcha dị mma nke a tụrụ atụ mee, nokpuru ọnụ uwe nke uwe mwụda ahụ gburugburu, otu ụdị ahụ obere pomegranet nke ọla edo, na mgbịrịgba netiti ha gburugburu. Nakụkụ pomegranet ọla edo Dodona, na nke ifuru nelu ọnụ uwe mwụda gburugburu. Na ọ ga-abụ na Erọn mgbe ọ na-eje ozi, a ga-anụ olu ya mgbe ọ na-abanye nime ebe nsọ nihu Onyenweanyị, na mgbe ọ na-apụta, ka ọ ghara ịnwụ. Na ị ga-eme efere ọla edo dị ọcha, ị ga-akpụnyekwa nime ya ihe akpụnyere dịka akara, Ebe Nsọ nke Onyenwe anyị. Na ị ga-etinye ya nelu eriri acha anụnụ anụnụ nke a kpara akpa, ọ ga-adịkwa nelu akwa ike isi ahụ, nihu akwa ike isi ahụ ka ọ ga-adị. Ọ ga-adị negedege ihu Erọn, Erọn ga-ebukwa mmehie nke ihe nsọ ndị ahụ niile nke ụmụ Izrel ga-edo nsọ, nke onyinye ọbụla nke ihe nsọ ha, ọ ga-adịkwa negedege ihu Erọn mgbe niile ka ọ bụrụ ihe a nabatara ha nihu Onyenwe anyị. Ma ndị a chọrọ mma nke uwe mwụda site nákwà ọcha dị mma, ị ga-emekwa akwa ike isi nke ákwà ọcha dị mma, ị ga-emekwa eriri úkwù, ọrụ onye na-akpa ákwà. Nakwa ụmụ ndị ikom Aaron, ị ga-emere ha uwe mwụda na eriri ukwu, na akwa isi maka nsọpụrụ na ebube. Ị ga-eyikwasị ha Aaron nwanne gị nwoke, na ụmụ ndị ikom ya, ị ga-ete ha mmanụ, ị ga-eju ha aka, ị ga-edo ha nsọ, ka ha wee jere m ozi dị ka ndị nchụaja. Ị ga-emere ha uwe ụkwụ akwa ọcha iji kpuchie ọtọ anụ ahụ ha, site núkwù ruo napata. Erọn na ụmụ ndị ikom ya ga-eyi ha mgbe ha na-abanye nụlọ ikwu nke ama, ma ọ bụ mgbe ha na-abịaru nso ije ozi nebe ịchụ aja nke nsọ, ka ha ghara iwetara onwe ha mmehie nke ga-eme ka ha nwụọ. Nke a bụ iwu ebighị ebi nye ya na mkpụrụ ya niile ndị ga-esote ya. ### 29 Ma ihe ndị a bụ nke ị ga-eme ha, ị ga-edo ha nsọ ka ha jere m ozi dị ka ndị nchụaja, ị ga-ewere otu nwa ehi site nehi, na ebule abụọ na-enweghị ntụpọ Na achịcha na-enweghị ihe na-eko achịcha a gwakọtara na mmanụ, na mbadamba achịcha na-enweghị ihe na-eko achịcha e tere mmanụ na mmanụ, ọka a kwọrọ nke ọma site na ọka wit ka ị ga-eji mee ha. Ma ị ga-etinye ha nelu otu nkata, ma ị ga-eweta ha nelu nkata ahụ, na nwa ehi ahụ, na ebule abụọ ahụ. Ma Erọn na ụmụ ndị ikom ya, ị ga-eweta ha nọnụ ụzọ ụlọ ikwu nke ama, ma ị ga-asachapụ ha na mmiri. Mgbe ị weere uwe ndị ahụ, ị ga-eyikwasị Erọn nwanne gị nwoke uwe mwụda ogologo ahụ, na uwe ubu ahụ, na ihe mgbachi obi ahụ, ị ga-ejikọtakwara ya ihe mgbachi obi ahụ na uwe ubu ahụ. Ị ga-etinye akwa ike nisi ya, ị ga-etinyekwa efere nsọ ahụ nelu akwa ike ahụ. Ma ị ga-ewere mmanụ ite mmanụ nsọ ahụ, wụsa ya nelu isi ya, ma tee ya mmanụ nsọ. Ị ga-eweta ụmụ ndị ikom ya, yikwasịkwa ha uwe mwụda. Ị ga-eke ha ihe ike, ị ga-etinye ha akwa isi, ọ ga-abụkwara ha nchụaja m ruo mgbe ebighị ebi, ị ga-edo Erọn aka ya nsọ, na aka nke ụmụ ndị ikom ya. Ị ga-eweta nwa ehi ahụ nọnụ ụzọ ụlọ ikwu nke ama, ma Aaron na ụmụ ndị ikom ya ga-etinye aka ha nelu isi nwa ehi ahụ nihu Onyenwe anyị, nakụkụ ọnụ ụzọ ụlọ ikwu nke ama. Ma ị ga-egbu nwa ehi nihu Onyenwe anyị, nakụkụ ọnụ ụzọ nke ụlọ ikwu nke ama. Ma ị ga-ewere ụfọdụ ọbara nwa ehi ahụ, jiri mkpịsị aka gị tee ya nelu mpi nke ebe ịchụ aja ahụ, ma ọbara niile fọdụrụ ka ị ga-awụsa nụkwụ ntọala ebe ịchụ aja ahụ. Ị ga-ewere abụba niile nke dị nelu afọ, na ubu nke imeju, na akụrụ abụọ, na abụba nke dị nelu ha, ma tinye ha nelu ebe ịchụ aja. Ma anụ nwa ehi ahụ, na akpụkpọ ahụ, na nsị ahụ, ị ga-esure ha ọkụ nèzí ogige ahụ, nihi na ọ bụ mmehie. Ị ga-ewere otu ebule ahụ, ma Erọn na ụmụ ya ndị ikom ga-ebikwasị aka ha nʼisi ebule ahụ. Ma ị ga-egbu ya, were ọbara ahụ wụsaa ya gburugburu ebe nchụaja ahụ. Ma ebule ahụ, ị ga-egbu ya abụọ dịka akụkụ ahụ ya, ị ga-asachakwa ihe dị nime na ụkwụ ya na mmiri, ma tinye ha nelu iberibe ahụ e gburu abụọ ya na isi ya. Ma ị ga-enye ebule ahụ dum nelu ebe ịchụ aja dịka aja nsure ọkụ nye Onyenwe anyị ka ọ bụrụ isisi ụtọ; ọ bụ ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ nye Onyenwe anyị. Ị ga-ewere ebule nke abụọ, Erọn na ụmụ ndị ikom ya ga-etinye aka ha nisi ebule ahụ. Ma ị ga-egbu ya, ma weere ọbara ya, tinye ya nelu ntị aka nri nke Aaron, nọnụ aka nri ya, nọnụ ụkwụ aka nri ya, nelu ntị aka nri nke ụmụ ya ndị ikom, nọnụ aka aka nri ha, na nọnụ ụkwụ aka nri ha. Ma ị ga-ewere site nọbara nke si nebe nchụàjà, na site na mmanụ nke ite mmanụ nsọ, ma fesa ya nelu Aaron na nelu uwe ya, na nelu ụmụ ndị ikom ya na nelu uwe ụmụ ndị ikom ya niile. A ga-edo ya nsọ, ya onwe ya na uwe ya, ụmụ ndị ikom ya na uwe ụmụ ndị ikom ya niile. Ma ọbara ebule ahụ ka ị ga-awụsa gburugburu ebe nchụàjà. Ị ga-ewere site nebule ahụ abụba ya, na abụba nke na-ekpuchi afọ, na ntụpọ nke imeju, na akụrụ abụọ, na abụba nke dị nelu ha, na ogwe aka nke aka nri, nihi na nke a bụ mmezuoke. Na otu achịcha e ji mmanụ mee, na otu ogbe achịcha site na nkata nke achịcha ndị na-ekoghị eko nke e debere nihu Onyenwe anyị. Ma ị ga-etinye ihe niile ahụ nelu aka Aaron na nelu aka ụmụ ndị ikom ya, ma ị ga-kewapụ ha dịka onyinye nihu Onyenwe anyị. Ị ga-ewere ha site naka ha, ị ga-enye ha nelu ebe ịchụ aja nke aja nsure ọkụ ka ọ bụrụ isi ụtọ dị ụtọ nihu Onyenwe anyị; ọ bụ onyinye nye Onyenwe anyị. Na ị ga-ewere obi site na ebule nke njedebe, nke bụ nke Aaron, ị ga-ekewapụ ya dị ka onyinye nihu Onyenwe anyị, ọ ga-abụkwa oke gị. Ị ga-edo nsọ ihe obi onyinye ikewapụ, na ogwe aka nke onyinye mbuli elu, nke e kewapụrụ, na nke e wepụrụ site na ebule nke ido nsọ site naka Erọn, na site naka ụmụ ndị ikom ya. Ọ ga-abụ nye Erọn na ụmụ ya ndị ikom iwu ebighị ebi site naka ụmụ Izrel, nihi na nke a bụ onyinye ewepụtara, ọ ga-abụkwa onyinye site naka ụmụ Izrel site na aja nzọpụta nke ụmụ Izrel, onyinye nye Onyenwe anyị. Na uwe nsọ nke dị nsọ, nke bụ nke Erọn, ga-abụ nke ụmụ ndị ikom ya mgbe o gasịrị, iji tee ha mmanụ na ya, na ido aka ha nsọ. Ụbọchị asaa ka onye nchụaja nọchiri anya ya site nime ụmụ ndị ikom ya ga-eyi ha, onye ga-abata nụlọ ikwu nke ama ịje ozi nebe nsọ. Ma ebule nke njedebe ka ị ga-ewere, ị ga-esi anụ ahụ nebe nsọ. Na ha ga-eri, Erọn na ụmụ ya ndị nwoke, anụ nke ebule ahụ, na achịcha ndị ahụ dị nime nkata ahụ, nakụkụ ọnụ ụzọ ụlọ ikwu nke ama ahụ. Ha ga-eri ha nihe ndị ahụ e jiri mee ka ha dị nsọ iji doo aka ha nsọ, ime ka ha dị nsọ, ma onye mba ọzọ agaghị eri site na ha, nihi na ha dị nsọ. Ọ bụrụ na a hapụrụ ihe ọ bụla site nanụ nke aja njedebe na achịcha ruo ụtụtụ, ị ga-akpọ ihe fọdụrụ ọkụ; a gaghị eri ya, nihi na ọ bụ ihe nsọ. Na ị ga-emere Erọn na ụmụ ya ndị nwoke otu a dịka ihe niile m nyere gị nʼiwu, ụbọchị asaa ka ị ga-edo aka ha nsọ. Na nwa ehi nke mmehie, ị ga-eme ya nụbọchị nke ịdị ọcha, ị ga-emekwa ka ebe ịchụ aja dị ọcha mgbe ị na-edo ya nsọ, ị ga-etekwa ya mmanụ ka o wee dị nsọ. Ụbọchị asaa ka ị ga-eme ka ebe ịchụ aja ahụ dị ọcha, doo ya nsọ, ebe ịchụ aja ahụ ga-abụkwa ihe dịkarịsịrị nsọ, onye ọ bụla metụrụ ebe ịchụ aja ahụ aka ga-adị nsọ. Ndị a bụ ihe ị ga-eme nelu ebe nchụàjà: ụmụ atụrụ gbara otu afọ ndị na-enweghị ntụpọ abụọ kwa ụbọchị nelu ebe nchụàjà mgbe niile, onyinye na-aga nihu. Nwa atụrụ nke mbụ ka ị ga-eme nụtụtụ, nwa atụrụ nke abụọ ka ị ga-eme na mgbede. Na otu ụzọ nime ụzọ iri nke ọka wiiti a kwọrọ nke ọma e gwakọtara na mmanụ a kụrụ akụ nke ụzọ anọ nke hin, na onyinye ihe ọṅụṅụ nke ụzọ anọ nke hin nke mmanya nye nwa atụrụ nke otu ahụ. Ma nwa atụrụ nke abụọ, ị ga-eme ya noge anyasị, dịka aja ụtụtụ ahụ, na dịka aja ihe ọṅụṅụ ya, ị ga-eme ya ka ọ bụrụ isi ísì ụtọ, onyinye nye Onyenwe anyị. Aja na-adịgide adịgide nime ọgbọ unu niile, nọnụ ụzọ ụlọ ikwu nke ama nihu Onyenwe anyị, ebe m ga-eme ka a mara m nye gị site nebe ahụ, ka m gwa gị okwu. Na m ga-ahọpụta ebe ahụ nye ụmụ Izrel, a ga-edokwa m nsọ nebube m. M ga-edo ụlọ ikwu nke ama gbara nsọ, na ebe ịchụ aja, na Aaron na ụmụ ndị ikom ya ka m ga-edo nsọ, ka ha jere m ozi dị ka ndị nchụaja. A ga-akpọkwa m netiti ụmụ Izrel, m ga-abụkwa Chineke ha. Ha ga-amata na m bụ Onyenwe anyị bụ Chineke ha, onye kpọpụtara ha site nala Ijipt, ka a kpọkwasị m nebe ha nọ, na ịbụ Chineke ha. ### 30 Na ị ga-eme ebe nchụàjà nke ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ site nosisi ndị na-adịghị ere ure. Ma ị ga-eme ya cubit nogologo, na cubit nobosara, ọ ga-abụ square, na cubits abụọ nịdị elu, mpi ya ga-esi na ya pụta. Ị ga-eji ọlaedo a nụchara anụcha techie ihe mkpuchi ya, mgbidi ya niile gburugburu, na mpi ya niile, meekwa ya okpueze ọlaedo gbagọrọ agbagọ gburugburu. Mgbaaka ọlaedo abụọ dị ọcha ka ị ga-eme nokpuru ihe okpueze gbagọrọ agbagọ ya, nakụkụ abụọ ya ka ị ga-eme ha, ha ga-abụkwa ihe njide maka mkpara ndị ahụ iji bulie ya. Ị ga-eme mkpara site na osisi na-adịghị ere ure, ị ga-ejikwa ọlaedo machie ha. Ma ị ga-etinye ya nihu akwa mgbochi ahụ, nke dị nelu igbe iwu nke ihe akaebe ndị ahụ, ebe m ga-eme ka a mara m nye gị site nebe ahụ. Erọn ga-esunye ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ a gwakọtara ọnụ nke dị mma nelu ya nụtụtụ ọ bụla, mgbe ọ na-edozi oriọna ndị ahụ, ọ ga-esunye ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ nelu ya. Mgbe ọ bụla Erọn na-amụnye oriọna noge anyasị, ọ ga-agba ihe nsure ọkụ na-esi isi ụtọ nelu ya. Ihe nsure ọkụ na-esi isi ụtọ nke na-adịgide adịgide mgbe niile nihu Onyenwe anyị nime ọgbọ ha. Ọ bụghị na ọ ga-eweta nelu ya ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ ọzọ, onyinye mkpụrụ, aja, na onyinye ihe ọṅụṅụ ị gaghị awụsa nelu ya. Ma Erọn ga-ekpuchi mmehie nelu mpi ya otu ugboro nafọ, site nọbara nke ịdị ọcha ọ ga-eme ka ọ dị ọcha ruo nọgbọ ha niile, ọ bụ ihe dị nsọ nke ihe nsọ nye Onyenwe anyị. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Ọ bụrụ na ị gụọ ọnụ ọgụgụ ụmụ Izrel noge nleta ha, onye ọbụla ga-enye Onyenwe anyị ihe mgbapụta maka mkpụrụobi ya, ka ọdịda ghara ịdakwasị ha noge nleta ha. Nke a bụ ihe ndị niile ga-agafe nlele ahụ ga-enye: ọkara didrachma nke dị ka didrachma nsọ ahụ, iri abụọ obols bụ didrachma, ma ọkara didrachma ahụ bụ onyinye nye Onyenwe anyị. Onye ọ bụla na-agafe gaa nime nyocha site na afọ iri abụọ gbagoo elu ga-enye onyinye Onyenwe anyị. Onye ọgaranya agaghị atụkwasị, na onye ogbenye agaghị ebelata site nọkara nke didrachma ninye onyinye nye Onyenwe anyị, iji kpuchie mmehie banyere mkpụrụ obi unu. Ị ga-anara ọlaọcha nke onyinye site naka ụmụ Izrel, ị ga-enyekwa ya maka ọrụ ụlọ ikwu nke ama, ọ ga-abụkwara ụmụ Izrel ihe ncheta nihu Onyenwe anyị, iji kpuchie mkpụrụ obi unu. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Mee efere ọla bronz, na ala ya bronz, ka e nwee ike ịsacha, na ị ga-edobe ya netiti ụlọ ikwu nke ama gbara na netiti ebe ịchụ aja, na ị ga-awụnye mmiri nime ya. Ma Erọn na ụmụ ya ndị nwoke ga-asa aka ha na ụkwụ ha na mmiri site na ya. Mgbe ha na-abanye nime ụlọikwu nke ama-ama, ha ga-eji mmiri saa ahụ, ka ha ghara ịnwụ, mgbe ha na-abịaru nso nebe nchụàjà ije ozi na iweta aja nsure ọkụ nye Onyenwe anyị. Ha ga-asa aka na ụkwụ ha na mmiri, mgbe ha na-abanye nime ụlọ ikwu nke ama, ha ga-eji mmiri saa ahụ, ka ha ghara ịnwụ, ọ ga-abụkwara ha iwu ebighị ebi, ya na ọgbọ ya niile soro ya. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Gị na-ewere ihe nsure ọma ụtọ, ifuru nke maa maa nke ahọpụtara narị ise shekel, na sinamọn nke na-esi ísì ụtọ ọkara nke a narị abụọ na iri ise, na ahịhịa okpete nke na-esi ísì ụtọ narị abụọ na iri ise. na iris narị ise shekel nke nsọ, na mmanụ sitere na mkpụrụ oliv otu hin Ị ga-eme ya ka ọ bụrụ mmanụ nsọ maka ite mmanụ, ụda na-esi ísì ụtọ nke e mere site nọrụ aka onye na-eme ụda na-esi ísì ụtọ, ọ ga-abụ mmanụ nsọ maka ite mmanụ. Na ị ga-ete mmanụ site na ya ụlọ ikwu nke ama, na igbe nke ụlọ ikwu nke ama, na ngwongwo ya niile, na ihe ịdọba oriọna na ngwá ọrụ ya niile, na ebe ịchụ aja nke ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ na ebe nchụàjà nke aja nsure ọkụ na ngwá ọrụ ya niile, na tebụl na ngwá ọrụ ya niile, na efere ịsa mmiri. Na ị ga-edo ha nsọ, ha ga-abụkwa ihe dị nsọ karịa ihe niile dị nsọ; onye ọbụla metụrụ ha aka ga-adị nsọ. Na Erọn na ụmụ ndị ikom ya, ị ga-ete ha mmanụ ma doo ha nsọ ka ha jere m ozi dịka ndị nchụaja. Ma ị ga-agwa ụmụ Izrel, sị, Mmanụ ite mmanụ nsọ a ga-abụ nke unu ruo nọgbọ unu niile. Nelu anụ ahụ mmadụ, a gaghị ete ya mmanụ, na dịka nhazi a, unu agaghị emere onwe unu otu a. Ọ bụ ihe nsọ, ọ ga-abụkwara unu ebe nsọ. Onye ọ bụla mere otú a, na onye ọ bụla nyere onye mba ọzọ site na nke ya, a ga-ebipụ ya site na ndị nke ya. Ma Onyenwe anyị gwara Mosis okwu sị, Were nye onwe gị ụda na-esi ísì ụtọ: stacte, onycha, galbanum nke na-esi ísì ụtọ, na frankincense nke dị ọcha, nke ọ bụla ga-aha nha anya. Ma ha ga-eme nime ya ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ nke onye na-eme mmanụ ụtọ, ọrụ nke onye na-eme mmanụ ụtọ a gwakọtara ọnụ, nke dị ọcha, ọrụ dị nsọ. Ma ị ga-akụ site na ndị a ka ọ dị ọma, ma tinye ya nihu ihe akaebe ndị ahụ nime ụlọikwu nke ihe akaebe, ebe m ga-esi nebe ahụ mee ka a mara m nye gị, nsọ nke ihe nsọ ka ọ ga-abụ nye unu bụ ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ. Nusoro nke nchikota a, unu agaghị eme ya maka onwe unu, ọ ga-abụ ihe dị nsọ nye unu maka Onyenwe anyị. Onye ọ bụla mere otú ahụ ka o si nụ ísì ya, ga-ala niyi site na ndị nke ya. ### 31 Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Lee, akpọọla m site naha Beseleel nwa Uri, nwa Hor, site nebo Juda. Ma m juru ya mmụọ nke chi nke amamihe, na nghọta, na ihe ọmụma nime ọrụ niile iche echiche. na ịchepụta ihe, ịrụ ọrụ ọlaedo ahụ, na ọlaọcha ahụ, na ọla ahụ, na hyacinth ahụ, na odo uhie ahụ, na uhie uhie ahụ nke a tụrụ atụ, Na ọrụ nkume, na nime ọrụ ịkwa osisi, ịrụ ọrụ dịka ọrụ niile. Mà m nyere ya na Eliab nke Ahisamach si ebo Dan, na onye ọ bụla nwere nghọta nobi, m enyela nghọta, Ha ga-eme ihe niile dị ka m nyere gị iwu: ụlọ ikwu nke ama-ama, igbe nke ọgbụgba-ndụ, oche ebere nke dị nelu ya, na ngwongwo niile nke ụlọ ikwu. na ebe nchụ aja niile, na tebụl na ngwá ọrụ ya niile, na ihe ịgba ọkụ dị ọcha na ngwá ọrụ ya niile na efere ịsa ahụ na ntọala ya, na uwe maka ozi nke Erọn, na uwe nke ụmụ ndị ikom ya iji jere m ozi dị ka ndị nchụàjà, Na mmanụ nke ịte mmanụ, na ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ nke ngwakọta nke dị nsọ, dị ka ihe niile m nyere gị iwu, ha ga-eme. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Ma gị nye iwu nye ụmụ Izrel, na-ekwu, Hụnụ, ma ụbọchị izuike m ka unu ga-edebe, ihe ịrịba ama ọ bụ netiti m na unu ruo nọgbọ unu niile, ka unu mara na mụ bụ Onyenwe anyị onye na-edo unu nsọ. Unu ga-edebe ụbọchị izuike nsọ, nihi na ihe dị nsọ nke a bụ nye Onyenwe anyị unu. Onye ọ bụla na-emerụ ya, a ga-eji ọnwụ gbuo ya. Onye ọ bụla nke ga-arụ ọrụ nụbọchị ahụ, a ga-ebipụ mkpụrụ obi ahụ site netiti ndị ya. Site nụbọchị isii ka ị ga-arụ ọrụ, ma nụbọchị nke asaa bụ sabbath, ọ bụ ụbọchị izuike dị nsọ nye Onyenwe anyị. Onye ọbụla nke ga-arụ ọrụ nụbọchị nke asaa ahụ, a ga-egbu ya. Ụmụ Izrel ga-edebe ụbọchị izuike, na-eme ha ruo nọgbọ ha niile Ọgbụgba ndụ ebighị ebi dị netiti m na ụmụ Izrel, ọ bụ ihe ịrịba ama ebighị ebi netiti m na ha, nihi na nime ụbọchị isii ka Onyenwe anyị kere eluigwe na ụwa, ma nụbọchị nke asaa, o zuru ike ma kwụsị. O nyere Mosis mgbe O kwụsịrị ịgwa ya okwu nugwu Sainai mbadamba abụọ nke ama, mbadamba nkume nke e ji mkpịsị aka Chineke dee. ### 32 Mgbe ndị mmadụ hụrụ na Mosis egbuola oge ịrịda nugwu ahụ, ndị mmadụ gbakọtara megide Erọn, ha sịrị ya, Bilie, meere anyị chi ndị ga-edu anyị nihu, nihi na Mosis nke a, nwoke ahụ nke dupụtara anyị nala Ijipt, anyị amaghị ihe mere ya. Ma Erọn gwara ha sị, Wepụnụ ọlaedo ntị ndị ahụ dị na ntị ndị nwanyị unu na ụmụ ndị inyom unu, wetanụ ha nye m. Ndị mmadụ niile wepụrụ ihe ịchọ mma ntị ọla edo nke dị na ntị ha, ma ha wetara ya nye Erọn. Ma o natara site naka ha, kpụọ ha na stylus, mee ha ka ha bụrụ nwa ehi a wụrụ nọkụ, sị, Ndị a bụ chi gị Israel, bụ ndị mere ka ị si nala Ijipt pụta. Ma mgbe Aaron hụrụ ya, o wuru ebe ịchụ aja nihu ya, ma Aaron kwupụtara sị, Mmemme nke Onyenwe anyị ga-abụ echi. Ma mgbe o tetara nisi ụtụtụ nechi ya, o chere aja nsure ọkụ, ma chee aja nzọpụta, ndị mmadụ wee nọdụ ala iri nri na ịṅụ ihe ọṅụṅụ, ha wee bilie igwu egwu. Ma Onyenwe anyị gwara Mosis, sị, Gaa ngwa ngwa, rịda nebe a, nihi na ndị gị nke i si nala Ijipt dupụta emehiela. Ha mebiri iwu ngwa ngwa site nụzọ nke m nyere ha iwu, ha mere onwe ha nwa ehi, ha kpọrọ ya isiala, ha chụọrọ ya aja, ha kwukwara, Ndị a bụ chi gị Israel, ndị kpọpụtara gị site nala Ijipt. Na ugbu a kwere m, na iwe m were iwe megide ha, aga m ebibi ha, ma mee gị ka ị bụrụ mba dị ukwu. Mosis rịọrọ arịrịọ nihu Onyenwe anyị Chineke, sị, Gịnị mere, Onyenwe anyị, i ji ewe iwe ọkụ megide ndị gị, bụ ndị i sitere nala Ijipt kpọpụta site nike dị ukwuu na site nogwe aka gị dị elu? Ka ọ ghara ịbụ na ndị Ijipt ga-ekwu sị, O ji ajọ ebumnuche dupụta ha ka o gbuo ha nugwu ukwu ma kpochapụ ha site nụwa. Kwụsị iwe nke oke iwe gị, ma bụrụ onye obi ebere banyere ajọ omume nke ndị gị. I cheta Abraham na Isaac na Jacob bụ ndị ohu gị, ndị ị ṅụrụ iyi site nonwe gị, ma gwa ha, sị, Aga m eme ka mkpụrụ unu mụbaa dịka kpakpando nke eluigwe nọnụ ọgụgụ, na ala niile a nke m kwuru inye ha, ha ga-enwekwa ya ruo mgbe ebighị ebi. Na e mere ka obi dị Onyenwe anyị mma idebe ndị nke ya. Ma mgbe Mosis laghachiri azụ, ọ si nugwu ahụ rịdata, mbadamba nkume abụọ nke ama ahụ dị naka ya, mbadamba nkume ndị e dere ihe nakụkụ abụọ ha, nebe a na nebe a ka e dere ihe nime ha. Mbadamba ndị ahụ bụ ọrụ Chineke, ihe e dere bụkwa ihe odide nke Chineke nke a kanyere nime mbadamba ndị ahụ. Joshua nụrụ olu ndị mmadụ na-eti mkpu, ọ gwara Moses, Olu agha dị nogige. Ọ sịrị, Ọ bụghị olu ndị na-edu site nike, ọ bụghịkwa olu ndị na-edu nịgbapụ, kama ọ bụ olu ndị na-edu mmanya ka m na-anụ. Mgbe ọ na-abịaru nso nogige ahụ, ọ hụrụ nwa ehi ahụ na ịgba egwu ndị ahụ, iwe were Mosis, ọ tụpụrụ mbadamba nkume abụọ ahụ site naka ya, ma tiwaasịa ha nụkwụ ugwu ahụ. Na o were nwa ehi nke ha mere, kpọọ ya ọkụ nọkụ, kwọọ ya nke ọma, fesaa ya nokpuru mmiri, mee ka ụmụ Izrel ṅụọ ya. Moses gwara Aaron, Gịnị ka ndị mmadụ a mere gị, i ji wetara ha mmehie dị ukwu? Na Erọn gwara Mosis, Ewerekwala iwe, onyenwe m, nihi na ị maara ọchịchọ ọjọọ nke ndị a. Ha na-agwa m sị, Meere anyị chi ndị ga-edu anyị, nihi na Mosis a, nwoke ahụ nke dupụtara anyị site nIjipt, anyị amaghị ihe mere ya. M sịrị ha, Ọ bụrụ na onye ọ bụla nwere ihe ịchọ mma ọla edo, wepụnụ ya, ha nyere m ya, m tụbara ya nime ọkụ, nwa ehi a si na ya pụta. Mgbe Mosis hụrụ ndị mmadụ na ha agbasasịala, nihi na Erọn agbasasala ha ka ha bụrụ ihe ọṅụ nye ndị iro ha. Mosis guzoro nọnụ ụzọ ámá ogige ahụ, sị, Onye dịrị Onyenwe anyị? Ka o bịakwute m. Ya mere, ụmụ Levi niile gbakọtara bịakwute ya. Ma ọ gwara ha sị, Ihe ndị a ka Onyenwe anyị Chineke nke Izrel na-ekwu: Ka onye ọ bụla nime unu kegide mma agha ya napata ụkwụ ya, gafee ma laghachikwa site notu ọnụ ụzọ ama ruo nọnụ ụzọ ama ọzọ nogige ahụ, ma gbuo onye ọ bụla nwanne ya nwoke, na onye agbata obi ya, na onye kachasị ya nso. Ma ụmụ Levi mere dị ka Moses gwara ha, ma ndị mmadụ dara nụbọchị ahụ ruru puku mmadụ atọ. Mosis gwara ha, Unu ejirila aka unu nye Onyenwe anyị taa, onye ọ bụla site na nwa ya ma ọ bụ nwanne ya, ka e nye unu ngọzi. Mgbe echi ahụ gasịrị, Mosis gwara ndị mmadụ, Unu emeela nnukwu njehie, ma ugbu a aga m arịgo ruo Chineke ka m nwee ike ikpuchiri njehie unu. Ọ laghachiri ma Moses gakwuru Onyenwe anyị, o kwuru, Ana m arịọ gị, Onyenwe anyị, ndị a emehiela mmehie dị ukwuu, ha merela onwe ha chi ọlaedo. Ma ugbu a, ọ bụrụ nezie na ị ga-agbaghara ha mmehie ha, gbaghara; ma ọ bụrụ na ọ bụghị otu a, hichapụ aha m nakwụkwọ gị nke ị dere. Onyenwe anyị gwara Moses sị, Ọ bụrụ na onye ọ bụla emehie nihu m, aga m ehichapụ ha site nakwụkwọ m. Ugbu a, gaa, rịda, ma duru ndị a gaa nebe ahụ nke m gwara gị. Lee, onye ozi m ga-aga nihu ihu gị. Ma nụbọchị m ga-eleta, m ga-eweta nelu ha mmehie ha. Ma Onyenwe anyị tigburu ndị mmadụ nihi ịkpụ nwa ehi nke Erọn mere. ### 33 Ma Onyenwe anyị gwara Mosis, Gaa nihu, rigoruo site ebe a gị na ndị gị, bụ ndị ị kpọpụtara site nala Ijipt, banye nala ahụ nke m ṅụrụ iyi nye Abraham, na Aisak, na Jekọb, na-ekwu, Mkpụrụ unu ka m ga-enye ya. Aga m eziga onyeozi m nihu gị, ọ ga-achụpụ ndị Amọrait, na ndị Hitait, na ndị Perizait, na ndị Girgashait, na ndị Hivait, na ndị Jebusait, na ndị Kenan. M ga-ebubata gị nime ala na-eru mmiri ara na mmanụ aṅụ, maka na agaghị m eso gị rịgoro, nihi na ị bụ ndị olu ike, ka m ghara ibibi gị nụzọ. Mgbe ndị mmadụ nụrụ okwu ọjọọ a, ha ruru ụjụ nke ukwuu. Onyenwe anyị gwara ụmụ Israel, Ụnụ bụ ndị olu ike, leenụ, ka m ghara iwetara ụnụ ihe otiti ọzọ nelu ụnụ, ma ripịa ụnụ. Ugbu a, wepụnụ uwe mara mma ụnụ na ihe ịchọ mma ụnụ, ka m gosi gị ihe m ga-eme gị. Ụmụ Izrel yipụrụ ihe ịchọ mma ha na uwe ha site nugwu Horeb. Mosis weere ụlọikwu ya maa ya nèzí ogige ahụ, nebe dị anya site nogige ahụ, a kpọkwara ya Ụlọikwu Ama-ama, ọ bụkwa na onye ọ bụla na-achọ Onyenwe anyị na-apụ gaa nụlọikwu ahụ dị nèzí ogige ahụ. Mgbe Mosis na-abanye nime ụlọikwu nke dị nèzí ogige ahụ, ndị mmadụ niile na-eguzo na-ekiri, onye ọ bụla nọnụ ụzọ ụlọikwu nke ya, ha na-elekwasị anya mgbe Mosis na-apụ ruo mgbe ọ banyere nime ụlọikwu ahụ. Dịka mgbe Moses banyere nime ụlọ ikwu ahụ, ogidi igwe ojii ahụ na-arịdata, guzoro nọnụ ụzọ ụlọ ikwu ahụ, ma gwa Moses okwu, Ọ nọ na-agwa Mosis okwu. Ndị mmadụ niile hụrụ ogidi igwe ojii ka ọ guzo nọnụ ụzọ ụlọ ikwu, ha niile guzoro, onye ọ bụla kpọrọ isiala site nọnụ ụzọ ụlọ ikwu nke ya. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu ihu na ihu, dị ka mmadụ si agwa enyi ya okwu, mgbe ahụ ọ laghachiri nogige. Ma Joshua nwa Nun, onye na-eje ozi ahụ, bụ nwokorobịa, ọ naghị apụ nụlọ ikwu ahụ. Mosis gwara Onyenwe-anyị sị, Lee, gị na-agwa m, Kpọlite ndị a, ma ị mebeghị ka m mara onye ị ga-eziga ya na m, ma gị gwara m sị, A maara m gị karịa ndị niile, ị nwekwara amara nebe m nọ. Ọ bụrụ na ya mere achọtala m ihuọma nihu gị, gosi m onwe gị nke ọma ka m hụ gị, ka m bụrụ onye achọtala ihuọma nihu gị, na ka m mara na ndị gị bụ mba ukwu a. Ọ sịrị, Mụ onwe m ga-aga nihu gị, ma mee ka ị nweta ezumike. Ma ọ sịrị ya, Ọ bụrụ na ọ bụghị gị onwe gị ga-eso m gaa, ekwela ka ị kpọpụta m site ebe a. Ma kedu ka a ga-esi mara nezie na m achọtala amara nebe gị nọ, mụ na ndị gị, ma ọ bụghị na gị na-eso anyị gaa? A ga-asọpụrụkwa m, mụ na ndị gị, karịa mba niile dị nụwa. Ma Onyenwe anyị sịrị Mosis, Ma okwu a nke ị kwuru m ga-eme, ị chọtala ihuọma nihu m, ma amaara m gị karịa mmadụ niile. Ma ọ na-ekwu, Gosi m onwe gị. Ma o kwuru, Mụ ga-agafe nihu gị nebube m, ma kpọọ aha m, Onyenwe anyị, nihu gị, ma mee ebere onye ọ bụla m ga-emere ebere, ma meekwa obi ebere onye ọ bụla m ga-emerekwa obi ebere. Ma o kwuru, Ị gaghị enwe ike ịhụ ihu m, nihi na mmadụ ọ bụla agaghị ahụ ihu m ma dịrị ndụ. Ma Onyenwe anyị kwuru, Lee, ebe dị nakụkụ m, ị ga-eguzo nelu nkume ahụ, Mgbe ebube m ga-agafe, m ga-etinye gị noghere nkume ahụ, m ga-eji aka m kpuchie gị, ruo mgbe m ga-agafe. M ga-ewepụ aka m, mgbe ahụ ị ga-ahụ azụ m, ma ihu m agaghị egosi gị. ### 34 Ma Onyenwe anyị gwara Mosis okwu sị, Waara onwe gị mbadamba nkume abụọ dịka nke mbụ, ma rịgoro ugwu bịakwute m, aga m edekwasị nelu mbadamba ndị ahụ okwu ndị ahụ dị na mbadamba mbụ ndị ahụ nke ị tiwara. Ma bụrụ onye njikere nụtụtụ, ị ga-arịgokwa nelu ugwu Saịnaị, ị ga-eguzokwara m ebe ahụ nelu ọnụ ugwu ahụ. Ma ọ dịghị onye ka o rigoro na-eso gị, ma ọ bụghị ka a hụ ya nugwu ahụ niile, na atụrụ na ehi ka ha ghara ịta nri nso ugwu ahụ. Ọ wara mbadamba abụọ nke nkume, dịka ndị mbụ, na nisi ụtụtụ Mosis rigoro nugwu Sainai, dịka Onyenwe anyị nyere ya iwu, Mosis werekwa mbadamba abụọ ahụ nke nkume. Onyenwe anyị rịdara nime ígwé ojii, guzoro ya ebe ahụ, ma kpọọ aha Onyenwe anyị. Ma Onyenwe anyị gafere nihu ya, ma Onyenwe Chineke kpọrọ onye nwere ọmịiko na onye nwere ebere, onye nwere ndidi na onye jupụtara nebere na onye eziokwu, Na ezi omume na-echekwa na ebere nime puku kwụrụ puku, na-ewepụ iwu ọjọọ na ezighị ezi na mmehie, ma ọ gaghị eme ka onye ikpe mara dị ọcha, na-eweta iwu ọjọọ nke nna nna nelu ụmụ na nelu ụmụ ụmụ ruo nọgbọ nke atọ na nke anọ. Ma Moses mere ọsọ ọsọ, kpudo nelu ala ma kpọrọ isiala. Ọ sịrị, Ọ bụrụ na m achọtala ihuọma nihu gị, ka Onyenwe m soro anyị gaa, maka ndị a bụ ndị olu ike, ị ga-ewepụ mmehie anyị na iwu ọjọọ anyị, anyị ga-abụkwa nke gị. Onyenwe anyị gwara Mosis sị, Lee, ana m eme gị ọgbụgba ndụ nihu ndị gị niile, aga m eme ihe ebube nke na-emebeghị nala niile nakwa na mba niile, ndị gị niile ga-ahụ, ebe ị nọ, ọrụ Onyenwe anyị, nihi na ọ bụ ihe ịtụnanya nke m ga-emere gị. Ṅaa ntị na ihe niile m na-enye gị iwu, lee, m na-achụpụ nihu unu ndị Amọrait, na ndị Kenan, na ndị Periz, na ndị Het, na ndị Hiv, na ndị Gegeshait, na ndị Jebus. Kpachara anya maka onwe gị, ka ị ghara ime ọgbụgba ndụ na ndị bi nala ahụ ị na-abanye, ka ọ ghara ịbụrụ gị ihe ịsọ ngọngọ netiti unu. Unu ga-akwatu ebe nchụàjà ha, unu ga-etiji ogidi ha, unu ga-egbutu ọhịa nsọ ha, unu ga-akpọ ihe a pịrị apị nke chi ha ọkụ nọkụ. Ọ bụghị nihi na unu agaghị efe chi ndị ọzọ, nihi na Onyenwe anyị bụ Chineke, aha ekworo, Chineke na-ekwo ekworo. Mba mgbe ọ bụla ị ga-eme ọgbụgba ndụ ndị bi nelu ala ahụ, ha ga-akwa iko nazụ chi ha, ha ga-achụ aja nye chi ha, ha ga-akpọ gị, ị ga-eri nke ha. Ma ị ga-ewere ụfọdụ nime ụmụ ada ha nye ụmụ ndị ikom gị, ma nyekwa ụmụ ada gị nye ụmụ ndị ikom ha, mgbe ahụ ụmụ ada gị ga-akwa iko na-eso chi ha, ụmụ ndị ikom gị ga-akwa iko na-eso chi ha. Mà chi-okike a tụrụ nọkụ ị gaghị emere onwe gị. Ma ị ga-edebe mmemme nke achịcha na-ekoghị eko, ụbọchị asaa ka ị ga-eri achịcha na-ekoghị eko, dịka m nyere gị iwu, noge ahụ nọnwa nke ọhụrụ, nihi na ọ bụ nọnwa nke ọhụrụ ka ị si nIjipt pụta. Ihe niile na-emepe akpanwa bụ nke m, bụ ụmụ nwoke, nwa mbụ niile nke ehi, na nwa mbụ nke atụrụ. Na nwa mbụ nke anụmanụ ibu ibu, ị ga-agbapụta site na atụrụ, ọ bụrụ na ọ bụghị agbapụta ya, ọnụahịa ị ga-enye. Nwa mbụ niile nke ụmụ nwoke gị, ị ga-agbapụta, ị gaghị apụta nihu m aka efu. Nime ụbọchị isii ka ị ga-arụ ọrụ, ma nụbọchị nke asaa ị ga-ezu ike, noge ịkụ mkpụrụ na noge iwe ihe ubi, ọ bụ oge ezumike. Ị ga-emere m mmemme izu ụka, mmalite owuwe ihe ubi ọka wit, na mmemme ọgbakọ netiti afọ. Ugboro atọ nafọ ka a ga-ahụ ndị nwoke gị niile nihu Onyenwe anyị bụ Chineke nke Israel. Mgbe m ga-achụpụ ndị mba ahụ nihu gị, ma gbasaa oke ala gị, ọ dịghị onye ga-achọsi ala gị ike, mgbe ị na-arịgo ka a hụ gị nihu Onyenwe anyị bụ Chineke gị, ugboro atọ nafọ. Ị gaghị egbu ọbara nke aja nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ m nelu ihe na-eko achịcha, na aja nke mmemme Ngabiga agaghị ehi ụra ruo ụtụtụ. Mkpụrụ mbụ nke ala gị ka ị ga-etinye nụlọ Onyenwe anyị bụ Chineke gị. Ị gaghị esi nwa atụrụ nime mmiri ara nne ya. Onyenwe anyị gwara Mosis sị, Dee okwu ndị a nihi onwe gị, nihi na ọ bụ nokwu ndị a ka m ji mee gị na Izrel ọgbụgba ndụ. Moses nọrọ nebe ahụ nihu Onyenwe anyị iri ụbọchị anọ ehihie na iri abalị anọ, ọ righị achịcha, ọ ṅụghịkwa mmiri, o dekwara nelu mbadamba nkume ndị ahụ okwu ndị a nke ọgbụgba ndụ, bụ iwu iri. Mgbe Mosis si nugwu ahụ na-arịda, mbadamba nkume abụọ ahụ dị naka ya, ka ọ na-arịda si nugwu ahụ, Mosis amaghị na ihu ya na-enwu gbaa nihi na ya na Chineke kwurịtara okwu. Erọn na ndị okenye niile nke Israel hụrụ Mosis, ihu agba nke ihu ya nwere ebube. Ha tụrụ egwu ịbịaru ya nso. Ma Moses kpọrọ ha, Aaron na ndị ndu niile nke nzukọ tụgharịrị bịakwute ya, Moses gwakwara ha okwu. Na mgbe ihe ndị a gasịrị, ụmụ Izrel niile bịakwutere ya. O nyekwara ha iwu banyere ihe niile dị ka Onyenwe anyị nyere ya nʼugwu Saịnaị. Na mgbe ọ kwụsịrị ikwu okwu na ha, o tinyere ihe mkpuchi nihu ya. Mgbe ọ bụla Mosis na-abanye nihu Onyenwe anyị ikwu okwu ya, a na-ewepụ ihe mkpuchi ahụ ruo mgbe ọ na-apụta, ma mgbe ọ pụtara, ọ na-agwa ụmụ Izrel niile ihe niile Onyenwe anyị nyere ya niwu. Ma ụmụ Izrel hụrụ ihu Mosis, na e nyela ya nsọpụrụ, ma Mosis tinyere ihe mkpuchi nihu nke ya, ruo mgbe ọ ga-abanye ikwu okwu na ya. ### 35 Mosis chịkọtara nzukọ niile nke ụmụ Izrel, wee sị, Ndị a bụ okwu ndị Onyenwe anyị kwuru ka e mee ha. Site nụbọchị isii ka ị ga-arụ ọrụ, ma nụbọchị nke asaa bụ ezumike, dị nsọ, ụbọchị izuike nke Onyenwe anyị; onye ọ bụla na-arụ ọrụ nụbọchị ahụ, ka ọ nwụọ. Unu agaghị akwanye ọkụ nebe obibi unu niile nụbọchị izuike, Mụ bụ Onyenwe anyị. Mosis gwara nzukọ ụmụ Izrel niile okwu sị, Nke a bụ okwu Onyenwe anyị nyere nʼiwu, na-ekwu, Naranụ site naka unu onyinye nye Onyenwe anyị, onye ọ bụla nke obi ya nabatara, ha ga-eweta onyinye mbụ nye Onyenwe anyị: ọlaedo, ọlaọcha, na ọla bronz. Hyacinth, purple, scarlet abụọ a tụgharịrị, ákwà ọcha a tụgharịrị, na ajị ewu, na akpụkpọ ebule e si cha uhie uhie, na akpụkpọ hyacinth blue, na osisi a na-adịghị ere ure Na nkume sardius, na nkume maka ịpị ihe nime uwe mkpọda ubu na uwe ogologo. Na onye ọ bụla maara ihe nobi nime unu, ka ọ bịa rụọ ọrụ ihe niile dị ka Onyenwe anyị nyere niwu. Ụlọikwu, na ihe mkpuchi ndị ahụ, na akwa mkpuchi ndị ahụ, na ihe mgbachi ndị ahụ, na mkpọrọ ndị ahụ, na ogidi ndị ahụ, na igbe nke ama-ama, na osisi ebu ya, na oche ebere ya, na akwa mgbochi, na tebụl ahụ na ngwá ọrụ ya niile na ihe ịdọba oriọna nke ìhè na ngwá ọrụ ya niile na ebe ịchụ àjà na ngwá ọrụ ya niile, na uwe nsọ nsọ nke Aaron onye nchụaja, na uwe ndị ha ga-eji eje ozi nime ha, na uwe mwụda ụmụ ndị ikom Aaron nke ọrụ nchụaja, na mmanụ nke ite mmanụ nsọ, na ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ nke ngwakọta. Na nzukọ niile nke ụmụ Israel pụrụ site nebe Moses nọ. Ha wetara onye ọ bụla ihe nke obi ha chọrọ iweta, na ndị niile o ziri ezi nobi ha, onyinye, ha wetakwaara Onyenwe anyị onyinye maka ọrụ niile nke ụlọ ikwu nke ama, na maka ọrụ ya niile, na maka uwe nsọ niile. Ma ndị nwoke wetara ihe si naka ndị nwanyị, onye ọ bụla nke o yiri ka ọ dị mma nobi ya, wetara akara, na ọlantị ntị, na mgbaaka, na ihe ịchọ mma a kpara akpa, na mgbaaka aka, ihe niile e ji ọla edo mee. Ma ndị niile dị ka ha si dị ukwuu bụ ndị wetara onyinye ọlaedo nye Onyenwe anyị, na ndị a chọtara netiti ha akwa ọcha mara mma, na akpụkpọ anụ na-acha anụnụ anụnụ, na akpụkpọ anụ ebule e sijiri uhie uhie, wetara ha. Onye ọbụla nke na-ewepụ onyinye wetara ọlaọcha na ọla bronz dịka onyinye nye Onyenwe anyị, na ndị nke a chọtara osisi na-adịghị ere ure naka ha wetara ha maka ọrụ niile nke nkwadebe. Na nwanyị niile nwere amamihe nuche ha ji aka ha kpaa akwa, wetara ihe ndị a ha kpara: akwa na-acha anụnụ anụnụ, na akwa odo odo, na akwa uhie uhie, na akwa ọcha dị mma. Ma niile ndị nwanyị ndị ọ dị ka nuche ha na amamihe kpara ntutu ewu. Na ndị ọchịchị wetara nkume emerald, na nkume ijupu nime uwe ubu, na ihe mgbachi obi. na nchikota ndị ahụ, na nime mmanụ nke ite mmanụ, na nchikota nke ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ. Na nwoke ọ bụla na nwanyị ọ bụla nke uche ha kpaliri ka ha bata ịrụ ọrụ niile nke Onyenwe anyị nyere nʼiwu ka e mee ha site na Mosis, ụmụ Izrel wetara onyinye nye Onyenwe anyị. Ma Mosis kwuru ndị ụmụ Israel, Lee, Chineke akpọọla aha Beseleel nwa Uri, nwa Hor, site nebo Juda, Ọ jupụtara ya na mmụọ chi nke amamihe na nghọta, na ihe ọmụma nke ihe niile. Ịbụ onye na-ewu ụlọ dịka ọrụ niile nke ịbụ onye na-ewu ụlọ, ịme ọlaedo na ọlaọcha na ọla na ịrụ ọrụ nkume, na ịrụ ọrụ osisi, na ime nime ọrụ niile nke amamihe. Ma o nyere ya nezie nuche, ya na Eliab nwa Ahisamach, si ebo Dan, ike ịkụziri ndị ọzọ Ọ jupụtara ha namamihe, nghọta na uche, ka ha ghọta otu e si arụ ọrụ nsọ niile, na ịkpa akwa na ịkpa ihe ịchọ mma nuhie uhie na akwa ọcha mara mma, ịrụ ọrụ iwu ụlọ niile na ịkpa ihe ịchọ mma. ### 36 Ma Bezelel na Eliab, na onye ọ bụla nwere amamihe nuche, bụ ndị e nyere amamihe na ihe ọmụma, mere ka ha ghọta ịrụ ọrụ niile dịka ihe nsọ kwesịrị ekwesị, dịka ihe niile Onyenwe anyị nyere niwu. Ma Mosis kpọrọ Beselel na Eliab, na ndị niile nwere amamihe, bụ ndị Chineke nyere ihe ọmụma nobi, na ndị niile ji afọ ofufe chọọ ịbịa nọrụ ndị ahụ, ka ha rụchaa ha. Na ha natara naka Mosis ihe niile e nyere nonyinye, bụ nke ụmụ Izrel wetara maka ọrụ niile nke ebe nsọ iji rụọ ha, ma ha onwe ha ka na-anabata ihe ndị a na-eweta naka ndị na-ebute ya nụtụtụ. Ma ndị maara ihe niile bụ ndị na-arụ ọrụ nke nsọ bịara, onye ọ bụla dịka ọrụ ya, bụ nke ha na-arụ. Ọ sịrị Mosis na ndị mmadụ na-eweta ọtụtụ ihe karịa ihe e ji arụ ọrụ niile ndị Onyenwe anyị nyere iwu ka e mee. Mosis nyere iwu, o wee kwusaa nogige ahụ, na-ekwu, nwoke na nwaanyị ekwesịghị ịrụkwa ọrụ maka onyinye mbụ nke ebe nsọ, a gbochiri ndị mmadụ ịnọgide na-enye onyinye. Ọrụ ndị ahụ zuru ha ezu iji rụchaa ihe owuwu ahụ, ma ha nwekwara nke fọdụrụ. Na onye ọ bụla maara ihe nime ndị na-arụ ọrụ mere uwe mwụda nke ihe nsọ, bụ nke Erọn onye nchụàjà, dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu. Ma o mere ubu-ubu nisi ọrụ site na ọla edo, na acha anụnụ anụnụ, na odo, na uhie a kpara akpa, na akwa ọcha dị mma a kpara akpa. E gbuwa akwụkwọ ọla edo ka ọ bụrụ ntutu isi, ka e wee jiri ya na nke na-acha anụnụ anụnụ, na nke na-acha odo odo, na nke na-acha uhie uhie nke a kpara, na akwa ọcha nke a tụrụ kpaa ya ọnụ. Ọ bụ ọrụ ịkpa akwa ka ha ji mee ya. Ihe ndọkwasị ubu na-ejikọta ọnụ site nakụkụ abụọ ahụ, ọrụ akwa a kpara akpa e jikọtara nime ibe ha dịka onwe ya. Site na ya ha mere ya dịka poetry ya, site na ọlaedo, na blue, na purple, na scarlet a kpara, na akwa ọcha a kpara, dịka Onyenwe anyị nyere Moses iwu, Ha mere nkume emerald abụọ ahụ, nke jikọtara ọnụ ma were ọlaedo gbaa ya gburugburu, nke a kanyere ihe na nke a pịrị apị dịka mkpụrụ akara, site naha ụmụ ndị ikom Izrel. Na o tinyere ha nelu ubu nke efọọdụ, nkume ncheta nke ụmụ Izrel, dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu. Ma ha mere ihe mkpuchi obi, ọrụ akwa a kpara nke ọma nwere ụdị dị iche iche dịka ọrụ nke efọọdụ, e si na ọlaedo, na nke na-acha anụnụ anụnụ, na nke na-acha odo odo, na nke na-acha uhie uhie e tụrụ atụ, na akwa ọcha mara mma e tụrụ atụ mee ya. Ha mere ihe mgbachi obi ahụ ka ọ bụrụ akụkụ anọ nke e pikọtara okpukpu abụọ, ogologo ya bụ otu span, obosara ya bụkwa otu span mgbe e pikọtara ya okpukpu abụọ. Na e kpakọtara nime ya akwa a tụnyere nkume nwere ahịrị anọ, ahịrị nkume, sadius na topaz na emerald, ahịrị nke mbụ, Na ahịrị nke abụọ: carbuncle, sapphire na jasper. Na ahịrị nke atọ: ligurium, agate na amethyst. Na ahịrị nke anọ, chrysolite na beryl na onyx e ji ọla edo gbaa gburugburu, nke e ji ọla edo kekọta ọnụ. Ma nkume ndị ahụ sitere naha ụmụ ndị ikom Izrel iri na abụọ, e depụtara aha ha dị ka akara, nke ọ bụla nwere aha nke ya nime ebo iri na abụọ ahụ. Ha mekwara nelu ihe mgbachi obi ahụ eriri ndị a kpara ọnụ, ọrụ nke ịkpa ọnụ, site nọlaedo dị ọcha. Ha mere ihe ubu abụọ nke ọla edo, na mgbaaka abụọ nke ọla edo, ha tinyekwara mgbaaka abụọ ahụ nke ọla edo nelu akụkụ abụọ ahụ nke mmalite nke ihe obi ahụ. Ma ha tinyere ihe ịchọ mma a kpara akpara nke ọla edo nelu mgbanaka ndị ahụ nakụkụ abụọ nke ihe mgbachi obi ahụ. Na nime ntinye abụọ ahụ, ihe abụọ a kpara akpa. Ha tinyere ha nelu ihe mkpuchi ubu abụọ ahụ, ma tinyekwa ha nelu ubu nke efọọdụ ahụ nihu ya dịka ihu. Ma ha mere mgbaaka ọla edo abụọ, ma ha tinye ha nelu nku abụọ nelu ọnụ nke ihe okwu, na nelu ọnụ nke akụkụ azụ nke efọọdụ nime. Ma ha mere mgbaaka ọla edo abụọ, ma tinye ha nelu ubu abụọ nke efọọdụ site nokpuru ya, nihu dịka njikọ ahụ site nelu akwa a kpara nke efọọdụ, Ọ kekọtara ihe mgbochi obi site na mgbaaka ndị ahụ dị nelu ya banye na mgbaaka nke efọọdụ, nke ejikọtara site na eriri na-acha anụnụ anụnụ, nke kpara ekpa banye nákwà efọọdụ, ka ihe mgbochi obi ghara ịtọpụ site na efọọdụ, dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu. Ha mere ha uwe akwa-mgbochi nokpuru uwe-ubu, ọrụ akwa a kpara akpa, nke bụ acha anụnụ anụnụ niile, Ma oghere ọnụ nke uwe mwụda ahụ bụ nke a kpara netiti, jikọtara ọnụ, nwere ọnụ gburugburu oghere ọnụ ahụ nke a na-apụghị ịgbasa. Ma ha mere nelu ọnụ uwe nke uwe mwụda nokpuru dịka pomegranet na-ama ifuru, pomegranet nta nta site na acha anụnụ anụnụ, na odo odo, na uhie uhie a kpara akpa, na akwa ọcha mara mma a kpakọtara. Ma ha mere mgbịrịgba ọla edo, ma ha tinye mgbịrịgba ndị ahụ nelu ọnụ uwe mwụda gburugburu netiti pomegranet ndị ahụ. Mgbịrịgba ọla edo na pomegranet nelu ọnụ uwe mwụda gburugburu, maka ije ozi, dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu. Ha mere uwe mwụda nke akwa ọcha mara mma, ọrụ nke a kpara nke ọma, maka Erọn na ụmụ ndị ikom ya. Na akwa ike isi nke sitere nákwà ọcha dị mma, na akwa ike isi nke sitere nákwà ọcha dị mma, na uwe ụkwụ nke sitere nákwà ọcha dị mma a tụrụ atụ. na ihe ike ha nke e ji akwa ọcha mara mma mee, na nke na-acha anụnụ anụnụ, na nke na-acha odo odo, na nke na-acha uhie uhie nke a kpara akpa, ọrụ nke onye na-akpa akwa ǹke Onyenwe anyị nyere Mosis iwu. Na ha mere efere ọla edo ahụ, onyinye nke ihe nsọ, nke ọla edo dị ọcha, o dekwara nelu ya mkpụrụedemede a pịnyere apịnye dịka akara, Ebe Nsọ nye Onyenwe anyị, Ma ha tinyere nelu akwa ọnụ nke na-acha anụnụ anụnụ, ka ọ dịkwasị nelu akwa isi site nelu, dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu. ### 37 Ma ha mere iri ákwà mgbochi maka ụlọikwu ahụ, Iri abụọ na asatọ cubit bụ ogologo nke otu akwa mgbochi, ọ bụ otu ihe ahụ maka ha niile, na anọ cubit bụ obosara nke otu akwa mgbochi. Ha mere akwa mgbochi site na acha anụnụ anụnụ, na odo odo, na uhie uhie a kpara akpa, na akwa ọcha dị mma a kpara akpa, ọrụ akwa a kpara nke nwere cherubim. Ha tinyere ya nelu ogidi anọ nke na-adịghị ere ere, nke e ji ọla edo machie, isi ha bụ ọla edo, ntọala ha anọ bụkwa ọlaọcha. Na ha mere akwa mgbochi nke ọnụ ụzọ nke ụlọ ikwu nke ama ama site na acha anụnụ anụnụ, na odo odo, na uhie uhie a kpara akpa, na akwa ọcha dị mma a kpara akpa, ọrụ akwa a kpara nke cherubim. Na ogidi ha ise, na mgbanaka ndị ahụ, na isi ha, na nko ha, ha ji ọlaedo machie ha, na ntọala ha ise bụ ọla. Ha mere ogige ahụ nke dị nebe Ndịda, ákwà mgbochi nke ogige ahụ sitere na ọcha akwa a kpara nke otu narị nelu otu narị. Na ogidi ha dị iri abụọ, na ntọala ha dị iri abụọ. Na akụkụ nke dị nUgwu, otu narị nelu otu narị, na akụkụ nke dị na Ndịda, otu narị nelu otu narị, ogidi ha dị iri abụọ, ntọala ha dịkwa iri abụọ, Na akụkụ ahụ dị nebe osimiri, ákwà mgbochi iri ise kubits, ogidi ha iri, na ntọala ha iri. Na akụkụ nke na-eche nọwụwa anyanwụ iri ise cubit akwa mgbochi, iri na ise cubit nke dị nazụ, na ogidi ha atọ, na ntọala ha atọ. Na nazụ nke abụọ, site nebe a ruo nebe a dịka ọnụ ụzọ ama nke ogige, ákwà mgbochi iri na ise cubit, ogidi ha atọ, na ntọala ha atọ. Akwa mgbochi niile nke ụlọ ikwu sitere nọcha akwa a kpara akpa. Ma ntọala nke ogidi ha bụ ọla, nko ha bụ ọlaọcha, isi ha ka e ji ọlaọcha machie, ogidi ndị ahụ ka e ji ọlaọcha machie, ha niile bụ ogidi nke ogige. Akwa mgbochi nke ọnụ ụzọ ámá nke ogige bụ ọrụ onye na-akpa akwa nke e ji acha anụnụ anụnụ, odo odo, na uhie uhie nke a tụrụ, na akwa ọcha dị mma nke a kpara mee, iri abụọ cubit nogologo, ịdị elu na obosara ya bụ ise cubit nke dabara na akwa mgbochi nke ogige. Na ogidi ha dị anọ, ntọala ha dị anọ bụ ọla, nko ha bụ ọlaọcha, isi ha ka e ji ọlaọcha machie. Na ǹtu niile nke ogige gburugburu bụ ọla, ha onwe ha ka e ji ọlaọcha machie. Na nke a bụ nhazi nke ụlọ ikwu ama, dịka e nyere Mosis iwu, ka ije ozi bụrụ nke ndị Livayị site naka Itama nwa Erọn onye nchụaja. Na Bezalel nwa Uri, onye si ebo Juda, mere dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu. Na Eliab nwa Ahisamach si ebo Dan, onye bụ onyeisi ọrụ aka nke ihe ndị a kpara akpa na ihe ndị e ji agịga kpanye na ọrụ nka, ịkpa akwa uhie uhie na akwa ọcha mara mma. ### 38 Ma Bezelel mere igbe ahụ. Na o ji ọlaedo dị ọcha techie ya nime na nèzí. Na ọ tụrụ ya mgbaaka ọlaedo anọ, abụọ nelu akụkụ nke mbụ, na abụọ nelu akụkụ nke abụọ, Obosara nye mkpara ndị ahụ, ka e wee bulie ya nime ha. O mere oche ebere nelu igbe ahụ site na ọlaedo dị ọcha, Na ndị cherubim abụọ nke ọla edo, Cherub otu nelu nsọtụ nke oche ebere nke mbụ, na cherub otu nelu nsọtụ nke oche ebere nke abụọ, na-ekpuchi site na nku ha nelu oche ebere ahụ. Ọ mekwara tebụl ahụ e kwuru mbu site na ọlaedo dị ọcha, Ọ kpụrụ ya mgbaaka anọ, abụọ nelu akụkụ nke mbụ, na abụọ nelu akụkụ nke abụọ, sara mbara, ka e jiri mkpara ndị ahụ bulie ya. O mere mkpara nke igbe na nke tebulu, ma jiri ọlaedo machie ha. O mere ngwongwo nke tebụl, ya bụ efere niile, na ihe nsure ọkụ na-esi isi ụtọ, na iko niile, na efere ịwụ ihe ọṅụṅụ, nke a ga-eji awụ ihe ọṅụṅụ nime ha, nke ọlaedo. Ma o mere ihe ịdọba oriọna nke na-enye ìhè, nke e ji ọla edo mee, Osisi ahụ siri ike, na osisi nta ndị ahụ si nakụkụ abụọ ya pụta, Site nosisi ya, ndị ome; site nosisi ya, ndị ome na-apụta—atọ site na nke a, na atọ site na nke a—na-aha nhata ibe ha. Ma oriọna ha nke dị nelu njedebe ha, nke yiri mkpụrụ osisi site na ha, na ihe ndọkwasị site na ha, ka oriọna ndị ahụ nwee ike ịdị nelu ha, na ihe ndọkwasị nke asaa, nke dị nelu njedebe nke iheọkụ ahụ, nelu isi ya site nelu, siri ike niile ọlaedo. Na oriọkụ asaa nelu ya nke ọlaedo, na ihe ịkpụ ya nke ọlaedo, na ite ịwụsa ha nke ọlaedo. Onye a jiri ọlaọcha machie ogidi ndị ahụ, ọ kpụkwara mgbanaka ọlaedo maka ogidi ahụ, o jikwa ọlaedo machie mkpara ndị ahụ, o jikwa ọlaedo machie ogidi nke akwa mgbochi ahụ, ma mee nko ọlaedo. Nke a mere mgbanaka nke ụlọ ikwu ọla edo, na mgbanaka nke ogige, na mgbanaka maka ịgbatị ihe mkpuchi site nelu nke ọla bronz. Nke a kpụrụ isi ọlaọcha nke ụlọikwu, na isi ọla nke ọnụ ụzọ ụlọikwu, na ọnụ ụzọ ama nke ogige, ma meekwa nko ọlaọcha maka ogidi ndị ahụ, nelu ogidi ndị ahụ, nke a jiri ọlaọcha machie ha. Nke a mere ihe ntụ ọla nke ụlọ ikwu, na ihe ntụ ọla nke ogige, nke e ji ọla bronz mee. Nke a mere ebe nchụàjà ọla site na ihe ọkụ ọla ndị ahụ, bụ nke ndị nwoke ndị nupuru isi na nzukọ Kora nwere. Onye a mere ngwongwo niile nke ebe ịchụ aja, na ihe ịgụ ọkụ ya, na ntọala ya, na ọkwá ukwu, na nko anụ nke ọla. Nke a mere ebe nchụàjà ihe mkpuchi, ọrụ netwọk site nokpuru ebe ọkụ nokpuru ya ruo nọkara ya, o tinyekwara ya mgbaaka anọ nakụkụ anọ nke ihe mkpuchi ebe nchụàjà ahụ nke ọla, sara mbara maka mkpara, ka e jiri ha bulie ebe nchụàjà ahụ. Onye a mere mmanụ nsọ nke ite mmanụ, na ngwakọta ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ dị ọcha, ọrụ onye na-eme ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ Nke a mere efere ịsa ahụ nke ọla na ntọala ya nke ọla site nenyo ndị inyom buru ọnụ, bụ ndị buru ọnụ nọnụ ụzọ ụlọ ikwu nke ama, nụbọchị ọ manyere ya. O mere efere ịsa ahụ ka Mosis na Erọn na ụmụ ndị ikom ya nwee ike iji ya saa aka ha na ụkwụ ha mgbe ha na-abanye nụlọ ikwu nke ama-ama, maọbụ mgbe ọ bụla ha na-abịaru nso nebe ịchụ aja ije ozi. Ha na-asa site na ya dị ka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu. ### 39 Ọlaedo niile nke e mere ka ọ dị njikere nime ọrụ niile dịka ọrụ niile nke ihe nsọ, ghọrọ ọlaedo nke mkpụrụ mbụ, talenti iri abụọ na itoolu, na narị asaa na iri abụọ shekel dịka shekel nsọ. Na ọlaọcha onyinye sitere na ndị nwoke a nyochara nke nzukọ bụ narị talenti, na puku na narị asaa na iri asaa na ise shekeli, drakma otu maka isi ọ bụla, ọkara nke shekeli, dịka shekeli nsọ, Onye ọ bụla e nyochara site nafọ iri abụọ gbagoo ruo iri puku isii, puku atọ, narị ise na iri ise. Ma ọ bụrụ narị talenti nke ọlaọcha maka nkedo nke narị isi nke ụlọikwu, na maka isi nke akwa mgbochi, Narị isi nime narị talenti, otu talenti notu isi, Na shekel puku otu narị asaa na iri asaa ise ahụ, o mere nko maka ogidi ndị ahụ, o ji ọlaedo machie isi ha, ma chọọ ha mma. Na ọla ọla nke onyinye ewepụtara bụ iri talenti asaa, na puku shekel na narị ise. Na ha mere ihe ndọkwasị nke ọnụ ụzọ nke ụlọ ikwu ama site na ya. Na ntọala nke ogige gburugburu, na ntọala nke ọnụ ụzọ ama nke ogige, na ǹtu nke ụlọ ikwu, na ǹtu nke ogige gburugburu, na ihe mkpuchi ọla nke ebe ịchụ aja, na ngwongwo niile nke ebe ịchụ aja, na ngwá ọrụ niile nke ụlọ ikwu nke ama Ma ụmụ Izrel mere dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu, otu ahụ ka ha mere, Ọlaedo ahụ fọdụrụ nke onyinye ahụ, ha ji ya mee ngwá ọrụ maka ije ozi nihu Onyenwe anyị, Na nke hyacinth fọdụrụ, na pọpụl, na nke uhie uhie, ha mere uwe ije ozi maka Aaron, ka o wee jee ozi na ha nebe nsọ. Ma ha wetara uwe ndị ahụ nye Mosis, na ụlọ ikwu ahụ, na ngwongwo ya niile, ntọala ya na mkpọrọ osisi ya, na ogidi ya niile, na ebe nchụàjà, na ngwá ọrụ ya niile. Na mmanụ nke ite mmanụ, na ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ nke nrụkọta, na ihe ịdọba oriọna dị ọcha, na oriọna ya, oriọna nke ọkụ, na mmanụ ìhè, Na tebụl nke ngosipụta, na ngwá ọrụ ya niile, na achịcha ndị e dobere nihu, Na uwe nke onye nsọ nke bụ nke Erọn, na uwe nke ụmụ ndị ikom ya, maka ọrụ nchụaja Na ákwà mgbochi nke ogige ahụ, na ogidi ndị ahụ, na ákwà mkpuchi nke ọnụ ụzọ nke ụlọ ikwu ahụ, na nke ọnụ ụzọ ama nke ogige ahụ, Ma ngwongwo niile nke ụlọ ikwu, na ngwá ọrụ niile ya, na akpụkpọ anụ ebule e siri na-acha uhie uhie, na ihe mkpuchi na-acha anụnụ anụnụ, na ihe mkpuchi ndị ọzọ fọdụrụ, na ǹtu niile, na ngwá ọrụ niile maka ọrụ nke ụlọ ikwu nke ama. Ihe niile Onyenwe anyị nyere Mosis nʼiwu, otu ahụ ka ụmụ Izrel mere banyere ngwongwo niile, Mosis hụrụ ọrụ niile, ha merela ha dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu, otu ahụ ka ha mere ha, Mosis gọziri ha. ### 40 Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Nụbọchị mbụ nke ọnwa mbụ, nọnwa ọhụrụ, ị ga-eguzobe ụlọikwu nke ama. Ma ị ga-edobe igbe nke ama-gbaa, ma ị ga-ekpuchi igbe ahụ akwa-mgbochi. Ma ị ga-ebubata tebụl ahụ, ma ị ga-edobe ebumnuche ya, ma ị ga-ebubata ihe ịdọba oriọna ahụ, ma ị ga-edobe oriọna ya. Ị ga-edobe ebe nchụàjà ọlaedo maka isure ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ nihu igbe ọgbụgba ndụ, ị ga-edokwa akwa mkpuchi mgbochi nọnụ ụzọ ụlọ ikwu nke ama. Ị ga-edobe ebe nchụaja nke onyinye nakụkụ ọnụ ụzọ nke ụlọ ikwu nke ama gbara. Ị ga-etinye ihe gburugburu ụlọ ikwu ahụ, ị ga-edokwa ihe niile dị na ya nsọ gburugburu. Ị ga-ewere mmanụ nke ite mmanụ nsọ, ị ga-ete ụlọ ikwu ahụ mmanụ na ihe niile dị nime ya, ị ga-edo ya nsọ na ngwongwo ya niile, ọ ga-abụkwa ihe dị nsọ. Ị ga-ete mmanụ nebe ịchụ aja nke onyinye, na ngwongwo ya niile, ị ga-edo ebe ịchụ aja nsọ, ebe ịchụ aja ahụ ga-abụkwa ihe kachasị nsọ. Ị ga-eweta Aaron na ụmụ ndị ikom ya nọnụ ụzọ ụlọ ikwu nke ama, ma ị ga-eji mmiri saa ha ahụ. Ị ga-eyi Aaron uwe ndị nsọ, ị ga-ete ya mmanụ, ị ga-edo ya nsọ, ọ ga-ejere m ozi dịka onye nchụaja. Ị ga-eweta ụmụ ndị ikom ya, yikwasịkwa ha uwe mwụda. Ị ga-ete ha mmanụ dịka i si tee nna ha mmanụ, ha ga-ejere m ozi dịka ndị nchụaja, ọ ga-abụkwa na mmanụ nsọ nke ịbụ nchụaja ga-adịrị ha ruo mgbe ebighị ebi, ruo ọgbọ ha niile. Mosis mere ihe niile dị ka Onyenwe anyị nyere ya nʼiwu, otu a ka o mere ya. Nọnwa mbụ, nafọ nke abụọ mgbe ha si nIjipt pụta, nụbọchị ọnwa ọhụrụ, e guzobere ụlọikwu ahụ. Mosis guzobere ụlọ ikwu ahụ ma tinye okpu isi ndị ahụ ma tinye mkpọrọ ndị ahụ ma guzobe ogidi ndị ahụ. Ma ọ gbasapụrụ akwa mgbochi ahụ nelu ụlọ ikwu ahụ, ma tinyekwa ihe mkpuchi nke ụlọ ikwu ahụ nelu ya site nelu, dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu. Ma mgbe o weere ihe akaebe ahụ, o tinyere ha nime igbe ahụ, ma tinyekwa mkpara ndị ahụ nokpuru igbe ahụ, O webatara igbe ọgbụgba ndụ ahụ nime ụlọ ikwu ahụ, tinyekwa ihe mkpuchi nke akwa mgbochi ahụ, kpuchie igbe ọgbụgba ndụ nke ama ahụ, dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu. Ọ dọbara tebụl nime ụlọ ikwu nke ama-ama, nakụkụ ugwu nèzí akwa mgbochi nke ụlọ ikwu. Na ọ gbakwụnyere nelu ya ogige nke ngosi nihu Onyenwe anyị, dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu. Ọ tinyere ihe ọkụ nime ụlọ ikwu nke ama gbara, nakụkụ ụlọ ikwu nke chere ihu na Ndịda. Na o tinyere oriọna ya nihu Onyenwe anyị, dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu. Ma o tinyere ebe nchụàjà ọlaedo nime ụlọikwu nke ama nihu ákwà mgbochi, Ọ gbakwara ụda nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ nke e mere dịka usoro e nyere, dị ka Onyenwe anyị nyere Moses iwu. Ma ebe ịchụ aja nke onyinye ndị ahụ, o debere ya nakụkụ ọnụ ụzọ nke ụlọ ikwu ahụ. Na o guzobere ogige gburugburu ụlọ ikwu na ebe ịchụ aja, Mosis wee mechaa ọrụ ndị ahụ niile. Ma igwe ojii kpuchiri ụlọ ikwu nke ama gbara, ebube Onyenwe anyị jupụtakwara nụlọ ikwu ahụ. Ma Mosis enweghị ike ịbanye nime ụlọ ikwu nke ama, nihi na igwe ojii nọ na-ekpuchi ya, na ebube Onyenwe anyị jupụtara nụlọ ikwu ahụ. Mgbe ọ bụla igwe ojii si nụlọ ikwu ahụ rilie, ụmụ Izrel na-ebuli ije ha na ngwongwo ha. Ọ bụrụ na igwe ojii ebilighị, ha ebulighị ije ruo ụbọchị nke igwe ojii biliri. Nihi na ígwé ojii dị nelu ụlọ ikwu nehihie, ọkụ na-adịkwa nelu ya nabalị nihu ndị Izrel niile, noge njem ha niile. ## Oziọma Mak ### 1 Mmalite nke ozi ọma Jisọs Kraịst, Ọkpara Chineke. Dị ka e dere ya nakwụkwọ ndị amụma, lee, ana m eziga onyeozi m nihu gị, onye ga-akwadoro gị ụzọ nihu gị, Olu nke onye na-eti mkpu nime ọzara, Kwadoonụ ụzọ Onyenwe anyị, meenụ ka okporoụzọ ya niile dị larịị, Ọ bụ na John nọ na-eme baptism nime ọzara ma na-ekwusa baptism nke nchegharị maka mgbaghara mmehie. Ala Judea niile na ndị Jerusalem niile na-apụ gakwuru ya, a na-eme ha niile baptizim nOsimiri Jordan site naka ya mgbe ha na-ekwupụta mmehie ha. Ma Jọn yi ntutu ịnyịnya kamel na eriri akpụkpọ nukwu ya, na-eri igurube na mmanụ aṅụ ọhịa. Ọ nọkwa na-ekwusa, na-ekwu, Onye dị ike karịa m na-abịa nazụ m, onye m ezughị oke ihulata ịtọpụ eriri akpụkpọ ụkwụ ya. Mụ nezie baptizere unu na mmiri, ma ya onwe ya ga-eme unu baptizim na Mmụọ Nsọ. Na ọ mere na nụbọchị ndị ahụ, Jizọs si Nazaret nke Galili bịa, a mekwara ya baptizim site naka Jọn nosimiri Jodan. Na ozugbo o si na mmiri ahụ rịgoro, ọ hụrụ ka eluigwe na-emeghe, na Mmụọ Nsọ ka ọ na-arịdata nahụ ya dị ka nduru. Olu si neluigwe pụta, Gị bụ Ọkpara m, onye m hụrụ nanya, onye m nwere mmasị na ya. Na ozugbo, Mmụọ ahụ tụpụrụ ya nime ọzara, Ọ nọrọ nebe ahụ nọzara ụbọchị iri anọ ka ekwensu nọ na-anwa ya, ọ nọnyekwara ụmụ anụ ọhịa, ma ndị mmụọ ozi nọ na-ejere ya ozi. Mgbe e nyefechara Jọn, Jizọs bịara na Galili na-ekwusa ozi ọma nke alaeze Chukwu na na-ekwu na oge ejuola ma alaeze nke Chineke abịarutela nso, chegharịanụ ma kwerenụ noziọma Mgbe ọ na-aga ije nakụkụ Osimiri Galili, ọ hụrụ Saimọn na Andru nwanne ya nke Saimọn, ka ha na-atụba ụgbụ nime osimiri, nihi na ha bụ ndị ọkụ azụ̀. Jisọs gwara ha, Sọnụ m azụ, aga m eme ka unu ghọọ ndị ịkụ azụ mmadụ. Na ozugbo, ha hapụrụ ụgbụ ha soro ya. Na mgbe ọ gara nihu site nebe ahụ ntakịrị, ọ hụrụ Jemis nwa Zebedi na Jọn nwanne ya, ha nọ nime ụgbọ mmiri na-edozi ụgbụ ha. Na ngwa ngwa, ọ kpọrọ ha. Ha hapụrụ nna ha Zebedi nime ụgbọ mmiri ya na ndị e goro nọrụ, ha sooro ya. Ha banyere na Kapenọm, ozugbo nụbọchị izuike, mgbe ọ banyere nọgbakọ, ọ nọ na-akụzi. Ha nwere nnukwu ihe iju anya na nkuzi ya, nihi na ọ nọ na-akụzi ha dị ka onye nwere ikike, ọ bụghị dị ka ndị ode akwụkwọ. Ma ọ dị nime ọgbakọ ha nwoke nọ nime mmụọ rụrụ arụ, ma o tiri mkpu Na-ekwu, hapụ, gịnị metụtara anyị na gị, Jizọs onye Nazaret? Ị bịara ibibi anyị? Amaara m onye ị bụ, onye nsọ nke Chineke. Ma Jisọs baara ya mba na-ekwu, Mechie ọnụ ma si na ya pụọ. Mmụọ adịghị ọcha ahụ kpagharịrị ya, tie mkpu olu nnukwu, si nime ya pụọ. Mmadụ niile nwere oke iju anya, nke mere na ha malitere ịrụrịta ụka netiti onwe ha na-ekwu, Gịnị bụ nke a? Gịnị bụ nkuzi ọhụrụ a, na dịka ikike ọ na-enye mmụọ ndị na-adịghị ọcha iwu, ha na-erubere ya isi? Ma akụkọ banyere ya gbasara ozugbo na mpaghara niile nke Galili. Ma ozugbo ha si nọgbakọ pụta, ha batara nụlọ Simon na Andrew ya na James na John. Nne di nwunye nwanne Simon dina ala na-arịa ahụ ọkụ, na ozugbo ha gwara ya banyere ya. Na ọ bịara nso, o weliri ya site nijide aka ya, ahụ ọkụ ahụ wee hapụ ya ozugbo, ọ malitekwara ijere ha ozi. Mgbe anyasị gasịrị, mgbe anyanwụ dara, ha kpọtaara ya ndị niile na-arịa ọrịa na ndị mmụọ ọjọọ na-esogbu. Ma obodo ahụ niile gbakọtara ọnụ nọnụ ụzọ ahụ Ọ gwọrọ ọtụtụ ndị nwere ọrịa dị iche iche nke ọjọọ, chụpụkwa ọtụtụ mmụọ ọjọọ, ma o kweghị ka mmụọ ọjọọ ndị ahụ kwuo okwu, nihi na ha maara na ọ bụ Kraịst. Nisi ụtụtụ mgbe ọ ka bụ abalị, o biliri pụọ gaa nebe tọgbọrọ nefu, ebe ahụ ka ọ nọ na-ekpe ekpere. Na Saimọn na ndị so ya chụrụ ya ọsọ, Na mgbe ha chọtara ya, ha gwara ya na ndị niile na-achọ gị. Ọ sịrị ha, Ka anyị gaa nobodo nta ndị dị nso, ka m nwekwaa ike ikwusara ha ozi nebe ahụ, nihi na ọ bụ nke a mere m ji pụta. Ọ nọ na-ekwusa okwu nime nzukọ ha nala Galili dum ma na-achụpụ ndị mmụọ ọjọọ. Ma onye ekpenta bịakwutere ya na-arịọ ya arịrịọ ma na-egbu ikpere nala nihu ya ma na-asị ya, Ọ bụrụ na ị chọrọ, ị nwere ike ime ka m dị ọcha. Ma Jizọs nwere ọmịiko, gbatịrị aka ya metụrụ ya aka ma sị ya, Achọrọ m, dị ọcha. Mgbe o kwusiri okwu ahụ, ozugbo ekpenta ahụ si nahụ ya pụọ, a sachakwara ya ọcha. Na enyere ya ịdọ aka na ntị siri ike, ozugbo ọ chụpụrụ ya ma sị ya Lee, agwala onye ọ bụla ihe ọ bụla, kama gaa gosi onwe gị nye onye nchụàjà ma chụọ àjà maka mmehie gị dị ka Mosis nyere niwu, ka ọ bụrụ ihe àmà nye ha. Onye ahụ mana pụọ bidoro ikwusa ọtụtụ na ịgbasa okwu ahụ, nke mere na ọ bụghịzi ya ike ibanye nihu ụzọ nime obodo, kama nèzí nebe tọgbọrọ nefu ebe ndị ahụ ọ nọ, na ha nọ na-abịa kwute ya site nakụkụ niile. ### 2 Ọ banyere ọzọ na Kapenọm mgbe ụbọchị gasịrị, a nụkwara na ọ nọ nụlọ. Na ozugbo, ọtụtụ mmadụ zukọtara, nke mere na enwekwaghị ohere ọ bụladị nọnụ ụzọ, ma ọ nọ na-agwa ha okwu ahụ. Na ha bịakwutere ya na-ebu onye ahụ mkpọnwụ, onye mmadụ anọ na-ebuli. Nihi na ha enweghị ike ịbịaru ya nso nihi igwe mmadụ ahụ, ha kwaturu ụlọ elu ebe ọ nọ, mgbe ha gwusịrị ya, ha wedatara ute ahụ nke onye ahụ ahụ ya kpọnwụrụ akpọnwụ dina nelu ya. Mgbe Jizọs hụrụ okwukwe ha, ọ sịrị onye ahụ akụkụ ahụ kpọnwụrụ akpọnwụ, Nwa m, a gbagharala gị mmehie gị. Ọ dị ụfọdụ ndị ode akwụkwọ nọdụ ala nebe ahụ na-atụgharị uche nime obi ha, Gịnị mere nke a ji na-ekwu okwu nkwulu otu a? Onye nwere ike ịgbaghara mmehie ma ọ bụghị naanị Chineke? Na ngwa ngwa, Jisọs matara nime mmụọ ya na otu ahụ ka ha si na-eche echiche nime onwe ha, ọ sịrị ha, Gịnị mere unu ji na-eche echiche ndị a nime obi unu? Gịnị bụ ihe dị mfe karịa, ịgwa onye ahụ akụkụ ahụ kpọnwụrụ akpọnwụ, A gbagharala gị mmehie gị niile, ka ọ bụ ịsị, Bilie ma bulie ute gị ma na-agagharị? Ka unu mara na Nwa nke mmadụ nwere ikike ịgbaghara mmehie nelu ụwa, ọ na-agwa onye ahụ kpọnwụrụ akpọnwụ, Agwa m gị, bilie, bulie ihe mgbakwasị ụkwụ gị, ma laa nụlọ gị. Ọ biliri ngwa ngwa, ma buru akwa ya pụọ nihu mmadụ niile, nke mere ka ha niile nwee mmasị ma too Chineke na-ekwu, Anyị ahụtụbeghị otu a mgbe ọ bụla. Ọ pụkwara ọzọ nakụkụ osimiri ahụ, igwe mmadụ niile bịakwutere ya, ọ kụziiri ha ihe. Ma mgbe ọ na-agafe, ọ hụrụ Levi nwa Alphaeus ka ọ nọ ọdụ nụlọ ọrụ ụtụ isi, ọ sịrị ya, Soro m. Mgbe o biliri, o soro ya. O mere na mgbe ọ dinara ala nụlọ ya, ọtụtụ ndị ọnụ ụtụ isi na ndị mmehie so Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya dinara ala rie nri, nihi na ha dị ọtụtụ, ha sokwaara ya. Ndị ode akwụkwọ na ndị Farisii hụrụ ya ka ọ na-eso ndị ọnụ ụtụ na ndị mmehie eri nri, ha jụrụ ndị na-eso ụzọ ya sị, Gịnị mere o ji eso ndị ọnụ ụtụ na ndị mmehie eri nri na aṅụ ihe ọṅụṅụ? Mgbe Jisọs nụrụ nke a, ọ gwara ha, Ọ bụghị ndị siri ike ka ha chọrọ dọkịta, kama ndị na-arịa ọrịa. Abịaghị m ịkpọ ndị ezi omume, kama ịkpọ ndị mmehie ka ha chegharịa. Na ndị na-eso ụzọ Jọn na ndị nke ndị Farisii nọ na-ebu ọnụ. Ha bịakwutere ya sị ya, Gịnị mere ndị na-eso ụzọ Jọn na ndị nke ndị Farisii ji ebu ọnụ, ma ndị na-eso ụzọ gị adịghị ebu ọnụ? Jisọs gwara ha, Ụmụ ụlọ agbamakwụkwọ ọ nwere ike ibu ọnụ mgbe onye na-alụ nwanyị ọhụrụ nọ ha? Ogologo oge ha nwere onye na-alụ nwanyị ọhụrụ nọnyere ha, ha enweghị ike ibu ọnụ. Ụbọchị ga-abịa mgbe a ga-ewepu onye na-alụ nwanyị ọhụrụ netiti ha, mgbe ahụ, ha ga-ebu ọnụ nụbọchị ndị ahụ. Ọ dịghị onye na-adụnye ihe mgbochi akwa a na-akwọghị akwọ nelu uwe ochie, ọ bụrụ na ọ bụghị otu a, ihe ọjụjụ ya, bụ nke ọhụrụ ahụ, na-esi nuwe ochie ahụ pụọ, ọdọwa ka njọ na-apụtakwa. Ọ dịghị onye na-atụba mmanya ọhụrụ nime akpa mmanya ochie, ọ bụrụ na ọ bụghị otu a, mmanya ọhụrụ ahụ ga-agbawa akpa mmanya ndị ahụ, mmanya ahụ ga-awụpụ ma akpa mmanya ndị ahụ ga-ala niyi, kama a ga-etinye mmanya ọhụrụ nime akpa mmanya ọhụrụ. O wee mee ka ọ gafee nụbọchị izuike site nubi ọka, ndị na-eso ụzọ ya malitere ime ụzọ na-adọpụta mkpụrụ ọka. Na ndị Pharisii nọ na-asị ya, Lee ihe ha na-eme nụbọchị izuike nke na-adịghị iwu. Ma ya onwe ya gwara ha, Ọ dịghị mgbe unu gụrụ ihe Devid mere mgbe mkpa nwere ya, mgbe agụụ gụkwara ya onwe ya na ndị so ya? Otu o si banye nụlọ Chineke noge Abiathar bụ onyeisi nchụàjà, rie ogbe achịcha e chere nihu Chineke, nke iwu na-ekweghị ka e rie ma ọ bụghị naanị ndị nchụàjà, ma nyekwa ndị so ya? Ọ gwara ha, E mere ụbọchị izuike nihi mmadụ, ọ bụghị mmadụ nihi ụbọchị izuike. Ya mere, Nwa nke mmadụ bụ Onyenwe ụbọchị izuike. ### 3 Ọ banyere ọzọ nime ọgbakọ ahụ, ebe nwoke nwere aka kpọnwụrụ akpọnwụ nọ. Na ha nọ na-ekiri ya ma ọ bụrụ na nụbọchị izuike ọ ga-agwọ ya, ka ha nwee ike ibo ya ebubo. Ọ sịrị nwoke ahụ nwere aka kpọnwụrụ akpọnwụ, Bilie guzo netiti. Ọ sịrị ha, ọ bụ ihe iwu kwadoro nụbọchị izuike ime ihe ọma ka ọ bụ ime ihe ọjọọ? Ịzọpụta mkpụrụobi ka ọ bụ igbu ya? Ma ha gbara nkịtị. Mgbe o legharịrị anya gburugburu ha na iwe, na-ewute ya nihi mkpọnwụ obi ha, ọ gwara nwoke ahụ, Setịpụ aka gị. O wee setịpụ ya, e weghachikwara aka ya ahụ ike dị ka nke ọzọ. Mgbe ndị Farisii pụrụ, ha na ndị Herod mere ngwa ngwa mkpọrọ megide ya ka ha bibie ya. Jisọs na ndị na-eso ụzọ ya wepụrụ onwe ha gawa nakụkụ osimiri, ma igwe mmadụ dị ukwuu si Galili soro ya. Site na Judea, site na Jerusalem, site na Idumea, site nofe Jordan, na ndi si Taya na Saidon, igwe ndi mmadu ukwuu, mgbe ha nuru ihe niile o mere, biara kwute ya. Ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya ka ụgbọ mmiri nta chere ya nihi igwe mmadụ, ka ha ghara ịkpagbu ya. Nihi na ọ gwọrọ ọtụtụ mmadụ, nke mere na ndị niile nwere ọrịa na-adakwasị ya ka ha nwee ike imetụ ya aka. Mmụọ ndị rụrụ arụ ahụ, mgbe ha hụrụ ya, ha na-ada nala nihu ya ma na-eti mkpu na-ekwu, Gị bụ Ọkpara Chineke. Ọ baara ha mba nke ukwuu ka ha ghara ime ka ọ pụta ìhè. Ma ọ rigooro nugwu ahụ, ma ọ kpọrọ ndị ọ chọrọ nonwe ya, ma ha gakwuuru ya. O mere mmadụ iri na abụọ ka ha soro ya nọọ, nakwa ka o nwee ike iziga ha ikwusa oziọma. na inwe ikike ịgwọ ọrịa ndị ahụ na ịchụpụ mmụọ ọjọọ ndị ahụ, O wee tinye aha Pita nye Saimọn, na Jemis nwa Zebedi na Jọn nwanne Jemis, o nyekwara ha aha Boanerges, nke pụtara ụmụ égbè eluigwe, na Andrew na Philip na Bartholomew na Matthew na Thomas na James nwa Alphaeus na Thaddaeus na Simon onye Kenan na Juda Iskariot, onye nyefekwara ya naka. Ma ha bịara nụlọ, igwe mmadụ gbakọtara ọzọ, nke mere na ha enweghị ike iri ọbụladị achịcha. Mgbe ndị si nebe ọ nọ nụrụ ihe, ha pụrụ ịga ijide ya, nihi na ha nọ na-ekwu na ọ nọ nọnọdụ iju anya. Ma ndị ode akwụkwọ ndị si Jerusalem rịdata nọ na-ekwu na o nwere Beelzebul, nakwa na ọ bụ site nonye isi nke ndị mmụọ ọjọọ ka ọ na-achụpụ ndị mmụọ ọjọọ. Na mgbe o kpọrọ ha, ọ nọ na-agwa ha nilu, Kedu ka Setan ga-esi nwee ike ịchụpụ Setan? Na ọ bụrụ na alaeze ekewaa nime onwe ya, alaeze ahụ enweghị ike iguzo. Ọ bụrụkwa na e kee ụlọ megide onwe ya, ụlọ ahụ agaghị enwe ike iguzo. Na ọ bụrụ na Ekwensu ebiliela megide onwe ya, e kewakwaa ya, ọ gaghị enwe ike iguzo, kama ọ nwere ọgwụgwụ. Ọ dịghị onye nwere ike ịkwakọrọ ngwongwo nke onye siri ike mgbe ọ banyere nụlọ ya, ọ gwụla ma ọ bụrụ na o buru ụzọ kee onye siri ike ahụ, mgbe ahụ, ọ ga-akwakọrọ ụlọ ya. Nezie, ana m agwa ụnụ na a ga-agbaghara ụmụ mmadụ mmehie niile na nkwulu niile, ọ bụladị ole ha kwuluru, Onye ọ bụla nke ga-ekwulu okwu megide Mmụọ Nsọ agaghị enweta mgbaghara ruo mgbe ebighị ebi, kama ọ bụ onye ikpe mara nke ikpe ọmụma ebighị ebi. Nihi na ha na-ekwu, O nwere mmụọ rụrụ arụ. Ya mere, nne ya na ụmụnne ya ndị nwoke bịara, ha guzoro nèzí zigara ya ozi na-akpọ ya. Ma ọ nọdụrụ ala, igwe mmadụ gbara ya gburugburu, ha sịrị ya, Lee, nne gị na ụmụnne gị nwoke nọ nèzí na-achọ gị. Ma ọ zara ha sị, Onye bụ nne m ma ọ bụ ụmụnne m ndị nwoke? Mgbe o legharịrị anya gburugburu ndị nọdụrụ ala gbaa ya gburugburu, ọ sịrị, Lee nne m na ụmụnne m ndị nwoke, Nihi na onye ọ bụla mere uche Chineke, onye ahụ bụ nwanne m nwoke, na nwanne m nwanyị, na nne m. ### 4 Ma ọzọ, ọ malitere ikuzi nakụkụ osimiri ahụ, ma e mere ka igwe mmadụ dị ukwuu zukọta nebe ọ nọ, nke mere na ọ banyere nime ụgbọ mmiri ahụ nọdụ ala nosimiri ahụ, ma igwe mmadụ niile ahụ nọ nakụkụ osimiri ahụ nelu ala. Ọ nọ na-akụziri ha ọtụtụ ihe nilu, ma ọ nọ na-agwa ha nozizi ya, Nụrụ. Lee, onye na-akụ mkpụrụ pụrụ ịkụ mkpụrụ. Ọ dịkwa mgbe ọ na-agha mkpụrụ, ụfọdụ dara nelu ụzọ, nnụnụ bịara richapụ ya. Na nke ọzọ dara nelu ala nkume, ebe ọ nweghị ala dị ukwuu, ọ puputara ozugbo nihi na ọ nweghị omimi ala, Mana mgbe anyanwụ wara, a hụrụ ya nọkụ, na nihi na o nweghị mgbọrọgwụ, ọ kpọnwụrụ. Na nke ọzọ dara nime ogwu, ogwu ndị ahụ rigoro elu kpagbuo ya, ọ mịghị mkpụrụ ọ bụla. Ma nke ọzọ dara nala ọma, o wepụtara mkpụrụ nke na-eto eto ma na-amụba, o mịrị mkpụrụ iri atọ, iri isii na otu narị. Ọ sịkwara ha, Onye nwere ntị ịnụ ihe, ka ọ nụ. Mgbe ọ nọọrọ naanị ya, ndị gbara ya gburugburu na ndị ozi iri na abụọ ahụ jụrụ ya banyere ilu ahụ. Na ọ nọ na-agwa ha, Unu enyela ịmata ihe omimi nke alaeze Chineke, ma ndị nọ nèzí, na ilu ka ihe niile na-aghọ, Ka nke mere na ile-anya, ha na-ele anya ma ha adịghị ahụ anya, na ile-ntị, ha na-anụ ihe ma ha adịghị aghọta, ka ọ ghara ịbụ na ha ga-atụgharị ma a gbaghara ha mmehie ha niile. Ọ sịrị ha, Ọ bụrụ na unu amaghị ilu a, kedụ ka unu ga-esi ghọta ilu ndị ọzọ niile? Onye na-akụ mkpụrụ okwu na-akụ mkpụrụ. Ndị a bụ ndị dị nakụkụ ụzọ ebe a na-akụ okwu, mgbe ha nụrụ ya, ekwensu na-abịa ozugbo wepụ okwu ahụ nke a kụnyere nobi ha. Na ndị a notu aka ahụ bụ ndị a na-akụ mkpụrụ nebe nkume, ndị mgbe ha nụrụ okwu ahụ, ozugbo ha ji ọṅụ nara ya, Ha enweghị mgbọrọgwụ nime onwe ha, kama ha bụ ndị nwa oge. Mgbe mkpagbu ma ọ bụ mmegbu si nihi okwu ahụ bịa, ha na-asọ ngọngọ ozugbo. Ma ndị a bụ ndị a kụrụ nime ogwu, bụ ndị na-anụ okwu ahụ, Ma nchegbu nke oge a na aghụghọ nke akụ na ụba na ọchịchọ banyere ihe ndị ọzọ na-abanye na-akpagbu okwu ahụ, ọ na-aghọkwa ihe na-enweghị mkpụrụ. Ndị a bụ ndị a kụrụ nala ọma, bụ ndị na-anụ okwu ma na-anabata ya, ma na-amị mkpụrụ—iri atọ, iri isii, na otu narị. Ma ọ nọ na-agwa ha, Ọ bụghị na oriọna na-abịa ka e wee tinye ya nokpuru nkata ma ọ bụ nokpuru akwa? Ọ bụghị ka e wee tinye ya nelu ihe ịdọba oriọna? Nihi na ọ dịghị ihe zoro ezo nke a na-agaghị ekpughe, ọ dịghịkwa ihe e zoro ezo ma ọ bụghị ka e mee ka ọ pụta ìhè. Ọ bụrụ na mmadụ nwere ntị ịnụ ihe, ka o nụrụ ya. Ma ọ gwara ha, Leenụ ihe unu na-anụ. Nọtụtụ unu ji atụ, a ga-atụrụ unu, a ga-agbakwunyere unu ndị na-anụ. Onye ọ bụla nwere, a ga-enye ya, ma onye na-enweghị, ọ bụladị ihe o nwere ka a ga-anapụ ya. Ma ọ nọ na-ekwu, otu a ka alaeze nke Chineke dị, dịka nwoke ga-agha mkpụrụ nelu ala, Na ọ na-ehi ụra ma bilie nabalị na nehihie, mkpụrụ ahụ na-epupụta ma na-eto dịka ọ na-amaghị ya onwe ya. Nonwe ya, ala ahụ na-amị mkpụrụ: mbụ ahịhịa, mgbe ahụ isi ọka, mgbe ahụ ọka zuru ezu nime isi ọka ahụ. Mgbe mkpụrụ osisi chara, ọ na-eziga mma ọghọ ihe ozugbo, nihi na oge owuwe ihe ubi eruola. Ma ọ sịrị, Kedụ ka anyị ga-esi tụnyere alaeze nke Chineke? Ọ bụ nilu ọlọ ka anyị ga-eji tụnyere ya? dị ka otu mkpụrụ mọstad, nke mgbe a kụrụ ya nala, bụ nke kacha nta nime mkpụrụ osisi niile dị nala, Na mgbe a kụrụ ya, ọ na-arịgo ma ghọọ ihe karịrị akwụkwọ nri niile, ma mee alaka ndị buru ibu, nke mere na nnụnụ nke eluigwe nwere ike ibi nokpuru ndo ya. Ma ọ bụ site nilu dị iche iche dị ọtụtụ ka ọ na-agwa ha okwu ahụ, dị ka ha nwere ike ịnụ ya. Ma ọ bụghị site nilu ka ọ na-agwa ha okwu, ma mgbe ya na ndị na-eso ụzọ ya nọ naanị ha, ọ na-akọwara ha ihe niile. Mgbe anyasị gasịrị nụbọchị ahụ, ọ sịrị ha, Ka anyị gafee nofe nke ọzọ. Na mgbe ha hapụrụ igwe mmadụ ahụ, ha kpọọrọ ya dịka ọ nọ nụgbọ mmiri ahụ, ụgbọ mmiri ndị ọzọ sokwa ya. Oke ifufe dị ukwuu malitere, ebili mmiri nọ na-akụ nime ụgbọ mmiri ahụ, nke mere na ụgbọ mmiri ahụ amalitela imiju mmiri. Ọ bụ ya nonwe ya nọ nazụ ụgbọ mmiri nelu ohiri isi na-ehi ụra, ha kpọtere ya sị ya, Onye nkuzi, ọ naghị emetụta gị na anyị na-ala niyi? Mgbe e tetara ya, ọ baara ifufe mba ma gwa osimiri okwu sị, Dajụọ, kwụsị. Ifufe ahụ kwụsịrị, ọ ghọkwara oke jụụ. Ọ sịrị ha, Gịnị mere unu ji bụrụ ndị ụjọ na-atụ otu a? Kedu ihe mere unu enweghị okwukwe? Ha tụrụ oke egwu ma na-ajụrịta ibe ha, sị, Onye bụ nwoke a, na ọ bụladị ifufe na osimiri na-erube ya isi? ### 5 Ma ha bịara nofe osimiri ahụ nala ndị Gergesenes. Mgbe ọ si nụgbọ mmiri ahụ pụta, ozugbo otu nwoke nọ nime mmụọ rụrụ arụ si nili ndị ahụ zutere ya. Onye nke nwere ebe obibi ya nili, na ọ dịghịkwa onye nwere ike iji ụdọ kee ya, Nihi na a na-ekechi ya ụkwụ igwe na ịgbụ igwe ọtụtụ mgbe, ma ọ na-adọwapụ ịgbụ igwe ndị ahụ site nike ya, na-etijikwa ụkwụ igwe ndị ahụ, ọ dịghịkwa onye nwere ike ịmegbu ya, Na site noge niile nke abalị na ehihie, nili ndị ahụ na nugwu ndị ahụ, ọ nọ na-eti mkpu ma na-eji nkume na-emerụ onwe ya ahụ. Mgbe ọ hụrụ Jizọs site nebe dị anya, ọ gbara ọsọ bịa kpọọ isiala nye ya. Na o tiri mkpu nolu dara ụda ike wee sị, Gịnị ka m na gị nwere jikọọ, Jizọs, Ọkpara Chineke Onye kachasị ihe niile elu? Ana m eji Chineke aṅụ gị iyi, biko atamat m ahụhụ. Ọ gwara ya okwu maka na ọ sịrị, Pụọ, mmụọ rụrụ arụ, site nime nwoke a. Ọ jụrụ ya, Gịnị bụ aha gị? Ọ zara sị, Lijiọn bụ aha m, nihi na anyị dị ọtụtụ. Ma ọ rịọrọ ya nke ukwuu ka ọ ghara izipụ ha nèzí obodo ahụ. Ọ bụ ma nebe ahụ, ìgwè ezì ukwu nọ na-ata nri nakụkụ ugwu ahụ. Na mmụọ ọjọọ niile rịọrọ ya sị, Ziga anyị nime ezi, ka anyị nwee ike ịbanye nime ha. Jizọs nyere ha ikike ozugbo. Mmụọ ndị na-adịghị ọcha ahụ pụtara ma banye nime ezi ndị ahụ, igwe ezi ahụ gbapụrụ site nelu ugwu daa nime osimiri, ha dị ihe dị ka puku abụọ, ha nọkwa na-eri mmiri nime osimiri ahụ. Ndị na-azụ ezì ahụ gbapụrụ ọsọ ma kọọrọ ya nime obodo na nime ubi, ha wee pụta ịhụ ihe merenụ. Ha bịakwutere Jizọs, hụ onye ahụ mmụọ ọjọọ na-enwere nke nọ ọdụ, nke e yikwasịrị uwe, nke nwekwara uche zuru oke, bụ onye nwere legion ahụ, ha tụrụ egwu. Ndị hụrụ ya kọọrọ ha otu o siri mee nwoke ahụ mmụọ ọjọọ na-esogbu na banyere ezi ndị ahụ. Na ha malitere ịrịọ ya ka ọ pụọ site noke ala ha. Mgbe ọ na-abanye nụgbọ mmiri, nwoke ahụ ekwensu bi nime ya rịọrọ ya ka ya soro ya. Ma ọ hapụghị ya, kama ọ sịrị ya, Laa nụlọ gị jekwuru ndị gị ma gwa ha ihe niile Onyenwe anyị meere gị na etu o si mere gị ebere. Ọ gara wee malite ikwusa na Dekapọlis ihe niile Jizọs meere ya, mmadụ niile nwekwara ịtụnanya. Ma mgbe Jizọs gafechara nụgbọ mmiri ọzọ gaa nofe nke ọzọ, igwe mmadụ buru ibu gbakọtara nebe ọ nọ, ọ nọkwa nakụkụ osimiri. Otu nime ndị ọchịchị ọgbakọ, onye aha ya bụ Jaịrọs, bịara, mgbe ọ hụrụ ya, ọ dara nụkwụ ya Ọ rịọrọ ya ọtụtụ mgbe, na-ekwu na nwa ya nwanyị nta nọ nọnọdụ ọjọọ nke ukwuu, ka ọ bịa tinye ya aka nisi, ka e wee zọpụta ya ma ọ ga-adị ndụ. Ọ sooro ya gawa, igwe mmadụ buru ibu sokwara ya, ha nọkwa na-akpagide ya. Ma nwanyị otu onye nọ na ọgbara ọbara afọ iri na abụọ, ma ọ tara ahụhụ ọtụtụ site naka ọtụtụ ndị dọkịta ma mefuo ihe niile nke ya, ma ọ nwetaghị enyemaka ọ bụla, kama ọ bịara nọnọdụ ka njọ, Mgbe ọ nụrụ banyere Jizọs, ọ bịara nime igwe mmadụ nazụ metụrụ uwe ya. O kwuru nime onwe ya na, Ọ bụrụ na m metụ ọbụladị uwe ya aka, a ga-azọpụta m. Na ozugbo, isi iyi ọbara ya takọrọ, ọ makwaara nahụ ya na ọ gwọọla site na ọrịa ahụ. Na ngwa ngwa, Jisọs nwere ịmata nime onwe ya na ike si naka ya apụta, o tụgharịrị nime igwe mmadụ wee sị, Onye metụrụ uwe m? Na ndị na-eso ụzọ ya nọ na-asị ya, Ị na-ahụ ìgwè mmadụ na-akpagbu gị, ma ị na-asị, Onye metụrụ m aka? Na ọ nọ na-elegharị anya ịhụ nwanyị ahụ mere nke a. Nwanyị ahụ, na-atụ ụjọ na na-ama jijiji, ebe ọ maara ihe merenụ ya, bịara daa nihu ya ma gwara ya eziokwu niile. Ọ sịrị ya, Nwa m nwanyị, okwukwe gị azọpụtala gị, gaa nudo, ma nọrọ nahụ ike site na ọrịa gị. Mgbe ọ ka nọ na-ekwu okwu, ha si nụlọ onye isi ọgbakọ bịa na-ekwu sị, Nwa gị nwanyị anwụọla, gịnị mere i ji ka na-enye onye nkuzi nsogbu? Ma Jizọs nụrụ okwu ahụ a na-ekwu ozugbo, ọ gwara onye isi ụlọ nzukọ ahụ, Atụla egwu, naanị kwere. Ma o kwenyeghị ka onye ọ bụla soro ya, ma e wezụga Pita na Jemis na Jọn nwanne Jemis. Ọ bịara nụlọ onye isi ọgbakọ, hụ ọgbaaghara, ndị na-ebe akwa na ndị na-akwa ụwa nke ukwuu, Mgbe ọ banyere, ọ sịrị ha, Gịnị mere unu ji enwe nsogbu ma na-ebe akwa? Nwatakịrị ahụ anwụbeghị, kama ọ na-ehi ụra. Ha wee chịa ya ọchị. Ma mgbe ọ chụpụrụ mmadụ niile, ọ kpọọrọ nna nwata ahụ na nne ya na ndị so ya, wee banye nebe nwata ahụ nọ dina. Na o jidere aka nwata ahụ wee sị ya, Talitha, koumi, nke pụtara mgbe a tụgharịrị ya asụsụ, Nwa agbọghọ, agwa m gị, bilie. Na ozugbo, nwa agbọghọ ahụ biliri ọtọ ma malite ije ije, nihi na ọ gbara afọ iri na abụọ. Ha jupụtakwara noke iju anya. Na o nyere ha iwu nke ukwuu ka onye ọ bụla ghara ịma nke a, ma o kwukwara ka e nye ya nri iri. ### 6 Ọ siri ebe ahụ pụọ bịa nobodo nna ya, ndị na-eso ụzọ ya sokwa ya. Mgbe ụbọchị izuike gasịrị, ọ malitere izi ihe nime nzukọ, ọtụtụ ndị nụrụ ihe nwere nnukwu ihe ijuanya na-ekwu, Site ebee ka nke a si nweta ihe ndị a? Gịnị bụ amamihe nke e nyere ya, na ike ndị dị otú ahụ na-eme site naka ya? Ọ bụghị nke a bụ onye ọrụ aka, nwa nwoke Meri, nwanne nwoke Jemis na Joses na Juda na Saimọn? Ọ bụghị ụmụnne ya ndị nwanyị nọ ebe a netiti anyị? Ha wekwara iwe nebe ọ nọ. Jizọs gwara ha sị na ọ dịghị onye amụma a na-akpọrọ ihe nanya ma e wezụga nobodo nna ya, netiti ndị ikwu ya, na nụlọ ya. Na o nweghị ike ime ihe ọ bụla dị ike nebe ahụ, ma ọ bụghị na o tinyere aka nahụ mmadụ ole na ole na-arịa ọrịa ma gwọọ ha. Ọ tụrụ ya nanya nihi ekweghị kwere ha. Ọ gara gburugburu obodo nta ndị ahụ na-akụzi ihe. Ma ọ kpọrọ ndị iri na abụọ ahụ, malite iziga ha abụọ abụọ, ma o nyere ha ikike nke mmụọ ndị na-adịghị ọcha, Na o nyere ha iwu ka ha ghara iburu ihe ọ bụla nụzọ, ma ọ bụghị mkpanaka naanị—ọ bụghị akpa, ọ bụghị achịcha, ọ bụghị ọla nime eriri ukwu. mana ka e yiri akpụkpọ ụkwụ sandal, ma ha ekwesịghị iyi uwe mwụda abụọ. Ọ nọ na-agwa ha, ebe ọ bụla unu batara nụlọ, nọdụnụ ebe ahụ ruo mgbe unu ga-apụ nebe ahụ, Na ndị niile ọ bụrụ na ha agaghị anabata unu maọbụ nụ okwu unu, mgbe unu na-apụ site nebe ahụ, kwanaa uzuzu nke dị nokpuru ụkwụ unu ka ọ bụrụ ihe akaebe megide ha. Nezie, ana m agwa unu, ọ ga-adị mfe nye Sodom na Gomorra nụbọchị ikpe karịa obodo ahụ. Ma mgbe ha pụrụ, ha nọ na-ekwusa ka ha kwesị chegharịa. Ha chụpụrụ ọtụtụ mmụọ ọjọọ, tee ọtụtụ ndị ọrịa mmanụ ma gwọọ ha. Eze Herọd nụrụ, nihi na aha ya pụtara ihe doro anya, ọ nọkwa na-ekwu na Jọn onye na-eme baptizim e si nọnwụ kpọlite, ya mere ike ndị ahụ na-arụ ọrụ nime ya. Ndị ọzọ nọ na-ekwu na ọ bụ Ịlaịja, ma ndị ọzọ nọ na-ekwu na ọ bụ onye amụma dị ka otu nime ndị amụma. Mgbe Herod nụrụ, o kwuru, John onye m gburu isi, ọ bụ ya, o si nọnwụ bilie. Nonwe ya, nihi na Herod zitere ndị jidere John ma kee ya agbụ nụlọ mkpọrọ nihi Herodias bụ nwunye nke Philip nwanne ya, maka na ọ lụrụ ya. Nihi na Jọn gwara Herọd sị na o kwesịghị ekwe gị inwe nwunye nwanne gị nwoke. Ma Herodias nọ na-eji iwe megide ya, ọ chọkwara igbu ya, ma o nweghị ike, Nihi na Herod na-atụ egwu John, ebe ọ maara na ọ bụ nwoke ezi omume na onye nsọ, ọ na-echebe ya, mgbe ọ nụrụ okwu ya, ọ na-eme ọtụtụ ihe, ọ na-anụkwa okwu ya nobi ụtọ. Mgbe ụbọchị kwesịrị ekwesị bịara, Herod mere oriri abalị nụbọchị ọmụmụ ya maka ndị ukwu ya na ndị ọchịagha puku na ndị ndu nke Galili. Mgbe nwa nwanyị ya bụ nwa Herodias batara ma gbaa egwu nke masịrị Herod na ndị so ya nọdụ na-eri nri, eze gwara nwa agbọghọ ahụ sị, Rịọ m ihe ọ bụla ị chọrọ, aga m enyekwa gị ya. Na o ṅụrụ iyi nke a na ihe ọ bụla ị ga-arịọ m ka m nye gị, ruo ọkara nke ala eze m. O wee pụọ sị nne ya, Gịnị ka m ga-arịọ? O wee sị, Isi Jọn onye na-eme baptizim. Na ọ banyere ozugbo noke ọsọ gakwuru eze ahụ, ọ rịọrọ ya sị, Achọrọ m ka i nye m ugbu a nelu efere, isi Jọn onye na-eme baptizim. Ma eze ahụ nwere nnọọ mwute, nihi iyi ndị ahụ na ndị ọbịa ya, ọ chọghị ịjụ ya. Na ngwa ngwa, eze zigara onye na-egbu mmadụ ma nye iwu ka e weta isi ya. Onye ahụ gara gbupụ isi ya nụlọ mkpọrọ, weta isi ya nelu efere ma nye ya nwa agbọghọ ahụ, nwa agbọghọ ahụ wee nye ya nne ya. Mgbe ndị na-eso ụzọ ya nụrụ, ha bịara buru ozu ya, ma dọba ya nili. Ndị ozi ahụ zukọtara gakwuru Jisọs, ha kọọrọ ya ihe niile ha mere na ihe niile ha kuziri. Ọ gwara ha, Bịanụ unu onwe unu naanị unu banye nebe ọzara, zukwanụ ike ntakịrị, nihi na ndị na-abịa na ndị na-ala bụ ọtụtụ, ha enweghịkwa oge ọbụladị iri nri. Na ha gara nebe ọzara nime ụgbọ mmiri naanị ha. Ha hụrụ ha ka ha na-aga, ọtụtụ matara ha, ha si nobodo niile jiri ụkwụ gbaga ebe ahụ, bururu ha ụzọ ma zukọta ya. Ma mgbe Jizọs pụtara, ọ hụrụ ìgwè mmadụ dị ukwuu ma nwee ọmịiko nebe ha nọ, nihi na ha dị ka atụrụ ndị na-enweghị onye ọzụzụ atụrụ, ya mere ọ malitere izi ha ọtụtụ ihe. Mgbe oge dị ukwuu agafeela, ndị na-eso ụzọ ya bịakwutere ya sị ya, Ebe a bụ ebe tọgbọrọ nefu, oge adịkwaala nke ukwuu, Zilaga ha, ka ha gaa nubi na obodo nta ndị gbara gburugburu zụtara onwe ha achịcha, nihi na ha enweghị ihe ha ga-eri. Ma ọ zara sị ha, Nyenụ ha unu onwe unu ihe oriri. Ha sịrị ya, Anyị ga-aga zụta achịcha ji narị denarii abụọ ma nye ha ka ha rie? Ma ọ sịrị ha, Ọgbọ achịcha ole ka unu nwere? Gaanụ ka unu hụ. Mgbe ha matara, ha sịrị, Ise, na azụ̀ abụọ. Na o nyere ha iwu ka ha mee ka ha niile dinaa ala notu notu dịka oriri na ọṅụṅụ nelu ahịhịa ndụ ndụ ahụ. Ha nọdụrụ ala nìgwè ìgwè, ụfọdụ narị, ụfọdụ iri ise. Na mgbe o weere ogbe achịcha ise na azụ̀ abụọ ahụ, lelie anya neluigwe gọzie ha, o tiwara ogbe achịcha ndị ahụ ma nye ndị na-eso ụzọ ya ka ha doo nihu ndị mmadụ, ma kekwaa azụ̀ abụọ ahụ nye mmadụ niile. Na ha niile riri ma nwee afọ ojuju. Ha welitere nkata iri na abụọ jupụtara niberibe, na nke sitere nazụ̀. Ndị nwoke puku ise riri ogbe achịcha ahụ. Na ozugbo, ọ manyere ndị na-eso ụzọ ya ibanye nime ụgbọ mmiri ka ha buru ụzọ gafee gaa Betisaida, ruo mgbe ya nonwe ya ga-ezilaga igwe mmadụ ahụ. Na mgbe o kwuchara ha nke ọma, ọ gara nugwu ikpe ekpere. Mgbe anyasị gasịrị, ụgbọ mmiri nọ netiti osimiri, ma ya onwe ya nọ naanị nala. Mgbe ọ hụrụ ha ka ha na-ata ahụhụ nịkwọ ụgbọ, nihi na ifufe na-emegide ha, nihe dịka nche nke anọ nke abalị, ọ bịakwutere ha na-eje ije nelu osimiri, ma ọ chọrọ ịgafe ha. Mana ndị hụrụ ya ka ọ na-aga ije nelu osimiri chere na ọ bụ mmụọ, ha wee tie mkpu, Nihi na ha niile hụrụ ya ma ụjọ tụrụ ha. Ozugbo ahụ, ọ gwara ha okwu sị ha, Nweenụ obi ike, ọ bụ m, atụla ụjọ. Na ọ banyere nụgbọ mmiri ahụ bịakwute ha, ifufe ahụ kwụsịrị, ha tụrụ nnọọ oke egwu nime onwe ha ma nwee oke ịtụnanya. Nihi na ha aghọtaghị ihe banyere achịcha ndị ahụ, kama obi ha siri ike. Mgbe ha gafechara, ha gara nala Genesaret ma kwụsị ụgbọ mmiri ha. Mgbe ha si nụgbọ mmiri pụta, ha matara ya ozugbo. Ha gbara gburugburu mpaghara ahụ niile gbara ya gburugburu, ma malite ibu ndị ahụ nọ nọnọdụ ọjọọ nelu ihe ndina ha, na-ebuga ha ebe ọ bụla ha nụrụ na ọ nọ. Nebe ọ bụla ọ na-abata nime obodo nta ma ọ bụ obodo ukwu ma ọ bụ ubi, nahịa ha na-edebe ndị ọrịa ma ha na-arịọ ya ka ọ bụrụgodị ọnụ uwe ya ha ga-emetụ, na ndị niile metụrụ ya, a napụtara ha. ### 7 Ma ndị Farisii na ụfọdụ nime ndị ode akwụkwọ si Jerusalem bịa zukọtara nebe ọ nọ, Na mgbe ha hụrụ ụfọdụ nke ndị na-eso ụzọ ya ka ha ji aka nkịtị, nke a bụ aka asachaghi, na-eri ogbe achịcha, ha katara ha. Nihi na ndị Farisii na ndị Juu niile, ọ bụrụ na ha ejighị aka ọkpọ saa aka ha, ha adịghị eri nri, na-ejide omenala nke ndị okenye. Na site nahịa, ọ bụrụ na ha asachaghị onwe ha, ha adịghị eri nri, ọtụtụ ihe ndị ọzọ dịkwa nke ha natara ka ha na-edobe, ịsacha iko na ite na ngwa ọla na akwa ndina Mgbe ahụ, ndị Farisi na ndị ode akwụkwọ jụrụ ya, Gịnị mere ndị na-eso ụzọ gị adịghị eje ije dịka omenala nke ndị okenye, kama ji aka ha na-asachaghi asacha na-eri achịcha? Ma ya azara sị ha na Aịzaya buru amụma nke ọma banyere unu ndị ihu abụọ, dị ka e dere ya, Ndị a ji egbugbere ọnụ ha na-asọpụrụ m, ma obi ha dị anya site nebe m nọ, Nefu ka ha na-efe m, na-akụzi akụzi iwu ndị mmadụ. Ọ bụ na unu ahapụla iwu nke Chineke, unu na-ejide omenala nke ndị mmadụ, ịsacha nke ite na iko, na ihe ndị ọzọ yiri nke a dị ọtụtụ unu na-eme. Ọ sịrị ha, Unu na-akagbu iwu Chineke nke ọma ka unu wee debe omenala unu. Moses maka kwuru, Sọpụrụ nna gị na nne gị, na onye na-ekwu okwu ọjọọ megide nna ya ma ọ bụ nne ya, ka ọ nwụọ site nọnwụ. Unu ma unu na-ekwu, Ọ bụrụ na mmadụ agwa nna ya ma ọ bụ nne ya, Korban (nke pụtara onyinye), ihe ọ bụla ị gaara esite na m nweta uru, Na unu adịghịzi ahapụ ya ime ihe ọ bụla maka nna ya ma ọ bụ nne ya, Unu na-eme ka okwu Chineke ghara ịdị ire site nomenala unu nke unu nyefere, na ọtụtụ ihe ndị yiri nke a unu na-eme. Ma mgbe o kpọchara ndị igwe mmadụ niile, ọ nọ na-agwa ha, Nụrụnụ m unu niile ma ghọtanụ. Ọ dịghị ihe ọ bụla si nèzí nke mmadụ na-abanye nime ya nke nwere ike imerụ ya, mana ihe ndị na-apụta bụ ihe ndị na-emerụ mmadụ. Na mgbe ọ si netiti igwe mmadụ banye nụlọ, ndị na-eso ụzọ ya jụrụ ya ajụjụ banyere ilu ahụ. Ọ sịrị ha, Otu a, unu onwe unu enwekwaghị nghọta? Unu aghọtaghị ugbu a na ihe niile si nèzí na-abata nime mmadụ enweghị ike imerụ ya? na ọ bụghị na ọ na-abanye nime obi ya, kama ọ na-abanye nime afọ, ma na-apụ nebe nsị, na-eme ka nri niile dị ọcha. Ọ sịrị na ihe si nime mmadụ na-apụta, nke ahụ na-emerụ mmadụ. Nime, nihi na site nobi ndị mmadụ ka echiche ọjọọ si apụta, ịkwa iko, ịgba akwụna, igbu ọchụ, Izu ohi, anyaukwu, ajọ omume niile, aghụghọ, ịkwa iko, anya ọjọọ, nkwulu, mpako, enweghị uche, Ihe ọjọọ ndị a niile si nime mmadụ apụta ma na-emerụ ya. Ma site nebe ahụ, o bilitere gawa nókè ala Tyre na Saịdọn. Mgbe ọ banyere nụlọ, ọ chọghị ka onye ọ bụla mara, ma o nweghị ike izo onwe ya. Nihi na nwanyị nụrụ banyere ya, onye nwa ya nwanyị nwere mmụọ rụrụ arụ, bịara daa nụkwụ ya. Nwanyị ahụ bụ onye Grik, onye Syrophoenician nagbụrụ, ọ rịọkwara ya ka ọ chụpụ mmụọ ọjọọ ahụ site nahụ nwa ya nwanyị. Ma Jizọs gwara ya, Hapụ ka ụmụaka buru ụzọ rijuo afọ, nihi na ọ dịghị mma iwere achịcha nke ụmụaka tụnye obere nkịta. Ọ zara ma sị ya, Ee, Onyenwe anyị, ọbụladị nkịta ndị nọ nokpuru tebụl na-eri iberibe nri ụmụaka. Ọ sịrị ya, Nihi okwu a, laa, mmụọ ọjọọ ahụ esitela nime nwa gị nwanyị pụọ. Na mgbe ọ gara nụlọ ya, ọ hụrụ nwa ahụ ka ọ dina nelu akwa, mmụọ ọjọọ ahụ apụọkwala. Ma ọzọ, mgbe ọ si nókè ala Taịa na Saịdọn pụta, ọ bịara nosimiri Galili site netiti ókè ala Dekapọlis. Na ha wetaara ya onye ntị chiri nke na-asụ okwu adịghị mma, ma ha rịọrọ ya ka o tinye ya aka nisi. Mgbe o kpọpụrụ ya notu akụkụ site nigwe mmadụ naanị ya, o tinyere mkpịsị aka ya nime ntị ya, gbụsaa ọnụ mmiri wee metụ ire ya aka, Ma mgbe o leliri anya elu neluigwe, ọ sụrụ ude ma sị ya, Efata, nke pụtara meghee. Na ozugbo, e meghere ntị ya, e tọpụkwara agbụ nke ire ya, ọ bidokwara ikwu okwu nke ọma. Ma o nyere ha iwu ka ha ghara ịgwa onye ọ bụla, mana dị ka o nyere ha iwu, ka ukwuu karịa ka ha na-ekwusa ya. Ha nwere nnọọ oke iju anya karịrị akarị, na-ekwu sị, O mere ihe niile nke ọma, ọ na-eme ka ndị ntị chiri nụ ihe, meekwa ka ndị ogbi kwuo okwu. ### 8 Nụbọchị ndị ahụ ọzọ, mgbe ọtụtụ igwe mmadụ nọ ma ha enweghị ihe ha ga-eri, Jizọs kpọrọ ndị na-eso ụzọ ya sị ha, Enwere m ọmịiko nahụ igwe mmadụ ahụ, nihi na ụbọchị atọ ugbu a ha anọnyerela m ma ha enweghị ihe ha ga-eri. Ma ọ bụrụ na m hapụ ha ka agụụ na-agụ ha ka ha laa nụlọ ha, ha ga-ada mba nụzọ, nihi na ụfọdụ nime ha si ebe dị anya bịa. Ndị na-eso ụzọ ya zara ya sị, Olee ebe mmadụ ga-esi nweta achịcha iji meju ndị a afọ nọzara a? Na ọ jụrụ ha, Ole ogbe achịcha unu nwere? Ha kwuru, Asaa. Ọ nyere ìgwè mmadụ iwu ka ha dinaa ala, mgbe o weere ogbe achịcha asaa ahụ, kelere ekele, gbajiri ha ma nye ndị na-eso ụzọ ya ka ha debe nihu ndị mmadụ, ha wee debe ha nihu ìgwè mmadụ ahụ. Ha nwekwara obere azụ ole na ole, mgbe ọ gọziri ha, o kwuru ka e debe ha nihu ndị mmadụ. Ha riri ma e mejukwara ha afọ, ha chịkọtara iberibe nke fọdụrụ nkata asaa. Ha bụ ihe dị ka puku mmadụ anọ, o wee zilaga ha. Na ọ banyere ozugbo nime ụgbọ mmiri ya na ndị na-eso ụzọ ya, ọ bịara nakụkụ Dalmanutha. Ndị Pharisee pụtara wee malite ịrụrịta ụka ya, na-achọ ihe ịrịba ama naka ya site neluigwe, na-anwa ya ọnwụnwa. Ma mgbe o sụrụ ude nime mmụọ ya, o kwuru, Gịnị mere ọgbọ a ji na-achọ ihe ịrịba ama? Nezie, ana m agwa unu, a gaghị enye ọgbọ a ihe ịrịba ama. Na hapụrụ ha, ọ banyere nụgbọ mmiri wee pụọ ọzọ. Ma ha chefuru iwere ogbe achịcha, ma ewezuga otu achịcha, ha enweghị ihe ọzọ nụgbọ mmiri ahụ. Ọ nọkwa na-adọ ha aka na ntị na-ekwu, Hụnụ, kpachapụnụ anya banyere ihe na-eko achịcha nke ndị Farisii na ihe na-eko achịcha nke Herọd. Ha nọ na-atụgharị uche netiti onwe ha na-asị na anyị enweghị ogbe achịcha. Na ịmata, Jisọs na-asị ha, Gịnị mere unu ji na-atụgharị uche nihi na unu enweghị ogbe achịcha? Unu aghọtaghị ka, ma unu aghọtaghị? Unu ka nwere obi kpọrọ nkụ unu? Unu nwere anya ma unu adịghị ahụ ụzọ, unu nwekwara ntị ma unu adịghị anụ ihe? Unu adịghịkwa echeta? Mgbe m gbajiri ogbe achịcha ise ahụ nye puku mmadụ ise, nkata ole nke jupụtara na iberibe ka unu welitere? Ha gwara ya, Iri na abụọ. Mgbe unu nyere ndị asaa nye ndị puku anọ, nkata ole jupụtara na iberibe ka unu tụtụlitere? Ha sịrị, Asaa. Ọ sị ha, Ọ bụ na unu aghọtaghị? Ọ bịara na Bethsaida. Ha kpọtaara ya onye kpuru ìsì ma rịọọ ya ka o metụ ya aka. Na o jidere aka onye kpuru ìsì ahụ, o dupụrụ ya nèzí obodo nta ahụ, gbụsara nanya ya, bikwasị aka ya na ya, ọ jụrụ ya ma ọ na-ahụ ihe ọ bụla. Mgbe o leliri anya elu, o kwuru, Ana m ahụ ndị mmadụ dị ka osisi na-eje ije. Mgbe ahụ, ọzọ o tinyere aka ya nelu anya ya ma mee ka o lelie anya elu, e weghachikwara ya, ma o lere anya nke ọma ihe niile. Na o zigara ya nụlọ ya na-ekwu, Abanyela nobodo nta ahụ, gwarakwala onye ọ bụla nobodo nta ahụ. Jisọs na ndị na-eso ụzọ ya pụrụ gaa nobodo nta niile nke Sizaria nke Filip, mgbe ha nọ nụzọ, ọ jụrụ ndị na-eso ụzọ ya sị ha, Onye ka ndị mmadụ na-ekwu na m bụ? Ma ha zara sị, John onye na-eme baptizim, ụfọdụ ndị ọzọ na-asị Elijah, ndị ọzọ na-asị otu onye nime ndị amụma. Na ya onwe ya sịrị ha, Ma unu, onye ka unu na-asị na m bụ? Pita zara sị ya, Gị bụ Kraịst. Ọ baara ha mba ka ha ghara ịgwa onye ọ bụla ihe banyere ya. Ma ọ malitere ikuzi ha na ọ dị mkpa ka Nwa nke Mmadụ hụ ọtụtụ ahụhụ, na a ga-ajụ ya site naka ndị okenye na ndị isi nchụaja na ndị ode akwụkwọ, na a ga-egbu ya, ma mgbe ụbọchị atọ gasịrị, o bilie. Na nkwupụta ìhè, ọ nọ na-ekwu okwu ahụ. Mgbe Pita kpọọrọ ya notu akụkụ, ọ bidoro ịba ya mba. Ma ọ tụgharịrị wee hụ ndị na-eso ụzọ ya, ọ barala Pita mba na-ekwu, Gaa nazụ m, ekwensu, nihi na ị naghị eche echiche Chineke, kama ị na-eche echiche ụmụ mmadụ. Mgbe ọ kpọchara ìgwè mmadụ ahụ ya na ndị na-eso ụzọ ya ọnụ, ọ sịrị ha, Onye ọbụla chọrọ iso m azụ, ka o jụ onwe ya ma buru obe ya, ma soro m. Nihi na onye ọ bụla nke chọrọ ịzọpụta mkpụrụobi ya ga-atụfu ya, ma onye ọ bụla nke tufuru mkpụrụobi nke onwe ya nihi m na nihi oziọma, onye ahụ ga-azọpụta ya. Gịnị ka ọ ga-abara mmadụ uru ma ọ bụrụ na o nweta ụwa niile dum, ma tufuo mkpụrụ obi ya? Ọ bụ gịnị ka mmadụ ga-enye ịzụta mkpụrụobi ya? Nihi na onye ọ bụla nke ihere ga-eme m na okwu m nọgbọ a nke na-akwa iko na nke mmehie, Nwa nke Mmadụ ga-emekwa ya ihere mgbe Ọ ga-abịa nebube nke Nna Ya na ndị ozi nsọ. ### 9 Ma ọ nọ na-agwa ha, Nezie, ana m agwa ụnụ na e nwere ụfọdụ nime ndị guzo ebe a, ndị na ha agaghị anwụ tupu ha ahụ alaeze Chineke ka ọ bịara nike. Ma mgbe ụbọchị isii gasịrị, Jizọs kpọọrọ Pita na Jemis na Jọn wee kpọrọ ha gaa nelu ugwu dị elu naanị ha, a gbanwekwara ụdịdị ya nihu ha, Na uwe ya ghọrọ nke na-egbuke egbuke, ọcha nke ukwuu dị ka snow, ụdị nke onye na-asa akwa nelu ụwa enweghị ike ime ka ọ dị ọcha otu a. Na ọ pụtara ihu nye ha Ịlaịja ya na Mosis, ha nọkwa na-akparịta ụka ya na Jizọs. Pita wee zaa sị Jizọs, Onye nkuzi, ọ dị mma na anyị nọ ebe a, ka anyị wuoro gị ụlọ ikwu atọ, otu nye gị, otu nye Mosis, na otu nye Ịlaịja. Ọ bụghị na ọ maara ihe ọ na-ekwu, nihi na ụjọ tụrụ ha. Ọ bụ na o mere igwe ojii na-ekpuchi ha, ọ bụ na olu si nigwe ojii bịa na-ekwu, Nke a bụ Ọkpara m, onye m hụrụ nanya, geenụ ya ntị. Na mberede, mgbe ha legharịrị anya gburugburu, ha ahụghịzi onye ọ bụla, kama ọ bụ naanị Jizọs ka ha na ya nọ. Mgbe ha na-arịda site nugwu ahụ, o nyere ha iwu ka ha ghara ịkọrọ onye ọ bụla ihe ha hụrụ, ruo mgbe Nwa nke Mmadụ ga-esi nọnwụ bilie. Ha jidere okwu ahụ, na-arụrịta ụka netiti onwe ha ihe ibilite nọnwụ pụtara. Na ha nọ na-ajụ ya ajụjụ na-asị, Gịnị mere ndị ode akwụkwọ ji na-ekwu na ọ dị mkpa ka Ịlaịja buru ụzọ bịa? Onye ahụ ma azaghachi sị ha, Elijah nezie bịara mbụ weghachite ihe niile, ma kedu ka e si dee ya banyere Nwa nke Mmadụ na ọ ga-ahụ ọtụtụ ahụhụ ma bụrụ onye a jụrụ ajụ? Mana m na-agwa unu na Elijah abịala, ha mekwara ya ihe niile ha chọrọ, dịka e dere ya banyere ya. Na mgbe ọ bịara na ndị na-eso ụzọ ya, ọ hụrụ igwe mmadụ dị ukwuu gbara ha gburugburu, na ndị ode akwụkwọ na-arụrịta ụka ha. Na ozugbo, mgbe ndi igwe mmadụ niile hụrụ ya, ha nwere oke iju anya, ha wee gbakwuru ya kelee ya. Na ọ jụrụ ndị ode akwụkwọ, Gịnị ka unu na-arụrịta ụka netiti onwe unu? Ma otu onye si nime igwe mmadụ zaa sị, Onye nkuzi, e wetara m nwa m nwoke bịakwute gị, onye nwere mmụọ ogbi. Na ebe ọ bụla ọ ga-ejide ya, ọ na-atụda ya, ọ na-agbọpụta ụfụfụ ma na-ata eze ya ikikere, ọ na-akpọnwụkwa, m gwara ndị na-eso ụzọ gị ka ha chụpụ ya, ma ha enweghị ike. Ma ọ zara ya sị, Ọ ọgbọ ekwesịghị ntụkwasị obi, ruo mgbe ole ka m ga-anọ netiti unu? Ruo mgbe ole ka m ga-anagide unu? Wetanụ ya nebe m nọ. Ha wee weta ya nebe ọ nọ. Na mgbe mmụọ ahụ hụrụ ya, o mere ka ahụ kpagharịa ya ozugbo, ọ dara nala na-atụgharị na-agbọpụta ụfụfụ nọnụ. Na ọ jụrụ nna ya, Ole oge ka ọ dị kemgbe ihe a bidoro ịdakwasị ya? Ma ọ sịrị, Site na nwata. Ọtụtụ mgbe, ọ tụbara ya nime ọkụ na nime mmiri ka o bibie ya, ma ọ bụrụ na i nwere ike ime ihe ọ bụla, biko nyere anyị aka site ninwe ọmịiko nahụ anyị. Ma Jizọs gwara ya sị, Ọ bụrụ na ị nwere ike ikwere, ihe niile ga-ekwe omume nye onye na-ekwere. Na ngwa ngwa, nna nwata ahụ tiri mkpu na anya mmiri sị, Ana m ekwere, Onyenwe anyị, nyere m aka nekweghị ekwe m. Mgbe Jizọs hụrụ na igwe mmadụ na-agbakọta ọnụ, ọ baara mmụọ rụrụ arụ ahụ mba na-asị ya, Gị mmụọ ogbi na ntị chiri, m na-enye gị iwu, si nime ya pụọ ma ị gaghị abatakwa nime ya ọzọ. Mgbe o tisịrị mkpu ma mee ya ọtụtụ ịma jijiji, o pụrụ, ọ ghọrọ dị ka onye nwụrụ anwụ, nke mere na ọtụtụ ndị kwuru na ọ nwụrụ anwụ. Ma Jizọs jidere ya naka ma welie ya, o wee bilie. Mgbe ọ banyere nụlọ, ndị na-eso ụzọ ya jụrụ ya naanị ha, Gịnị mere anyị enweghị ike ịchụpụ ya? Ma ọ sịrị ha, Ụdị a apụghị ịpụ site naka onye ọ bụla ma ọ bụghị site nekpere na ibuọnụ. Na mgbe ha si ebe ahụ pụọ, ha nọ na-agafe site na Galili, ma ọ chọghị ka onye ọ bụla mata. Ọ nọ na-akụzi ndị na-eso ụzọ ya, ọ sịrị ha na a ga-arara Nwa nke Mmadụ naka ndị mmadụ, ha ga-egbu ya, ma mgbe e gbuchara ya, ọ ga-ebili nụbọchị nke atọ. Ma ha amaghị okwu ahụ, ha tụkwara egwu ịjụ ya ajụjụ. Ma ọ bịara na Kapenawm, mgbe ọ nọ nụlọ ahụ, ọ jụrụ ha, Gịnị ka unu nọ na-atụle netiti onwe unu nụzọ? Ndị ahụ ma ha gbara nkịtị, nihi na ha ekwurịtala okwu netiti onwe ha nụzọ banyere onye bụ onye ka ukwuu. Mgbe ọ nọdụrụ ala, ọ kpọrọ ndị iri na abụọ ahụ ma gwara ha, Ọ bụrụ na onye ọ bụla chọrọ ịbụ onye mbụ, ọ ga-abụ onye ikpeazụ nime mmadụ niile nakwa ohu ha niile. Na o weere nwata guzobe ya netiti ha, makụọ ya sị ha, Onye ọ bụla ọ bụrụ na ọ nabatara otu nime ụmụaka ndị dị otú ahụ naha m, ọ bụ mụ ka ọ nabatara, na onye ọ bụla ọ bụrụ na ọ nabatara m, ọ bụghị naanị mụ ka ọ nabatara, kama ọ bụ onye zitere m. Jọn zara ya sị, Onye nkuzi, anyị hụrụ otu onye naha gị ka ọ na-achụpụ mmụọ ọjọọ, onye na-adịghị eso anyị, anyị gbochiri ya nihi na ọ naghị eso anyị. Ma Jisọs kwuru, Unu akwụsịla ya, nihi na ọ dịghị onye ga-eme ọrụ ike naha m ma nwee ike ngwa ngwa kwuo okwu ọjọọ megide m. Nihi na onye ọ bụla na-adịghị emegide unu, ọ nọ nakụkụ unu. Onye ọ bụla nke ga-enye unu iko mmiri naha m, nihi na unu bụ nke Kraist, nezie ana m agwa unu, ọ gaghị atụfu ụgwọ ọrụ ya. Ma onye ọ bụla ga-eme ka otu nime ụmụntakịrị ndị a ndị kwere na m sụọ ngọngọ, ọ ga-akara ya mma karịa ka e kechie nkume nri igwe nolu ya tụnye ya nosimiri. Ọ bụrụ na aka gị na-eme ka ị sọọ ngọngọ, bipụ ya. Ọ ka mma ka ị bụrụ onye aka kwarụrụ banye na ndụ, karịa inwe aka abụọ gaa na gehena, nime ọkụ a na-apụghị imenyụ. Ebe ikpuru ha na-adịghị anwụ, ọkụ ahụ na-adịghịkwa anyụ. Ma ọ bụrụ na ụkwụ gị na-eme ka ị sụọ ngọngọ, bepụ ya, ọ ka mma ka ị banye na ndụ mgbe ị bụ ngwụrọ, karịa inwe ụkwụ abụọ ma a tụnye gị nime gehenna, nime ọkụ a na-apụghị imenyụ imenyụ. Ebe ikpuru ha na-adịghị anwụ, ọkụ ahụ na-adịghịkwa anyụ. Ọ bụrụ na anya gị na-eme ka ị sụọ ngọngọ, wepụ ya. Ọ ka mma ka i nwere otu anya banye nalaeze Chineke, karịa inwe anya abụọ gaa na gehena nke ọkụ. Ebe ikpuru ha na-adịghị anwụ, ọkụ ahụ na-adịghịkwa enyi. Nihi na a ga-eji ọkụ mee onye ọ bụla ka ọ bụrụ nnu, a ga-ejikwa nnu mee aja ọ bụla. Nnu dị mma, ma ọ bụrụ na nnu atụfuo ụtọ ya, gịnị ka unu ga-eji mee ka o nwee ụtọ ọzọ? Nweenụ nnu nime onwe unu ma bienụ nudo netiti unu onwe unu. ### 10 Site nebe ahụ, o biliri wee bịa nókè ala Judea site nofe osimiri Jordan, igwe mmadụ zukọtakwara ọzọ nebe ọ nọ, dịka o si emebu, ọ malitekwara izi ha ihe. Mgbe ndị Farisii bịarutere nso, ha nọ na-ajụ ya ma ọ dị mma ka nwoke hapụ nwunye ya, na-anwa ya. Onye ahụ ma na-aza siri ha, Gịnị ka Mosis nyere unu nʼiwu? Ndị ahụ ma kwuru, Mosis kwere ka e dee akwụkwọ nke ịgba alụkwaghịm na ịhapụ. Na ịza ajụjụ, Jisọs gwara ha, Nihi obi ike unu ka e ji dee unu iwu a, Site na mmalite nke okike, nwoke na nwanyị, Chineke mere ha. Nihi nke a, nwoke ga-ahapụ nna ya na nne ya, ma rapara nwunye ya, ha abụọ ga-aghọkwa otu anụ ahụ. Ya mere, ha abụghịzi abụọ, kama ha bụ otu anụ ahụ. Ihe Chineke jikọtara ọnụ, ka mmadụ ghara ikewa. Na mgbe ha batara nụlọ ọzọ, ndị na-eso ụzọ ya jụrụ ya ajụjụ banyere nke a. Ọ gwara ha, Onye ọ bụla nke ga-achụpụ nwunye ya ma lụọ nwanyị ọzọ na-akwa iko megide ya, Ma ọ bụrụ na nwanyị gbachara di ya alụọ nwoke ọzọ, ọ na-akwa iko. Ma ha nọ na-ewetara ya ụmụaka, ka o nwee ike metụ ha aka, ma ndị na-eso ụzọ ya baara ndị na-eweta ha mba. Mgbe Jizọs hụrụ nke a, o were iwe ma sị ha, Hapụnụ ụmụaka ka ha bịakwute m, unu egbochila ha, nihi na alaeze Chineke bụ nke ndị dị ka ha. Nezie, ana m agwa ụnụ, onye ọ bụrụ na ọ naghị anabata alaeze Chineke dị ka nwata, ọ gaghị abanye nime ya. Mgbe ọ makụrụ ha, ọ gọziri ha site nitinye aka ya nelu ha. Ma mgbe ọ na-apụ nụzọ ya, otu onye gbakwutere ya ma gbuo ikpere nala jụọ ya, Onye nkuzi ọma, gịnị ka m ga-eme ka m nweta ndụ ebighị ebi? Ma Jizọs gwara ya, Gịnị mere i ji na-akpọ m onye ọma? Ọ dịghị onye ọma karịa otu onye bụ Chineke. Ị maara iwu ndị a, e kwesịghị ị kwa nwanyị iko, e kwesịghị ị gbuo mmadụ, e kwesịghị ị zuo ohi, e kwesịghị ị gba akaebe ụgha, e kwesịghị ị pụnara mmadụ ihe, sọpụrụ nna gị na nne gị. Ma ya zara sị ya, Onye nkuzi, ihe ndị a niile, m echedobela ha site na mgbe m bụ nwata. Jizọs lere ya anya hụrụ ya nanya ma gwara ya, Otu ihe na-akọ gị. Ọ bụrụ na ị chọrọ ịbụ onye zuru okè, gaa ree ihe niile i nwere ma nye ndị ogbenye, ị ga-enwekwa akụ neluigwe, bịakwa soro m, buru obe gị. Ma o wee nwee ihu mgbarụ nihi okwu ahụ wee pụọ na-eru ụjụ, nihi na o nwere ọtụtụ akụ. Ma mgbe o legharịrị anya gburugburu, Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya, Lee ka o si sie ike nye ndị nwere akụ ibanye nalaeze Chineke. Ndị ndi na-amu ama ọnụ nokwu ya. Ma Jisọs zara ọzọ sị ha, Ụmụaka m, lee ka o si sie ike nye ndị na-atụkwasị obi ha nakụ ịbanye nalaeze Chineke. Ọ dị mfe ka ịnyịnya kamel si noghere agịga banye karịa ka onye ọgaranya si banye nalaeze Chineke. Ndị ahụ ma nke ukwuu e juru ha anya na-asị netiti onwe ha, Ònye ga-enwe ike ịzọpụta? Mgbe o lere ha anya, Jizọs kwuru, Netiti ụmụ mmadụ, ọ bụ ihe na-agaghị ekwe omume, ma ọ bụghị netiti Chineke, nihi na ihe niile ga-ekwe omume netiti Chineke. Pita malitere ịgwa ya, Lee, anyị ahapụla ihe niile ma soro gị. Aza, ma Jisọs kwuru, Nezie, ana m agwa unu, ọ dịghị onye ọ bụla hapụrụ ụlọ ma ọ bụ ụmụnne ndị nwoke ma ọ bụ ụmụnne ndị nwanyị ma ọ bụ nna ma ọ bụ nne ma ọ bụ nwunye ma ọ bụ ụmụ ma ọ bụ ala ubi nihi m na nihi oziọma, Ọ bụrụ na ọ bụghị nata narị okpukpu ugbu a noge a—ụlọ na ụmụnne ndị nwoke na ụmụnne ndị nwanyị na nna na nne na ụmụ na ala ubi—na mkpagbu, nakwa noge nke na-abịa, ndụ ebighị ebi. Ọtụtụ ndị mbụ ga-abụ ndị ikpeazụ, ndị ikpeazụ ga-abụkwa ndị mbụ. Ha nọ nụzọ na-arịgo Jerusalem, Jizọs nọ na-edu ha nihu, ha tụrụ ụjọ, ndị na-eso ụzọ tụkwara egwu. Ọ kpọọrọ ndị ozi iri na abụọ ọzọ malite ịgwa ha ihe ndị ga-adakwasị ya. Lee, anyị na-aga Jerusalem, a ga-enyefe Nwa nke Mmadụ naka ndị isi nchụaja na ndị ode akwụkwọ, ha ga-ama ya ikpe ọnwụ ma nyefee ya naka ndị mba ọzọ, Ha ga-akwa ya emo, ha ga-apịa ya ụtarị, ha ga-agbụ ya asụ nọnụ, ha ga-egbu ya, ma nụbọchị nke atọ ọ ga-ebili. Ma ha na-abịakwute ya Jemis na Jọn, ụmụ nke Zebedi, na-ekwu, Onye nkuzi, anyị chọrọ ka ihe ọ bụla anyị rịọrọ, ị ga-emere anyị. Ọ sịrị ha, Gịnị ka unu chọrọ ka m mere unu? Ma ha sịrị ya, Nye anyị ka otu onye nime anyị nọdụ naka nri gị, otu onye nọdụkwa naka ekpe gị nebube gị. Ma Jisọs gwara ha, Unu amaghị ihe unu na-arịọ. Unu nwere ike ịṅụ iko nke m na-aṅụ, na ime baptizim nke a na-eme m baptizim? Ha sịrị ya, Anyị nwere ike. Ma Jisọs gwara ha, Iko nke m na-aṅụ, unu ga-aṅụ ya, na baptizim nke m na-eme, unu ga-eme ya, Ma ịnọdụ ala naka nri m na naka ekpe abụghị nke m inye, kama ọ bụ maka ndị e kwadooro ya. Mgbe ndị iri ahụ nụrụ ya, ha bidoro iwe banyere Jemis na Jọn. Ma Jizọs kpọrọ ha sị ha, Unu maara na ndị yiri ka ha na-achị mba na-achị ha site nike, na ndị ukwu ha na-eji ikike na-achị ha, Ọ bụghị otu a ka ọ ga-adị netiti unu, kama onye ọ bụla ọ bụrụ na ọ chọrọ ịghọ onye ukwu netiti unu, ọ ga-abụ ohu unu. Na onye ọ bụla nime unu ọ bụrụ na ọ chọrọ ịbụ onye mbụ, ọ ga-abụ ohu nke mmadụ niile. Nihi na Nwa nke mmadụ abịaghị ka e jere ya ozi, kama ọ bịara ijere ndị ọzọ ozi, na inye mkpụrụ obi ya dịka ụgwọ mgbapụta nọchiri anya ọtụtụ mmadụ. Ma ha bịara nime Jeriko. Mgbe ọ na-apụ site na Jeriko ya na ndị na-eso ụzọ ya na ọtụtụ igwe mmadụ, nwa nwoke Timaeus bụ Bartimaeus onye kpuru ìsì nọ ọdụ nakụkụ ụzọ na-arịọ arịrịọ. Na mgbe ọ nụrụ na ọ bụ Jisọs onye Nazaret, ọ bidoro iti mkpu na-ekwu, Nwa Devid Jisọs, meere m ebere. Ọtụtụ mmadụ baara ya mba ka o kwụsị ikwu okwu, ma o tiri mkpu karịa, Nwa Devid, meere m ebere. Na ịgụzoro ọtọ, Jizọs kwuru, Kpọọnụ ya. Ha wee kpọọ onye ìsì ahụ, na-asị ya, Nwee obi ike, bilie, ọ na-akpọ gị. Ma ya tụfuru uwe ya, bilie, bịakwute Jizọs. Ma na-aza ya, Jizọs sịrị ya, Gịnị ka ị chọrọ ka m meere gị? Onye kpuru ìsì ahụ sịrị ya, Rabọnị, ka m nwee ike ịhụ ụzọ ọzọ. Jisọs gwara ya, Gaa, okwukwe gị azọpụtala gị. Ozugbo ahụ, o nwetara ọhụ anya, wee soro Jisọs nụzọ. ### 11 Ma mgbe ha na-abịaru nso na Jerusalem, na Bethphage na Bethany, nakụkụ ugwu nke oliv, o zigara mmadụ abụọ nime ndị na-eso ụzọ ya. Ọ sịrị ha, Gaanụ nobodo nta ahụ dị nihu unu, mgbe unu banyere na ya ozugbo, unu ga-ahụ nwa ịnyịnya ibu e kere agbụ, nke ọ dịghị onye ọ bụla nọdụrụ ala nelu ya. Tọpụnụ ya kpọtanụ. Ọ bụrụ na onye ọ bụla agwa ụnụ, Gịnị ka ụnụ na-eme nke a? Kwuonụ na Onyenwe anyị nwere mkpa ya, ọ ga-ezigakwa ya ọzọ ebe a ozugbo. Ha pụrụ ma chọta nwa ịnyịnya eke e kere agbụ nọnụ ụzọ nèzí nokporo ụzọ, ha wee tọpụ ya. Na ụfọdụ ndị nọ guzo ebe ahụ sịrị ha, Gịnị ka unu na-eme na-atọpụ nwa ịnyịnya ibu ahụ? Ma ha gwara ha dịka Jizọs nyere iwu, ha wee hapụ ha. Ha kpọtara nwa ịnyịnya ibu ahụ gakwuru Jisọs, ha tụkwasịrị ya uwe ha, ọ nọdụkwara nelu ya. Ọtụtụ mmadụ gbasara uwe ha nụzọ, ndị ọzọ na-egbutu alaka osisi ndụ site nosisi ma na-atụsa ha nụzọ. Ndị na-aga nihu na ndị na-eso ha nọ na-eti mkpu na-asị, Hosana, onye a gọziri agọzi bụ onye ahụ na-abịa naha Onyenwe anyị. A gọziri alaeze nke na-abịa naha Onyenwe anyị, nna anyị Devid, hosana nebe kachasị elu. Jisọs banyere na Jerusalem na nụlọnsọ, mgbe o legharịrị anya lee ihe niile, ebe ọ bụ na anyasị abụrụla, ọ pụrụ gaa Betani ya na ndị ozi iri na abụọ ahụ. Ma nụbọchị na-esote mgbe ha si na Betani pụta, agụụ gụrụ ya Mgbe ọ hụrụ osisi fig site nebe dị anya nke nwere akwụkwọ, ọ bịara ka ọ hụ ma ọ ga-ahụ ihe nime ya, ma mgbe ọ bịarutere ya, ọ hụghị ihe ọ bụla ma e wezụga akwụkwọ, nihi na ọ bụghị oge mkpụrụ fig. Na ọ zara sị ya, Ọzọkwa site na gị ruo mgbe ebighị ebi, ka onye ọ bụla ghara iri mkpụrụ. Ndị na-eso ụzọ ya nụkwara okwu a. Ma ha bịaghachiri na Jerusalem, mgbe Jisọs banyere nụlọnsọ ahụ, ọ malitere ịchụpụ ndị na-ere ahịa na ndị na-azụ ahịa nụlọnsọ ahụ, ọ kwatukwara tebul ndị na-agbanwe ego na oche ndị na-ere nduru. Ma ọ kweghị ka onye ọ bụla buru arịa gafee nụlọ nsọ ahụ, Ọ nọ na-akụzi ha na-asị, Ọ bụghị na e dere ya na ụlọ m ga-abụ ụlọ ekpere a ga-akpọ maka mba niile? Ma unu mere ya ọgba ndị ohi. Na ha nụrụ ndị ode akwụkwọ na ndị Farisii na ndị isi nchụaja, ha nọkwa na-achọ otú ha ga-esi bibie ya, nihi na ha tụrụ ya egwu, maka na ndị igwe mmadụ niile nọ na-atụ anya nihi nkuzi ya. Na mgbe chi jiri, ọ na-apụ nèzí obodo ahụ. Ma mgbe ha na-agafe nụtụtụ, ha hụrụ osisi fig ahụ ka o kpọnwụrụ akpọnwụ site na mgbọrọgwụ ya. Ma mgbe Pita chetara, ọ sịrị ya, Onye nkuzi, lee, osisi fig ahụ nke ị bụrụ ọnụ akpọrọla ataala. Na ịza ọnụ, Jizọs na-agwa ha, Nweenụ okwukwe nke Chineke. Nezie, maka na m na-agwa ụnụ na onye ọ bụla ga-asị ugwu a, Bulie gị ma tụnye gị nime osimiri, ma ọ gaghị enwe obi abụọ nobi ya, kama ọ ga-ekwere na ihe ọ na-ekwu na-emezu, ọ ga-abụrụ ya ihe ọ bụla ọ ga-asị. Nihi nke a, ana m agwa unu, ihe niile ọ bụla unu na-arịọ mgbe unu na-ekpe ekpere, kwerenụ na unu na-anata ya, ọ ga-abụkwara unu. Mgbe ọ bụla unu guzoro na-ekpe ekpere, gbaghara ma ọ bụrụ na unu nwere ihe ọ bụla megide onye ọ bụla, ka Nna unu nke bi neluigwe wee gbaghara unu njehie unu. Ọ bụrụ na unu adịghị agbaghara, nna unu agaghị agbagharakwa njehie unu. Ha bịara ọzọ na Jerusalem, mgbe ọ na-aga ije nime ụlọnsọ ukwu, ndị isi nchụaja na ndị ode akwụkwọ na ndị okenye bịakwutere ya. Ha sịrị ya, Ọ bụ nụdị ikike gịnị ka i ji eme ihe ndị a? Ma ọ bụ onye nyere gị ikike a ime ihe ndị a? Ma Jisọs zara sị ha, Mụ onwe m ga-ajụ unu otu ajụjụ, zaanụ m ya, mgbe ahụ aga m agwa unu ụdị ikike m ji eme ihe ndị a. Baptizim Jọn, ọ si neluigwe ka ọ bụ si naka mmadụ? Zaanụ m. Ha nọ na-atụgharị uche netiti onwe ha na-ekwu, Ọ bụrụ na anyị sị Site neluigwe, ọ ga-asị, Gịnị mere unu ji ghara ikwere ya? Mana ka anyị sị, Si naka mmadụ? Ha tụrụ ndị mmadụ egwu, nihi na ha niile weere Jọn dị ka onye amụma. Na ịzaghachi azịza, ha na-agwa Jisọs, Anyị amaghị. Na Jisọs ịzaghachi na-agwa ha, Ọ bụghịkwa m na-agwa unu nụdị ikike m ji eme ihe ndị a. ### 12 Ọ bidoro ịgwa ha nilu, nwoke kụrụ ubi vaịn ma gbaa ya ogige gburugburu ma gwuo ebe ịzọcha mmanya vaịn ma wuo ụlọ elu, ma nye ya ndị ọrụ ubi nịgbazinye ma pụọ. Na o zigara ndị ọrụ ubi ohu noge kwesịrị ekwesị, ka o si naka ndị ọrụ ubi nata ụfọdụ mkpụrụ nke ubi vaịn. Na ha weere ya tie ya ihe, ma zipụ ya aka efu. Ọ zigakwara ha ohu ọzọ, ma ha tụrụ ya nkume, merụọ ya nisi, ma zilaghachi ya nọnọdụ nlelị. Na ọzọ, o zitere onye ọzọ, ma ha gburu onye ahụ, na ọtụtụ ndị ọzọ, ụfọdụ ka ha na-eti ihe, ụfọdụ ka ha na-egbu. Ka ọ bụ ya mere, ebe o nwere otu nwa nwoke, onye a hụrụ nanya ya, o zigara ya ikpeazụ gakwuru ha na-ekwu na ha ga-asọpụrụ nwa m nwoke. Ma ndị ọrụ ugbo ahụ, mgbe ha hụrụ ya ka ọ na-abịa, gwara onwe ha sị, Nke a bụ onye nketa, bịanụ ka anyị gbuo ya, ihe nketa ahụ ga-abụkwa nke anyị. Na mgbe ha jidere ya, ha gburu ya ma tụpụ ya nèzí ubi vaịn ahụ. Gịnị ka onye nwe ubi vaịn ga-eme? Ọ ga-abịa laa ndị ọrụ ubi ndị a niyi, ma nye ndị ọzọ ubi vaịn ahụ. Ọ bụghị kwa ihe e dere nke a ị gụrụ, nkume nke ndị na-ewu ụlọ jụrụ, nke a ghọrọ isi nkuku? Site naka Onyenwe anyị ka nke a siri mezie, ọ bụkwa ihe ịtụnanya nanya anyị. Ma ha nọ na-achọ ijide ya, ma ha tụrụ egwu ndị igwe mmadụ, nihi na ha maara na ọ bụ nye ha ka o kwuru ilu ahụ. Ma mgbe ha hapụrụ ya, ha pụrụ. Ma ha zigara ụfọdụ ndị Farisi na ndị Herod ka ha jide ya nokwu. Ndị ahụ bịara sị ya, Onye nkuzi, anyị maara na ị bụ onye eziokwu, na ọ dịghị ihe na-eche gị banyere onye ọ bụla, nihi na ị naghị ele mmadụ anya nihu, kama ị na-akụzi ụzọ Chineke neziokwu. Gwa anyị, ọ dị mma inye Siza ụtụ isi ka ọ bụ na ọ dịghị? Anyị ga-enye ka anyị agaghị enye? Ma ọ maara aghụghọ ha, ọ sịrị ha, Gịnị mere unu ji anwa m? Wetaranụ m otu denarius ka m hụ ya. Ma ha wetara ya. Ọ sịrị ha, Onye ka oyiyi a na ihe e dere a bụ nke ya? Ha zara sị, Nke Siza. Jizọs zara sị ha, Nyeghachinụ Siza ihe bụ nke Siza, nyekwaanụ Chineke ihe bụ nke Chineke. Ha nwere nnukwu mmasị banyere nke a. Ma ndị Sadusii bịakwutere ya, bụ ndị na-ekwu na mbilite nọnwụ adịghị, ma ha nọ na-ajụ ya ajụjụ na-ekwu, Onye nkuzi, Moses dere anyị na ọ bụrụ na nwanne nke onye ọ bụla anwụọ ma hapụ nwunye, ma ọ hapụghị ụmụ, ka nwanne ya lụọ nwunye ya ma kụlitere nwanne ya mkpụrụ. Asaa ụmụnne nwoke ya mere dị. Nke mbụ lụrụ nwanyị, ma mgbe ọ nwụrụ, ọ hapụghị mkpụrụ. Onye nke abụọ werekwara ya, ma ọ nwụrụ, ya onwe ya ahapụghịkwa mkpụrụ. Onye nke atọ mekwara otu ihe ahụ. Na ndị asaa ahụ nwere ya, ma ha ahapụghị mkpụrụ. Nikpeazụ, nke ikpeazụ nime ha niile, nwanyị ahụ nwụkwara. Nime mbilite nọnwụ ahụ ya mere, mgbe ha ga-ebili, nwunye onye nime ha ka ọ ga-abụ? Nihi na ndị asaa ahụ nwere ya dị ka nwunye. Jizọs zara sị ha, Ọ bụghị nihi nke a ka unu ji na-eduhie eduhie, nihi na unu amaghị Akwụkwọ Nsọ, unu amakwaghị ike Chineke? Mgbe ha si nọnwụ bilie, ha adịghị alụ di ma ọ bụ nwunye, a naghịkwa enye ha nalụmdi na nwunye, kama ha dị ka ndị ozi nọ neluigwe. Ma banyere ndị nwụrụ anwụ na ha na-ebilite, ọ bụ na ị gụbeghị nakwụkwọ Moses, nakụkụ nke ohia ebe Chineke gwara ya okwu sị, Mụ bụ Chineke Abraham na Chineke Isaac na Chineke Jekọb? Ọ bụghị Chineke nke ndị nwụrụ anwụ, kama Chineke nke ndị dị ndụ, ya mere unu na-efu ụzọ nke ukwuu. Ma otu nime ndị ode akwụkwọ bịara nso, nụrụ ha ka ha na-arụrịta ụka, hụrụ na o zara ha nke ọma, ọ jụrụ ya, Gịnị bụ iwu nke mbụ nime ha niile? Ma Jesus zara ya sị na nke mbụ nime iwu niile bụ, gee ntị, Israel, Onyenwe anyị Chineke anyị bụ otu Onyenwe anyị, Ị ga-ahụ Onyenwe anyị Chineke gị nanya site nobi gị niile, na site na mkpụrụ obi gị niile, na site nuche gị niile, na site nike gị niile. Nke a bụ iwu nke mbụ. Na nke abụọ yiri ya, nke a, ị ga-ahụ onye agbata obi gị nanya dị ka onwe gị. Ọ dịghị iwu ọzọ dị ukwuu karịa ndị a. Onye ode akwụkwọ ahụ sịrị ya, Nke ọma, onye nkuzi, i kwuru eziokwu na otu bụ, na ọ dịghị onye ọzọ ma e wezụga ya. Na ịhụ ya nanya site nobi niile, na site na nghọta niile, na site na mkpụrụobi niile, na site nike niile, na ịhụ onye agbata obi nanya dịka onwe ya, karịrị aja nsure ọkụ niile na aja niile. Na Jisọs hụrụ na ọ zara ajụjụ nụzọ nwere ọgụgụ isi, sịrị ya, Ị nọghị nebe dị anya site nalaeze Chineke. Ọ dịghịkwa onye ọzọ nwere obi ịjụ ya ajụjụ ọzọ. Ma mgbe Jisọs zara ọnụ, ọ nọ na-akụzi nụlọnsọ ukwu, ọ sịrị, Kedụ ka ndị ode akwụkwọ si ekwu na Kraịst bụ nwa Devid? Ya onwe ya nihi na Devid kwuru na Mmụọ Nsọ, Onyenwe anyị na-asị Onyenwe anyị m, nọdụ ala naka nri m ruo mgbe m ga-eme ndị iro gị ihe ịzọ ụkwụ nke ụkwụ gị. Ya onwe ya, yabụ David na-akpọ ya Onyenwe anyị, ma site ebee ka ọ bụ nwa ya? Igwe mmadụ buru ibu nụkwara okwu ya nobi ụtọ. Ọ gwara ha nozizi ya, Kpachapụnụ anya banyere ndị ode akwụkwọ ndị na-achọ iji uwe mara mma na-ejegharị na ịnata ekele nahịa. na oche ndị isi nime nzukọ ahụ, na oche ndị mbụ nime oriri ahụ. Ndị na-eripịa ụlọ ndị inyom di ha nwụrụ ma jiri ihe ịgba ama na-ekpe ekpere ogologo, ndị a ga-anata ikpe dị ukwuu karịa. Ma Jizọs nọdụrụ ala nihu ụlọ akụ̀, nọ na-ele anya otú igwe mmadụ si atụnye ọla nime ụlọ akụ̀. Ọtụtụ ndị ọgaranya nọ na-atụba ọtụtụ ihe, ma otu nwanyị di ya nwụrụ dị ogbenye bịara tụbara mkpụrụ ego abụọ dị mkpa, nke bụ kodrantes. Mgbe ọ kpọchara ndị na-eso ụzọ ya, ọ sịrị ha, Nezie, ana m agwa unu na nwanyị di ya nwụrụ ogbenye a tinyere karịa ndị niile na-etinye nime ụlọ akụ, Ha niile si nụbara ha tụba, ma nke a si nụkọ ya tụba ihe niile o nwere, bụ ndụ ya niile. ### 13 Ma mgbe ọ na-apụ nụlọ nsọ ahụ, otu nime ndị na-eso ụzọ ya sịrị ya, Onye nkuzi, lee ụdị nkume ndị a na ụdị ụlọ ndị a. Na Jisọs zara sị ya, Ị na-ahụ ụlọ ndị a buru ibu? A gaghị ahapụ ebe a nkume nelu nkume nke a na-agaghị atụda. Mgbe ọ nọdụrụ ala nUgwu Oliv nke dị nihu ụlọnsọ ahụ, Pita na Jemis na Jọn na Andru nọ na-ajụ ya ajụjụ naanị ha. Gwa anyị mgbe ihe ndị a ga-eme, na gịnị bụ ihe ịrịba ama mgbe ihe ndị a niile na-achọ imezucha? Ma Jisọs zara wee malite ịgwa ha, Kpachapụnụ anya ka onye ọ bụla ghara ịduhie unu. Ọtụtụ ndị ga-abịa naha m na-ekwu na mụ bụ ya, ha ga-eduhiekwa ọtụtụ mmadụ. Mgbe unu nụrụ maka agha na akụkọ banyere agha, unu atụla egwu, nihi na ọ dị mkpa ka ihe ndị a mee, ma ọ bụghị ugbu a ka ọ bụ njedebe. Ọ ga-ebili elu nihi na mba ga-ebili megide mba, alaeze megide alaeze, ala ọma jijiji ga-adị nebe dị iche iche, ụnwụ na ọgba aghara ga-adịkwa. Ndị a bụ mmalite nke ihe mgbu ọmụmụ. Ma leenụ anya unu onwe unu. Nihi na ha ga-arara unu nye nime kansụl, a ga-etikwa unu ihe nime ọgbakọ ha, unu ga-eguzokwa nihu ndị ọchịchị na ndị eze nihi m, ka ọ bụrụ ihe akaebe nye ha. Nime mba niile, ọ dị mkpa ka e buru ụzọ kwusaa oziọma. Mgbe ha kpọrọ unu na-enyefe unu, unu echegbula onwe unu nihu banyere ihe unu ga-ekwu, ma ọ bụghị na-eme omume, kama ihe ọ bụla e-nyere unu noge awa ahụ, nke a ka unu ga-ekwu, nihi na ọ bụghị unu bụ ndị na-ekwu okwu, kama ọ bụ Mmụọ Nsọ. Ma nwanne ga-arara nwanne nye nọnwụ, nna ga-ararakwa nwa ya, ụmụaka ga-ebilikwa megide ndị mụrụ ha ma gbuo ha. Ọ bụ na unu ga-abụ ndị a kpọrọ asị site naka mmadụ niile nihi aha m, ma onye ahụ nwere ntachiobi ruo nọgwụgwụ, onye ahụ ka a ga-azọpụta. Mgbe unu hụrụ ihe arụ nke mbibi nke Daniel onye amụma kwuru, nke guzo nebe ọ na-ekwesịghị iguzo (onye na-agụ ya ghọta), mgbe ahụ ka ndị nọ na Judea gbaga nugwu. Onye ahụ nọ nelu ụlọ elu ekwela ka ọ rịdata banye nụlọ, ma ọ bụkwanụ ka ọ banye iburu ihe ọ bụla site nụlọ ya. Na onye nọ nubi ka ọ ghara ịlaghachi azụ iburu uwe ya. Ahụhụ dịrị ndị dị ime na ndị na-enye nwa ara nụbọchị ndị ahụ. Kpeenụ ekpere ka ọgbapụ unu ghara ịbụ noge oyi. Nihi na ụbọchị ndị ahụ ga-abụ mkpagbu, ụdị nke na-adịbeghị otu a site na mmalite nke okike nke Chineke kere ruo ugbu a, na ọ gaghị adịkwa ọzọ. Ọ bụrụ na Onyenwe anyị emeghị ka ụbọchị ndị ahụ dị mkpụmkpụ, a gaghị azọpụta anụ ahụ niile, mana nihi ndị ahọpụtara ndị ọ họpụtara, o mere ka ụbọchị ndị ahụ dị mkpụmkpụ. Na mgbe ahụ, ọ bụrụ na onye ọ bụla agwa unu, Lee, Kraịst nọ ebe a, Lee, ọ nọ ebe ahụ, unu ekwela kwere. Nihi na ndị Kraịst ụgha na ndị amụma ụgha ga-ebili, ha ga-enyekwa ihe ịrịba ama na ihe ịtụnanya iji duhie, ọ bụrụ na ọ ga-ekwe omume, ọbụnadị ndị a họpụtara. Unu ma hụ, lee, agwalarị m unu ihe niile nụzọ. Mana nime ụbọchị ndị ahụ, mgbe mkpagbu ahụ gasịrị, anyanwụ ga-agba ọchịchịrị, na ọnwa agaghị enye ìhè ya, Na kpakpando ndị ahụ ga-esi neluigwe daa, na ike ndị ahụ nọ neluigwe ka a ga-ama jijiji. Na mgbe ahụ, ha ga-ahụ Nwa nke Mmadụ ka ọ na-abịa nigwe ojii nwere ike dị ukwuu na ebube. Na mgbe ahụ, ọ ga-eziga ndị ozi ya, ọ ga-achịkọtakwa ndị a họpụtara ya site nifufe anọ ahụ, site na nsọtụ nke ụwa ruo na nsọtụ nke eluigwe. Site nosisi fig mụtanụ ilu a. Mgbe alaka ya aghọọla nke dị nro ma malite ịmịpụta akwụkwọ, unu maara na ọkọchị dị nso. Otu ahụ kwa unu, mgbe unu hụrụ ihe ndị a na-eme, maranụ na ọ dị nso nọnụ ụzọ. Nezie, ana m agwa unu na ọgbọ a agaghị agafe tupu ihe ndị a niile emezuo. Eluigwe na ala ga-agabiga, ma okwu m agaghị agabiga. Maka banyere ụbọchị ahụ ma ọ bụ oge ahụ, ọ dịghị onye maara, ọ bụghị ndị ozi nọ neluigwe, ọ bụghịkwa nwa, ma ọ bụghị naanị nna. Hụnụ, mụrụnụ anya ma kpeenụ ekpere, nihi na unu amaghị mgbe oge ahụ bụ. Dị ka nwoke nọ na njem, ọ hapụrụ ụlọ ya, nyere ndị ohu ya ikike, nyekwa onye ọ bụla nime ha ọrụ ya, ma nye onye nche ọnụ ụzọ iwu ka o chee nche. Nọrọnụ na nche ya mere, unu amaghị mgbe onyenwe ụlọ ahụ ga-abịa, ma ọ bụ nabalị, ma ọ bụ netiti abalị, ma ọ bụ mgbe ọkụkọ na-akụ olu, ma ọ bụ nụtụtụ, Ka ọ ghara ịbụ na ọ bịara na mberede ọ ga-achọta unu ka unu na-ehi ụra. Ihe m na-agwa unu, ana m agwa mmadụ niile, nọrọnụ na nche. ### 14 Ọ bụ passover na achịcha na-enweghị ihe na-eko achịcha mgbe ụbọchị abụọ gasịrị. Ndị isi nchụaja na ndị ode akwụkwọ nọ na-achọ otú ha ga-esi jide ya site naghụghọ ma gbuo ya. Ha na-ekwu ma ọ bụghị nime mmemme ahụ, ka ọ ghara ịbụ na ọgbaaghara ga-adị netiti ndị mmadụ. Mgbe ọ nọ na Betani nụlọ Saimọn onye ekpenta, mgbe ọ na-edina ala, nwanyị bịara ji karama alabasta nke mmanụ ụtọ nard dị ọcha nke dị oke ọnụ ahịa, ma mgbe ọ gbajiri karama alabasta ahụ, ọ wụsara ya nisi ya. Ọ dị ụfọdụ ndị were iwe nobi ha na-asị, Gịnị mere e ji mebie mmanụ nsọ a? Nihi na e nwere ike ire mmanụ nsị ọma a ihe karịrị narị denarii atọ ma nye ya ndị ogbenye, ha baara ya mba. Ma Jisọs kwuru, Hapụnụ ya, gịnị mere unu ji enye ya nsogbu? Ọ rụrụ ọrụ ọma nebe m nọ. Mgbe niile, nihi na unu nwere ndị ogbenye netiti unu, na mgbe ọ bụla unu chọrọ, unu nwere ike imere ha ihe ọma, ma mụ onwe m, unu agaghị enwe mgbe niile. Ihe o nwere, nke a o mere, o burula ụzọ tee mmanụ ahụ m maka olili. Nezie, ana m agwa ụnụ, ebe ọbụla a ga-ekwusa oziọma a nụwa niile, ihe nwanyị a mere ka a ga-akọkwa maka ncheta ya. Ma Judah onye Iscariot, otu nime ndị iri na abụọ ahụ, gara nebe ndị isi nchụaja ka o were ya nye ha naka. Ndị ahụ ma mgbe ha nụrụ, ha ṅụrịrị ọṅụ, ha kwekwara ya nkwa inye ya ego ọlaọcha, ọ chọkwara ụzọ ọ ga-esi jiri ohere dabara adaba rara ya nye. Na ụbọchị mbụ nke Achịcha na-enweghị Ihe na-eko Achịcha, mgbe a na-achụ aja Ememme Ngabiga, ndị na-eso ụzọ ya sịrị ya, Ebee ka ị chọrọ ka anyị gaa kwadoo ka i rie Ememme Ngabiga? Ọ zigara mmadụ abụọ nime ndị na-eso ụzọ ya sị ha, Gaanụ nobodo ahụ, nwoke bu ite mmiri ga-ezute ụnụ, soronụ ya. Na ebe ọ bụla ọ banyere, gwanụ onye nwe ụlọ na onye nkuzi na-ekwu, Olee ebe ụlọ obibi m dị, ebe m ga-eso ndị na-eso ụzọ m rie Pasova? Ya onwe ya ga-egosi unu ụlọ elu buru ibu nke e doziri nke dị njikere, nọọnụ nebe ahụ ma kwadooro anyị. Ndị na-eso ụzọ ya pụrụ, bịa nobodo ahụ, chọta dịka o gwara ha, ma kwadoo Ngabiga ahụ. Ma mgbe anyasị mere, ọ bịara ya na ndị iri na abụọ ahụ Mgbe ha nọ na-edina ala na-eri nri, Jizọs kwuru, Nezie, ana m agwa unu na otu onye nime unu ga-arara m nye, onye ahụ na-eso m eri nri. Ndị ahụ malitere inwe mwute ma na-agwa ya otu notu, Ọ bụghị m? na nke ọzọ, Ọ bụghị m? Ma onye ahụ zara sị ha, Otu onye nime ndị iri na abụọ ahụ, bụ onye na-etinye nri ya na m notu efere. Nwa nke mmadụ nezie na-aga dịka e dere banyere ya, mana ahụhụ dịrị nwoke ahụ site na onye a na-enyefe nwa nke mmadụ. Ọ gaara adị ya mma ma a sị na a mụghị nwoke ahụ. Ma mgbe ha na-eri nri ha, Jizọs weere achịcha, gọzie ya, tiwaa ya ma nye ha, ma kwuo, Werenụ, rienụ, nke a bụ ahụ m. Mgbe o werere iko ahụ, o keleere ekele, o nyere ha ya, ha niile ṅụrụ site na ya. Ọ gwara ha, Nke a bụ ọbara m nke ọgbụgba ndụ ọhụrụ nke a na-awụpụ maka ọtụtụ. Nezie, ana m agwa unu na agaghị m aṅụkwa ihe ọṅụṅụ si na mkpụrụ osisi vaịnị ruo ụbọchị ahụ mgbe m ga-aṅụ ya ọhụrụ nalaeze Chineke. Mgbe ha bụchara abụ otuto, ha pụrụ gaa nugwu oliv. Jisọs gwara ha sị na unu niile ga-ada nabalị a nihi m, maka na e dere ya, Aga m akụ onye ọzụzụ atụrụ, atụrụ ndị ahụ ga-agbasasịkwa, Mana mgbe e biliri m, aga m ebu unu ụzọ banye na Galili. Mana Pita gwara ya, Ọ bụrụgodị na ha niile ga-ada, mụ agaghị ada. Jizọs sịrị ya, Nʼezie, ana m agwa gị na taa, nʼabalị a, tupu ọkụkọ akụọ ugboro abụọ, ị ga-agọnarị m ugboro atọ. Mana Peter ji oke ume kwuo karịa, Ọ bụrụ na ọ dị m mkpa ka mụ na gị nwụọ, agaghị m agọ gị. Notu aka ahụ kwa, ha niile kwukwara otu ihe ahụ. Ma ha bịara notu ebe nke aha ya bụ Getsemane, ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya sị, Nọdụnụ ebe a ruo mgbe m ga-ekpe ekpere. Ọ kpọọrọ Peter na James na John ka ha soro ya, ma bidoro inwe nnukwu nsogbu na inwe nsogbu nobi. Ọ gwara ha, Mkpụrụ obi m nwere oke mwute ruo nọnwụ, nọdụnụ ebe a ma na-eche nche. Mgbe ọ gara nihu ntakịrị, ọ dara nihu ya nala, ma nọọ na-ekpe ekpere ka, ọ bụrụ na ọ ga-ekwe omume, oge ahụ agafe naka ya. Na ọ nọ na-ekwu, Abba Nna, ihe niile pụrụ ime nye gị, bupụ iko a nebe m nọ, ma ọ bụghị ihe m chọrọ, kama ihe ị chọrọ. Ọ bịara hụ ha ka ha na-ehi ụra, ọ sịrị Pita, Saimọn, ị na-ehi ụra? Ọ bụ na unu enweghị ike iche nche otu awa? Nọrọnụ na nche ma kpeekwanụ ekpere, ka unu ghara ịbanye nọnwụnwa, nezie mmụọ dị njikere, ma anụ ahụ adịghị ike. Na ọzọ, mgbe ọ gawara anya, ọ kpere ekpere, na-ekwu otu okwu ahụ. Mgbe ọ lọghachiri, ọ chọtara ha ka ha na-ehi ụra ọzọ, nihi na anya ha dị arọ, ha amakwaghị ihe ha ga-aza ya. Ọ bịara nke ugboro atọ wee sị ha, Unu ka na-ehi ụra ma na-ezu ike? Ọ gafeworo! Oge ahụ abịala. Lee, a na-arara Nwa nke Mmadụ nye naka ndị mmehie. Bilienụ elu, ka anyị gaa; lee, onye ahụ na-enyefe m aka abịarutela nso. Ma ozugbo, mgbe ọ ka nọ na-ekwu okwu, Juda onye Iskariot bịara, otu nime ndị iri na abụọ ahụ, na igwe mmadụ dị ukwuu so ya ji mma agha na osisi, bụ ndị e sitere naka ndị isi nchụaja na ndị ode akwụkwọ na ndị okenye zipụ. Onye ahụ na-arara ya nye enyela ha ihe ịrịba ama, na-ekwu, Onye ọ bụla m ga-esusu ọnụ, ọ bụ ya, jidesienụ ya ike ma kpụrụ ya nudo. Na mgbe ọ bịara, ozugbo ọ bịaruru ya nso, ọ sịrị, Ekele, Onye nkuzi, wee sutuo ya ọnụ. Ma ndị ahụ tinyere aka ha nelu ya ma jidere ya. Otu nime ndị guzo ebe ahụ mịpụtara mma agha ya tigbuo ohu onyeisi nchụaja ma gbupụ ntị ya. Na azaghachi, Jizọs gwara ha, Dị ka unu na-abịakwute onye ohi ka unu ji mma agha na osisi pụta ijide m, Dị ka ụbọchị ọ bụla, anọ m na-anọ nụlọ nsọ ahụ na-akụziri unu, ma unu ejideghị m. Mana nke a bụ ka e mezuo ihe odide nsọ ndị ahụ. Na hapụ ya, ha niile gbapụrụ ọsọ. Otu nwoke na-eto eto soro ya, o yiri naanị akwa ọcha nahụ ọtọ, ma ndị nwoke na-eto eto jidere ya. Ma onye ahụ hapụrụ akwa ọcha ahụ, gbara ọsọ gbalaga nọnọdụ ọtọ site naka ha. Ma ha duru Jizọs gakwuru onyeisi nchụàjà, ma ndị isi nchụàjà niile na ndị okenye na ndị ode akwụkwọ zukọtara na ya. Pita si nebe dị anya soro ya ruo nime ogige nke onyeisi nchụaja, ọ nọkwa ọdụ ya na ndị inyeaka na-ekpo ọkụ nakụkụ ọkụ ahụ. Ndị ukochukwu na kansụl dum nọ na-achọ akaebe megide Jisọs iji gbuo ya, ma ha achọtaghị, Nihi na ọtụtụ ndị nọ na-agba ama ụgha megide ya, ma akaebe ha abụghị otu. Na ụfọdụ ndị biliri nọ na-agba ama ụgha megide ya na-ekwu Anyị nụrụ ya ka ọ na-ekwu, sị na m ga-ebibi ụlọ nsọ a nke e ji aka mee, ma site nụbọchị atọ, m ga-ewu nke ọzọ nke a na-ejighị aka mee. Ma ọ bụghịkwa otu a ka ama ụgha ha si hà. Na e bilie elu, ụkọchukwu ahụ netiti nọ na-ajụ Jisọs ajụjụ na-ekwu, Ị naghị aza ihe ọ bụla? Gịnị ka ndị a na-agba akaebe megide gị? Ma ọ nọ na-agba nkịtị, ọ zaghịkwa ihe ọ bụla. Ọzọ, onyeisi nchụaja jụrụ ya ajụjụ sị ya, Ị bụ Kraịst ahụ, Ọkpara Onye a gọziri agọzi? Ma Jisọs kwuru, Abụ m, na unu ga-ahụ Nwa nke Mmadụ ka ọ nọdụrụ ala naka nri nke Ike ma na-abịakwa nelu igwe ojii nke eluigwe. Onye isi nchụaja dọwara uwe elu ya wee sị, Gịnị ka anyị ka chọrọ ndị akaebe? Unu anụla nkwulu a kpamkpam, gịnị ka ọ dị unu? Ma ha niile mara ya ikpe na o kwesịrị ọnwụ. Ma ụfọdụ malitere ịgbụ ya ọnụ mmiri na ikpuchi ihu ya na ịkụ ya ọkpọ na ịsị ya, Buo amụma nye anyị onye bụ onye tiri gị. Ma ndị enyemaka jiri ụra tụọ ya. Ma mgbe Pita nọ nala nogige ahụ, otu nime ndị odibo nwanyị nke onyeisi nchụaja bịara Mgbe ọ hụrụ Peter ka ọ na-ekpo ọkụ, o lere ya anya wee sị, Gị onwe gị sokwa Jisọs onye Nazaret. Ma ọ gọrọ agọ na-ekwu, Amaghị m, amaghịkwa m ihe ị na-ekwu. O wee pụọ gaa nèzí nogige ọnụ ụzọ, oke ọkụkọ wee tie mkpu. Na nwa agbọghọ ahụ hụrụ ya ọzọ, malitere ịgwa ndị guzo ebe ahụ na nke a so nime ha. Ma ọ gọrọ ya ọzọ. Mgbe obere oge gasịrị, ndị guzo ebe ahụ sịrị Pita, Nezie, ị bụ onye nime ha, nihi na ị bụ onye Galili nakwa okwu gị na-eyiri ha. Ma o malitere ịbụ ọnụ na ịṅụ iyi na ọ bụghị ya amaara m nwoke a nke unu na-ekwu. Na site na nke abụọ, ọkụkọ tiri mkpu. Pita chetara okwu ahụ Jizọs gwara ya na tupu oke ọkụkọ akwa ugboro abụọ, ị ga-agọnarị m ugboro atọ, o wee malite ibe ákwá. ### 15 Ma ozugbo nụtụtụ, ndị isi nchụaja na ndị okenye na ndị ode akwụkwọ na kansụl niile mere nzukọ. Ha kere Jizọs agbụ, buru ya gaa ma nyefee ya naka Pailet. Pailet jụrụ ya, Ị bụ eze ndị Juu? Ọ zara sị ya, Gị onwe gị na-ekwu ya. Ndị isi nchụaja boro ya ọtụtụ ebubo, ma o zaraghị ihe ọ bụla. Ma Pilate jụrụ ya ọzọ na-ekwu, Ị naghị aza ihe ọ bụla? Lee ọtụtụ ihe ha na-agba akaebe megide gị. Ma Jizọs azaghịkwa ihe ọ bụla ọzọ, nke mere na ọ tụrụ Pailet nanya. Dị ka mmemme si dị, ọ na-atọhapụrụ ha otu onye mkpọrọ nke ha rịọrọ maka. Ọ bụ ma onye a na-akpọ Barabbas ka e kere agbụ ya na ndị nnupụ isi ibe ya, bụ ndị mere igbu mmadụ nime nnupụ isi ahụ. Mgbe ìgwè mmadụ tiri mkpu, ha malitere ịrịọ dịka o na-eme ha mgbe niile. Ma Pilate zara ha sị, Unu chọrọ ka m tọhapụ unu eze ndị Juu? Ọ maara na ọ bụ nihi ekworo ka ndị isi nchụaja ji nyefee ya. Ma ndị ukochukwu kpaliri igwe mmadụ ka ọ kama hapụrụ ha Barabas. Pilate zara ọzọ sị ha, Gịnị ka unu chọrọ ka m mee onye unu na-akpọ eze ndị Juu? Ndị ahụ ma ọzọ, ha tiri mkpu, Kpọgide ya nobe! Ma Pailet nọ na-agwa ha, Gịnị ka o mere nke ọjọọ? Ma ha tiri mkpu karịa, Kpọgide ya nobe! Ma Pilate, onye chọrọ ime ihe ga-atọ igwe mmadụ ahụ ụtọ, weputaara ha Barabbas, ma nyefee Jizọs mgbe e pịasịrị ya ihe ka e kpọgbuo ya nobe. Ndị agha ahụ duru ya nime ụlọ ikpe, nke bụ praetorium, ma ha kpọkọtara ndị agha niile. Ma ha yiri ya uwe odo odo ma tinye ya nisi okpueze ogwu nke ha kpara Na ha malitere ịnabata ya, Ekele, Eze ndị Juu, Ha nọ na-eji achara na-eti ya nisi, na-agbụkwa ya asụ, ma na-emakpu ikpere ha na-akpọ isiala nye ya. Mgbe ha kwachara ya emo, ha yipụrụ ya uwe odo odo ahụ, yikwasị ya uwe nke ya, ma duru ya pụọ ka ha kpọgbuo ya nobe. Ma ha manyere otu onye aha ya bụ Simon onye Cyrenian, onye na-esi nubi na-abịa, bụ nna Alexander na Rufus, ka o buru obe ya. Ma ha butere ya nelu Gọlgọta ebe, nke pụtara ebe okpokoro isi. Ha na-enye ya mmanya agwakọtara na maa ka ọ ṅụọ, ma o weghị ya. Na mgbe ha kpọgidere ya nobe, ha kewara uwe ya, na-atụ nza nelu ha maka onye ga-ewere ihe. Ọ bụ awa nke atọ mgbe ha kpọgidere ya nobe. Ma ihe e dere banyere ihe kpatara ya bụ, Eze ndị Juu. Ma ha kpọgidekwara ya na ndị ohi abụọ nobe, otu naka nri ya na otu naka ekpe ya. E mezuru ihe e dere nke na-ekwu sị, E gụnyere ya na ndị na-emeghị iwu. Ma ndị na-agafe agafe nọ na-ekwulu ya, na-efegharị isi ha ma na-asị, Ewo, gị onye na-akwatu ụlọ nsọ ahụ ma na-ewu ya nime ụbọchị atọ Zọpụta onwe gị ma rịdata site nobe. Notu aka ahụ kwa, ndị isi nchụaja na-akwa emo netiti onwe ha na ndị ode akwụkwọ na-ekwu, Ndị ọzọ o zọpụtara, ma onwe ya o nweghị ike ịzọpụta. Kraịst bụ Eze Izrel ka o si nobe ahụ rịdata ugbu a, ka anyị hụ ma kwerekwa na ya. Ndị e kpọgidere nobe ya na ya nọkwa na-akparị ya. Mgbe oge nke isii mere, ọchịchịrị gbakwasịrị ala niile ruo oge nke itoolu Na elekere nke itoolu, Jisọs tiri mkpu nolu dị ukwuu na-ekwu, Eloi Eloi, lama sabachthani? nke pụtara na-asụgharị ya, Chineke m, Chineke m, gịnị mere i ji hapụ m? Na ụfọdụ nime ndị guzoro ebe ahụ nụrụ ihe ahụ, ha nọ na-ekwu, Lee, ọ na-akpọ Ịlaịja. Otu onye gbara ọsọ, jupụta sponge na mmanya gbara ụka, tinye ya gburugburu achara, were nye ya ihe ọṅụṅụ, na-ekwu, Hapụnụ ka anyị hụ ma Ịlaịja ọ̀ na-abịa iwetu ya. Ma Jisọs tiri mkpu nke ukwuu wee kubiri ume ikpeazụ. Ma akwa mgbochi nke ụlọ nsọ dọwara abụọ site nelu ruo nala. Mgbe onye ọchịagha ahụ nke guzoro nihu ya hụrụ na o siri otú ahụ tie mkpu ma kubiri ume ikpeazụ, o kwuru, Nezie, nwoke a bụ Ọkpara Chineke. E nwekwara ụmụ nwanyị ndị si nebe dị anya na-ekiri, ndị nime ha bụ Meri Magdalin na Meri nne Jemis nke nta na Joses, na Salomi, Ndị nke mgbe ọ nọ na Galili na-eso ya ma na-ejere ya ozi, na ọtụtụ ndị ọzọ ndị sooro ya rịgoro Jerusalem. Ma ugbu a mgbe anyasị emeela, ebe ọ bụ nkwadebe, nke bụ ụbọchị tupu sabbat Josef onye si Arimatea bịara, onye a ma ama bụ onye kansụl, onye ya onwe ya nọkwa na-eche alaeze Chineke. O nwere obi ike bata na Pailet ma rịọ ahụ Jizọs. Ma Pilate nwụrụ nanya ma ọ bụrụ na ọ nwụọlarị, ma mgbe ọ kpọchara onye ọchịagha narị ahụ, ọ jụrụ ya ma ọ bụrụ na ọ nwụọla kemgbe. Mgbe ọ matara site naka onye ọchịagha narị ndị agha, o nyere Josef ozu ahụ. Mgbe ọ zụtara akwa ọcha ma weda ya ala, o ji akwa ọcha ahụ kechie ya ma debe ya nili nke e sitere na nkume gbupụta, ọ tụgharịkwara nkume nọnụ ụzọ ili ahụ. Mana Meri Magdalene na Meri nke Joses hụrụ ebe e tinyere ya. ### 16 Mgbe ụbọchị izuike gafesịrị, Meri Magdalene na Meri nke Jemis na Salome zụtara ụda nsisi ka ha bịa tee ya mmanụ. Na nisi ụtụtụ nke ukwuu nke otu izu ụka, ha bịara nili mgbe anyanwụ wara. Ha nọ na-ajụ onwe ha, sị, Onye ga-atụgharịrị anyị nkume ahụ site nọnụ ụzọ ili ahụ? Na mgbe ha leliri anya elu, ha hụrụ na a tụgharịala nkume ahụ, nihi na ọ bụ nnukwu nke ukwuu. Mgbe ha banyere nime ili ahụ, ha hụrụ nwa okorobịa ka ọ nọ ọdụ nakụkụ aka nri, yi uwe mwụda ọcha, ha tụkwara oke egwu. Onye ahụ ma ọ gwara ha, Unu atụla ụjọ, unu na-achọ Jisọs onye Nazaret, onye a kpọgidere nobe. E meela ka o bilie, ọ nọghị ebe a. Lee ebe ahụ ebe ha tinyere ya. Mana gaanụ gwa ndị na-eso ụzọ ya na Pita na ọ na-aga nihu unu na Galili, ebe ahụ unu ga-ahụ ya, dịka o gwara unu. Mgbe ha pụtara, ha gbapụrụ site nili ahụ, nihi na ịma jijiji na oke ụjọ jidere ha, ha agwaghị onye ọ bụla ihe ọ bụla, nihi na ha tụrụ egwu. Mgbe o biliri nụtụtụ nke ụbọchị mbụ nke sabbath, ọ pụtara na mbụ nye Meri onye Magdalene, bụ onye ọ chụpụrụ mmụọ ọjọọ asaa nahụ ya. Nke ahụ gara kọọrọ ndị ya na ha nọ, bụ ndị na-eru uju na na-ebe akwa. Ma ndị ahụ nụrụ na ọ dị ndụ nakwa na ọ hụrụ ya site naka ya, ha ekwetaghị. Mgbe ihe ndị a gasịrị, ọ pụtara nụdị ọzọ nye mmadụ abụọ nime ha mgbe ha na-aga nubi. Ma ndị ahụ gara kwuo ndị fọdụrụ, ma ha ekwenyeghị ha. Emechaa, mgbe ndị iri na otu ahụ nọ na-erikọ nri, o gosipụtara ha onwe ya, ma baara ha mba maka ekweghị ekwe ha na isiike obi ha, nihi na ha ekwereghị ndị hụrụ ya mgbe e mere ka o si nọnwụ bilie. Ọ sịrị ha, Gaanụ nụwa niile, kwusaanụ oziọma nye ihe niile e kere eke. Onye kwere ekwe ma e mee ya baptizim ka a ga-azọpụta, ma onye na-ekweghị ekwe ka a ga-ama ikpe. Ihe ịrịba ama ma, ndị nwere ekwere, ihe ndị a ga-eso ha: naha m, ha ga-achụpụ mmụọ ọjọọ, ha ga-asụ asụsụ ọhụrụ, Ha ga-ebuli agwọ, ọ bụrụgodị na ha aṅụọ ihe na-egbu egbu ọ bụla, ọ gaghị emerụ ha ahụ, ha ga-etinye aka ha nahụ ndị ọrịa, ha ga-adịkwa mma. Nezie, Onyenwe anyị, mgbe o kwusịrị ịgwa ha okwu, e buliri ya elu neluigwe, ọ nọdụkwara ala naka nri nke Chineke. Ndị ahụ mana ha pụọ kwusara ebe niile, ebe Onyenwe anyị na-arụkọ ọrụ ọnụ ma na-eme ka okwu ahụ sie ike site nihe ịrịba ama ndị na-eso ya. Amen. ## Ọnụọgụgụ ### 1 Onyenwe anyị gwara Mosis okwu nọzara Sainai, nụlọ ikwu nke ama, nụbọchị mbụ nke ọnwa nke abụọ, nafọ nke abụọ mgbe ha si nala Ijipt pụta, na-ekwu, Werenụ mmalite nke nzukọ niile nke Israel dịka ikwu, dịka ụlọ nke nna nna ha, dịka ọnụọgụgụ site na aha ha, dịka isi ha. Nwoke ọ bụla site nafọ iri abụọ gaa elu, onye ọ bụla na-apụ nike Izrel, gụọnụ ha ọnụ ya na ndị agha ha, gị na Erọn gụọnụ ha ọnụ. Ha ga-anọnyere unu, onye ọ bụla dịka ebo ya si dị, ndị na-achị, ha ga-abụ dịka ụlọ nna nna ha si dị. Ma nke a bụ aha ndị nwoke ndị ga-eguzo na unu, nke Ruben, Elizur nwa Shedeur, Nke ndị Simeon, Salamiel nwa Sourisadai. Nke ndị Juda, Nashon nwa Aminadab. Nke ndị Issachar, Nathanael nwa Sogar, Nke Zebulun, Eliab nwa Helon, Nke ụmụ Joseph nke Ephraim, Elishama nwa Ammihud. nke Manase, Gamaliel nwa Fedazur. Nke ndị Benjamin, Abidan nwa Gideoni. Nke Dan, Ahiezer nwa Ammishaddai. Nke ndị Asher, Phagaiel, nwa Echran. Nke ndị Gad, Elisaph nwa Raguel. Nke Naftalị, Ahira nwa Enan. Ndị a bụ ndị a kpọrọ aha nke nzukọ, ndị ọchịchị nke ebo dịka ezinaụlọ ha si dị, ndị ọchịagha puku nke Izrel. Moses na Aaron kpọọrọ ndị nwoke ndị a e sitere naha kpọọ. Ma ha chịkọtara ọgbakọ niile na mbụ nke ọnwa nke abụọ nke afọ ahụ, e dekwara ha aha dịka ọmụmụ ha, dịka ezinụlọ ha, dịka ọnụọgụgụ aha ha, site na ndị gbara afọ iri abụọ gaa elu, nwoke ọbụla dịka isi ha. Nụzọ nke Onyenwe anyị nyere Mosis iwu, e gụrụ ha ọnụ nọzara Sinai. Ụmụ ndị ikom Ruben, ọkpara Izrel, dịka ikwu ha, dịka ebo ha, dịka ezinaụlọ nna nna ha, dịka ọnụọgụgụ aha ha, site notu notu mmadụ, ndị ikom niile site nafọ iri abụọ gbagoo, ndị niile pụrụ ibu agha, Ọnụọgụgụ ha site nebo Ruben bụ iri puku anọ na isii, na narị ise. Ụmụ ndị ikom Simeon dịka ikwu ha, dịka ebo ha, dịka ezinaụlọ nna nna ha, dịka ọnụọgụgụ aha ha, dịka isi ọbụla nʼime ha, ndị nwoke niile sitere na ndị gbara iri afọ abụọ gbagoo, onye ọbụla pụrụ ije agha, Ọnụọgụgụ ha site nebo Simeon, itoolu na iri ise puku na narị atọ. Ụmụ ndị ikom Juda dịka ikwu ha, dịka agbụrụ ha, dịka ụlọ nna nna ha, dịka ọnụọgụgụ aha ha, dịka isi ha, ndị nwoke niile site na iri afọ abụọ gbagoo, onye ọ bụla na-apụ nike, Ọnụọgụgụ ha site nebo Juda bụ iri puku asaa na anọ, na narị isii. Ụmụ ndị ikom Isaka dịka ikwu ha, dịka ebo ha, dịka ezinaụlọ nna nna ha, dịka ọnụọgụgụ aha ha, dịka isi ọbụla nke ha, ndị nwoke niile site na iri afọ abụọ gbagoo, onye ọbụla pụrụ ịga agha, Ọnụọgụgụ ha site nebo Isaka bụ puku iri ise na anọ, na narị anọ. Ụmụ ndị ikom Zebulun dịka ikwu ha, dịka ebo ha, dịka ezinaụlọ nna nna ha, dịka ọnụọgụgụ aha ha, dịka isi ọbụla nke ha, ndị nwoke niile site na afọ iri abụọ gbagoo, onye ọbụla nke na-apụ na ndị agha, Ọnụọgụgụ ha site nebo Zebulun bụ puku iri ise na asaa, na narị anọ. Nye ụmụ ndị ikom Josef, ụmụ ndị ikom Ifrem, dịka ikwu ha, dịka ebo ha, dịka ezinaụlọ nna nna ha, dịka ọnụọgụgụ aha ha, dịka isi ọbụla nʼime ha, ndị nwoke niile site nʼafọ iri abụọ gbagoo, ndị niile pụrụ ije agha, Ọnụọgụgụ ha site nebo Ifrem, iri puku anọ na narị ise. Ụmụ ndị ikom Manase dịka ikwu ha, dịka ebo ha, dịka ezinaụlọ nna nna ha, dịka ọnụọgụgụ aha ha, dịka isi ọbụla nke ha, ndị nwoke niile, site na ndị gbara afọ iri abụọ gaa nihu, onye ọbụla pụrụ ịga agha, Ọnụọgụgụ ha site nebo Manase bụ puku iri atọ na abụọ, na narị abụọ. Ụmụ ndị ikom Benjamin dịka ikwu ha, dịka ebo ha, dịka ezinaụlọ nna nna ha, dịka ọnụọgụgụ aha ha, dịka isi ọbụla, ndị nwoke niile site nafọ iri abụọ gbagoo, onye ọbụla nwere ike ịga agha, Ọnụọgụgụ ha site nebo Benjamin bụ puku iri atọ na ise, na narị anọ. Ụmụ ndị ikom Gad dịka ikwu ha, dịka ebo ha, dịka ezinaụlọ nna nna ha, dịka ọnụọgụgụ aha ha, dịka isi ọbụla nke ha, ndị nwoke niile site na iri afọ abụọ gbagoo, onye ọbụla na-apụ na ndị agha, Ọnụọgụgụ ha site nebo Gad bụ puku iri anọ na ise, narị isii na iri ise. Ụmụ ndị ikom Dan dịka ikwu ha, dịka ebo ha, dịka ezinaụlọ nna nna ha, dịka ọnụọgụgụ aha ha, dịka isi ọbụla nke ha, ndị nwoke niile site na afọ iri abụọ gbagoo, onye ọbụla pụrụ ịga agha, Ọnụọgụgụ ha site nebo Dan bụ iri puku isii na abụọ na narị asaa. Ụmụ nwoke Asha dịka ikwu ha, dịka ebo ha, dịka ụlọ nna nna ha, dịka ọnụọgụgụ aha ha, dịka isi ha, ụmụ nwoke niile site na ndị gbara afọ iri abụọ gawa elu, onye ọbụla nwere ike ịga agha, Ọnụ ọgụgụ ha site nebo Asha bụ iri puku anọ na otu na narị ise. Ụmụ ndị ikom Naftalị dịka ikwu ha, dịka ebo ha, dịka ezinaụlọ nna nna ha, dịka ọnụọgụgụ aha ha, dịka isi ọbụla, ụmụ nwoke niile site na ndị gbara afọ iri abụọ gaa elu, onye ọbụla pụrụ ịga agha, Ọnụọgụgụ ha site nebo Naftalị bụ iri puku atọ na iri ise, na narị anọ. Nke a bụ ọnụ ọgụgụ nke Mosis na Erọn na ndị ọchịchị Izrel gụrụ, bụ ndị ikom iri na abụọ, otu nwoke site na ebo ọ bụla, dịka ebo nke ụlọ ezinne ha. Ọ bụ ya mere na ọnụọgụgụ niile nke ụmụ ndị ikom Israel tinyere ike ha site na afọ iri abụọ gbagoo, onye ọ bụla nke na-apụ ịlụ ọgụ na Israel. Narị isii puku puku na puku atọ na narị ise na iri ise. Ma ndị Livait sitere nebo ezinụlọ ha abụghị ndị a gụrụ ọnụ netiti ụmụ Izrel. Na Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Lee, ebo Livayị ka ị gaghị agụta ọnụ, ọnụọgụgụ ha ka ị gaghị ewere netiti ụmụ Izrel. Gị onwe gị họpụta ndị Livait maka ụlọ ikwu nke ama-ama, na maka ihe niile nke ya, na maka ihe niile dị nime ya. Ha onwe ha ga-ebu ụlọ ikwu ahụ na ihe niile nke ya, ha onwe ha ga-ejere ya ozi nime ya, ha ga-amakwa ụlọ ikwu gburugburu ụlọ ikwu ahụ. Mgbe a na-ebuli ụlọikwu ahụ, ndị Livayị ga-akwatu ya, mgbe a na-ama ụlọikwu ahụ, ha ga-eguzobe ya, onye mba ọzọ ọ bụla na-abịaru nso ka ọ nwụọ. Na ụmụ Izrel ga-ama ụlọikwu, onye ọbụla nusoro nke ya, onye ọbụla dịka onyeisi nke ya, na ike ha. Ma ndị Livait ka ha maa ụlọikwu gburugburu ụlọikwu nke ama-ama, ka mmehie ghara ịdị netiti ụmụ Izrel. Ndị Livait nonwe ha ga-eche nche ụlọikwu nke ama-ama. Ụmụ Izrel mere dịka ihe niile Onyenwe anyị nyere Mosis na Erọn iwu, otu a ka ha mere. ### 2 Onyenwe anyị gwara Mosis na Erọn okwu, sị, Nwoke ọ bụla ga-ejide nke ya dịka usoro, dịka ọkọlọtọ, dịka ụlọ nna nna ha; ka ụmụ Izrel maa ụlọikwu nihu, gburugburu ụlọikwu nke ama, ka ụmụ Izrel ga-ama ụlọikwu. Na ndị mara ụlọ ikwu mbụ dịka ọwụwa anyanwụ, usoro ọmụma ụlọ ikwu Juda na ike ha, na onye ọchịchị nke ụmụ ndị ikom Juda, Naason nwa Aminadab. Ike ya ndị a nyochara bụ anọ na iri asaa puku na narị isii. Na ndị mara ụlọ ikwu nakụkụ ebo Isaka, na onye ọchịchị nke ụmụ Isaka, Natanael nwa Soga. Ike ya ndị a nyochara bụ puku iri ise na anọ, na narị anọ. Na ndị na-ama ụlọ ikwu nakụkụ ebo Zebulọn, na onye ọchịchị nke ụmụ Zebulọn, Eliab nwa Helọn. Ike ya ndị a nyochara bụ puku iri ise na asaa, na narị anọ. Ndị niile a nyochara site nogige Juda, narị na iri asatọ puku na isii puku na narị anọ, ha na ike ha ga-ebu ụzọ bilie gawa. Ndị agha ọmụma ụlọ ikwu Ruben, nebe ndịda ike ha, na onye ọchịchị nke ụmụ Ruben, Elizur nwa Shedeur. Ike ya ndị a gụrụ ọnụ bụ iri anọ na isii puku na narị ise. Ma ndị mara ụlọ ikwu nakụkụ ebo ya Simeon, na onye ọchịchị nke ụmụ Simeon, Salamiel nwa Zurishaddai. Ike ya ndị a gụrụ ọnụ bụ puku iri ise na itoolu na narị atọ. Na ndị na-ama ụlọ ikwu nakụkụ ya bụ ebo Gad, na onye ọchịchị nke ụmụ Gad bụ Elisaph nwa Raguel. Ike ya ndị a nyochara bụ puku iri anọ na ise, narị isii na iri ise. Ndị niile a nyochara nke ogige Ruben, otu narị na iri ise na otu puku, na narị anọ na iri ise, ha na ike ha, ha bụ ndị nke abụọ ga-ebili. Ma a ga-ewepụ ụlọikwu nke ama, na ọgbọ ndị Livait netiti ọgbọ ndị, dịka ha si ama ụlọikwu, otu ahụ ka ha ga-esi apụ, onye ọbụla na-ejide dịka nduzi. Usoro ogige Ifrem dị nakụkụ osimiri ya na ndị agha ha, onye ọchịchị ụmụ Ifrem bụ Elishama nwa Amihud. Ike ya ndị a gụrụ ọnụ bụ iri puku anọ na narị ise. Na ndị na-ama ụlọ ikwu nakụkụ ebo Manase, na onye ọchịchị nke ụmụ Manase, Gamaliel nwa Phadassur. Ndị agha ya ndị a gụrụ ọnụ bụ iri puku atọ na abụọ na narị abụọ. Na ndị na-ama ụlọ ikwu nakụkụ ebo Benjamin, na onye ọchịchị nke ụmụ Benjamin bụ Abidan nwa Gideoni. Ndị a gụrụ ọnụ nike ya bụ iri puku atọ na ise, na narị anọ. Ndị niile a nyochara nke ogige Ifrem, narị puku na asatọ puku na narị, ha na ndị agha ha ga-ebili nke atọ. Usoro nke ogige Dan nebe ugwu ya na ike ha, na onye ọchịchị nke ụmụ Dan, Ahiezer nwa Ammishaddai. Ike ya ndị a nyochara bụ puku iri isii na abụọ, na narị asaa. Na ndị mara ụlọikwu nakụkụ ebo ya Asha, na onye ọchịchị nke ụmụ Asha, Fagiel nwa Ekran. Ike ya ndị a nyochara, iri anọ na otu puku na narị ise. Na ndị na-ama ụlọ ikwu nakụkụ ebo Neftali, na onye ọchịchị nke ụmụ Neftali, Akire nwa Ainan. Ike ya ndị a nyochara bụ puku iri ise na atọ, na narị anọ. Ndị niile a nyochara nke ogige Dan, otu narị na iri ise na asaa puku na narị isii, ha ga-abụ ndị ikpeazụ ga-ebili gaa dịka usoro ha. Nke a bụ ọgụgụ ụmụ Izrel dịka ezinaụlọ nna nna ha, ọgụgụ niile nke ogige ọnụụlọikwu ha na ndị agha ha, narị isii puku na puku atọ, narị ise na iri ise. Ndị Levite agụkọtaghị ha ọnụ netiti ha, dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu. Ụmụ Izrel mere ihe niile dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu, otu a ka ha si maa ụlọ ikwu dịka usoro ha, otu a kwa ka ha si ebili, onye ọ bụla dịka ikwu ha, dịka ezinaụlọ nna nna ha. ### 3 Ma ndị a bụ ọgbọ nke Aaron na Moses, nụbọchị ahụ Onyenwe anyị gwara Mosis okwu nugwu Saịnaị. Ma ndị a bụ aha ụmụ ndị ikom Aaron, ọkpara Nadab, na Abiud, Eleazar, na Ithamar. Ndị a bụ aha ụmụ ndị nwoke Aaron, ndị nchụaja e tere mmanụ, ndị e doro aka ha nsọ ije ozi dị ka ndị nchụaja. Ma Nadab na Abiud nwụrụ nihu Onyenwe anyị, mgbe ha na-achụ aja ọkụ ọzọ nihu Onyenwe anyị nọzara Saịnaị, ma ụmụ ọ dịghị ha, ma Elieza na Itama jere ozi nchụaja na Erọn nna ha. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Were ebo Livayị, ị ga-eme ka ha guzo nihu Erọn onye nchụaja, ha ga-ejere ya ozi Ha ga-echekwa nche ya, na nche nke ụmụ Izrel nihu ụlọikwu nke ama, ịrụ ọrụ nke ụlọikwu. Ha ga-echekwa ngwá niile nke ụlọikwu ama, na ilekọta ụmụ Izrel dịka ọrụ niile nke ụlọikwu. Ị ga-enye ndị Livayị nye Erọn na ụmụ ya ndị nchụaja; e nyere ha dịka onyinye nye m site naka ụmụ Izrel. Gị ga-aguzobe Aaron na ụmụ ndị ikom ya nelu ụlọ ikwu nke ama, ha ga-echekwa ọrụ nchụaja ha na ihe niile metụtara ebe ịchụ aja na nime akwa mgbochi, onye mba ọzọ ọ bụla metụrụ ya aka ga-anwụ. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Na lee, mụ ewerela ndị Livait site netiti ụmụ Izrel nọnọdụ nke nwa mbụ niile na-emepe akpanwa site netiti ụmụ Izrel, ha ga-abụ mgbapụta ha, na ndị Livait ga-abụ nke m. Nihi na nke mbụ niile bụ nke m, nụbọchị ahụ m tigburu nke mbụ niile nala Ijipt, m doro nsọ nye onwe m nke mbụ niile nIzrel, site na mmadụ ruo anụ ụlọ, ha ga-abụ nke m, Mụ onwe m bụ Onyenwe anyị. Ma Onyenwe anyị gwara Mosis okwu nọzara Sainai, na-ekwu, Gụọ ụmụ Livayị dịka ezinaụlọ nna nna ha si dị, dịka ikwu ha si dị, nwoke niile site na onye gbara otu ọnwa gawa nihu, gụọnụ ha ọnụ. Na ha letara ha Moses na Aaron site nolu Onyenwe anyị, dịka Onyenwe anyị nyere ha iwu. Ma ndị a bụ ụmụ ndị ikom Levi site naha ha: Geshọn, Kohat, na Merari. Ndị a bụ aha ụmụ ndị ikom Gedson dịka ikwu ha si dị: Lobeni na Semei. Ma ụmụ ndị ikom Kohat dịka ikwu ha, Amram na Izha, Hebrọn na Uziel. Ụmụ ndị ikom Merari dịka ikwu ha bụ Mooli na Mushi, ndị a bụ ikwu nke ndị Levites dịka ezinaụlọ nna ochie ha. Nye Gershon: ndị ikwu nke Lobeni, na ndị ikwu nke Shimei, ndị a bụ ndị ikwu nke Gershon. Ọnụọgụgụ ha dịka ọnụọgụgụ nke ụmụ nwoke niile site notu ọnwa gbagoo, ọnụọgụgụ ha bụ puku asaa na narị ise. Ma ụmụ ndị ikom Geshon ga-ama ụlọikwu nazụ ụlọikwu nsọ, nakụkụ osimiri. Ma onye ọchịchị ụlọ ezinụlọ nke ndị Gedson bụ Elisaph nwa Dael. Ma ọrụ nche nke ụmụ Gershon nime ụlọ ikwu nke ama-ama bụ ụlọ ikwu na ihe mkpuchi, na ihe mkpuchi nke ọnụ ụzọ nke ụlọ ikwu nke ama-ama, na akwa mgbochi nke ogige, na akwa mkpuchi nke ọnụ ụzọ ámá nke ogige nke dị nelu ụlọ ikwu, na ihe niile fọdụrụ nke ọrụ ya. Naka Kohath, ndị ikwu nke Amram otu, na ndị ikwu nke Izhar otu, na ndị ikwu nke Hebron otu, na ndị ikwu nke Uzziel otu; ndị a bụ ndị ikwu nke Kohath, dịka ọnụọgụgụ ha. Ndị nwoke niile site notu ọnwa gbagoo, asatọ puku na narị isii, na-eche nche nke ihe nsọ. Ndị mmadụ nke ụmụ ndị ikom Kohat ga-ama ụlọikwu nakụkụ ụlọikwu dịka Ndịda. Ma onye ọchịchị ụlọ nna nna ochie nke ndị Kohat bụ Elizafan nwa Uziel. Ma nche ha bụ igbe, na tebulu, na iheọkụ, na ebe nchụàjà niile, na ngwá ọrụ niile nke ebe nsọ ndị ha ji eje ozi na ha, na ihe mkpuchi, na ọrụ niile ha. Ma onye ọchịchị nelu ndị ọchịchị nke ndị Livait, Elieza nwa Erọn onye nchụàjà, e debere ka ọ na-eche nche ihe nsọ. Nye Merari, ndị ikwu nke Mooli na ndị ikwu nke Mushi; ndị a bụ ndị ikwu nke Merari. Ọnụọgụgụ ha dịka ọnụọgụ, nwoke niile site notu ọnwa gbagoo, bụ puku isii na iri ise. Ma onye ọchịchị ụlọ nna ochie nke ndị Merari, Zuriel nwa Abihail, ga-ama ụlọ ikwu nakụkụ ụlọ ikwu ahụ nebe ugwu. Ọgụgụ ọnụ nke nche ụmụ Merari bụ okpu isi nke ụlọ ikwu, mkpọrọ ya, ogidi ya, ntọala ya, ngwongwo ha niile na ọrụ ha. na ogidi nke ogige gburugburu, na ntọala ha, na ǹtu, na eriri ha. Ndị na-ama ụlọikwu nihu ụlọikwu nke ama site nọwụwa anyanwụ bụ Mosis na Erọn na ụmụ ndị ikom ya, ndị na-eche nche ebe nsọ maka nche nke ụmụ Izrel, onye mba ọzọ nke na-emetụ ya ga-anwụ. Ngụkọta niile nke ndị Livait, bụ ndị Mosis na Erọn gụrụ ọnụ site nokwu Onyenwe anyị dịka ikwu ha si dị, nwoke niile site nọnwa otu gbagoo, bụ puku iri abụọ na abụọ. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Gụọ ụmụ nwoke niile e buru ụzọ mụọ netiti ụmụ Izrel site nọnwa otu gawa nihu, ma detuo ọnụọgụgụ ha site naha ha. Ị ga-ewere ndị Livait nye m, mụ bụ Onyenwe anyị, nọnọdụ ụmụ nwoke mbụ niile nke ụmụ Izrel, na anụ ụlọ ndị Livait nọnọdụ ụmụ mbụ niile nime anụ ụlọ nke ụmụ Izrel. Ma Mosis letara dịka Onyenwe anyị nyere iwu banyere ụmụ nwa mbụ niile netiti ụmụ Izrel. Ma ndị nwoke niile e bụ ụzọ mụọ dịka ọnụọgụgụ aha ha site na ọnwa otu gaa nihu nọgụgụ ha dị puku iri abụọ na abụọ, narị abụọ na iri asaa na atọ. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Were ndị Livait nọnọdụ ụmụ nwoke mbụ niile nke ụmụ Izrel, na anụ ụlọ nke ndị Livait nọnọdụ anụ ụlọ ha, ndị Livait ga-abụ nke m, Mụ bụ Onyenwe anyị. Na ego mgbapụta nke narị abụọ na iri asaa na atọ bụ ndị gafere karịa ndị Livait site nime ụmụ nwoke mbụ nke ụmụ Izrel, Na ị ga-ewere shekel ise maka isi ọbụla dị ka didrachma nsọ; ị ga-ewere ya, ebe iri obols abụọ bụ otu shekel. Ị ga-enye Erọn na ụmụ ndị ikom ya ọlaọcha ahụ dịka ego mgbapụta maka ndị gafere ọnụọgụgụ netiti ha. Mosis weere ọlaọcha nkwụghachi nke ndị gafere nime mgbapụta nke ndị Livait. Site naka ụmụ mbụ nke ụmụ ndị ikom Izrel, o nara ego ọlaọcha, otu puku narị atọ na iri isii na ise shekel, dịka shekel nsọ ahụ si dị. Ma Mosis nyere Aaron na ụmụ ndị ikom ya ego mgbapụta nke ndị gafere site nolu Onyenwe anyị, dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu. ### 4 Na Onyenwe anyị gwara Mosis na Erọn, sị, Were ọnụ ọgụgụ nke ụmụ ndị ikom Kaath site netiti ụmụ ndị ikom Livai, dịka agbụrụ ha si dị, dịka ụlọ nna nna ha si dị. Site nafọ iri abụọ na ise gaa nihu ruo afọ iri ise, onye ọ bụla na-abanye ije ozi, ịrụ ọrụ niile nụlọ ikwu nke ama. Na nke a bụ ọrụ nke ụmụ ndị ikom Kohat nime ụlọ ikwu nke ama gbara, ebe nsọ nke ihe nsọ. Ma Aaron na ụmụ ya ndị ikom ga-abanye mgbe a na-ebupụ ogige ahụ, ha ga-akwatukwa akwa mgbochi ahụ nke na-ekpuchi, ma ha ga-eji ya kpuchie igbe ama ahụ. Ha ga-etinye nelu ya mkpuchi akpụkpọ anụ na-acha anụnụ anụnụ, ha ga-agbasa nelu ya uwe dum na-acha anụnụ anụnụ site nelu, ha ga-etinyekwa osisi ndị ahụ. Ma nelu tebulu ahụ nke e debere nihu, ha ga-etinye nelu ya uwe nke niile bụ odo odo, na efere niile, na ihe nsure ọkụ na-esi isi ụtọ niile, na iko niile, na efere ịwụ ihe ọṅụṅụ niile nke ọ na-awụ ihe ọṅụṅụ nime ha, na achịcha niile ndị nke mgbe niile ga-adị nelu ya. Ma ha ga-agbasa nelu ya akwa ọbara ọbara, ma ha ga-ekpuchi ya na mkpuchi akpụkpọ anụ nke hyacinth, ma ha ga-etinye mkpara ndị ahụ site na ya. Ha ga-ewere uwe na-acha anụnụ anụnụ kpuchie ihe ịdọba oriọna nke na-enye ìhè, na oriọna ya niile, na ihe e ji akpụ ọkụ ya, na ite ịwụsa ya, na ngwongwo niile nke mmanụ nke ha ji eje ozi na ha. Ma ha ga-atụnye ya na ngwongwo ya niile nime mkpuchi akpụkpọ anụ na-acha anụnụ anụnụ, ma ha ga-edobe ya nelu osisi ebu. Ma nelu ebe ịchụ aja nke ọla edo, ha ga-ekpuchi ya uwe na-acha anụnụ anụnụ, ma jiri mkpuchi akpụkpọ anụ na-acha anụnụ anụnụ kpuchie ya, ma tinyekwa osisi ebu ya. Ha ga-ewere ngwongwo niile nke ozi, nke ha ji eje ozi nime ebe nsọ, tụnye ha nime akwa na-acha anụnụ anụnụ, kpuchie ha na mkpuchi akpụkpọ anụ na-acha anụnụ anụnụ, ma debe ha nelu mkpara. Ma ihe mkpuchi, ọ ga-etinye nelu ebe ịchụ aja, ma ha ga-eji uwe nke niile odo odo kpuchie ya. Ma ha ga-etinye nelu ya ngwongwo niile nke ha ji eje ozi nelu ya na ha, na ihe ọkụ niile, na nko anụ niile, na efere ukwu niile, na ihe mkpuchi, na ngwongwo niile nke ebe nchụàjà, ma ha ga-atụkwasị nelu ya mkpuchi akpụkpọ anụ nke na-acha anụnụ anụnụ, ma ha ga-etinye osisi ebu ya, ma ha ga-ewere uwe na-acha odo odo, ma ha ga-ekpuchi efere ịsa mmiri na ntọala ya, ma ha ga-etinye ya nime mkpuchi akpụkpọ anụ nke na-acha anụnụ anụnụ, ma ha ga-etinye ya nelu osisi ebu. Mgbe Erọn na ụmụ ya ndị ikom ga-emecha ikpuchi ihe nsọ na ngwongwo niile dị nsọ noge a na-ebuli ọmụma ụlọ ikwu, mgbe nke a gasịrị, ụmụ Kohat ga-abata iburu ha, ma ha agaghị emetụ ihe nsọ ka ha ghara ịnwụ. Ihe ndị a bụ ihe ụmụ Kohat ga-ebu nụlọ ikwu nke ama. Onye nlekọta Eleazar nwa Erọn onye nchụàjà, mmanụ ìhè, na ụda nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ nke ngwakọta, na àjà nke a na-achụ kwa ụbọchị, na mmanụ ite mmanụ nsọ, nlekọta ụlọ ikwu dum, na ihe niile dị nime ya nebe nsọ, nọrụ niile. Onyenwe anyị gwara Mosis na Erọn okwu, sị, Unu ekwela ka e bibie ndị ebo Kohat site netiti ndị Livayị. Meenụ nke a nye ha, ka ha dị ndụ ma ghara ịnwụ mgbe ha na-abịaru ihe nsọ nke ihe nsọ nso. Erọn na ụmụ ya ndị ikom ka ha bịaru nso, ha ga-edobe onye ọ bụla nọrụ ya Ma ha agaghị abanye ịhụ ihe nsọ na mberede, ha ga-anwụkwa. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Were ọnụ ọgụgụ nke ụmụ ndị ikom Gershon, na ndị a dịka ezinaụlọ nna nna ha, dịka ikwu ha, Site na afọ iri abụọ na ise gaa ruo afọ iri ise, gụọ ha ọnụ, onye ọ bụla na-abanye ije ozi, ịrụ ọrụ ya nụlọ ikwu nke ama. Nke a bụ ọrụ nke ndị Geshọn, ịrụ ọrụ na iburu ihe. Ọ ga-ebuli akpụkpọ anụ nke ụlọ ikwu, ụlọ ikwu nke ama, ihe mkpuchi ya, ihe mkpuchi acha anụnụ anụnụ nke dị nelu ya site nelu, na ihe mkpuchi ọnụ ụzọ nke ụlọ ikwu nke ama. Na akwa mgbochi nke ogige, nke dị nelu ụlọ ikwu nke ama, na nke fọdụrụ, na ngwá ọrụ niile nke ije ozi nke ha ji eje ozi na ha, ha ga-eme. Dị ka ọnụ Aaron na nke ụmụ ndị ikom ya ka ọrụ nke ụmụ Gedson ga-adị, dị ka ọrụ ha niile, na dị ka ọrụ ha niile, ị ga-elekọta ha site naha banyere ihe niile a na-akwadebe site naka ha. Nke a bụ ọrụ nke ụmụ ndị ikom Gedson nime ụlọ ikwu nke ama-ama, na nche ha dị naka Itamar nwa Aaron onye nchụàjà. Ụmụ ndị ikom Merari dịka ikwu ha, dịka ezinaụlọ nna ochie ha, gụọnụ ha. Site na afọ iri abụọ na ise gaa nihu ruo afọ iri ise, gụọnụ ha ọnụ, onye ọ bụla nke na-abanye ije ozi ọrụ nke ụlọ ikwu nke ama. Ma nke a bụ ihe nchekwa nke ndị na-ebuli site naka ha dịka ọrụ ha niile na ụlọikwu nke ama, isi nke ụlọikwu, na mkpọrọ, na ogidi ya, na ntọala ya, na ihe mkpuchi, na ntọala ha, na ogidi ha, na ihe mkpuchi nke ọnụ ụzọ nke ụlọikwu. Na ogidi nke ogige gburugburu, na ntọala ha, na ogidi nke akwa mgbochi nke ọnụ ụzọ ámá nke ogige, na ntọala ha, na ǹtu ha, na eriri ha, na ngwongwo ha niile, na ihe niile e ji eje ozi ha; site naha ka unu ga-agụta ha ọnụ, na ngwongwo ha niile nke nche nke ndị ha na-ebu. Nke a bụ ọrụ nke ndị mmadụ ụmụ ndị ikom Merari nihe niile ha na-arụ nụlọikwu nke ama ama naka Ithamar nwa nwoke Aaron onye nchụàjà. Mosis na Erọn na ndị ọchịchị Izrel letara ụmụ Kohat dịka ikwu ha si dị, dịka ezinaụlọ nna nna ha si dị Site nafọ iri abụọ na ise gawa ruo afọ iri ise, onye ọ bụla na-abanye ije ozi na ịrụ ọrụ nụlọ ikwu nke ama. Ma e mere ọnụọgụgụ ha dịka ikwu ha, puku abụọ na narị asaa na iri ise. Nke a bụ ọgụgụ ndị Kohat, ndị niile na-eje ozi nụlọ ikwu nke ama, dị ka Mosis na Erọn gụrụ site nolu Onyenwe anyị, naka Mosis. Ma a gụrụ ụmụ Gershon ọnụ dịka ikwu ha si dị, dịka ezinaụlọ nna nna ha si dị, Site nafọ iri abụọ na ise gaa nihu ruo afọ iri ise, onye ọ bụla na-abanye ije ozi na ịrụ ọrụ ndị ahụ nụlọ ikwu nke ama. Ma ọ mere na ọgụgụ ọnụ ha, dịka agbụrụ ha, dịka ụlọ nna nna ha, bụ puku abụọ narị isii na iri atọ. Nke a bụ ọgụgụ ọnụ nke ndị ụmụ Gedson, onye ọ bụla na-eje ozi nime ụlọ ikwu nke ama, ndị Mosis na Erọn gụrụ ọnụ site nolu Onyenwe anyị, naka Mosis. E gụrụ ọnụ ma ndị mmadụ nke ụmụ Merari dịka ndị ọgbakọ ha, dịka ụlọ ndị nna ha. Site nafọ iri abụọ na ise gaa nihu ruo afọ iri ise, onye ọ bụla na-abata ije ozi nọrụ nke ụlọ ikwu nke ama. Ma o mere ka ọgụgụ ọnụ ha dị dịka agbụrụ ha, dịka ụlọ nna nna ha, puku atọ na narị abụọ. Nke a bụ ọgụgụ ọnụ ndị ụmụ Merari, ndị Mosis na Erọn gụrụ site na olu Onyenwe anyị, naka Mosis. Ndị niile a nyochara, bụ ndị Mosis na Erọn na ndị ọchịchị Izrel nyochara ndị Livait dịka ikwu ha si dị na dịka ezinaụlọ nna nna ha si dị, Site nafọ iri abụọ na ise gaa nihu ruo afọ iri ise, onye ọ bụla na-abanye nọrụ nke ọrụ ndị ahụ, na ọrụ ndị a na-ebu nụlọ ikwu nke ama. Ma ha ghọrọ ndị a gụrụ ọnụ, puku asatọ narị ise na iri asatọ. Site nolu Onyenwe anyị, ọ letara ha naka Mosis, nwoke ka nwoke nelu ọrụ ha, na nelu ihe ndị ha na-ebuli nonwe ha, a gụkwara ha ọnụ dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu. ### 5 Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Nye iwu ụmụ Izrel, ka ha zipụ site nogige ndị niile nwere ekpenta, na ndị niile nwere nsị ahụ, na ndị niile rụrụ arụ nihi mkpụrụ obi. Site na nwoke ruo na nwanyị, ziganụ ha pụọ nèzí nke ogige ahụ, ka ha ghara imerụ ogige ha niile, ebe m bi netiti ha. Ma ụmụ Izrel mere otu a, ma ha zipụrụ ha nèzí nke ogige ahụ, dị ka Onyenwe anyị gwara Mosis, otu a ka ụmụ Izrel mere. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Gwa ụmụ Izrel okwu, sị, nwoke ma ọ bụ nwanyị, onye ọ bụla nke ga-eme mmehie ọ bụla site na mmehie niile nke ụmụ mmadụ, ma leghara anya ọ ga-eleghara anya ma mee njehie, mkpụrụ obi ahụ, Ọ ga-ekwupụta mmehie nke o mere, ma ọ ga-akwụghachi mmebi iwu ahụ, ụgwọ zuru ezu, tinyere otu ụzọ nụzọ ise nke ya, ọ ga-agbakwunye na ya, ma ọ ga-akwụghachi onye ahụ ọ mehiere megide ya. Ọ bụrụ ma ọ bụghị nke nwoke onye ọbọ ụgwọ, nke mere ịnyeghachi ya ikpe ọjọọ ahụ gakwuru ya, ikpe ọjọọ ahụ a na-akwụghachi Onyenwe anyị ga-abụ nke onye nchụàjà, ma e wezụga ebule nke mkpuchi mmehie, nke site na ya ọ ga-ekpuchiri ya mmehie banyere ya. Na mkpụrụ mbụ niile dị ka ihe nsọ niile netiti ụmụ Izrel, ihe ọ bụla ha wetara Onyenwe anyị, ọ ga-abụ nke onye nchụaja ahụ, Nakwa ihe ndị e doro nsọ nke onye ọ bụla ga-abụ nke ya, nakwa nwoke ọ bụla nke ga-enye onye nchụaja ihe, ọ ga-abụ nke ya. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Gwa ụmụ Izrel okwu, sị ha, ọ bụrụ na nwanyị nwoke ọ bụla emehie megide di ya, ma jiri nlelị leghara ya anya, Ma ọ bụrụ na mmadụ edinara ya nihe ndina nke mkpụrụ, ma o zoro ezo nanya nke di ya, ma o zoo ya, ma ọ bụrụ na emerụọla ya, ma ọ dịghị onye akaebe nọnyere ya, ma ọ bụrụkwa na ejideghị ya, Ma mmụọ ekworo bịakwasị ya, ọ kpọọ nwunye ya ekworo, ma emerụọla ya, ma ọ bụ mmụọ ekworo bịakwasị ya, ọ kpọọ nwunye ya ekworo, ma emerụbeghị ya. Nwoke ahụ ga-edu nwunye ya gakwuru onye nchụàjà, ọ ga-ewetakwa onyinye banyere ya, bụ otu ụzọ nụzọ iri nke efa ntụ ọka balị. Ọ gaghị awụsa mmanụ nelu ya, ọ gaghịkwa etinye ụda na-esi ísì ụtọ nelu ya, nihi na ọ bụ àjà ekworo, àjà ncheta nke na-echetara mmehie. Na onye nchụàjà ga-eweta ya, ma guzo ya nihu Onyenwe anyị. Onye nchụàjà ga-ewere mmiri dị ọcha dị ndụ tinye nefere ụrọ, ya na aja nke dị nelu ala nke ụlọ ikwu ama, mgbe onye nchụàjà werela ya, ọ ga-atụnye ya nime mmiri ahụ. Onye nchụàjà ga-eme ka nwanyị ahụ guzoro nihu Onyenwe anyị, kpughee isi nwanyị ahụ, tinye naka ya àjà ncheta ahụ, bụ àjà ekworo, ma naka onye nchụàjà ga-adị mmiri ịba mba nke nkọcha a. Ma ọ ga-eme ka ọ ṅụọ iyi ya onye nchụàjà ahụ, ma gwa nwanyị ahụ okwu, Ọ bụrụ na ọ dịghị onye dinara gị, ọ bụrụ na ị gabigabeghị ka e merụọ gị site nokpuru di gị nke onwe gị, ka ị bụrụ onye aka ikpe na-adịghị ya site na mmiri nke nkatọ nke a bụ ọbụbụ ọnụ. Ọ bụrụ ma gị emeela njehie dịka nwanyị alụrụ di, alọ emerụọla gị, na onye nyela ihe ndina ya nime gị, ma ewezụga di gị, Ma onye nchụàjà ga-eme ka nwanyị ahụ ṅụọ iyi niyi nke ọbụbụ ọnụ nke a, ma onye nchụàjà ga-agwa nwanyị ahụ, ka Onyenweanyị mee ka ị bụrụ ọbụbụ ọnụ na iyi netiti ndị gị, mgbe Onyenweanyị mere ka apata gị daa, na afọ gị zaa. Ma mmiri a e-bụ-ọnụ ga-abanye nafọ gị mee ka afọ gị fụọ, meekwa ka apụ gị daa, ma nwanyị ahụ ga-asị, Ka ọ bụrụ, ka ọ bụrụ. Onye nchụàjà ga-ede ọbụbụ ọnụ ndị a nime akwụkwọ, ma hichapụ ha nime mmiri nke ịba mba nke ịbụ ọnụ. Ma ọ ga-enye nwanyị ahụ mmiri nke ịba mba nke ịbụ ọnụ, mmiri ahụ nke ịbụ ọnụ nke ịba mba ga-abanyekwa nime ya. Onye nchụàjà ga-esite naka nwanyị ahụ nara aja ekworo ahụ, ọ ga-edobe aja ahụ nihu Onyenwe anyị, ma wetara ya nebe ịchụàjà. Ma onye nchụàjà ga-ewe site naja ahụ ihe ncheta ya, ma welie ya nelu ebe ịchụ aja, ma mgbe ihe ndị a gasịrị, ọ ga-enye nwanyị ahụ mmiri ahụ ọṅụṅụ. Ma ọ ga-abụ ọ bụrụ na emerụọla ya ma di ya echefuola, mmiri nke ịba mba nke a bụrụ ọnụ ga-abanye nime ya, afọ ya ga-aza, ụkwụ ya ga-ada, ma nwanyị ahụ ga-abụ ihe ọbụbụ ọnụ netiti ndị ya. Ọ bụrụ na e merụghị nwanyị ahụ, ọ bụrụkwa na ọ dị ọcha, ọ ga-abụ onye aka ya dị ọcha ma ọ ga-atụ ime. Nke a bụ iwu nke ekworo, nke nwanyị lụrụ di ga-emebi, ma e merụọ ya. Ọ bụ nwoke nke ọ bụrụ na mmụọ ekworo bịakwasịrị ya, ma kwo nwunye ya ekworo, ma guzobe nwunye ya nihu Onyenwe anyị, onye nchụàjà ga-emere ya iwu a niile. Na enweghị ikpe ga-adị nwoke ahụ site na mmehie, ma nwanyị ahụ ga-anata mmehie nke ya. ### 6 Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị ya, Gwa ụmụ Izrel, Na ị ga-agwa ha okwu, nwoke maọbụ nwanyị, onye ga-eji ike kwee nkwa ido onwe ya nsọ maka ịdị ọcha nye Onyenwe anyị, Site na mmanya na ihe ọṅụṅụ siri ike, ọ ga-adị ọcha, mmanya gbara ụka nke sitere na mmanya na mmanya gbara ụka nke sitere na ihe ọṅụṅụ siri ike, ọ gaghị aṅụ, ihe niile e si na mkpụrụ vaịn mepụta, ọ gaghị aṅụ, mkpụrụ vaịn ọhụrụ na mkpụrụ vaịn a mịrị amị, ọ gaghị eri nụbọchị niile nke nkwa ya. Site nihe niile nke na-esi nosisi vaịn pụta, mmanya site nakpụkpọ mkpụrụ vaịn ruo na mkpụrụ mkpụrụ vaịn, ọ gaghị eri nụbọchị niile nke ịdị ọcha. Agụba agaghị abịa nelu isi ya, ruo mgbe ụbọchị ndị ahụ dị ka o kwere Onyenwe anyị nkwa ga-ezuzu, ọ ga-abụ onye dị nsọ na-azụ ntutu isi ya niile ụbọchị niile nke nkwa ahụ nye Onyenwe anyị. Nelu mkpụrụ obi niile nwụrụ anwụ, ọ gaghị abanye nelu nna na nne, Na nke nwanne nwoke na nke nwanne nwanyị, ọ gaghị emerụ onwe ya nelu ha mgbe ha nwụrụ, nihi na nkwa Chineke nke ya dị nelu isi ya. Nụbọchị niile nke nkwa ya, ọ ga-abụ onye dị nsọ nye Onyenwe anyị. Ọ bụrụ na onye nwụrụ nelu ya na mberede, a ga-emerụ isi nkwa ya ozugbo, ọ ga-akpụchakwa isi ya nụbọchị a ga-emecha ya, bụ nụbọchị nke asaa ka a ga-akpụcha ya. Nụbọchị nke asatọ, ọ ga-eweta nduru abụọ, ma ọ bụ ụmụ nduru abụọ, gakwuru onye nchụàjà nọnụ ụzọ ụlọ ikwu nke ama. Onye nchụàjà ga-eme otu banyere mmehie, na otu nime aja nsure ọkụ, ọ ga-ekpuchikwara ya ikpe banyere ihe o mehiere banyere mkpụrụ obi, ọ ga-edokwa isi ya nsọ nụbọchị ahụ nke e doro nsọ nye Onyenwe anyị, ụbọchị nke nkwa. Na ọ ga-eweta nwa atụrụ gbara otu afọ maka mmehie, na ụbọchị ndị gara aga ga-abụ ihe efu, nihi na isi nkwa ya emerụrụ. Ma nke a bụ iwu nke onye ekpere ekpere, nụbọchị ọ ga-emezu ụbọchị nkwa ya, ọ ga-eweta nonwe ya nọnụ ụzọ ụlọ ikwu nke ama. Ọ ga-ewetara Onyenwe anyị onyinye ya: otu nwa atụrụ gbara otu afọ nke na-enweghị ntụpọ maka aja nsure ọkụ, na otu nwa atụrụ nwanyị gbara otu afọ nke na-enweghị ntụpọ maka mmehie, na otu ebule na-enweghị ntụpọ maka nzọpụta. na nkata achịcha na-ekoghị eko nke ọka wiiti dị mma, ogbe achịcha a gwakọtara na mmanụ, na mbadamba achịcha na-ekoghị eko e tere mmanụ, na aja ha, na onyinye ihe ọṅụṅụ ha. Onye nchụaja ga-eweta ya nihu Onyenwe anyị, ọ ga-emekwa ihe banyere mmehie ya na aja nsure ọkụ ya. Na ebule ahụ, ọ ga-eme aja nzọpụta nye Onyenwe anyị nelu nkata nke achịcha ndị na-enweghị ihe na-eko achịcha, na onye nchụaja ga-eme aja ya, na ihe ọṅụṅụ aja ya. Onye ahụ kwere nkwa ga-akpụcha isi ya nọnụ ụzọ ụlọ ikwu nke ama, ma tinye ntutu isi nkwa ya nelu ọkụ nke dị nokpuru aja nzọpụta. Ma onye nchụàjà ga-ewere ogwe aka esiri esi site nebule ahụ, na otu achịcha na-enweghị ihe na-eko achịcha site na nkata ahụ, na otu mbadamba achịcha na-enweghị ihe na-eko achịcha, ọ ga-etinye ha nelu aka onye ahụ kwere nkwa mgbe ọ kpụchara ntutu isi ya maka nkwa ya. Onye nchụàjà ga-eweta ha dịka onyinye nihu Onyenweanyị, ọ ga-abụ ihe dị nsọ nye onye nchụàjà nelu obi nke onyinye ahụ, na nelu ogwe aka nke onyinye e weliri elu, mgbe ihe ndị a gasịrị, onye ahụ kwere nkwa ga-aṅụ mmanya. Nke a bụ iwu nke onye ahụ kwere ekpere, onye ga-ekwe nkwa nye Onyenwe anyị onyinye ya nye Onyenwe anyị banyere nkwa ahụ, na-abụghị nke aka ya ga-achọta, dịka ike nke nkwa ya, nke ọ ga-ekwe dịka iwu ịdị ọcha. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Gwa Aaron na ụmụ ya ndị ikom okwu, sị, Otu a ka unu ga-esi gọzie ụmụ Izrel, na-asị ha, Ka Onyenwe anyị gọzie gị, ma chekwaa gị. Ka Onyenwe anyị mee ka ihu ya nwukwasị gị, ma nwee obi ebere nebe ị nọ. Ka Onyenwe anyị welie ihu ya nelu gị, ma nye gị udo. Ha ga-etinye aha m nahụ ụmụ Izrel, mụ onwe m bụ Onyenwe anyị ga-agọzikwa ha. ### 7 Nụbọchị ahụ Mosis gụchara ọrụ, ka o wulie ụlọikwu ahụ, o tere ya mmanụ, doo ya nsọ, na ngwongwo ya niile, na ebe ịchụ aja ahụ, na ngwongwo ya niile, o tere ha mmanụ, doo ha nsọ. Ma ndị ọchịchị Izrel wetara onyinye, ndị ọchịchị iri na abụọ nke ezinaụlọ ha, ndị a bụ ndị ọchịchị ebo, ndị a bụ ndị guzoro nọrụ nleta. Ma ha wetara onyinye ha nihu Onyenwe anyị, ụgbọala isii nke kpuchiri ekpuchi, na ehi iri na abụọ, otu ụgbọala si naka ndị ọchịchị abụọ, na otu nwa ehi si naka onye ọ bụla, ma ha wetara ha nihu ụlọ ikwu ahụ. Ma Onyenweanyị gwara Mosis, sị, Nara naka ha, ha ga-abụ maka ọrụ ije ozi nke ụlọ ikwu ama, ị ga-enyekwa ha ndị Livayị, onye ọ bụla dịka ije ozi ya. Mosis weere ụgbọala ndị ahụ na ehi ndị ahụ, nye ha ndị Livayị. Ma ọ nyere ụmụ Gedson ụgbọala abụọ na ehi anọ dịka ozi ha si dị. Ọ nyere ụgbọ ala anọ na ehi asatọ ndị ahụ nye ụmụ Merari dịka ọrụ ha si dị, site naka Ithamar nwa Aaron onye nchụaja. Ma ụmụ ndị ikom Kohat, o nyeghị ha ihe ọ bụla, nihi na ihe nsọ nke ije ozi ha nwere ka ha ga-ebu nubu ha. Ma ndị ọchịchị wetara ihe maka ido nsọ nke ebe ịchụ aja ahụ nụbọchị e tere ya mmanụ, ma ndị ọchịchị wetara onyinye ha nihu ebe ịchụ aja ahụ. Onyenwe anyị gwara Mosis, Otu onyeisi kwa ụbọchị, otu onyeisi kwa ụbọchị, ha ga-eweta onyinye ha maka ido ebe ịchụ aja nsọ. Onye wetara onyinye ya nụbọchị mbụ bụ Nashọn nwa Aminadab, onye ọchịchị ebo Juda. Ma o wetara onyinye ya, efere ọlaọcha otu, iri atọ na otu narị ibu ya, efere otu ọlaọcha, iri asaa shekel dịka shekel nsọ ahụ, ha abụọ jupụtara ụtụ ọka mma a gwakọtara na mmanụ maka aja. Ihe ịgụ ọkụ otu nke iri ọlaedo, nke jupụtara na ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ. Otu nwa ehi si nigwe ehi, otu ebule, otu nwa atụrụ gbara otu afọ maka aja nsure ọkụ, na otu nwa ewu site nigwe ewu maka mmehie Ma nime aja nzọpụta: nne ehi abụọ, ebule ise, mkpi ise, ụmụ atụrụ nwanyị gbara otu afọ ise. Nke a bụ onyinye Naason nwa Aminadab. Nụbọchị nke abụọ, Natanael nwa Soga, onye ọchịchị nke ebo Isaka wetara onyinye. Ma o wetara onyinye ya, otu efere ọlaọcha, ibu ya bụ otu narị na iri atọ, otu efere ọlaọcha nke iri asaa sikeli dịka sikeli nsọ ahụ, ha abụọ jupụtara nụtụ ọka mma a gwakọtara na mmanụ maka aja. Ihe ịgba aja nsure ọkụ otu nke dị iri shekel ọlaedo, nke jupụtara na ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ. Otu nwa ehi si nigwe ehi, otu ebule, otu nwa atụrụ gbara otu afọ maka aja nsure ọkụ, na otu nwa ewu si nime igwe ewu maka mmehie. Ma maka aja nzọpụta: ụmụ nne ehi abụọ, ebule ise, mkpi ise, ụmụ atụrụ nwanyị gbara otu afọ ise. Nke a bụ onyinye Natanael nwa Soga. Nụbọchị nke atọ, onye ọchịchị nke ụmụ ndị ikom Zebulun, Eliab nwa Helon. Onyinye ya, otu efere ọlaọcha, ibu ya bụ otu narị na iri atọ, otu efere ọlaọcha nke iri asaa shekel dịka shekel nsọ ahụ, ha abụọ jupụtara na ụtụ ọka mma nke a gwakọtara na mmanụ maka aja, Ihe ịgụ ọkụ otu nke iri ọlaedo, nke jupụtara na ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ. Otu nwa ehi si nigwe ehi, otu ebule, otu nwa atụrụ gbara otu afọ maka aja nsure ọkụ, na otu nwa ewu site nigwe ewu maka mmehie Nakwa nime aja nzọpụta: ụmụ nne ehi abụọ, ebule ise, mkpi ise, ụmụ atụrụ nwanyị gbara otu afọ ise. Nke a bụ onyinye Eliab nwa Helon. Nụbọchị nke anọ, onye ọchịchị nke ụmụ ndị ikom Ruben, Elizur nwa nwoke Shediur. Onyinye ya bụ efere ọlaọcha otu nke ibu ya bụ otu narị na iri atọ, efere ọlaọcha otu nke bụ iri asaa shekel dịka shekel nsọ ahụ, ha abụọ jupụtara nụtụ ọka mma nke a gwakọtara na mmanụ maka aja, Ihe ịgụ ọkụ otu nke iri ọlaedo, nke jupụtara na ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ. Otu nwa ehi si nigwe ehi, otu ebule, otu nwa atụrụ gbara otu afọ maka aja nsure ọkụ, na otu nwa ewu site nigwe ewu maka mmehie Nakwa maka aja nzọpụta: ụmụ nne ehi abụọ, ebule ise, mkpi ise, ụmụ atụrụ nwanyị gbara otu afọ ise. Nke a bụ onyinye Elisur nwa Sediur. Nụbọchị nke ise, onye ọchịchị nke ụmụ ndị ikom Simeon, Salamiel nwa Zurishaddai. Onyinye ya bụ efere ọlaọcha otu, ihe dị iri atọ na otu narị nibu, efere ọlaọcha otu, nke dị iri asaa shekel dịka shekel nsọ ahụ, ha abụọ jupụtara nụtụ ọka mma a gwakọtara na mmanụ maka aja. Otu ihe ịgụ ọkụ nke iri ọlaedo, nke jupụtara na ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ. Otu nwa ehi si nigwe ehi, otu ebule, otu nwa atụrụ gbara otu afọ maka aja nsure ọkụ, Na otu nwa ewu si nime igwe ewu maka mmehie. Na nime aja nzọpụta: ụmụ nne ehi abụọ, ebule ise, mkpi ise, ụmụ atụrụ nwanyị gbara otu afọ ise. Nke a bụ onyinye Salamiel nwa Sourisadai. Nụbọchị nke isii, onye ọchịchị nke ụmụ ndị ikom Gad, Eliasaph nwa Raguel. Onyinye ya, otu efere ọlaọcha, ibu ya bụ otu narị na iri atọ, otu efere ọlaọcha iri asaa shekel dịka shekel nsọ ahụ, ha abụọ jupụtara nụtụ ọka mma a gwakọtara na mmanụ maka aja. Ihe ịgụ ọkụ otu nke iri ọlaedo, nke jupụtara na ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ. Otu nwa ehi si nigwe ehi, otu ebule, otu nwa atụrụ gbara otu afọ maka aja nsure ọkụ, na otu nwa ewu site nigwe ewu maka mmehie Na maka aja nzọpụta: nne ehi abụọ, ebule ise, mkpi ise, ụmụ atụrụ nwanyị gbara otu afọ ise. Nke a bụ onyinye Eliasaf nwa Raguel. Nụbọchị nke asaa, onye ọchịchị nke ụmụ ndị ikom Ifrem, Elishama nwa Amihud. Onyinye ya, otu efere ọlaọcha, ibu ya bụ otu narị na iri atọ, otu efere ọlaọcha nke iri asaa shekel dịka shekel nsọ ahụ, ha abụọ jupụtara na ụtụ ọka mma a gwakọtara na mmanụ maka aja. Ihe ịgụ ọkụ otu nke iri ọlaedo, nke jupụtara na ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ. Otu nwa ehi si nigwe ehi, otu ebule, otu nwa atụrụ gbara otu afọ maka aja nsure ọkụ, na otu nwa ewu site nigwe ewu maka mmehie Maka aja nzọpụta: oke ehi nwanyị abụọ, ebule ise, mkpi ise, ụmụ atụrụ nwanyị gbara otu afọ ise. Nke a bụ onyinye Elishama nwa Ammihud. Nụbọchị nke asatọ, onye ọchịchị nke ụmụ ndị ikom Manase, Gamaliel nwa Phadassur. Onyinye ya, otu efere ọlaọcha, ihe dị otu narị na iri atọ nibu, otu efere ọlaọcha nke dị iri asaa shekel dịka shekel nsọ ahụ, ha abụọ jupụtara nụtụ ọka mma a gwakọtara na mmanụ maka aja. Ihe ịgụ ọkụ otu nke iri ọlaedo, nke jupụtara na ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ. Otu nwa ehi si nigwe ehi, otu ebule, otu nwa atụrụ gbara otu afọ maka aja nsure ọkụ, na otu nwa ewu si nigwe ewu maka mmehie, Ma nime aja nzọpụta: nne ehi abụọ, ebule ise, mkpi ise, ụmụ atụrụ nwanyị gbara otu afọ ise. Nke a bụ onyinye Gamaliel nwa Phadassur. Nụbọchị nke itoolu, onye ọchịchị nke ụmụ ndị ikom Benjamin, Abidan nwa Gideoni. Onyinye ya, otu efere ọlaọcha, ibu ya bụ otu narị na iri atọ, otu efere ọlaọcha, iri asaa shekel dịka shekel nsọ ahụ, ha abụọ jupụtara ụtụ ọka mma a gwakọtara na mmanụ maka aja, Ihe ịgụ ọkụ otu nke iri ọlaedo, nke jupụtara na ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ. Otu nwa ehi si nigwe ehi, otu ebule, otu nwa atụrụ gbara otu afọ maka aja nsure ọkụ, na otu nwa ewu site nigwe ewu maka mmehie Ma nihi aja nzọpụta: ụmụ nne ehi abụọ, ebule ise, mkpi ise, ụmụ atụrụ nwanyị gbara otu afọ ise. Nke a bụ onyinye Abidan nwa Gideoni. Nụbọchị nke iri, onye na-achị ụmụ Dan, Ahiezer nwa Ammishaddai. Onyinye ya, otu efere ọlaọcha, ibu ya bụ otu narị na iri atọ, otu efere ọlaọcha iri asaa shekel dịka shekel nsọ ahụ, ha abụọ jupụtara nụtụ ọka mma a gwakọtara na mmanụ maka aja. Ihe ịgụ ọkụ otu nke iri ọlaedo, nke jupụtara na ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ. Otu nwa ehi si nigwe ehi, otu ebule, otu nwa atụrụ gbara otu afọ maka aja nsure ọkụ, na otu nwa ewu site nigwe ewu maka mmehie Ma nime aja nzọpụta: nne ehi abụọ, ebule ise, mkpi ise, ụmụ atụrụ nwanyị gbara otu afọ ise. Nke a bụ onyinye Ahiezer nwa Amisadai. Nụbọchị nke iri na otu, onye ọchịchị nke ụmụ ndị ikom Asher, Phagiel nwa Echran. Onyinye ya, otu efere ọlaọcha, ibu ya bụ otu narị na iri atọ, otu efere ọlaọcha iri asaa shekel dịka shekel nsọ ahụ, ha abụọ jupụtara nụtụ ọka mma nke a gwakọtara na mmanụ maka aja. Ihe ịgụ ọkụ otu nke iri ọlaedo, nke jupụtara na ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ. Otu nwa ehi site na igwe ehi, otu ebule, otu nwa atụrụ gbara otu afọ maka aja nsure ọkụ, na otu nwa ewu site nigwe ewu maka mmehie Ma nime aja nzọpụta: nne ehi abụọ, ebule ise, mkpi ise, ụmụ atụrụ nwanyị dị otu afọ ise. Nke a bụ onyinye Phagiel nwa Echran. Nụbọchị nke iri na abụọ, onye ọchịchị nke ụmụ ndị ikom Naftali bụ Ahira nwa Enan. Onyinye ya, otu efere ọlaọcha, ihe dị otu narị na iri atọ nibu, otu efere ọlaọcha nke dị iri asaa shekel dịka shekel nsọ ahụ, ha abụọ jupụtara nụtụ ọka mma a gwakọtara na mmanụ maka aja. Ihe ịgụ ọkụ otu nke iri ọlaedo, nke jupụtara na ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ. Otu nwa ehi si nigwe ehi, otu ebule, otu nwa atụrụ gbara otu afọ maka aja nsure ọkụ, na otu nwa ewu site nigwe ewu maka mmehie Ma nihi aja nzọpụta: ụmụ nne ehi abụọ, ebule ise, mkpi ise, ụmụ atụrụ nwanyị gbara otu afọ ise. Nke a bụ onyinye Achire nwa Ainan. Nke a bụ nrakonye nke ebe ịchụ aja nụbọchị o tere ya mmanụ, site naka ndị ọchịchị nke ụmụ Izrel: efere ọlaọcha iri na abụọ, efere ọlaọcha iri na abụọ, ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ ọlaedo iri na abụọ. Otu narị na iri atọ shekel, otu efere ukwu ahụ, na iri asaa shekel, otu efere ahụ, ihe niile bụ ọlaọcha nke arịa ndị ahụ, puku abụọ na narị anọ shekel, dịka shekel nke ebe nsọ. Ihe ịgụ ọkụ ọlaedo iri na abụọ jupụtara na ụda na-esi ísì ụtọ, ọlaedo niile nke ihe ịgụ ọkụ ndị ahụ, iri abụọ na otu narị shekel ọlaedo. Ehi niile maka aja nsure ọkụ, ụmụ ehi iri na abụọ, ebule iri na abụọ, ụmụ atụrụ gbara otu afọ iri na abụọ, tinyere aja mkpụrụ ọka ha na aja ihe ọṅụṅụ ha, na mkpi iri na abụọ maka aja mmehie. Ehi niile maka aja nzọpụta, ụmụ ehi nwanyị iri abụọ na anọ, ebule iri isii, mkpi iri isii nke otu afọ, ụmụ atụrụ iri isii nke otu afọ na-enweghị ntụpọ, nke a bụ nracha nke ebe ịchụ aja, mgbe e mesịrị jujuo aka ya, na mgbe e mesịrị tee ya mmanụ. Mgbe Mosis na-abanye nime ụlọ ikwu nke ama ịgwa ya okwu, ọ nụrụ olu Onyenwe anyị na-ekwu ya site nelu oche ebere nke dị nelu igbe nke ama, netiti cherubim abụọ ahụ, ma ọ nọ na-agwa ya okwu. ### 8 Ma Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, na-ekwu, Gwa Erọn, Ị ga-asị ya, mgbe ị na-edobe oriọna ndị ahụ nakụkụ, ka ha chere ihu nihu ihe ịdọba oriọna, oriọna asaa ndị ahụ ga-enye ìhè. Na Erọn mere otu a, site notu akụkụ dị ka ihu nke ihe ịdọba oriọna, ọ kwụnyere oriọna ya niile, dị ka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu, Ma nke a bụ ihe owuwu nke iheọkụ, nke siri ike, nke ọlaedo, ogwe ya, na okoko lili ya, siri ike niile, dịka ụdị nke Onyenwe anyị gosiri Mosis, otu a ka o si mee iheọkụ ahụ. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Were ndị Livait site netiti ụmụ Izrel, meekwa ka ha dị ọcha. Na otu a ka ị ga-esi mee ha maka ido ha ọcha: ị ga-efesa ha mmiri nke ido ọcha, agụba ga-agafe nahụ ha niile, ha ga-asa uwe ha, ha ga-adịkwa ọcha. Ha ga-ewere otu nwa ehi site nigwe ehi, yana aja ọka a kwọrọ nke ọma nke a gwakọtara na mmanụ, ị ga-ewerekwa nwa ehi nke gbara otu afọ site nigwe ehi maka mmehie. Ma ị ga-eweta ndị Levites nihu ụlọ ikwu nke ama, ma ị ga-achịkọta nzukọ niile nke ụmụ Izrel. Ma ị ga-eweta ndị Livait nihu Onyenwe anyị, ma ụmụ Izrel ga-etinye aka ha nelu ndị Livait, Ma Erọn ga-ekewa ndị Livait dịka onyinye nihu Onyenwe anyị site naka ụmụ Izrel, ha ga-abụkwa ndị ga-arụ ọrụ Onyenwe anyị. Ma ndị Livait ga-etinye aka ha nelu isi ụmụ ehi ndị ahụ, ị ga-emekwa otu nime ha maka mmehie, na otu nime aja nsure ọkụ nye Onyenwe anyị, iji kpuchiere ha mmehie. Ma ị ga-edobe ndị Livait nihu Onyenwe anyị, na nihu Erọn, na nihu ụmụ ndị ikom ya, ma ị ga-enyeghachi ha dịka onyinye nihu Onyenwe anyị, Ma ị ga-ekewa ndị Livayị site netiti ụmụ Izrel, ha ga-abụkwa nke m. Ma mgbe ihe ndị a gasịrị, ndị Livait ga-abanye ịrụ ọrụ nke ụlọ ikwu nke ama, ị ga-asachakwa ha, ma ị ga-enyeghachi ha nihu Onyenwe anyị. Nihi na onyinye e nyere ndị a m ha bụ site netiti ụmụ ndị ikom Israel, nọnọdụ nke ndị na-emepe akpanwa niile nke ụmụ mbụ niile site na ụmụ ndị ikom Israel, e werela m ha nye onwe m. Nihi na niile ụmụ mbụ nọ netiti ụmụ Izrel bụ nke m, site nụmụ mmadụ ruo nanụ ụlọ. Nụbọchị ahụ m tigburu ụmụ mbụ niile nala Ijipt, e doro m ha nsọ nye onwe m. Ma m weere ndị Levite nọnọdụ ụmụ mbụ niile netiti ụmụ Izrel. Ma enyeghachiri m ndị Livayị dịka onyinye e nyere Erọn na ụmụ ya ndị ikom site netiti ụmụ Izrel, ka ha rụọ ọrụ nke ụmụ Izrel nụlọ ikwu nke ama, na ikpuchiri ụmụ Izrel mmehie, ka ọ ghara ịdị nụmụ Izrel onye na-abịaru nso nihe nsọ. Ma Moses na Aaron na nzukọ niile nke ụmụ Izrel mere ndị Livait dịka Onyenwe anyị nyere Moses iwu banyere ndị Livait, otu a ka ụmụ Izrel mere ha. Ma ndị Livait doro onwe ha ọcha, ha sachara uwe ha, Erọn nyeghachiri ha dịka onyinye nihu Onyenwe anyị, Erọn kpuchikwaara ha mmehie iji doo ha ọcha. Mgbe ihe ndị a gasịrị, ndị Livait banyere ije ozi ọrụ ha nime ụlọ ikwu nke ama nihu Erọn na nihu ụmụ ndị ikom ya, dị ka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu banyere ndị Livait, otu a ka ha mere ha. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Nke a bụ ihe banyere ndị Livait: site nafọ iri abụọ na ise gawa elu, ha ga-abanye ịrụ ọrụ nụlọikwu nke ama. Ma site nafọ iri ise, ọ ga-apụ site na ozi ahụ, ọ gaghịkwa arụ ọrụ ọzọ. Ma ọ ga-eje ozi nwanne ya nime ụlọ ikwu nke ama iche nche, ọrụ ma ọ gaghị arụ ọrụ, otu a ị ga-eme ndị Livayị nime nche ha. ### 9 Onyenwe anyị gwara Mosis okwu nọzara Saịnaị nafọ nke abụọ, mgbe ha si nala Ijipt pụta, nọnwa nke mbụ, na-ekwu, Ekwuru m, ka ụmụ Izrel mee mmemme Ngabiga noge ya, Nụbọchị nke iri na anọ nke ọnwa mbụ noge anyasị, ị ga-eme ya dịka oge ya si dị, dịka iwu ya si dị, na dịka nkọwa ya si dị, ị ga-eme ya. Moses gwara ụmụ Ịzrel ka ha mee mmemme Ngabiga na mmalite nke ụbọchị iri na anọ nke ọnwa ahụ nọzara Saịnaị. Dị ka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu, otu ahụ ka ụmụ Izrel mere. Ma ndị nwoke ahụ bụ ndị rụrụ arụ nihi ozu mmadụ bịara, ha enweghị ike ime emume Pasova nụbọchị ahụ, ha bịakwutere Moses na Aaron nụbọchị ahụ, Ndị ikom ahụ sịrị ya, Anyị bụ ndị rụrụ arụ nihi ozu mmadụ, ọ bụ na anyị agaghị achụ onyinye nye Onyenwe anyị noge ya netiti ụmụ Izrel? Na Moses gwara ha, Guzoro ebe a, ka m nụrụ ihe Onyenwe anyị ga-enye iwu banyere unu. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Gwa ụmụ ndị ikom Israel, sị, nwoke ọ bụla, onye ọ bụrụ na ọ ghọrọ onye rụrụ arụ nihi mkpụrụ obi nwoke, ma ọ bụ nọ nụzọ dị anya unu, ma ọ bụ nọgbọ unu, ọ ga-eme mmemme Ngabiga Onyenwe anyị nọnwa nke abụọ nụbọchị nke iri na anọ, Noge anyasị, ha ga-eme ya, ha ga-eso achịcha na-ekoghị eko na ahịhịa ilu rie ya. Ha agaghị ahapụ ihe ọ bụla site na ya ruo ụtụtụ, ha agaghịkwa agbaji ọkpụkpụ ọ bụla site na ya, dịka iwu nke Ngabiga ka ha ga-eme ya. Ọ bụrụ na nwoke ọ bụla dị ọcha ma ọ nọghị nụzọ dị anya, ma ọ daa ada ime Ememme Ngabiga, a ga-ebipụ mkpụrụ obi ahụ site na ndị ya, nihi na ọ wetaraghị onyinye Onyenwe anyị noge ya; nwoke ahụ ga-anata mmehie ya. Ọ bụrụ ma onye ọbịa bịakwute unu nala unu, meekwa mmemme Ngabiga nye Onyenwe anyị dịka iwu nke mmemme Ngabiga si dị, nakwa dịka nhazi ya si dị, ọ ga-eme ya, iwu otu ga-adịrị unu na onye ọbịa na onye amụrụ nala ahụ. Nụbọchị ahụ e guzobere ụlọ ikwu ahụ, igwe ojii kpuchiri ụlọ ikwu ahụ, bụ ụlọ nke ama, ma nuhuruchi, ọ dị nelu ụlọ ikwu ahụ dị ka ụdị ọkụ ruo ụtụtụ. Otu a ka ọ na-adị mgbe niile, igwe ojii na-ekpuchi ya nehihie, yana ọdịdị ọkụ nabalị. Na mgbe igwe ojii si nụlọ ikwu rigoruo elu, ụmụ Izrel na-ebili ije, na nebe ọ bụla igwe ojii kwụsịrị, ebe ahụ ka ụmụ Izrel na-ama ụlọ ikwu ha. Site niwu Onyenwe anyị, ụmụ Izrel ga-ama ụlọ ikwu, na site niwu Onyenwe anyị, ha ga-ebili gawa. Nụbọchị niile nke igwe ojii na-ekpuchi nelu ụlọ nzute, ụmụ Izrel ga-ama ụlọ ikwu. Mgbe ọ bụla e dọtara igwe ojii ahụ nelu ụlọ ikwu ahụ ụbọchị karịrị, ụmụ Izrel ga-edebe nche nke Chineke, ha agaghị ebupụ. Ma ọ ga-abụ na mgbe igwe ojii kpuchiri ụbọchị ole na ole nelu ụlọ ikwu ahụ, site nolu Onyenwe anyị ka ha ga-ama ụlọ ikwu, sitekwa niwu Onyenwe anyị ka ha ga-ebuli ije. Ọ ga-abụ na mgbe ọ bụla igwe ojii ga-adị site na mgbede ruo ụtụtụ, mgbe igwe ojii ahụ ga-arịgoro nụtụtụ, ha ga-ebuli ije, ma ọ bụ ehihie ma ọ bụ abalị. Ọnwa ụbọchị na-abawanye nke igwe ojii na-ekpuchi nelu ya, ụmụ Izrel ga-ama ụlọ ikwu, ha agaghị apụ. Na site niwu nke Onyenwe anyị ha ga-apụ, ha debere nche nke Onyenwe anyị site niwu nke Onyenwe anyị naka Mosis. ### 10 Onyenwe anyị gwara Mosis, sị, Mee gị onwe gị opi ọlaọcha abụọ, A kụrụ akụ ka ị ga-eme ha, ha ga-abụkwara gị maka ịkpọghachi nzukọ na iwepụ ogige ndị ahụ. Ma ị ga-afụ ụja nime ha, a ga-achịkọtakwa ọgbakọ niile nọnụ ụzọ ụlọ ikwu nke ama gbara. Ọ bụrụ na ha afụọ opi naanị otu ugboro, ndị ndu na ndị isi niile nke Israel ga-abịakwute gị. Na unu ga-afụ opi mgbaàmà, na ha ga-ebili gaa ndị na-ama ụlọikwu ndị mara ụlọikwu nọwụwa anyanwụ. Unu ga-afụ opi mgbaàmà nke abụọ, ndị ogige ndị mara ụlọikwu na Ndịda ga-ebili. Unu ga-afụ opi mgbaàmà nke atọ, ndị ogige ndị mara ụlọikwu nakụkụ osimiri ga-ebili. Unu ga-afụ opi mgbaàmà nke anọ, ndị ogige ndị mara ụlọikwu nebe Ugwu ga-ebili. Ha ga-eji mgbaàmà afụ opi mgbe ha na-ebili. Na mgbe unu kpọkọtara nzukọ, unu ga-afụ opi, ma ọ bụghị ihe ịrịba ama. Ọ bụ ụmụ ndị ikom Aaron ndị nchụaja ga-afụ opi, ọ ga-abụkwara unu iwu ebighiebi nime ọgbọ unu niile. Ọ bụrụ na unu apụọ ibu agha nala unu megide ndị iro nke guzogidere unu, unu ga-afụ opi ike, a ga-echetakwa unu nihu Onyenwe anyị, a ga-azọpụtakwa unu site naka ndị iro unu. Nụbọchị ọṅụ unu, na mmemme unu, na ọnwa ọhụrụ unu, unu ga-afụ opi nelu aja nsure ọkụ, na nelu aja nzọpụta unu, ọ ga-abụkwara unu ihe ncheta nihu Chineke unu, Mụ bụ Onyenwe anyị Chineke unu. Ma o mere na nafọ nke abụọ, nọnwa nke abụọ, nụbọchị iri abụọ nke ọnwa ahụ, igwe ojii si nụlọ ikwu nke ama bilie. Ụmụ Izrel buliri ije ha na nri ha nọzara Saịnaị, igwe ojii kwụrụ nọzara Paran. Na ha buliri ụzọ mbụ nihi olu Onyenwe anyị naka Mosis. Na ha buliri usoro ogige ụmụ Juda nke mbụ na ike ha, na nelu ike ha, Nahshon nwa Aminadab. Na nelu ike ebo ụmụ Issachar, Nathanael nwa Sogar. Na nelu ike ebo ụmụ Zebulun, Eliab, nwa Helon. Ma ha ga-akwatụ ụlọikwu ahụ, ma ụmụ ndị ikom Gedson, na ụmụ ndị ikom Merari, ndị na-ebu ụlọikwu ahụ, ga-ebupụ ya. Na ha buliri usoro ogige Ruben na ike ha, na nelu ike ha, Elizur nwa Shediur. Na nelu ike ebo ụmụ Simeon, Salamiel nwa Surisadai. Na nelu ike ebo ụmụ Gad, Elisaph nwa Raguel. Ma ụmụ ndị ikom Kohat ga-ebupụ na-ebu ihe nsọ, ma ha ga-eguzobe ụlọ ikwu ruo mgbe ha ga-abịarute. Na ha ga-ebuli usoro ogige Ifrem na ike ha, na nelu ike ha, Elishama nwa Amiud. Na nelu ike ebo ụmụ Manase, Gamaliel nwa Fadasur. Na nelu ike ebo ụmụ Benjamin, Abidan nwa Gideoni. Na ha ga-ebuli usoro ogige ụmụ Dan, ndị ikpeazụ nime ogige niile, na ike ha, na nelu ike ha, Ahiezer nwa Ammishaddai. Na nelu ike ebo ụmụ Asher, Phagiel nwa Echran. Na nelu ike ebo ụmụ Neftalị, Akire nwa Enan. Ndị a bụ ndị agha ụmụ Ịzrel, ha biliri na ike ha. Ma Moses gwara Hobab nwa Raguel onye Midian, onye di na nwunye nke Moses, Anyị na-apụ anyị gaa nebe ahụ nke Onyenweanyị kwuru, Nke a ka m ga-enye unu. Bịa soro anyị, anyị ga-emere gị nke ọma, nihi na Onyenweanyị ekwuola ihe ọma banyere Israel. Ma ọ sịrị ya, Agaghị m aga, kama ọ bụ nala m na nọgbọ m ka m ga-aga. Ma ọ sịrị, Ahapụla anyị, nihi na ị nọnyeere anyị nọzara, ị ga-abụkwa okenye netiti anyị. Ọ bụrụ na ị ga-eso anyị, ọ ga-abụ na ihe ọma ndị ahụ niile nke Onyenwe anyị ga-emere anyị, anyị ga-emekwara gị nke ọma. Ma ha si nugwu Onyenwe anyị pụọ ụzọ ụbọchị atọ, ma igbe ọgbụgba ndụ Onyenwe anyị gara nihu ha ụzọ ụbọchị atọ ịchọpụtara ha ebe izuike. Ọ dịkwa mgbe e buliri igbe ọgbụgba ndụ ahụ elu, Mosis kwuru sị, Bilie, Onyenwe anyị, ka ndị iro gị gbasasịa, ka ndị niile kpọrọ gị asị gbaa ọsọ. Na mgbe ọ kwụsịrị, o kwuru, Laghachi azụ, Onyenwe anyị, nye puku kwụrụ puku iri puku nọ nIzrel. Na igwe ojii ahụ nọ na-enye ndo nelu ha nụbọchị, mgbe a na-ebulie ha site nogige ahụ. ### 11 Ndị mmadụ nọ na-atamu ntamu ihe ọjọọ nihu Onyenwe anyị, Onyenwe anyị nụrụ ya, o wee were iwe ọnụma, ọkụ si naka Onyenwe anyị mụnye netiti ha, o repịakwara akụkụ ụfọdụ nke ogige ahụ. Ndị mmadụ tiri mkpu gakwuru Mosis, Mosis kpere ekpere gakwuru Onyenwe anyị, ọkụ ahụ kwụsịrị. A kpọrọ aha ebe ahụ Ọkụ Ọjọọ, nihi na ọkụ si naka Onyenwe anyị mụnye netiti ha. Ma ndị agwakọtara ọnụ ndị nọ netiti ha nwere ọchịchọ siri ike, ha nọdụ ala bee ákwá, ụmụ Izrel sokwa bee ákwá, ha kwukwara sị, Onye ga-enye anyị anụ? Anyị chetara azụ̀ ndị ahụ anyị na-eri nefu nIjipt, na kukumba ndị ahụ, na egusi ndị ahụ, na liiki ndị ahụ, na yabasị ndị ahụ, na galiiki ndị ahụ. Ugbu a, mkpụrụ obi anyị akpọọla nkụ nke ukwuu; ọ dịghị ihe ọzọ karịa mánà ka anya anyị na-ahụ. Mà manna dị ka mkpụrụ coriander, na ụdịdị ya bụ ụdịdị kristal. Ma ọ nọ na-agafe site na ndị mmadụ, ha chịkọtara ya, ha kwọrọ ya nigwe nri, ha tere ya nikwe, ha siri ya nite, ha mere ya achịcha, ihe ụtọ ya dịkwa ka uto achịcha e ji mmanụ mee. Ma mgbe ọ bụla igirigi rịdara nelu ogige nabalị, mánà na-arịdatakwa nelu ya. Na Mosis nụrụ ebe akwa ha dịka ikwu ha si dị, onye ọ bụla nọ nọnụ ụzọ ya, Onyenwe anyị were iwe nke ukwuu, ọ bụkwa ihe ọjọọ nihu Mosis. Mosis gwara Onyenwe anyị sị, Gịnị mere i ji mesie ohu gị ike ọjọọ, gịnị mekwara m na-ahụtaghị ihuọma nihu gị, iji tinye ibu ọrụ nke ndị a nahụ m? Ọ bụghị m nime afọ nara ndị a niile, ka ọ bụ m mụrụ ha? Nihi gịnị ka ị na-agwa m, Buru ya nobi gị, dị ka nwa amanye si eburu nwa na-aṅụ ara, gaa nala ahụ nke ị ṅụrụ iyi nye nna nna ha? Ebee ka m ga-esi nweta anụ inye ndị a niile? Nihi na ha na-ebe akwa nebe m nọ, na-ekwu, Nye anyị anụ ka anyị rie. Agaghị m enwe ike ịbu ndị a naanị m, nihi na okwu a dịịrị m arọ nke ukwuu. Ọ bụrụ na otu a ka ị na-eme m, biko gbuo m kpamkpam, ọ bụrụ na m achọtala ebere nebe ị nọ, ka m ghara ịhụ nhụju anya m. Ma Onyenwe anyị gwara Mosis, sị, Chịkọtara m iri mmadụ asaa site na ndị okenye Izrel, bụ ndị gị onwe gị maara na ha bụ ndị okenye nke ndị mmadụ na ndị ode akwụkwọ nakwa, ị ga-eduga ha nụlọ ikwu nke ama, ha ga-eguzo ebe ahụ gị na ha. Aga m arịda, gwa gị okwu nebe ahụ, wepụ ụfọdụ nime mmụọ nke dị nahụ gị tinye nahụ ha, ha ga-enyere gị aka ibu ibu nke ndị mmadụ, ị gaghị ebu ya naanị gị onwe gị. Gwa ndị mmadụ sị ha, doonụ onwe unu nsọ maka echi, unu ga-erikwa anụ, nihi na unu kwara akwa nihu Onyenwe anyị na-asị, onye ga-enye anyị anụ? Ọ dị anyị mma mgbe anyị nọ nIjipt. Onyenwe anyị ga-enye unu anụ iri, unu ga-erikwa anụ. Ọ bụghị otu ụbọchị unu ga-eri, ọ bụghịkwa ụbọchị abụọ, ọ bụghịkwa ụbọchị ise, ọ bụghịkwa ụbọchị iri, ọ bụghịkwa ụbọchị iri abụọ, Ruo otu ọnwa ụbọchị ka unu ga-eri ya, ruo mgbe ọ ga-esi noghere imi unu pụta, ọ ga-abụkwara unu ihe ịsọ oyi, nihi na unu nupụrụ Onyenwe anyị isi, bụ onye nọ netiti unu, ma beekwa ákwá nihu ya, na-asị, Gịnị mere anyị ji si nIjipt pụta? Ma Moses kwuru, Narị puku isii nke ndị agha ụkwụ bụ ndị a, nime ha ka m nọ, ma gị kwuru, Anụ ka m ga-enye ha iri, ma ha ga-eri ya ọnwa niile. Ọ bụghị atụrụ na ehi a ga-egbu nye ha, ọ ga-ezuru ha? Ka ọ bụ azụ niile nke osimiri a ga-achịkọta nye ha, ọ ga-ezuru ha? Onyenwe anyị gwara Mosis, Aka Onyenwe anyị ọ gaghị ezuru? Ugbu a ị ga-ama ma okwu m ga-ejide gị ma ọ bụ na ọ gaghị ejide gị. Mosis pụrụ ma gwa ndị mmadụ okwu nke Onyenwe anyị, ma chịkọta iri mmadụ asaa site na ndị okenye nke ndị mmadụ, ma ya onwe ya guzobe ha gburugburu ụlọ ikwu ahụ. Ma Onyenwe anyị rịdara nime ígwé ojii, gwa ya okwu, wepụ ụfọdụ nime mmụọ ahụ nke dị nelu ya, tinye ya nelu iri ndị ikom asaa bụ ndị okenye. Mgbe mmụọ ahụ zukwasịrị ha, ha buru amụma, ma ha akwụsịghị ịgbakwunye. Ma e hapụrụ ndị nwoke abụọ nogige ahụ, aha nke mbụ bụ Eldad, aha nke abụọ bụ Medad. Mmụọ ahụ zukwasịrị ha, ndị a so na ndị e debanyere aha, ma ha abịaghị nụlọ ikwu ahụ. Ha buru amụma nogige ahụ. Ma nwa okorobịa ahụ gbara ọsọ bịakwute ya, ọ kọọrọ Mosis ma kwuo, na-ekwu, Eldad na Medad na-ebu amụma nime ogige ahụ. Na aza Joshuwa nwa Nun, onye guzo nakụkụ Moses, onye ahọpụtara, kwuru, Onyenwe m Moses, kwụsị ha. Mosis sịrị ya, Ị naghị ekwo ekworo maka m? Onye ga-eme ka ndị niile nke Onyenwe anyị bụrụ ndị amụma, mgbe Onyenwe anyị ga-enye ha mmụọ ya? Mosis na ndị okenye Izrel lara nogige ahụ. Ma mmụọ si nebe Onyenwe anyị pụta, wetara nnụnụ kweel site nosimiri gafee, tụkwasị ha nelu ogige ahụ, ụzọ ije ụbọchị site nebe a, na ụzọ ije ụbọchị site nebe a, gburugburu ogige ahụ, dịka ọkpụrụkpụ abụọ cubit site nala. Ma mgbe ndị mmadụ biliri, ha nọrọ ụbọchị ahụ dum, na abalị ahụ dum, na echi ya dum na-achịkọta nnụnụ kweel. Onye chịkọtara nke ntakịrị chịkọtara ihe ruru iri nzọ ụkwụ. Ha basara ha gburugburu ogige ka ha kpọọ nkụ. Anụ ahụ ka nọ netiti ezé ha tupu ọ gwụsịa, mgbe Onyenwe anyị were iwe megide ndị ahụ, Onyenwe anyị tigburu ndị ahụ ihe otiti dị nnọọ ukwuu. A kpọrọ aha ebe ahụ Ili nke Ọchịchọ, nihi na ebe ahụ ka ha liri ndị ahụ nwere ọchịchọ. Site nili ncheta nke ọchịchọ, e wepụrụ ndị mmadụ gaa nAserọt, ndị mmadụ wee nọrọ nAserọt. ### 12 Ma Miriam na Aaron kwuru okwu megide Moses nihi nwanyị onye Etiopia nke Moses lụrụ, nihi na ọ lụrụ nwanyị onye Etiopia. Ha kwuru, Ọ bụ Mosis naanị ka Onyenwe anyị gwara okwu? Ọ bụghị na anyị ka o kwukwaara okwu? Onyenwe anyị nụrụ. Ma nwoke Moses dị nwayọọ nke ukwuu karịa mmadụ niile ndị nọ nelu ụwa. Onyenwe anyị gwara Moses na Aaron na Miriam ozugbo, Pụtanụ unu atọ nime ụlọ ikwu nke ama gbara. Ma ha pụrụ, ndị atọ ahụ, nụlọ ikwu nke ama-ama, Onyenwe anyị rịdakwara nogidi igwe ojii, guzoro nọnụ ụzọ ụlọ ikwu nke ama-ama, a kpọkwara Erọn na Miriam, ha abụọ pụtakwara. Ma ọ sịrị ha, Nụrụnụ okwu m, ọ bụrụ na onye amụma unu dịịrị Onyenwe anyị, aga m eme ka a mara m site nọhụ nye ya, na site nụra aga m agwa ya okwu. Ọ bụghị otu a onye na-eje ozi m Mosis; nụlọ m niile, ọ bụ onye kwesiri ntụkwasị obi. Ọnụ na ọnụ ka m ga-agwa ya okwu, nụdị, ọ bụghị site nokwu mgbagwoju anya, ọ hụrụ ebube Onyenwe anyị, gịnị mere unu atụghị egwu ikwu okwu megide ohu m Mosis? Na iwe ọnụma nke Onyenwe anyị dịịrị ha, ọ pụkwara. Ma igwe ojii wepụrụ onwe ya site na ụlọ ikwu ahụ, ma lee, Miriam nwere ekpenta dị ka snow, ma Aaron lere Miriam anya, ma lee, ọ nwere ekpenta. Na Aaron gwara Moses, Ana m arịọ gị onyenwe m, etinyekwala anyị mmehie, nihi na anyị mere ihe namaghị ama dịka anyị si mehie. Ka ọ ghara ịbụ dị ka ọnwụ, dị ka nwa afụ ọfụ na-apụta site nakpanwa nne, ma na-eri ọkara anụ ahụ ya. Mosis tiri mkpu gakwuru Onyenwe anyị, na-ekwu, Chineke, ana m arịọ gị, gwọọ ya. Ma Onyenwe anyị gwara Mosis, Ọ bụrụ na nna ya agbụọ ya ọnụ mmiri nihu, ọ gaghị eme ihere ụbọchị asaa? Ka e kewapụ ya ụbọchị asaa nèzí ogige ahụ, mgbe ihe ndị a gasịrị, ọ ga-abanye. E kewapụrụ Miriam nèzí ogige ahụ ụbọchị asaa, ndị mmadụ ahụ ebughịkwa onwe ha, ruo mgbe e mere Miriam ka ọ dị ọcha. Mgbe ihe ndị a gasịrị, ọ kpọpụrụ ndị mmadụ site nAserọt, ha wee maa ụlọ ikwu nọzara Paran. ### 13 Chineke gwara Moses okwu, sị, Ziga ndị ikom maka onwe gị, Na ka ha nyochapụta ala ndị Kenan nke m na-enye ụmụ Izrel ka ọ bụrụ ihe nweta ha, nwoke otu site nebo ọbụla, dịka ikwu nna nna ha, ị ga-eziga ha, onye ndu ọbụla site netiti ha. Ma Mosis zigara ha site nọzara Paran site nolu Onyenwe anyị, ha niile bụ ndị ikom ndị ndu nke ụmụ Izrel. Na ndị a bụ aha ha, nke ebo Ruben, Samuel nwa Zakua. Nke ebo Simeon, Saphat nwa Souri. Nke ebo Juda, Kaleb nwa Jefune. Nke ebo Isaka, Igal nwa Josef. Nke ebo Ifrem, Hoshea nwa Nun. Nke ebo Benjamin, Palti nwa Raphu. Nke ebo Zebulun, Gudiel nwa Sudi. Nke ebo Josef nke ụmụ Manase, Gadi nwa Susi. Nke ebo Dan, Ammiel nwa Gemalli. Nke ebo Asher, Sathour nwa Michael. Nke ebo Naftalị, Nabị nwa Sabị. Nke ebo Gad, Gudiel nwa Machi. Ndị a bụ aha ndị nwoke ndị Mosis zigara ka ha nyochaa ala ahụ, Mosis kpọkwara Hoshea nwa Nun aha Joshua. Mosis zigara ha ka ha gaa inyocha ala Kenan, ọ gwara ha sị, Rigoronụ site nọzara a, unu ga-arigorokwa banye nugwu, Unu ga-ahụ ala ahụ na onye ọ bụ, na ndị mmadụ ndị bi nelu ya, ma ha siri ike ma ọ bụ adịghị ike, ma ha dị ole na ole ma ọ bụ ha dị ọtụtụ. Ma gịnị bụ ala ahụ nke ndị a bi nime ya, ọ dị mma ka ọ dị njọ, ma gịnị bụ obodo ndị ahụ nke ha bi nime ha, ọ bụ nebe e wusiri ike ka ọ bụ nebe ndị na-enweghị mgbidi. Ma gịnị bụ ala ahụ, ma ọ bụ nke nwere mmiri ma ọ bụ nke adaghị ada, ọ bụrụ na o nwere osisi nime ya, ma ọ bụ mba, ma mgbe unu gbasiri ike unu ga-anata site na mkpụrụ nke ala ahụ. Ma ụbọchị ndị ahụ bụ ụbọchị oge opupu ihe ubi, ndị na-ebu ụzọ nke mkpụrụ vaịnị. Ma mgbe ha rigoro, ha nyochara ala ahụ site nọzara Sin ruo Rehob, ebe ndị na-abanye Hamath. Ma ha rigoro dịka ọzara, ma ha gara ruo Hebron, ma ebe ahụ Ahiman, na Sheshai, na Talmai, ọgbọ Anak. Ma Hebron ka e wuru afọ asaa tupu Tanis nke Ijipt. Ha bịara ruo na Ndagwurugwu Eshkọl, nyochapụta ya, gbutuo alaka mkpụrụ vaịn nwere otu ụyọkọ mkpụrụ vaịn dị nelu ya, bulie ya nosisi e ji ebu ihe, tinyere ụfọdụ pomegranet na fig. Ma ha kpọrọ ebe ahụ Ndagwurugwu nke Ụyọkọ Mkpụrụ Vaịnị nihi ụyọkọ mkpụrụ vaịnị nke ụmụ Izrel gbuturu nebe ahụ. Ha laghachiri site nebe ahụ mgbe ha nyochachara ala ahụ noge ụbọchị iri anọ. Mgbe ha gachara, ha bịara nebe Mosis na Erọn na nebe nzukọ niile nke ụmụ Izrel nọ, nime ọzara Paran Kadesh, ma ha zara ha okwu na nzukọ niile, ma ha gosiri ha mkpụrụ nke ala ahụ. Ha kọọrọ ya akụkọ sị, Anyị bịara nala ahụ ị zitere anyị, ala na-eru mmiri ara ehi na mmanụ aṅụ, nke a bụkwa mkpụrụ ya. Mana mba ahụ bi nelu ya nwere obi ike, obodo ha e wusiri ike nke mgbidi gbara gburugburu buru nnọọ ibu, anyị hụkwara ọgbọ Enak nebe ahụ. Ma Amalek bi nala ahụ dị na Ndịda, ndị Hittite, ndị Hivite, ndị Jebusite, na ndị Amorite bi nala ugwu ugwu, ma ndị Canaanite bi nakụkụ osimiri na nakụkụ osimiri Jordan. Ma Kaleb mere ka ndị mmadụ dere duu nebe Mosis nọ, sị ya, Mba, kama anyị ga-arịgo elu, anyị ga-eketa ya, nihi na anyị nwere ike imeri ha. Ma ndị mmadụu ndị sooro ya gaa elu kwuru, Anyị agaghị aga elu, nihi na anyị enweghị ike ịga elu megide mba ahụ, nihi na ha siri ike karịa anyị. Mgbe ahụ, ha wetara akụkọ na-atụ egwu banyere ala ahụ ha nyochara nye ụmụ Ịsrel, na-ekwu, Ala ahụ anyị gafere iji nyochaa bụ ala na-eripịa ndị bi nime ya, na ndị niile anyị hụrụ nime ya bụ ndị ikom dị oke ogologo. Na ebe ahụ, anyị ahụla ndị dimkpa, anyị dịkwa nihu ha ka igurube, ma otu a ka anyị dị nihu ha. ### 14 Ma mgbe nzukọ niile bulitere olu ha, ha tiri mkpu akwa, ndị mmadụ wee bee akwa ogologo abalị ahụ niile. Ma ụmụ Izrel niile nọ na-atamu ntamu megide Moses na Erọn, ọgbakọ ahụ niile sịrị ha, Ọ gaara adị mma na anyị nwụrụ nala Ijipt, maọbụ nọzara a, a sị na anyị nwụrụ, gịnịkwa mere Onyenwe anyị ji ebubata anyị nala a ka anyị daa nagha? Ndị nwunye anyị na ụmụaka anyị ga-aghọ ihe a kwatara nike, ugbu a ya mere ọ ka mma ka anyị laghachi azụ nIjipt. Ma ha sịrị otu onye na onye ọzọ, Ka anyị họpụta onye ndu, ka anyị laghachikwa nIjipt. Moses na Aaron dara nihu ha nihu nzukọ niile nke ụmụ Izrel. Joshua nwa Nun, na Caleb nwa Jephunneh, bụ ndị so nyochapụta ala ahụ, dọwara uwe ha, Ma ha kwuru nye nzukọ niile nke ụmụ Izrel, na-ekwu, ala ahụ anyị nyochara bụ ala dị mma nke ukwuu nke ukwuu. Ọ bụrụ na Onyenwe anyị ahọrọ anyị, ọ ga-ebubata anyị nime ala a, ma nye anyị ya, bụ ala nke mmiri ara ehi na mmanụ aṅụ na-eru na ya. Mana site naka Onyenwe anyị, unu abụrụla ndị nnupu isi, unu mana atụla egwu ndị mmadụ nke ala ahụ, nihi na ha bụ nri nye unu, nihi na oge ha esitela naka ha pụọ, ma Onyenwe anyị nọ netiti anyị, unu atụla egwu ha. Ọ bụ na nzukọ ahụ niile kwuru ka e jiri nkume tugbuo ha, ma ebube nke Onyenwe anyị pụtara nime ígwé ojii nelu ụlọ ikwu nke ama ahụ nye ụmụ Izrel niile. Ma Onyenwe anyị sịrị Mosis, ruo ole mgbe ka ndị a ga-akpasu m iwe? Ma ruo ole mgbe ka ha ga-adịghị ekwere m nihi ihe ịrịba ama niile nke m mere netiti ha? Aga m eji ọnwụ tigbuo ha, bibie ha, meekwa gị na ezinaụlọ nna gị ka ọ bụrụ mba dị ukwuu karịa nke a. Ma Mosis kwuru nye Onyenwe-anyị, ma Ijipt ga-anụ, na i ji ike gị kpọlite ndị a site netiti ha. Mana ndị niile bi nelu ala a anụla na gị bụ Onyenwe anyị netiti ndị a, onye a na-ahụ ihu na ihu Onyenwe anyị, na igwe ojii gị guzoro nelu ha, na gị na-eji ogidi igwe ojii edu ha nehihie, na ogidi ọkụ nabalị. Ma ị ga-ebibi ndị a dị ka otu nwoke, ma mba niile ndị nụrụla aha gị ga-asị, na-ekwu, Nihi na Onyenwe anyị enweghị ike ibata ndị a nime ala nke ọ ṅụrụ iyi nye ha, o kwaturu ha nọzara. Na ugbu a, ka e bulie ike gị elu, Onyenwe anyị, dịka ị sịrị, na-ekwu, Onyenwe anyị nwere ndidi, jupụtara nebere, bụrụkwa onye eziokwu, na-ewepụ iwu ọjọọ na ikpe na-ezighị ezi na mmehie, ma nịdị ọcha ọ gaghị eme ka onye ikpe mara dị ọcha, na-akwụghachi mmehie nna ndị nke nelu ụmụ ruo ọgbọ nke atọ na nke anọ. Gbaghara mmehie ndị a dịka nnukwu ebere gị si dị, dịka i mere ha amara site na Ijipt ruo ugbu a. Ma Onyenwe anyị gwara Mosis, Enwere m obi ọma nebe ha nọ dịka okwu gị si dị. Mana m na-adị ndụ, na aha m na-adị ndụ, ebube Onyenwe anyị ga-ejupụtakwa ụwa niile. Nihi na ndị nwoke niile ndị hụrụ ebube m, na ihe ịrịbama nke m mere nIjipt, na nọzara, ma ha nwalere m nke iri ugboro, ma ha egeghị ntị nolu m, Nezie, ha agaghị ahụ ala ahụ nke m ṅụrụ iyi nye nna nna ha, ma ọ bụghị naanị ụmụ ha ndị nọ ebe a na m, ndị niile na-amaghị ihe ọma ma ọ bụ ihe ọjọọ, onye ọ bụla nke na-eto eto na-enweghị ahụmahụ—ndị a ka m ga-enye ala ahụ. Ma ndị niile kpasuru m iwe agaghị ahụ ya. Onye na-eje ozi m Kaleb, nihi na mmụọ ọzọ dị nime ya, na o soro m, aga m akpọbata ya nime ala ahụ nke o banyere nebe ahụ, na mkpụrụ ya ga-eketa ya. Ma Amalek na ndị Kenan bi na ndagwurugwu ahụ, echi tụgharịanụ azụ ma pụọ banye nọzara, nụzọ Oké Osimiri Uhie. Onyenwe anyị gwara Mosis na Aaron, sị, Ruo mgbe ole ka ọgbakọ ọjọọ a ga-adị? Ntamu nke ụmụ Izrel na-atamu nihu m banyere unu, anụla m ya. Dịka m dị ndụ, ka Onyenwe anyị na-ekwu, nezie dịka unu ekwuola nntị m, otu ahụ ka m ga-emere unu. Nọzara a, ahụ unu ga-ada, ya na ndị niile e nyochara unu, na ndị niile a gụrụ ọnụ nime unu site nafọ iri abụọ gbagoo, bụ ndị niile tamuru ntamu megide m. Ọ bụrụ na ụnụ ga-abanye nime ala ahụ nke m setịpụrụ aka m nelu ya ka ụnụ biri nelu ya, ma ọ bụ naanị Kaleb nwa Jefune, na Joshua nwa Nun. Ma ụmụaka ndị ahụ, bụ ndị unu kwuru na ha ga-abụ ihe a ga-akwata nagha, aga m akpọbata ha nime ala ahụ, ha ga-eketakwa ala ahụ nke unu sitere na ya wezuga onwe unu. Na akụkụ ahụ unu ga-ada nọzara a. Ma ụmụ unu ndị ikom ga-awagharị nọzara iri afọ anọ, ha ga-ata ahụhụ maka ịgba akwụna unu, ruo mgbe ọkpụkpụ unu niile ga-ala niyi nọzara. Dịka ọnụọgụgụ ụbọchị ndị unu ji nyochaa ala ahụ, ya bụ iri ụbọchị anọ, ụbọchị maka afọ ọbụla, unu ga-eburu mmehie unu iri afọ anọ, ma unu ga-amata oke iwe nke ọnụma m. Mụ Onyenwe anyị kwuru okwu, nezie otu a ka m ga-eme nzukọ ọjọọ a, nke gbakọtara ọnụ megide mụ, na ọzara a ha ga-ala niyi, na ebe ahụ ha ga-anwụ. Na ndị mmadụ ndị Moses zitere ka ha nyochaa ala ahụ, mgbe ha bịarutere, ha tamuru ntamu banyere ya nebe ọgbakọ ahụ nọ, wepụta okwu ọjọọ banyere ala ahụ, Ma ndị mmadụ ahụ bụ ndị kwuru okwu ọjọọ megide ala ahụ nwụrụ site na ihe otiti nihu Onyenwe anyị. Ma Joshua nwa Nun na Caleb nwa Jephunneh dịrị ndụ site nime ndị mmadụ ahụ bụ ndị gara inyocha ala ahụ. Mosis gwara ụmụ Izrel niile okwu ndị a, ndị mmadụ wee ruo ụjụ nke ukwuu. Ma mgbe ha biliri nisi ụtụtụ, ha rigooro nelu ugwu ahụ, na-ekwu, Lee, anyị ga-arigo gaa nebe ahụ nke Onyenwe anyị kwuru, nihi na anyị emehiela. Mosis kwuru, gịnị mere unu ji emebi okwu Onyenwe anyị? Ọ gaghị aga unu nke ọma. Unu erila elu, nihi na Onyenwe anyị anọnyeghị unu, unu ga-adakwa nihu ndị iro unu. Nihi na ndị Amalek na ndị Kenan nọ ebe ahụ nihu unu, unu ga-ada site na mma agha, makana unu chigharịrị azụ na-enupu isi Onyenwe anyị, Onyenwe anyị agaghịkwa anọnyere unu. Ma mgbe ha manyere onwe ha, ha rigoro nelu ugwu ahụ, mana igbe ọgbụgba ndụ nke Onyenwe anyị na Moses esighị nogige ahụ apụ. Ma Amalek na ndị Kenan bụ ndị bi nugwu ahụ rịdara, tụgharịa ha azụ, tigbuo ha ruo Homa, ma laghachi nogige ahụ. ### 15 Onyenwe anyị gwara Mosis, sị, Gwa ụmụ Izrel, Na ị ga-agwa ha okwu, mgbe unu banyere nala obibi unu nke m na-enye unu Ị ga-eme aja nsure ọkụ nye Onyenwe anyị, aja nsure ọkụ zuru ezu ma ọ bụ aja, iji mee ka nkwa dị ukwuu, ma ọ bụ dịka onyinye afọ ofufu, ma ọ bụ noge mmemme unu, iji mee isisi ụtọ nye Onyenwe anyị, ọ bụrụ nezie site nehi ma ọ bụ site natụrụ. Ma onye ahụ na-enye onyinye ya ga-ewetara Onyenwe anyị aja ọka a kwọrọ nke ọma, otu ụzọ nụzọ iri nke ephah nke a gwakọtara na mmanụ, otu ụzọ nụzọ anọ nke hin. Ma mmanya-vaịn nime ịwụsa-aja nke anọ nke hin, ị ga-eme nelu aja-nsure-ọkụ-niile, ma ọ bụ nelu aja, nye nwa-atụrụ nke otu, ị ga-eme otu a, onyinye isi ụtọ nke nsọ nye Onyenwe-anyị. Ma nebule, mgbe unu na-eme ya nime aja nsure ọkụ ma ọ bụ nime aja, ị ga-eme aja nke ọka a kwọrọ nke ọma ụzọ iri abụọ nke a gwakọtara na mmanụ, ụzọ atọ nke ịn. Nakwa mmanya maka ihe ọṅụṅụ aja, ụzọ atọ nke hin, ị ga-eweta ya ka ọ bụrụ isi ụtọ na-esi ụtọ nye Onyenwe anyị. Ọ bụrụ ma unu esite nehi chụọ aja nsure ọkụ ma ọ bụ aja iji mee ka nkwa dị ukwuu, ma ọ bụ aja nzọpụta nye Onyenwe anyị, Na ọ ga-eweta nelu nwa ehi ahụ aja ọka a kwọrọ nke ọma atọ ụzọ iri nke a gwakọtara na mmanụ, ọkara nke hin. Na mmanya nime onyinye ihe ọṅụṅụ, ọkara nke hin, onyinye isi ụtọ dị ụtọ nye Onyenwe anyị. Otu a ka ị ga-eme nwa ehi ahụ otu, ma ọ bụ ebule ahụ otu, ma ọ bụ nwa atụrụ ahụ otu site nigwe atụrụ ma ọ bụ site nigwe ewu, Dịka ọnụọgụgụ ha si dị, ọ bụrụ na unu emee ya, otu a ka unu ga-emere otu onye, dịka ọnụọgụgụ ha si dị. Onye ọ bụla nwa afọ ime ga-eme otu a, inye ụdị onyinye ndị a ka ọ bụrụ isi ụtọ nye Onyenwe anyị. Ọ bụrụ na onye ọbịa nọnyere unu nime ala unu, ma ọ bụ onye ga-adị netiti unu nọgbọ unu niile, meekwa onyinye isisi ụtọ dị ụtọ nye Onyenwe anyị, dịka unu si eme, otu a ka nzukọ ga-esi mee nye Onyenwe anyị. Otu iwu ga-adịrị unu na ndị ọbịa ndị bi netiti unu, iwu ebighiebi ruo ọgbọ niile unu; dịka unu si dị, otu a ka onye ọbịa ga-adị nihu Onyenweanyị. Otu iwu ga-adịrị unu na onye ọbịa nke bi netiti unu, otu ụkpụrụ ga-adịkwa. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Gwa ụmụ Izrel okwu, ị ga-asịkwa ha, mgbe unu na-abanye nala ahụ nke m na-ebubata unu nebe ahụ, Ọ ga-abụ na mgbe unu na-eri site na ogbe nke ala ahụ, unu ga-ewepụ onyinye nye Onyenwe anyị, mkpụrụ mbụ nke ntụ ọka unu. Achịcha, unu ga-ekewa ya dị ka onyinye, dị ka onyinye si nebe ịzọcha ọka, otu a ka unu ga-ewepu ya. Mkpụrụ mbụ nke mgwakota ọka unu, unu ga-enye Onyenwe anyị onyinye ruo nọgbọ unu niile. Mgbe ọ bụla unu mebie iwu ma ghara ime iwu ndị a niile, nke Onyenwe anyị gwara Mosis, Dịka Onyenwe anyị nyere iwu nye unu site naka Mosis, site nụbọchị ahụ Onyenwe anyị nyere unu iwu, gafee ruo nọgbọ unu niile, Ọ bụrụ na site nanya nke nzukọ ọ ga-eme namaghị ama, nzukọ niile ahụ ga-eme nwa ehi otu site nehi ndị na-enweghị ntụpọ nime aja nsure ọkụ nime isi ụtọ nke nsọ oyi ụtọ Onyenwe anyị, na aja nke nke a na ihe ọṅụṅụ ya dịka nhazi ahụ, na nwa ewu site newu otu maka mmehie. Onye nchụàjà ga-emekwa mkpuchi mmehie maka nzukọ niile nke ụmụ Izrel, a ga-agbagharakwa ha, nihi na ọ bụ ihe e mere na-amaghị ama, ha wetakwara onyinye ha bụ aja nye Onyenwe anyị maka mmehie ha nihu Onyenwe anyị, maka ihe ndị ahụ ha mere na-amaghị ama. A ga-agbaghara ya nye nzukọ niile nke ụmụ Israel, na onye ọbịa nke bi netiti unu, nihi na ọ bụ ihe na-amaghị ama nye ndị mmadụ niile. Ọ bụrụ na mkpụrụobi otu emehie namaghị ama, ọ ga-eweta ewu otu gbara otu afọ maka mmehie. Onye nchụàjà ga-ekpuchiri mkpụrụ obi ahụ nke mehiere namaghị ama nihu Onyenwe anyị, iji kpuchiere ya. Nke nwa afọ ọdụ netiti ụmụ Israel, na nke onye ọbịa nke bi netiti ha, iwu otu ga-adịrị ha, onye ọ bụrụ na o mee ihe namaghị ama. Mkpụrụ obi ọ bụla nke mere ihe naka nganga, ma ọ bụ site netiti ụmụ afọ ala ma ọ bụ site netiti ndị ọbịa, onye a na-akpasu Chineke iwe, a ga-ebipụ mkpụrụ obi ahụ site na ndị ya. Nihi na o lelịrị okwu Onyenwe anyị, ma mebie iwu ya niile, a ga-ebibi mkpụrụ obi ahụ kpamkpam, mmehie ya dị nime ya. Ụmụ Izrel nọ nọzara, ha hụrụ otu nwoke na-achịkọta nkụ nụbọchị Sabat. Ma ha kpọtara ya, ndị hụrụ ya ka ọ na-achịkọta nkụ nụbọchị Sabat, nye Mosis na Erọn, na nye nzukọ niile nke ụmụ Izrel. Ma ha tinyere ya nụlọ mkpọrọ, nihi na ha ekpebibeghị ihe ha ga-eme ya. Onyenwe anyị gwara Mosis, sị, A ga-eji ọnwụ gbuo nwoke ahụ, ka nzukọ niile jiri nkume tugbuo ya. Ma nzukọ niile kpọpụtara ya nèzí ogige ahụ, nzukọ niile ji nkume tugbuo ya nèzí ogige ahụ, dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu. Ma Onyenweanyị gwara Mosis, sị, Gwa ụmụ Izrel okwu, sị ha, ka ha meere onwe ha eriri ọnụ ọnụ nakụkụ uwe ha ruo ọgbọ ha niile, ka unu tinyekwa eriri na-acha anụnụ anụnụ neriri ọnụ ọnụ ndị ahụ dị nakụkụ uwe ha. Ọ ga-abụ nye unu nime eriri ọnụ ọnụ ahụ, unu ga-ahụ ha, unu ga-echetakwa iwu niile nke Onyenwe anyị, meekwa ha, unu agaghị atụgharịkwa nazụ echiche unu na anya unu nke unu ji akwa iko nazụ ha, ka unu wee cheta ma mee iwu m niile, Unu ga-abụ ndị nsọ nye Chineke unu. Mụ bụ Onyenwe anyị Chineke unu, onye kpọpụtara unu site nala Ijipt, ka m bụrụ Chineke unu, mụ bụ Onyenwe anyị Chineke unu. ### 16 Ma Kora nwa Izhar, nwa Kohath, nwa Levi kwuru okwu, ya na Dathan na Abiram bụ ụmụ Eliab, na On nwa Peleth, nwa Ruben, Ha biliri ọtọ nihu Mosis, bụ ndị ikom nke ụmụ Izrel iri ise na narị abụọ, ndị ndu nzukọ, ndị a kpọrọ ọkụ nke kansụl, na ndị ikom a ma ama. Ha gbakọtara ọnụ megide Mosis na Erọn, sị ha, O zuola unu, nihi na ọgbakọ niile bụ ndị nsọ, Onyenwe anyị nọkwa netiti ha. Gịnị mere unu ji ebuli onwe unu elu megide ọgbakọ Onyenwe anyị? Ma mgbe Mosis nụrụ, ọ dara nihu. Ma o kwuru okwu nebe Kora na nebe nzukọ ya niile, na-ekwu, Chineke eletala ma maara ndị bụ nke ya na ndị nsọ, ma kpọbatara ha nebe onwe ya, ma ndị ọ họọrọ maka onwe ya, o kpọbatara ha nebe onwe ya. Meenụ nke a, werenụ unu onwe unu ihe ịgụ ọkụ Korah, na nzukọ ya niile, Tinyenụ ọkụ nelu ha, tinyekwanụ ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ nelu ha nihu Onyenwe anyị echi, ọ ga-abụkwa na nwoke ahụ nke Onyenwe anyị ahọrọla, onye a bụ onye nsọ. Ka nke a zuru unu, ụmụ Livai. Ma Mosis kwuru okwu gakwuru Kora, Geenụ m ntị, ụmụ ndị ikom Levi. Ọ bụghị ihe nta bụ nke a nebe unu nọ, na Chineke nke Izrel kewapụrụ unu site na nzukọ nke Izrel, ma wetara unu nebe onwe ya ka unu jee ozi nke ụlọ ikwu nke Onyenwe anyị, ma guzoro nihu ụlọ ikwu ife ha? Ọ kpọbatara gị na ụmụnne gị niile bụ ụmụ Livayị ka ha soro gị, ma unu na-achọkwa ije ozi nchụaja? Otu a gị na niile ọgbakọ gị nke e mere ka ha gbakọọ ọnụ gakwuru Chineke, na Aaron onye bụ, na unu na-atamu ntamu megide ya? Mosis zigara ozi ka a kpọọ Datan na Abiram bụ ụmụ Eliab, ma ha kwuru sị, Anyị agaghị arịgo. Ọ bụghị ihe nta nke a, na i mere ka anyị bata nala na-eru mmiri ara ehi na mmanụ aṅụ, igbu anyị nọzara, na ị na-achị anyị? Ị bụ onye ọchịchị, gị kpọbatara anyị nala mmiri ara ehi na mmanụ aṅụ na-eru, ma nye anyị ihe nketa ubi na ubi vaịn? Ị ga-egwupụta anya ndị mmadụ ahụ? Anyị agaghị arịgo. Mosis nwere nnọọ oke mwute nke ukwuu, ọ sịrị Onyenwe anyị, Elebala anya naja ha, ọ dịghị ihe ọchịchọ nke ọ bụla nime ha m werela, ọ dịghịkwa onye ọ bụla nime ha m mejọrọ. Mosis gwara Kora, Doo nzukọ gị nsọ, ka unu bụrụ ndị njikere nihu Onyenwe anyị—gị na Erọn na ha—echi. Ma onye ọ bụla were ihe ịgba ọkụ ya, unu ga-etinye nime ha ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ, unu ga-eweta nihu Onyenwe anyị, onye ọ bụla ji ihe ịgba ọkụ ya, ihe ịgba ọkụ narị abụọ na iri ise, gị na Erọn, onye ọ bụla ji ihe ịgba ọkụ ya. Onye ọ bụla weere ihe ịgba ọkụ ya, ha tinyere ọkụ nelu ha, tinyekwa ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ nelu ha, ha guzoro nakụkụ ọnụ ụzọ ụlọ ikwu nke ama, Mosis na Erọn. Ma Kora chịkọtara nzukọ ya niile megide ha nọnụ ụzọ ụlọ ikwu nke ama, ebube Onyenwe anyị gosikwara nzukọ ahụ niile. Onyenwe anyị gwara Mosis na Erọn okwu, sị, Kewapụ onwe unu site netiti nzukọ a, ka m repịa ha ozugbo. Ma ha dara nihu ha, ma ha kwuru, Chineke, Chineke nke mmụọ niile na anụ ahụ niile, ọ bụrụ na otu mmadụ mehiere, iwe Onyenwe anyị ọ ga-adị nelu nzukọ niile? Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Gwa nzukọ okwu, sị, Sitenụ nọgbakọ Kora pụọ gburugburu. Mosis biliri, ọ gara gakwuru Datan na Abiram, ndị okenye niile nke Israel sokwa ya gaa. Ma ọ gwara ọgbakọ ahụ, na-ekwu, Kewapụnụ onwe unu site nụlọ ikwu nke ndị mmadụ siri ike ndị a, ma emetụkwala aka na ihe niile nke dị ha, ka unu ghara iso ha laa niyi nime mmehie ha niile. Ma ha si nụlọ ikwu Kora gburugburu pụọ, Datan na Abiram pụtakwara, ha guzoro nọnụ ụzọ ụlọ ikwu ha, ha na ndị nwunye ha, na ụmụ ha, na ihe ha niile. Mosis kwuru, Na nke a, unu ga-amata na Onyenwe anyị zitere m ime ọrụ ndị a niile, na ọ bụghị site naka m. Ọ bụrụ na dịka ọnwụ nke mmadụ niile ka ndị a ga-anwụ, ọ bụrụ na dịka nleta nke mmadụ niile ka nleta ha ga-adị, ọ bụghị Onyenwe anyị ezitela m. Mana ọ bụ na ọhụ ga-egosi Onyenwe anyị, ala ga-emeghekwa ọnụ ya loda ha, ụlọ ha, ụlọ ikwu ha, na ihe niile dị ha, ha ga-arịdakwa ndị dị ndụ nime ala mmụọ, unu ga-amakwa na ndị mmadụ ndị a kpasuru Onyenwe anyị iwe. Dị ka ọ kwụsịrị ikwu okwu ndị a niile, ala gbawara nokpuru ha. Ala meghere, ọ loro ha, ụlọ ha, na ndị mmadụ niile ndị nọnyeere Kora, na anụ ụlọ ha. Ha rịdaruru ha onwe ha na ihe niile bụ nke ha ndị dị ndụ nime ala mmụọ, ala kpuchikwara ha, ha lakwara niyi site netiti ọgbakọ ahụ. Ma ndị Israel niile gbara ha gburugburu gbapụrụ site nolu ha, na-ekwu, Ka ala ghara ilo anyị. Ọkụ sikwa naka Onyenwe anyị pụta ma rechapụ ndị nwoke iri ise na narị abụọ ahụ ndị na-achụ aja ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ. ### 17 Ma Onyenwe anyị gwara Mosis, Na nke Eleazar nwa Aaron onye nchụàjà, welie ihe ịgụ ọkụ ọla bronz ndị ahụ site netiti ndị e rechapụrụ ọkụ, ma gbasaa ọkụ mba ọzọ ahụ nebe ahụ, nihi na ha doro nsọ ihe ịgụ ọkụ nke ndị mmehie ndị a site na mkpụrụ obi ha. Mee ha ka ha bụrụ efere e tipịara etipịa maka ikpuchi ebe ịchụ aja, nihi na e wetara ha nihu Onyenwe anyị ma doo ha nsọ, ha ghọkwara ihe ịrịbama nye ụmụ Izrel. Ma Eleazar nwa Aaron onye nchụaja weere ihe ịgụ ọkụ ndị ahụ nke ọla, nke ndị a kpọrọ ọkụ wetara, ma tinye ha dịka ihe mkpuchi nye ebe ịchụ aja. Ihe ncheta nye ụmụ Izrel, ka onye ọbụla bụ onye mba ọzọ, onye na-abụghị site na mkpụrụ Erọn, ghara ịbịaru nso itinye ihe nsure ọkụ na-esi isi ụtọ nihu Onyenwe anyị, ka ọ ghara ịdị ka Kora na nzukọ ya, dị ka Onyenwe anyị kwuru site naka Mosis nye ya. Ma ụmụ Izrel tamuru ntamu nechi ya megide Mosis na Erọn, na-ekwu, Unu egbuola ndị Onyenwe anyị. O mere na mgbe nzukọ na-achịkọta megide Mosis na Erọn, ha gbara ọsọ gaa nụlọikwu nke ama, igwe ojii kpuchiri ya, ebube Onyenwe anyị pụtakwara. Moses na Aaron banyere nihu ụlọ ikwu nke ama gbara. Onyenwe anyị gwara Mosis na Erọn okwu, sị, Pụọ site netiti nzukọ a, m ga-erepịa ha ozugbo, ha wee daa nihu ha. Ma Moses gwara Aaron, Were ihe ịgụ ọkụ ahụ, tinye ọkụ si nebe ịchụ aja nime ya, wụkwasị ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ nime ya, buru ya ngwa ngwa gaa nogige, ma chụọrọ ha aja mkpuchi mmehie, nihi na iwe esitela nihu Onyenwe anyị pụta, ọ amalitela ibibi ndị ahụ. Erọn weere dị ka Mosis gwara ya, gbara ọsọ banye na nzukọ, ma ihe otiti amalitela netiti ndị mmadụ, o wee tinye ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ ma mee mkpuchi mmehie maka ndị mmadụ. Ọ guzoro netiti ndị nwụrụ anwụ na ndị dị ndụ, ihe otiti ahụ kwụsịkwara. Ma ndị nwụrụ anwụ nọrịa ahụ bụ puku iri na anọ na narị asaa, na-agụnyeghị ndị nwụrụ anwụ nihi okwu Kora. Na Aarọn laghachiri na Mosis nọnụ ụzọ nke ụlọ ikwu nke ama, ihe otiti ahụ kwụsịkwara. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Gwa ụmụ Izrel okwu, were naka ha mkpanaka, mkpanaka dịka ezinaụlọ nna nna ha site naka ndị niile na-achị ha, dịka ezinaụlọ nna nna ha, mkpanaka iri na abụọ, ma dee aha onye ọ bụla nelu mkpanaka ya. Na dee aha Aaron nelu mkpanaka Levi, nihi na ọ bụ mkpanaka otu, dịka ebo ụlọ nna nna ha, ha ga-enye. Ị ga-etinye ha nụlọ ikwu nke ama, nihu ama, ebe m ga-eme ka a mara m gị nebe ahụ. Na ọ ga-abụ nwoke ahụ nke m ga-ahọrọ ya, mkpanaka ya ga-amanye, na m ga-ewepụ site nahụ m ntamu nke ụmụ Israel, nke ha na-atamu megide unu. Ma Mosis kwuru okwu nye ụmụ Izrel, ha niile bụ ndị ọchịchị ha nyere ya mkpanaka, otu mkpanaka nye otu ọchịchị, dịka ezinaụlọ nna nna ha, mkpanaka iri na abụọ, ma mkpanaka Erọn dị netiti mkpanaka ha. Ma Mosis dobere mkpara ndị ahụ nihu Onyenwe anyị nime ụlọ ikwu nke ama gbara. O wee mee nechi ya na-esote, Moses na Aaron banyere nime ụlọ ikwu nke ama, ma lee, mkpanaka Aaron mara nihi ụlọ Levi, wepụta ome, gbawaa ifuru, ma mepụta mkpụrụ. Mosis wepụtara mkpanaka niile site nihu Onyenwe anyị gakwuru ụmụ Izrel niile, ha hụrụ ya, onye ọ bụla wee were mkpanaka nke ya. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu sị ya, Debe mkpara Erọn nihu ama m ka ọ bụrụ ihe nchekwa, ihe ịrịbama nye ụmụ ndị nnupu isi, ka ntamu ha kwụsị megide m, ka ha ghara ịnwụ. Mosis na Erọn mere dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu, otu ahụ ka ha mere. Ụmụ Izrel sịrị Mosis, Lee, anyị na-ala niyi, anyị alaala niyi, anyị na-ala niyi. Onye ọ bụla na-emetụ ụlọ ikwu Onyenwe anyị na-anwụ, ruo mgbe anyị niile ga-anwụ? ### 18 Onyenwe anyị gwara Erọn sị, gị na ụmụ ndị ikom gị na ezinaụlọ nna gị ga-ebu mmehie nke ihe nsọ ndị ahụ, gị na ụmụ ndị ikom gị ga-ebu mmehie nke ọrụ nchụaja unu. Ma ụmụnne gị ebo Livai, ndị nke nna gị, kpọbata ha nso nebe ị nọ, ka e jikọta ha na gị, ka ha na-ejere gị ozi, gị na ụmụ gị ndị ikom nọnyere gị nihu ụlọ ikwu nke ama. Ma ha ga-echekwa ndị nche gị, na ndị nche nke ụlọ ikwu. Ma banyere ngwa ọrụ ndị nsọ, na banyere ebe ịchụ aja, ha agaghị abịaru nso, ka ha ghara ịnwụ ma ndị a ma unu. Ha ga-esonye gị, ha ga-echekwa ndị nche nke ụlọikwu ama ahụ, dịka ozi niile nke ụlọikwu ahụ, ma onye mba ọzọ agaghị abịakwute gị. Unu ga-edebe ndị nche nke ihe nsọ, na ndị nche nke ebe ịchụ aja, ka iwe ghara ịdakwasị ụmụ Israel. Mụ onwe m enwetala ụmụnne unu bụ ndị Livait site netiti ụmụ Izrel dịka onyinye e nyere Onyenwe anyị, ka ha jee ozi nke ụlọ ikwu nke ama. Na gị na ụmụ gị ndị nwoke ga-echekwa ọrụ nchụaja unu, dịka ụzọ niile nke ebe ịchụ aja, na nke dị nime akwa mgbochi, unu ga-eje ozi nke ozi dị ka onyinye nke ọrụ nchụaja unu, ma onye mba ọzọ nke na-abịaru nso ga-anwụ. Ma Onyenwe anyị gwara Erọn okwu, ma lee, m enyela unu nchekwa nke mkpụrụ mbụ site na ihe niile e doro nsọ nye m site naka ụmụ Izrel, gị ka m nyere ha dịka ụgwọ ọrụ, na ụmụ gị ndị ikom na gị dịka iwu ebighị ebi. Ma nke a ka ọ bụrụ unu site na ihe nsọ e doro nsọ nke onyinye, site na onyinye ha niile, ma site na aja ha niile, ma site na mmehie ikpe ha niile, ma site na mmehie ha niile, dị ukwuu ka ha na-enyeghachi m site na ihe nsọ niile, ọ ga-abụ nke gị na ụmụ gị ndị nwoke. Nebe nsọ nke ihe nsọ, unu ga-eri ha, nwoke ọ bụla ga-eri ha, gị na ụmụ ndị ikom gị, ọ ga-abụ ihe nsọ nye gị. Nke a ga-abụ nye unu ihe mbụ nke onyinye ha, site na onyinye niile nke ụmụ Izrel. Enyela m gị ha, ụmụ gị ndị nwoke na ụmụ gị ndị nwanyị, dịka iwu ebighiebi. Onye ọbụla dị ọcha nʼụlọ gị ga-eri ha. Mkpụrụ mbụ niile nke mmanụ, na mkpụrụ mbụ niile nke mmanya, mkpụrụ mbụ ọka ha, ihe niile dị ukwuu ha ga-enye Onyenwe anyị, enyela m gị ha. Mkpụrụ mbụ niile dị nala ha, bụ ndị ha ga-ewetara Onyenwe anyị, ga-abụ nke gị; onye ọ bụla dị ọcha nụlọ gị ga-eri ha. Ihe niile e doro nsọ netiti ụmụ Izrel ga-abụ nke gị. Ma ihe niile nke na-emepe akpanwa site nanụ ahụ niile, dị ka ha na-enye Onyenwe anyị site na mmadụ ruo nanụ ụlọ, ga-abụ nke gị, mana site nụgwọ mgbapụta ka a ga-agbapụta ụmụ mbụ nke ndị mmadụ, nakwa ụmụ mbụ nke anụ ụlọ ndị rụrụ arụ ka ị ga-agbapụta. Ma mgbapụta ya site nọnwa otu, ọnụ ahịa ya bụ shekel ise dịka shekel nsọ ahụ, nke bụ obol iri abụọ. Mana ụmụ mbụ nke ehi na ụmụ mbụ nke atụrụ, na ụmụ mbụ nke ewu, ị gaghị agbapụta ha, ha bụ ihe nsọ. Ị ga-awụsa ọbara ha nebe ịchụ aja, ma abụba ha ka ị ga-enye dị ka onyinye, ka ọ bụrụ isi ụtọ nye Onyenwe anyị. Na anụ ahụ ga-abụ nke gị, dị ka obi nke onyinye mfufe si dị, na dị ka aka nri si dị, ọ ga-abụ nke gị. Onyinye niile nke ihe nsọ, dị ka ha niile ọ bụrụ na ụmụ Izrel wepụtara Onyenwe anyị, enyela m gị na ụmụ gị ndị nwoke na ụmụ gị ndị nwanyị so gị, ụkpụrụ ebighị ebi. Ọ bụ ọgbụgba ndụ nnu ebighị ebi nihu Onyenwe anyị, nye gị na mkpụrụ gị niile na gị. Onyenwe anyị gwara Erọn sị, Ị gaghị eketa ihe ọ bụla nala ha, ị gaghị enwekwa oke netiti ha, nihi na mụ onwe m bụ oke gị na ihe nketa gị netiti ụmụ Izrel. Ma nye ụmụ ndị ikom Levi, lee, enyela m ha ụtụ iri niile nIzrel dịka ihe nketa nọnọdụ ọrụ ha, bụ nke ha na-arụ nụlọ ikwu nke ama. Na ụmụ Izrel agaghị abịakwute ụlọikwu nke ama ọzọ, ka ha ghara iwere mmehie nke na-eweta ọnwụ. Ma onye Livait nonwe ya ga-eje ozi nke ụlọ ikwu nke ama, ma ha ga-eburu mmehie ha, ọ bụ iwu ebighị ebi ruo nọgbọ ha niile, ma netiti ụmụ Izrel, ha agaghị eketa ihe nketa. Nihi na ụtụ isi iri nke ụmụ Izrel niile, dịka ọ bụrụ na ha kewapụrụ Onyenwe anyị, onyinye m enyela ndị Livayị dịka ihe nketa, nihi nke a m gwala ha, na etiti ụmụ Izrel, ha agaghị eketa ihe nketa. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Na ndị Livait, ị ga-agwa ha okwu, sị ha, ọ bụrụ na unu anata site naka ụmụ Izrel otu ụzọ nụzọ iri, nke m nyere unu site naka ha dịka ihe nketa, unu ga-ewepụta site na ya onyinye nye Onyenwe anyị, bụ otu ụzọ nụzọ iri nke otu ụzọ nụzọ iri ahụ. A ga-agụnyere ụnụ ihe onyinye ụnụ dịka ọka sitere nebe ịzọcha ọka, na onyinye sitere nebe ịzọcha mmanya vaịnụ. Otu a, unu ga-ewepụ ha, unu onwe unu kwa, site na onyinye niile nke Onyenwe anyị, site na ụtụ iri unu niile, dị ka ọtụtụ unu ga-anata site naka ụmụ Izrel, unu ga-enyekwa site na ha onyinye nye Onyenwe anyị, bụ Erọn onye nchụaja. Site nonyinye unu niile, unu ga-ewepụ onyinye nye Onyenwe anyị, ma ọ bụ site na mkpụrụ mbụ unu niile, ihe ahụ e doro nsọ site na ya. Ị ga-asịkwa ha, Mgbe unu wepụrụ mkpụrụ mbụ site na ya, a ga-agụnyere ndị Livait ya dị ka mkpụrụ si nebe ịzọcha ọka, na dị ka mkpụrụ si nebe ịzọcha mmanya.' Unu ga-eri ya nebe ọbụla, unu na ndị ezinaụlọ unu, nihi na nke a bụ ụgwọ ọrụ unu maka ije ozi unu nụlọ ikwu nke ama. Ma unu agaghị anata mmehie site na ya, nihi na ọ bụrụ na unu ewepụ mkpụrụ mbụ site na ya, unu agaghị emerụ ihe nsọ nke ụmụ Izrel, ka unu ghara ịnwụ. ### 19 Onyenwe anyị gwara Mosis na Erọn okwu, sị, Nke a bụ iwu nke iwu ahụ, dịka ihe niile Onyenwe anyị nyere nʼiwu, na-ekwu, gwa ụmụ Izrel okwu, ka ha wetara gị nwa ehi nwanyị na-acha uhie uhie nke na-enweghị ntụpọ, nke na-enweghị ntụpọ nʼime ya, na nke a na-etinyebeghị yoku nʼelu ya. Na ị ga-enye ya nye Eleazar bụ onye nchụàjà, ha ga-edupụta ya nèzí ogige ahụ gaa nebe dị ọcha, ha ga-egbu ya nihu ya. Ma Elieza ga-ewere site nọbara ya, ọ ga-efesakwa nihu ụlọ ikwu nke ama site nọbara ya ugboro asaa. Ma ha ga-esunye ya nihu ya, akpụkpọ ya na anụ ya na ọbara ya tinyere nsị ya ka a ga-esunye. Ma onye nchụàjà ga-ewere osisi sida na hisọp na uhie uhie, ha ga-atụnyekwa ha netiti ọkụ nke nwa nne ehi ahụ. Onye nchụàjà ga-asa uwe ya niile, ọ ga-eji mmiri saa ahụ ya, mgbe ihe ndị a gasịrị, ọ ga-abanye nime ogige, ma onye nchụàjà ga-abụ onye rụrụ arụ ruo mgbede. Onye na-esunye ya ga-asa uwe ya, sachaa ahụ ya, ọ ga-abụkwa onye rụrụ arụ ruo mgbede. Nwoke dị ọcha ga-achịkọta ntụ nke nne ehi, ọ ga-edebe ya nèzí nke ogige nebe dị ọcha. Ọ ga-abụrụ nzukọ ụmụ Izrel ihe nchekwa. Mmiri ịfesa maka ịdị ọcha ka ọ bụ. Ma onye ahụ na-achịkọta ntụ nke nne ehi ahụ ga-asa uwe ya, ma ọ ga-abụ onye rụrụ arụ ruo mgbede, ma ọ ga-abụrụ ụmụ Izrel na ndị ọbịa bi nʼetiti ha iwu ebighị ebi. Onye ọ bụla metụrụ ozu mmadụ ga-abụ onye rụrụ arụ ụbọchị asaa. Onye a ga-edozi onwe ya ọcha nụbọchị nke atọ na nụbọchị nke asaa, mgbe ahụ ọ ga-adị ọcha, ma ọ bụrụ na e meghị ka ọ dị ọcha nụbọchị nke atọ na nụbọchị nke asaa, ọ gaghị adị ọcha. Onye ọ bụla na-emetụ onye nwụrụ anwụ site na mkpụrụ obi nke mmadụ, ọ bụrụ na ọ nwụọ, ma ọ bụrụ na a sachaghị ya, ụlọ ikwu nke Onyenwe anyị o merụrụ, a ga-ebibi mkpụrụ obi ahụ site na Izrel, nihi na mmiri nke ịsasa a sasaghị ya nelu ya, onye rụrụ arụ ka ọ bụ, ka ọ dị adịghị ọcha nke ya nime ya dị. Ma nke a bụ iwu: ọ bụrụ na mmadụ anwụọ nime ụlọ, onye ọbụla na-abanye nụlọ ahụ, na ihe niile dị nụlọ ahụ, ga-abụ ihe rụrụ arụ ruo ụbọchị asaa. Ma efere ọ bụla e meghere nke e kekwasịghị eriri nelu ya bụ ihe rụrụ arụ. Onye ọ bụla metụrụ aka nelu ọhịa nke onye e gburu egbu ma ọ bụ ozu ma ọ bụ ọkpụkpụ mmadụ ma ọ bụ ili, ga-abụ onye rụrụ arụ ụbọchị asaa. Ma ha ga-ewere nye onye rụrụ arụ site na ntụ nke e surere ọkụ nke ido ọcha, ma ha ga-awụsa nelu ya mmiri dị ndụ nime efere. Ọ ga-ewere hisọpụ, ma tinye ya nime mmiri, nwoke dị ọcha, ma fesa ya nelu ụlọ ahụ, na nelu ngwongwo ndị ahụ, na nelu ndị mmadụ ndị ahụ, ole ole dị ebe ahụ, na nelu onye metụrụ ọkpụkpụ nke mmadụ, ma ọ bụ nke onye e merụrụ ahụ, ma ọ bụ nke onye nwụrụ anwụ, ma ọ bụ nke ili. Ma onye dị ọcha ga-efesa mmiri nelu onye rụrụ arụ nụbọchị nke atọ na nụbọchị nke asaa, a ga-emekwa ka ọ dị ọcha nụbọchị nke asaa, ọ ga-asa uwe ya niile, ọ ga-asachakwa ahụ ya na mmiri, ma ọ ga-anọgide na-arụ arụ ruo mgbede. Nke abụọ (edoziri ụdị asụsụ): Ma mmadụ ọ bụla nke e merụrụ, ma a sachaghị ya, a ga-ebipụ mkpụrụ obi ahụ site netiti nzukọ, nihi na o merụrụ ihe nsọ nke Onyenwe anyị, nihi na e fesakwaghị mmiri nke ịsacha nelu ya, ọ bụ onye rụrụ arụ. Ọ ga-abụkwara unu iwu ebighiebi, onye na-efesa mmiri nke ịsacha ga-asa uwe ya, onye ọbụla metụrụ mmiri nke ịsacha ahụ aka ga-abụ onye rụrụ arụ ruo mgbede. Na ihe niile ọ bụla onye rụrụ arụ metụrụ aka ga-abụ ihe rụrụ arụ, na mkpụrụ obi ahụ na-emetụ aka ga-abụ onye rụrụ arụ ruo mgbe anyasị. ### 20 Ụmụ Izrel niile, nzukọ ahụ dum, bịara nọzara Sin nọnwa mbụ, ndị mmadụ ahụ nọgidekwara na Kadesh, Miriam nwụrụ nebe ahụ, e likwara ya nebe ahụ. Ma mmiri adịghị maka nzukọ ahụ, ha wee gbakọta imegide Mosis na Erọn. Ndị mmadụ tamuru ewe megide Mosis, na-asị, Ọ gaara adị mma ka anyị nwụrụ mgbe ụmụnne anyị nwụrụ nihu Onyenwe anyị. Gịnị mere unu ji kpọlite ọgbakọ Onyenwe anyị nime ọzara a igbu anyị na anụ ụlọ anyị? Ma gịnị mere ihe a? Unu kpọlitere anyị site nIjipt, ka anyị bịa nebe ọjọọ a, ebe a na-adịghị akụ mkpụrụ, ebe osisi fig na-adịghị, ebe osisi vaịn na-adịghị, ebe pomegranet na-adịghị, ebe mmiri ọṅụṅụ na-adịghịkwa. Ma Mosis na Erọn si nihu nzukọ bịa nọnụ ụzọ ụlọ ikwu nke ama, ha dara kpuo ihu nala, ebube nke Onyenwe anyị gosikwara ha. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Were mkpanaka gị, kpọkọta nzukọ gị na Erọn nwanne gị, kwuo okwu na nkume nihu ha, ọ ga-enye mmiri ya, unu ga-ewepụtara ha mmiri site na nkume, unu ga-enye nzukọ na anụ ụlọ ha mmiri ọṅụṅụ. Mosis weere mkpara ahụ nke dị nihu Onyenwe anyị, dịka Onyenwe anyị nyere ya iwu. Mosis na Erọn chịkọtara ọgbakọ ahụ nihu nkume ahụ, ma gwara ha, nụrụnụ m unu ndị nnupu isi, ọ bụghị site na nkume a ka anyị ga-ewepụtara unu mmiri? Na ebuli Mosis aka ya, ọ kụrụ nkume ahụ mkpanaka ugboro abụọ, mmiri dị ukwuu wee pụta, nzukọ ahụ ṅụrụ mmiri, ha na anụ ụlọ ha. Ma Onyenwe anyị sịrị Mosis na Erọn na unu ekwenyeghị ido m nsọ nihu ụmụ Izrel, nihi nke a, unu agaghị eduba nzukọ a nime ala m nyere ha. Nke a bụ mmiri nke Esemokwu, nihi na ụmụ Izrel kwutọrọ nihu Onyenwe anyị, ma e doro ya nsọ netiti ha. Na Moses zigara ndị ozi site na Kadesh gaa eze Edọm, na-ekwu, Ihe ndị a ka nwanne gị Israel na-ekwu: Ị maara ihe nhụjuanya niile nke dakwasịrị anyị. Nna nna anyị ha gbadara nʼala Ijipt, anyị bikwara nʼIjipt ọtụtụ ụbọchị, ndị Ijipt mesokwara anyị na nna nna anyị ha mmeso ọjọọ. Anyị tiri mkpu nebe Onyenwe anyị nọ, Onyenwe anyị nụrụ olu anyị, o zitere onyeozi, o dupụtara anyị site nIjipt, ugbu a anyị nọ nobodo Kadesh, nakụkụ oke ala gị. Anyị ga-agafe site nala gị, anyị agaghị agafe site nubi, ọ bụghịkwa site nubi vaịn, anyị agaghị aṅụkwa mmiri site nolulu gị, ụzọ eze ka anyị ga-esi gaa, anyị agaghị atụgharị naka nri maọbụ naka ekpe, ruo mgbe anyị ga-agafe oke ala gị. Ma Edọm kwuru sị ya, Ị gaghị esite na m gafee, ọ bụrụ na ọ bụghị otu a, m ga-eji agha pụta izute gị. Ma ụmụ Izrel sịrị ya, Anyị ga-esi nakụkụ ugwu ahụ gafee. Ọ bụrụ na mụ na anụ ụlọ m aṅụọ mmiri gị, aga m akwụ gị ụgwọ ya. Ọ bụghị ihe ọ bụla, anyị ga-esi nakụkụ ugwu ahụ gafee. Onye ahụ ma kwuru, Ị gaghị agafe site na m, na Edọm pụtara izute ya na igwe mmadụ dị ukwuu, na aka dị ike. Ma Edọm achọghị inye Izrel ohere ịgafe site noke ala ya, Izrel wee si nebe ọ nọ tụgharịa pụọ. Ma ha si na Kadesh pụọ, ụmụ Izrel niile, mkpọkọta ahụ, bịarutere nugwu Hor. Ma Onyenwe anyị gwara Mosis na Erọn okwu nUgwu Hor nókè ala Edọm, na-ekwu, Ka e tinye Aaron na ndị ya, nihi na unu agaghị abanye nime ala nke m nyere ụmụ Israel, nihi na unu kpasuru m iwe nelu mmiri nke nkọcha. Were Aaron na Eleazar nwa ya, kpọlite ha nugwu Hor nihu nzukọ niile Yipụ Erọn uwe mwụda ya, yikwasị Elieza nwa ya nwoke uwe ahụ, ka Erọn nwụọ ebe ahụ mgbe agbakwunyere ya. Ma Mosis mere dị ka Onyenwe anyị nyere ya iwu, ma o mere ka ọ rịgoro nugwu Hor, nihu nzukọ niile, Na o yipụrụ Erọn uwe ya, ma yikwasị ha Elieza nwa ya nwoke, ma Erọn nwụrụ nelu ugwu ahụ, ma Mosis na Elieza si nugwu ahụ rịdata. Nzukọ ahụ niile hụrụ na Erọn anwụọla, ha kwara akwa maka Erọn iri ụbọchị atọ, ụlọ Izrel niile. ### 21 Ma eze Arad onye Kenan, bụ onye bi nọzara, nụrụ na Israel bịara nụzọ Atarein, ọ lụsoro Israel ọgụ ma dọtara ụfọdụ nime ha nagha. Ma Israel kpere ekpere ma kwee nkwa nye Onyenwe anyị, sị, Ọ bụrụ na i nyefee m ndị a nokpuru aka, aga m ebibi ha kpamkpam na obodo ha niile. Onyenwe anyị nụrụ olu Izrel, o wee nyefee ndị Kenan nokpuru aka ha, ha doro ha nsọ, ya na obodo ha niile, ha kpọkwara ebe ahụ aha ya Ihe e bụrụ ọnụ. Ma mgbe ha hapụrụ site na Hor nke ugwu, ụzọ nelu Osimiri Uhie, ha gbara gburugburu ala Edom, ma ndị mmadụ nwere obi nkụda mmụọ nụzọ. Ma ndị ahụ kwuru okwu megide Chineke na megide Moses, na-ekwu, Gịnị mere nke a? Ị kpọpụtara anyị site na Ijipt ka i gbuo anyị nime ọzara? Nihi na achịcha adịghị, mmiri adịghịkwa, ma mkpụrụ obi anyị kpọrọ achịcha efu nke a asị. Ma Onyenwe anyị zigara ndị ahụ agwọ ndị na-egbu egbu, ha tara ndị ahụ, ọtụtụ ndị nime ụmụ Izrel nwụrụ. Na mgbe ndị mmadụ bịakwutere Mosis, ha kwuru, Anyị emehiela, nihi na anyị kwuru okwu megide Onyenwe anyị, na megide gị, kpee ekpere ya mere nye Onyenwe anyị, ka o wepụ agwọ ahụ netiti anyị. Mosis kpere ekpere nye Onyenwe anyị banyere ndị mmadụ, Onyenwe anyị gwara Mosis sị, Meere onwe gị agwọ, tinye ya nelu mkpara ịrịba ama, ọ ga-abụ na ọ bụrụ na agwọ ataa mmadụ ọ bụla, onye ọ bụla nke agwọ tara hụrụ ya ga-adị ndụ. Ma Mosis mere agwọ ọla, guzobe ya nelu ihe ịrịba ama, ọ bụrụkwa na mgbe ọ bụla agwọ tara mmadụ, ọ bụrụ na o lere anya nelu agwọ ọla ahụ, ọ dị ndụ. Ụmụ Izrel hapụrụ ebe ahụ gaa maa ụlọikwu na Oboth. Ma mgbe ha si nOboth bulie ije, ha mara ụlọ ikwu nAchalga site nofe nime ọzara, nke dị nihu Moab, nebe anyanwụ na-awapụta. Site ebe ahụ ha pụrụ, ma maa ụlọikwu nime ndagwurugwu Zared. Site nebe ahụ ha pụrụ, ha mara ụlọ ikwu nofe Anọn nime ọzara, nke na-apụta site noke ala ndị Amọrait, maka na Anọn bụ oke ala Moab, netiti Moab na netiti nke ndị Amọrait. Nihi nke a, e kwuru nime akwụkwọ, Agha nke Onyenwe anyị gbara Zahab ọkụ, na iyi ndị Arnon. Ma ndị iyi na-asọ asọ ahụ, o mere ka ha biri na Er, ma ọ dịkwa nókè ala Moab. Site nebe ahụ bụ olulu mmiri a, olulu mmiri nke Onyenwe anyị gwara Mosis okwu sị, Chịkọta ndị mmadụ, aga m enye ha mmiri ọṅụṅụ. Mgbe ahụ, Israel gụrụ abụ a nelu olulu mmiri ahụ, Malitenu ya, olulu mmiri, Ndị ọchịchị gwuru ya, ndị eze mba niile wapụtara ya nalaeze ha, mgbe ha na-achị, Na site nolulu mmiri banye na Manthanaein, na site na Manthanaein banye na Naaliel, na site na Naaliel banye na Bamoth, na site na Bamoth banye na Ianin, nke dị nala larịị Moab, site nelu nke a wara awa, nke na-ele ihu nọzara. Ma Mosis zitere ndị okenye gakwuru Saịọn eze ndị Amọrait, okwu udo, na-ekwu, Anyị ga-agafe site nala gị, anyị ga-esi nụzọ gaa, anyị agaghị atụgharị ma ọ bụ banye nubi, ma ọ bụ banye nubi vaịn. Anyị agaghị aṅụ mmiri si nolulu mmiri gị, anyị ga-esi nụzọ eze na-aga, ruo mgbe anyị gafere oke ala gị. Ma Sihon ekwenyeghị ka Izrel gafee nókè ala ya, Sihon chịkọtara ndị ya niile, pụta ibuso Izrel agha nọzara, bịaruo Jahaz, dozie usoro agha megide Izrel. Na Israel tigburu ya na mma agha, wee nweta ala ya, site na Arnon ruo Jabbok, ruo ala ụmụ Ammon, nihi na Jazer bụ oke ala ụmụ Ammon. Israel weere obodo ndị a niile, Israel biri nobodo niile nke ndị Amorait, na Heshbon, na nobodo niile ndị gbara ya gburugburu. Ọ bụ nihi na Heshbon bụ obodo Sihon eze ndị Amorites, onye lụsoro eze Moab ọgụ na mbụ, ma ha weere ala ya niile site na Aroer ruo Arnon. Nihi nke a, ndị na-ekwu okwu mgbagwoju anya ga-asị, Bịanụ na Heshbon, ka e wuo ma hazie obodo Sihon. Nihi na ọkụ si na Hesebọn pụta, ire ọkụ si nobodo Saịọn, ma o ripịara ruo Moab, ma o lodara ogidi niile nke Anọn. Ahụhụ dịrị gị Moab, i lala niyi ndị Kamosh, e nyefere ụmụ ndị ikom ha ka e chekwaa ha, ụmụ ndị inyom ha bụ ndị mkpọrọ nye eze ndị Amorite bụ Sihon, Na mkpụrụ ha ga-ala niyi, Hesbon ruo Daibon, na ndị inyom ka mụnyekwuru ọkụ nelu Moab. Ọ bụ na Israel biri nime obodo niile nke ndị Amọrait. Ma Moses zigara ndị mmadụ ka ha gaa nyochaa Jeza, ha weghakwara ya, weghakwa obodo nta niile nke ya, chụpụkwa ndị Amọrait ndị bi ebe ahụ. Ma mgbe ha laghachiri, ha rigoro ụzọ nke na-aga Bashan, Og eze nke Bashan pụtakwara izute ha, ya na ndị ya niile maka agha na Edrei. Onyenwe anyị sịrị Mosis, atụla ya egwu, nihi na enyela m ya naka gị, na ndị ya niile, na ala ya niile, ị ga-emere ya dịka i mere Saịhọn eze ndị Amọrait, onye biri na Heshbọn. Ha tigburu ya na ụmụ ndị ikom ya na ndị ya niile, ruo mgbe ha ahapụghị onye ọ bụla dị ndụ nime ha, ma ha nwetara ala ya. ### 22 Ma ụmụ Izrel biliri gawa maa ụlọ ikwu nakụkụ ọdịda anyanwụ nke Moab nakụkụ osimiri Jordan chere ihu Jeriko. Ma mgbe Balak nwa Zipor hụrụ ihe niile Israel mere ndị Amorite, Na Moab tụrụ ndị ahụ egwu nke ukwuu nihi na ha dị ọtụtụ, ma Moab nwekwara oke iwe nihu ụmụ Israel. Moab gwara ndị okenye Midian, Ugbu a, nkpọkọta a ga-arachapụ ndị niile gbara anyị gburugburu, dị ka nwa ehi si arachapụ ihe ndụ ndụ site nala ubi. Balak nwa Zippor bụ eze Moab noge ahụ. Na o zigara ndị nnọchiteanya ka ha gakwuru Belam nwa Beoa nke Petoa, nke dị nelu osimiri nke ala ụmụ ndị ya, ịkpọ ya, na-ekwu, Lee, ndị mmadụ apụtala site nIjipt, na lee, ha ekpuchiela ihu ala ahụ, na ha na-anọdụ ala nakụkụ m. Ma ugbu a, bịa bụọrọ m ọnụ ndị a, nihi na ha siri ike karịa anyị, ma ọ bụrụ na anyị nwere ike imeri ha, m ga-achụpụ ha site nala a, nihi na amaara m na ndị ị gọziri ka a na-agọzi, na ndị ị bụrụ ọnụ ka e bụọla ọnụ. Ndị okenye Moab na ndị okenye Midian gara, ha ji ihe amụma naka ha, ha bịakwutere Balaam, ha gwara ya okwu Balak. Ọ sịrị ha, Nọdụnụ ebe a nabalị a, aga m azaghachi unu okwu banyere ihe ndị ahụ Onyenwe anyị ga-agwa m, ya mere, ndị ọchịchị Moab nọnyeere Balaam. Ma Chineke bịakwutere Balaam, sị ya, Gịnị ka ndị mmadụ ndị a chọrọ nebe ị nọ? Ma Balaam gwara Chineke, Balak nwa Zippor, eze Moab, zitere ha ka ha bịakwute m, na-ekwu, Lee anya, ndị mmadụ esitela na Ijipt pụta, ha ekpuchiela ihu ala, nke a nọdụkwara ala nakụkụ m, ugbu a bịa bụọrọ m ya ọnụ, ka m nwee ike iti ya, chụpụkwa ya nala a. Ma Chineke gwara Balaam, Ị gaghị eso ha gaa, ị gakwaghị akọcha ndị ahụ, nihi na a gọziri ha ngọzi. Ma Balaam biliri nụtụtụ, ọ gwara ndị ọchịchị Balak, Laghachinụ gakwuru onyenwe unu, Chineke ekwenyeghị m iso unu gaa. Ma ndị ọchịchị Moab bilitere, ha bịara nye Balak, ma ha kwuru, Balaam achọghị iso anyị gaa. Ma Balak tinyekwara ka o ziga ndị ọchịchị ndị ọzọ karịa, na ndị a na-asọpụrụ karịa ndị mbụ ahụ. Ma ha bịakwutere Belam, sị ya, Ihe ndị a ka Balak nwa Zipọ na-ekwu: Ana m arịọ gị ka ị ghara igbu oge ịbịakwute m. Nezie nụzọ dị nsọpụrụ, nihi na m ga-asọpụrụ gị, na ihe niile ọ bụla i kwuru ka m ga-emere gị, bịa bụọrọ m ọnụ ndị a. Ma Balaam zara, sị ndị ọchịchị Balak, Ọ bụrụ na Balak enye m ụlọ ya jupụtara ọlaọcha na ọlaedo, agaghị m enwe ike imebi okwu Onyenwe anyị Chineke, ime ihe nta ma ọ bụ ihe ukwu nuche m. Ma ugbu a, nọdụnụ ebe a unu onwe unu nabalị a, ka m mara ihe Onyenwe anyị ga-agbakwunye ịgwa m. Ma Chineke bịakwutere Balaam nabalị, sị ya, ọ bụrụ na ndị mmadụ ndị a bịara ịkpọ gị, bilie soro ha, ma okwu ọ bụla m ga-agwa gị, nke ahụ ka ị ga-eme. Ma Balaam biliri nụtụtụ, nyara ịnyịnya ibu ya, sorokwa ndị ọchịchị Moab gawa. Ma Chineke were iwe nihi na ọ gara, ma onyeozi nke Chineke biliri iguzogide ya, ma ya onwe ya anọchiela nelu ịnyịnya ibu ya, ma ndị ohu abụọ ya nọnyere ya. Mgbe ịnyịnya ibu hụrụ onyeozi Chineke ka o guzoro na-egbochi ụzọ, na mma agha amịpụtala naka ya, ịnyịnya ibu wezugara onwe ya nụzọ ahụ ma gaa nime ala dị larịị, ọ kụrụ ịnyịnya ibu ahụ mkpanaka ya ka o duzie ya laghachi nụzọ. Ma onyeozi Chineke guzoro nọwa nke ubi vaịn, ogige dị nebe a, ogige dịkwa nebe a, Mgbe ịnyịnya ibu ahụ hụrụ onyeozi Chineke, ọ kpagidere onwe ya nahụ mgbidi, ma zọpịa ụkwụ Belam nahụ mgbidi, ma ọ gara nihu ịpịa ya ihe ọzọ. Onyeozi nke Chineke gara nihu, ọ gara kwụrụ nebe warara, ebe ọ na-agaghị ekwe omume ịtụgharị naka nri ma ọ bụ naka ekpe. Mgbe ịnyịnya ibu ahụ hụrụ onyeozi Chineke, ọ nọdụrụ ala nokpuru Belam, iwe were Belam, o wee jiri mkpanaka na-eti ịnyịnya ibu ahụ. Ma Chineke meghere ọnụ nke ịnyịnya ibu, ọ sịrị Belam, Gịnị ka m mere gị, i ji tie m ihe ugboro atọ nke a? Balaam gwara ịnyịnya ibu ahụ, I ji m mee ihe ọchị, ọ bụrụ na m nwere mma agha naka, m gaaraala magbuo gị ugbu a. Ịnyịnya ibu ahụ gwara Belam, Ọ bụghị m bụ ịnyịnya ibu gị nke ị na-agba site na nwata gị ruo taa? Ọ bụ na m lelara gị anya ma mee gị otu a? Ma ọ sịrị, Mba. Chineke meghere anya Balaam, ọ hụrụ onyeozi Onyenweanyị ka o guzo na-emegide nụzọ, hụkwa mma agha e sepụtara naka ya, o wee hụdata ala kpọọ isiala nihu ya. Ma onye ozi nke Chineke gwara ya, Gịnị mere i ji tie ịnyịnya ibu gị ugboro atọ? Lee, apụtara m imegide gị, nihi na ụzọ gị adịghị mma nihu m, ma ịnyịnya ibu ahụ hụrụ m wee wezuga onwe ya nụzọ m ugboro atọ. Ọ bụrụ na ọ tụgharịghị nakụkụ, ugbu a m gaara egbu gị, ma zọpụta ya. Balaam gwara onyeozi Onyenwe anyị sị, Emehiela m, nihi na amaghị m na ị guzogidere m nụzọ ịzute m, ugbu a ọ bụrụ na ọ gaghị adịrị gị mma, aga m alaghachi azụ. Onye ozi nke Chineke gwara Belam sị, Soro ndị mmadụ ahụ gawa, ma okwu ọ bụla m gwara gị, nke a ka ị ga-edebe ikwu. Belam sooro ndị ọchịchị Balak gawa. Mgbe Balak nụrụ na Balaam abịala, ọ pụrụ izute ya nobodo Moab, nke dị nókè ala Arnon, nke dị nakụkụ ókè ala ahụ. Balak sịrị Balaam, Ọ bụghị m zitere ozi ka a kpọọ gị? Gịnị mere i jighị bịakwute m? Nezie, ọ bụ na m apụghị ịsọpụrụ gị? Ma Balaam gwara Balak, Lee, abịala m na gị ugbu a, m ga-enwe ike ikwu ihe ọ bụla? Okwu nke Chineke ga-etinye nọnụ m, nke ahụ ka m ga-ekwu. Ma Balaam sooro Balak gawa, ha bịakwara nobodo ndị dị na mpaghara mpụga. Ma Balak chụrụ aja atụrụ na ụmụ ehi, ma zigara Balaam na ndị ọchịchị ndị so ya. Ma ọ mere nụtụtụ, Balak kpọọrọ Balaam, o mere ka ọ rịgoro nelu ogidi Baal, o sitere nebe ahụ gosi ya akụkụ ụfọdụ nke ndị mmadụ. ### 23 Ma Balaam gwara Balak sị, Wuoro m ebe a ebe ịchụ aja asaa, ma kwadooro m ebe a ụmụ ehi asaa na ebule asaa. Balak mere dịka Balaam gwara ya, o werekwa chụọ nwa ehi na ebule nelu ebe ịchụ aja. Ma Balaam gwara Balak, Guzo nelu aja gị, aga m aga ịhụ ma Chineke ọ ga-apụtara m na nzute, okwu ọ bụla ọ ga-egosi m, aga m agwa gị. Balak guzoro nelu aja ya. Ma Balaam gara ịjụ Chineke ase, ọ gakwara kwụ ọtọ, Chineke gosikwara Balaam onwe ya, ọ sịrị ya Balaam, ebe ịchụ aja asaa ahụ m kwadoro, m weputakwara nwa ehi na ebule nelu ebe ịchụ aja ahụ. Ma Chineke tinyere okwu nọnụ Belam, mgbe ọ tụgharịrị gaa na Balak, ọ sịrị, Otu a ka ị ga-ekwu. Ma ọ tụgharịrị gaa nebe ọ nọ, ma ọ guzoro nelu aja nsure ọkụ ya, ma ndị ọchịchị niile nke Moab nọnyeere ya, ma mmụọ Chineke bịakwasịrị ya. Ma o welitere ilu ya, o kwuru sị, Site na Mesopotamia ka Balak eze Moab zitere ozi kpọọ m site nugwu ndị dị nọwụwa anyanwụ, na-asị, Bịa bụọrọ m Jekọb ọnụ, bịakwa katọọ m Izrel. Gịnị ka m ga-eji bụọ ọnụ onye Onyenwe anyị na-abụghị ọnụ? Ọ bụ gịnị ka m ga-eji bụọ ọnụ onye Chineke na-abụghị ọnụ? Nihi na site nelu ugwu ka m ga-ahụ ya, sitekwa nelu ugwu nta ka m ga-ele ya anya, lee, ndị a ga-ebi naanị ha, netiti mba niile a gaghị agụnye ha. Onye emeela ka mkpụrụ Jekọb zuo okè, onye ga-agụkwa ọnụ ụmụ Izrel? Ka mkpụrụobi m nwụọ netiti mkpụrụobi ndị ezi omume, ka mkpụrụ m ghọọkwa dị ka mkpụrụ nke ndị a. Balak sịrị Balaam, gịnị ka i mere m? Akpọrọ m gị ka ị bụọ ndị iro m ọnụ, ma lee, ị gọziri ha ngọzi. Balaam gwara Balak, Ọ bụghị ihe niile Chineke ga-etinye nọnụ m ka m ga-edebe ikwu? Ma Balak gwara ya, Bịa ka mụ na gị gaa ebe ọzọ ebe ị gaghị ahụ ha niile site nebe ahụ, kama ị ga-ahụ naanị akụkụ ụfọdụ ha, ị gaghị ahụ ha niile, ma bụọ ha ọnụ nye m site nebe ahụ. Ma o kpọọrọ ya gaa nebe nche dị nelu ugwu nke a wara awa, wuo ebe ịchụ aja asaa nebe ahụ, chụọkwa nwa ehi na ebule nelu ebe ịchụ aja ahụ. Balaam gwara Balak, Guzo nelu aja gị, ma mụ onwe m ga-aga ịjụ Chineke ase. Ma Chineke zutere Balaam, o tinyere okwu nọnụ ya, ọ sịrị, Laghachi azụ jekwuru Balak, ị ga-ekwu ihe ndị a. Ma ọ tụgharịrị gaa ya, ma ọ guzo nelu aja nsure ọkụ ya, na ndị ọchịchị niile nke Moab ya na ya, ma Balak sịrị ya, gịnị ka Onyenwe anyị kwuru? Ma mgbe o buliri ilu ya elu, o kwuru, Bilie Balak, ma gee ntị, nye ntị onye akaebe nwa Zipor. Chineke abụghị mmadụ ka ọ ga-agha ụgha, ọ bụghịkwa nwa mmadụ ka e yie ya egwu. Ihe ọ bụla o kwuru, ọ gaghị eme ya? Ihe ọ ga-ekwu, ọ gaghị eguzosi ike na ya? Lee anya, m weere ọrụ ịgọzi, m ga-agọzi, na m agaghị atụgharị azụ. Ọ gaghị enwe ọrụ mgbu na Jekọb, a gaghịkwa ahụ ihe mgbu na Izrel, Onyenwe anyị bụ Chineke ya nọnyeere ya, ebube nke ndị ọchịchị dị nime ya. Chineke onye kpọpụtara ya site nIjipt dị ka ebube nke otu mgbada-aka nye ya. Ọ bụghị maka na ọ bụ ịgba afa dị na Jekọb, ọ bụghịkwa amụma dị na Izrel; dịka oge si dị, a ga-agwa Jekọb na Izrel ihe Chineke ga-emezu. Lee, ndị mmadụ dị ka nwa ọdụm ga-ebili, na dị ka ọdụm ga-aṅụrị ọṅụ; ọ gaghị ehi ụra ruo mgbe ọ ga-eri anụ ọhịa a chụtara nọchụchụ, na ọ ga-aṅụ ọbara nke ndị e merụrụ ahụ. Balak sịrị Balaam, Gị abụghị ịbụ ya ọnụ nye m, gị agakwaghị agọzi ya. Ma azaghachi Balaam, sị na Balak, Ọ bụghị na m gwara gị, na-ekwu, Okwu nke ọ bụrụ na Chineke ga-ekwu, nke a ka m ga-eme? Ma Balak kwuru Balak sị Balaam, Bịa ka m kpọrọ gị gaa nebe ọzọ, ọ bụrụ na ọ ga-atọ Chineke ụtọ, ma bụọ m ya ọnụ site nebe ahụ. Ma Balak kpọọrọ Balaam gaa nelu ugwu Peor, nke na-agbatị ruo nọzara. Balaam gwara Balak, Wuoro m ebe a ebe ịchụ aja asaa, ma kwadoro m ebe a ụmụ ehi asaa na ebule asaa. Na Balak mere dị ka Balaam gwara ya, ma o chụọ aja nwa ehi na ebule nelu ebe ịchụ aja. ### 24 Mgbe Balaam hụrụ na ọ dị mma nihu Onyenwe anyị ịgọzi Israel, ọ gaghị dịka omume ya gaa izute ihe ịrịba ama, ma tụgharịa ihu ya nọzara. Ma mgbe Balaam weliri anya ya elu, ọ hụrụ Izrel mara ụlọikwu dịka ebo ha si dị, mmụọ Chineke bịakwasịrị ya. Ma mgbe o bulitere ilu ya, o kwuru sị, Balaam nwa Beor na-ekwu, nwoke ahụ nke nezie na-ahụ ụzọ na-ekwu Ọ na-ekwu na ọ na-anụ okwu nke onye siri ike, bụ onye hụrụ ọhụụ nke Chineke nụra, mgbe e kpughepụrụ anya ya. Dịka ụlọ gị si mma Jacob, ụlọikwu gị Israel, Dị ka ndagwurugwu na-enye ndo, na dị ka ubi a gbara ogige nelu osimiri, na dị ka ụlọ ikwu nke Onyenwe anyị guzobere, na dị ka osisi sida nakụkụ mmiri. Nwoke ga-esi na mkpụrụ ya pụta, ọ ga-achị ọtụtụ mba, a ga-ebuli alaeze Gog elu, alaeze ya ga-abawanyekwa. Chineke duuru ya pụọ site nIjipt, dịka ebube nke otu mgbada-ọhịa nye ya, ọ ga-eri mba niile ndị iro ya, ọ ga-amịpụta ụmị nakụkụ ndị buru ibu nke ha, ọ ga-ejikwa àkụ ya gbaa onye iro. O dinara ala, o zuru ike dị ka ọdụm, na dị ka nwa ọdụm; onye ga-akpọlite ya? Ndị na-agọzi gị, a gọziri ha, na ndị na-akọcha gị, a kọchara ha. Ma Balak were iwe nelu Balaam, ọ kụkọtara aka ya abụọ ọnụ, Balak sịrị Balaam, Akpọrọ m gị ka ị bụọ onye iro m ọnụ, ma lee, ị gọziri ya ugboro nke atọ nke a. Ugbu a ya mere, gbalaga gaa nebe gị, m kwuru, m ga-asọpụrụ gị, ma ugbu a Onyenwe anyị anapụla gị ebube. Ma Balaam gwara Balak, Ọ bụghị na m gwara ndị ozi gị ndị i zitere m okwu, na-ekwu, Ọ bụrụ na Balak enye m ụlọ ya nke juru eju nọlaọcha na ọlaedo, agaghị m enwe ike imebi okwu Onyenwe anyị ime ihe ọma ma ọ bụ ihe ọjọọ site nonwe m, ihe ọ bụla Chineke kwuru, nke ahụ ka m ga-ekwu. Ma ugbu a, lee, aga m ala nebe m. Bịa, aga m adụ gị ọdụ ihe ndị mmadụ a ga-eme ndị gị na njedebe nke ụbọchị ndị ahụ. Ma mgbe o weere ilu ya, o kwuru, Balaam nwa Beor na-ekwu, nwoke ahụ nke nezie na-ahụ ụzọ na-ekwu, onye na-anụ okwu nke Chineke, onye maara ihe ọmụma sitere naka Onye kachasị elu, na onye hụrụ ọhụụ nke Chineke nụra, e meghepụrụ anya ya. Aga m egosi ya, ma ọ bụghị ugbu a, aga m agọzi ya, ma ọ naghị abịaru nso, kpakpando ga-awapụta site na Jekọb, nwoke ga-ebili site na Izrel, ọ ga-etiwasị ndị ndu Moab, ọ ga-akwakọrọ ụmụ niile nke Set. Ma Edọm ga-abụ ihe nketa, ihe nketa Ịsọ onye iro ya ga-abụkwa otu a, ma Izrel mere ihe nike. Ma a ga-akpali site na Jekọb, ọ ga-ebibikwa onye a na-azọpụta site nobodo. Ma mgbe ọ hụrụ Amalek, o weliri ilu ya kwuo, Amalek bụ mmalite nke mba niile, ma mkpụrụ ha ga-ala niyi. Ma hụrụ onye Kenait, ma buru ilu ya, o kwuru, Ebe obibi gị siri ike, ọ bụrụkwa na i tọọ akwụ gị nelu nkume, Na ọ bụrụ na akwụ aghụghọ adịrị Beor, ndị Asiria ga-adọta gị nagha. Ma mgbe ọ hụrụ Og, ma welie ilu ya, o kwuru, O! O! Onye ga-adị ndụ mgbe Chineke ga-eme ihe ndị a? Ma ọ ga-esi naka ndị Kittim pụta, ha ga-emegbu Asiria, ha ga-emegbukwa ndị Hibru, ma ha onwe ha ga-ejikọta obi ọnụ laa niyi. Ma Belam biliri laghachi nebe ya, Balak sokwa lara nebe nke ya. ### 25 Ma Izrel biri na Shitim, ma e merụrụ ndị ahụ site nịkwa iko na ụmụ ada Moab. Ma ha kpọrọ ha nime aja nke arụsị ha, ndị mmadụ wee rie aja ha, ha wee kpọọ isiala nye arụsị ha, Ma e mechara Israel nye Baal Peor, iwe wee ewe Onyenwe anyị megide Israel. Onyenwe anyị gwara Moses sị, Were ndị ndu niile nke ndị mmadụ, meekwa ka e gbuo ha nihu Onyenwe anyị nihu anyanwụ, ka iwe ọkụ Onyenwe anyị si nIzrel wezuga onwe ya. Mosis gwara ebo niile nke Israel sị, Ka onye ọ bụla gbuo onye nke ya bụ onye e mere initiation na Baal Peor. Ma lee, otu nwoke nime ụmụ Izrel bịara wetara nwanne ya nwoke gakwuru nwanyị Midian nihu Moses, na nihu nzukọ niile nke ụmụ Izrel, ma ha nọ na-ebe akwa nakụkụ ọnụ ụzọ ụlọ ikwu nke ama gbara. Mgbe Finehasi nwa Elieza, nwa Erọn onye nchụàjà hụrụ ya, o si netiti ọgbakọ bilie, were ùbe naka ya, Ọ banyere nazụ nwoke Izrel ahụ nime ụlọ ọkụ, ma mapụọ ha abụọ, nwoke Izrel ahụ na nwanyị ahụ site nakpanwa ya, ihe otiti ahụ wee kwụsị netiti ụmụ Izrel. Ma ndị nwụrụ anwụ nihe otiti ahụ bụ puku iri abụọ na anọ. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Phinehas nwa Eleazar, nwa Aaron onye nchụàjà, kwụsịrị iwe m megide ụmụ Israel, nihi na o nwere ịnụ ọkụ nobi m nke ekworo netiti ha, ya mere e bibighị m ụmụ Israel niwe ekworo m. Otu a m kwuru, lee, m na-enye ya ọgbụgba ndụ nke udo, Ọ ga-abụkwara ya na mkpụrụ ya nke ga-esote ya ọgbụgba ndụ nke ọrụ nchụaja ebighiebi, nihi na o nwere ịnụ ọkụ nobi maka Chineke ya, ma meekwa mkpughari mmehie maka ụmụ Izrel. Aha nwoke Izrel ahụ e tigburu, bụ onye e tigburu ya na nwanyị Midia ahụ, bụ Zambri, nwa Salmon, onye ọchịchị ezinaụlọ nke ndị Simiọn. Aha nwanyị ahụ onye Midian nke e tigburu bụ Chasbi, ada Zur, onye isi mba Ommoth, ọ bụ nke ụlọ ezinụlọ ndị Midian. Ma Onyenwe anyị gwara Mosis, sị, Gwa ụmụ Izrel, sị, Bụrụnụ ndị iro ndị Midia ma tigbuo ha Nihi na ha onwe ha na-akpọ unu asị naghụghọ, dịka ha si aghọgbu unu site na Peor, na site na Chasbi nwa nwanyị onye isi Midian, nwanne nwanyị ha, bụ onye e tigburu nụbọchị ahụ e tiri ihe otiti ahụ nihi Peor. ### 26 Ma ọ mere mgbe e mesịrị ihe otiti ahụ, Onyenwe anyị kwuru okwu gakwuru Moses na Eleazar bụ onye nchụaja, na-ekwu, Were mmalite nke nzukọ niile nke ụmụ Izrel site niri afọ abụọ gbagoo dịka ezinaụlọ nna nna ha, onye ọbụla nke na-apụ ịga ibu agha nIzrel. Ma Moses na Eleazar onye nchụàjà kwuru nAraboth Moab nelu osimiri Jordan dịka Jeriko, na-ekwu, Site nafọ iri abụọ gbagoo elu, dị ka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu, na ụmụ Izrel ndị si nIjipt pụta. Reuben bụ nwa mbụ nke Israel, ụmụ ndị ikom Reuben bụ Enoch na ndị Enoch, Pallu na ndị Pallu. Nye Asron, ndị nke Asronei, nye Charmi, ndị nke Charmi. Ndị a bụ ndị Ruben, ọnụọgụgụ ha dị puku iri anọ na atọ, narị asaa na iri atọ. Ụmụ ndị ikom Palu bụ Eliab. Ma ụmụ ndị ikom Eliab bụ Namuel, na Dathan, na Abiram. Ndị a bụ ndị a kpọrọ aha nọgbakọ ahụ, ndị biliri megide Moses na Aaron nọgbakọ Korah, noge nnupu isi megide Onyenwe anyị. Na mgbe ala meghere ọnụ ya, ọ loro ha na Kora, nọnwụ nke nzukọ ya, mgbe ọkụ repịara ndị iri ise na narị abụọ, ha ghọrọ ihe ịrịbama, Ma ụmụ ndị nwoke Korah anwụghị. Na ụmụ ndị ikom Simeon, ndị mmadụ nke ụmụ ndị ikom Simeon, nke Namuel, ndị mmadụ nke Namuel, nke Jamin, ndị mmadụ nke Jamin, nke Jachin, ndị mmadụ Jachin. Nye Zerah, ndị mmadụ nke Zerahite; nye Saul, ndị mmadụ nke Sauli. Ndị a bụ ebo Simeon site na ọnụ ọgụgụ ha, puku iri abụọ na abụọ na narị abụọ. Ụmụ ndị ikom Juda bụ Er na Onan, ma Er na Onan nwụrụ nala Kenan. Ụmụ ndị ikom Juda ghọrọ dịka ikwu ha si dị: Shiloh, ndị Shelanite; Phares, ndị Perezite; Zerah, ndị Zerahite. Ma ụmụ ndị ikom Phares ghọrọ: nye Hezron, ndị Asronite; nye Iamun, ndị Iamunite. Ndị a bụ ndị mmadụ nke Juda dịka nyocha ha, iri puku isii na iri asaa, na narị ise. Na ụmụ Issachar dị ka ikwu ha: nke Tola, ọha nke Tolaite; nke Phua, ọha nke Punite. Nye Iasoub, ndị Iasoubi; nye Samram, ndị Samrami. Ndị a bụ ụmụ amaala Isaka site na ọnụ ọgụgụ ha, iri puku isii na anọ na narị anọ. Ụmụ ndị ikom Zebulun dịka ikwu ha: nye Sered, ndị ikwu Sered-aịt; nye Allon, ndị ikwu Allon-aịt; nye Allel, ndị ikwu Allel-aịt. Ndị a bụ ndị Zebulun site na ọgụgụ ha, iri puku isii na narị ise. Ụmụ ndị ikom Gad dịka ikwu ha niile si dị: nke Saphon, ndị Saphon; nke Haggi, ndị Haggi; nke Shuni, ndị Shuni; Nye Azene, ndị Azene, nye Addi, ndị Addi, Nye Arod, ndị Aroadi; nye Ariel, ndị Arieli. Ndị a bụ agbụrụ nke ụmụ Gad site na ọnụ ọgụgụ ha, puku iri anọ na anọ na narị ise. Ụmụ ndị ikom Asher dịka ikwu ha: nke Jamin, ndị Jaminite; nke Jesou, ndị Jesouite; nke Baria, ndị Bariaite. Nye Kober, ndị Koberi; nye Melchiel, ndị Melchieli. Ma aha nwa nwanyị Asher bụ Sarai. Ndị a bụ ọha mmadụ Asher site na ọgụgụ ha, puku iri anọ na atọ na narị anọ. Ụmụ ndị ikom Joseph dịka ikwu ha, Manasseh na Ephraim. Ụmụ ndị ikom Manasseh. Nye Machir, ndị Machir, na Machir mụrụ Gilead, nye Gilead, ndị Gilead. Ma ndị a bụ ụmụ ndị ikom Gilead: Ahiezer, ndị Achiezerite; nye Cheleg, ndị Chelegite. Nye Esriel, ndị Esrieli, nye Shekem, ndị Sykemi, Nye Symaer, ndị Symaeri, na nye Opher, ndị Opheri. Ma Salpaad, nwa Opher, e nweghị ụmụ nwoke a mụtaara ya, kama ọ bụ naanị ụmụ nwanyị, na ndị a bụ aha ụmụ nwanyị Salpaad: Mala, na Noua, na Egla, na Melcha, na Thersa. Ndị a bụ ikwu Manase site na ọnụ ọgụgụ ha, puku iri ise na abụọ na narị asaa. Ma ndị a bụ ụmụ ndị ikom Ifrem: nye Sutala, ndị Sutalán; nye Taanak, ndị Tanakí. Ndị a bụ ụmụ Suthala, nke Eden, ndị Eden. Ndị a bụ ọgbọ Ifrem site na ọgụgụ ha, puku iri atọ na abụọ na narị ise, ndị a bụ ọgbọ ụmụ Josef dịka ọgbọ ha. Ụmụ ndị ikom Benjamin dịka ikwu ha niile: nye Bale, ndị ikwu Bali; nye Ashbel, ndị ikwu Ashbeli; nye Ahiram, ndị ikwu Ahirami. Nye Sophan, ndị mmadụ nke Sophanes. Ụmụ ndị ikom Bale bụ Adar na Noeman, nye Adar, ndị ikwu Adari, na nye Noeman, ndị ikwu Noemani. Ndị a bụ ụmụ ndị ikom Benjamin dịka ikwu ha si, site na ọnụ ọgụgụ ha, puku iri atọ na ise na narị ise. Ọ bụ ụmụ ndị ikom Dan dịka ikwu ha, nye Shuham, ndị Shuhamites, ndị a bụ ikwu Dan dịka ikwu ha. Ndị Shuhamites niile dịka e siri gụọ ha ọnụ, dị puku iri isii na anọ, na narị anọ. Ụmụ ndị ikom Naftalị dịka ikwu ha: nke Asiel, ndị obodo Asieli; nke Gauni, ndị obodo Gauni. Nye Jeser, ndị Jeseri; nye Sellem, ndị Sellemi. Ndị a bụ ndị mmadụ Naftalị site na ọnụ ọgụgụ ha, iri puku anọ na narị atọ. Nke a bụ ọnụ ọgụgụ ụmụ ndị ikom Izrel, narị isii puku na otu puku na narị asaa na iri atọ. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Ndị a ka a ga-eke ala ahụ, ịnweta site na ọnụọgụgụ aha. Ndị dị ọtụtụ, ị ga-eme ka ihe nketa ha baa ụba, ma ndị dị ole na ole, ị ga-ebelata ihe nketa ha. Onye ọ bụla, dị ka e si gụọ ha ọnụ, ka a ga-enye ihe nketa ha. Site na nza oke, a ga-ekewa ala ahụ naha ha, dịka ebo nke nna nna ha, ha ga-eketa. Site na nza, ị ga-ekewa ihe nketa ha netiti ndị ọtụtụ na ndị ole na ole. Na ụmụ ndị ikom Levi dịka ikwu ha: nye Geshon, ndị Geshon; nye Kohat, ndị Kohat; nye Merari, ndị Merari. Ndị a bụ ndị mmadụ nke ụmụ ndị ikom Levi: ndị mmadụ nke Lobeni, ndị mmadụ nke Hebron, ndị mmadụ nke Korah, na ndị mmadụ nke Mushi, na Kohath mụrụ Amram. Aha nwunye ya bụ Jochebed, ada Levi, onye mụtaara Levi ụmụ ndị a nIjipt, ma mụtaara Amram Aaron na Moses, na Miriam nwanne nwanyị ha. Ha ghọrọ nye Aaron: Nadab, Abihu, Eleazar na Ithamar. Ma Nadab na Abiud nwụrụ mgbe ha chụrụ ọkụ mba ọzọ nihu Onyenwe anyị nọzara Saịnaị. Ma ha ghọrọ site na ọgụgụ ha atọ na iri abụọ puku, nwoke ọ bụla site na otu ọnwa gbagoo, nihi na a gụtaghị ha ọnụ netiti ụmụ Izrel, nihi na a naghị enye ha ihe nketa netiti ụmụ Izrel. Nke a bụ ọnụ ọgụgụ nke Moses na Eleazar onye nchụaja, ndị gụrụ ụmụ Izrel na Araboth Moab, nakụkụ osimiri Jordan dị ka Jeriko. Ma nime ndị a, ọ dịghị nwoke ọ bụla nime ndị Mosis na Erọn nyochara mgbe ha nyochara ụmụ Izrel nọzara Saịnaị. Nihi na Onyenwe anyị gwara ha, Ha ga-anwụ ọnwụ nọzara, ọ dịghị onye ọ bụla nime ha fọdụrụ ndụ, ma e wezụga Caleb nwa Jephunneh, na Joshua nwa Nun. ### 27 Ma ụmụ ada nwanyị Salpaad nwa Ofer, nwa Galaad, nwa Makir, nke ndị Manase, nke ụmụ Josef bịara nso, ma ndị a bụ aha ha: Maala, na Noua, na Egla, na Melka, na Tersa. na iguzo nihu Mosis, na nihu Elieza onye nchụàjà, na nihu ndị ọchịchị, na nihu nzukọ niile nọnụ ụzọ ụlọ ikwu nke ama gbara, ha na-ekwu, Nna anyị nwụrụ nọzara, ya onwe ya anọghị netiti ọgbakọ ndị gbakọtara ọnụ nihu Onyenwe anyị nọgbakọ Kora, kama ọ bụ nihi mmehie ya ka o ji nwụọ, ma o nweghị ụmụ ndị ikom. Ka a ghara ihichapụ aha nna anyị netiti ndị ya, nihi na o nweghị nwa nwoke. Nyenụ anyị ihe onwunwe netiti ụmụnne nna anyị. Mosis wetara ikpe ha nihu Onyenwe anyị. Na Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, Kwuo, ụmụ ada nwanyị Salpaad ekwuola okwu nụzọ ziri ezi, ị ga-enye ha onyinye nke ikike ihe nketa netiti ụmụnne nwoke nna ha, na ị ga-etinye oke nke nna ha nye ha. Ị ga-agwakwa ụmụ Izrel okwu. Na-ekwu, Ọ bụrụ na nwoke anwụọ, ma o nweghị nwa nwoke, unu ga-enyefe ihe nketa ya nye nwa ya nwanyị, Ọ bụrụ na ọ nweghị ada, unu ga-enye nwanne ya nwoke ihe nketa ya. Ọ bụrụ na o nweghị ụmụnne, unu ga-enye ihe nketa nwanne nna ya. Ọ bụrụ na ụmụnne nna ya adịghị, unu ga-enye ihe nketa ahụ onye ikwu ya nke kacha nso site nagbụrụ ya, ka o keta ihe ya, na nke a ga-abụ ụmụ Izrel iwu nke ikpe, dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu. Onyenwe anyị gwara Moses sị, Rịgoro nugwu ahụ dị nofe Jọdan, ugwu Nabau a, hụkwa ala Kenan nke m na-enye ụmụ Izrel ka ọ bụrụ ihe onwunwe ha. Ma ị ga-ahụ ya, ma a ga-achịkọta gị na ndị gị, dị ka e chịkọtara Erọn nwanne gị nwoke nUgwu Hor. Nihi na unu mebiri okwu m nọzara Sin, mgbe nzukọ ahụ na-enupu isi, ịdo m nsọ, unu edoghị m nsọ nelu mmiri nihu ha, nke a bụ mmiri esemokwu na Kadesh nọzara Sin. Mosis gwara Onyenwe anyị okwu, Ka Onyenwe anyị bụ Chineke nke mmụọ niile na anụ ahụ niile họpụta nwoke maka nzukọ a, Onye ọ bụla ga-apụ nihu ha, na onye ọ bụla ga-abata nihu ha, na onye ọ bụla ga-edupụta ha, na onye ọ bụla ga-edubata ha, ka nzukọ Onyenwe anyị ghara ịdị ka atụrụ ndị na-enweghị onye ọzụzụ atụrụ. Ma Onyenwe anyị gwara Moses, sị, Were Joshua nwa Nun nye onwe gị, nwoke onye nwere mmụọ nime ya, ma ị ga-etinye aka gị abụọ nelu ya, Ma ị ga-eguzo ya nihu Eleazar onye nchụàjà, ma ị ga-enye ya iwu nihu nzukọ niile, ma ị ga-enye iwu banyere ya nihu ha. Ị ga-enye ya ụfọdụ nime ebube gị, ka ụmụ Izrel niile nwee ike irube isi ya. Ma nihu Eleazar onye nchụàjà, ọ ga-eguzo, ha ga-ajụkwa ya ikpe nke ngosi nihu Onyenwe anyị. Nelu okwu ọnụ ya, ha ga-apụ, nelu okwu ọnụ ya, ha ga-abata, ya onwe ya na ụmụ Izrel notu obi, na nzukọ niile. Mosis mere dị ka Onyenwe anyị nyere ya iwu, ọ kpọọrọ Joshua guzobe ya nihu Eleazar onye nchụàjà na nihu nzukọ niile, O bikwasịrị aka ya nelu ya, ma o guzobere ya dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu. ### 28 Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Nye iwu ndị nwa Isirel, ị ga-asịkwa ha, na-ekwu, onyinye m, onyinye m, aja m nke na-esi ísì ụtọ, unu ga-edebe icheru m noge mmemme m niile. Ma ị ga-agwa ha okwu sị, Ndị a bụ ihe aja unu ga-ewetara Onyenwe anyị: ụmụ atụrụ gbara otu afọ, ndị na-enweghị ntụpọ, abụọ kwa ụbọchị maka aja nsure ọkụ mgbe niile. Nwa atụrụ nke mbụ ka ị ga-eme nụtụtụ, nwa atụrụ nke abụọ ka ị ga-eme na mgbede. Ma ị ga-eme otu ụzọ nụzọ iri nke ephah ọka a kwọrọ nke ọma maka aja a gwakọtara na mmanụ notu ụzọ nụzọ anọ nke hin. Aja nsure nke na-aga nihu, nke e mere nugwu Sainai ka ọ bụrụ ísì ụtọ nye Onyenwe anyị. Na aja ihe ọṅụṅụ ya bụ otu ụzọ nụzọ anọ nke hin maka otu nwa atụrụ, nebe nsọ ị ga-awụsa aja ihe ọṅụṅụ nke ihe ọṅụṅụ siri ike nye Onyenwe anyị, Na nwa atụrụ nke abụọ, ị ga-eme ya na mgbede, dịka aja ya na dịka onyinye ihe ọṅụṅụ ya, unu ga-eme ka ọ bụrụ isi ísì ụtọ nye Onyenwe anyị. Ma nụbọchị Sabat, unu ga-eweta ụmụ atụrụ abụọ gbara otu afọ, ndị na-enweghị ntụpọ, na ụzụ ọka wiiti abụọ a gwakọtara na mmanụ maka aja, na onyinye ihe ọṅụṅụ, Aja nsure nke ụbọchị izuike nime ụbọchị izuike ndị ahụ nelu aja nsure nke mgbe niile, na ihe ọṅụṅụ nke ya. Ma na noge ọnwa ọhụrụ, unu ga-enye onyinye nsure ọkụ nye Onyenwe anyị, ụmụ ehi abụọ si nehi, na ebule otu, na ụmụ atụrụ asaa gbara otu afọ na-enweghị ntụpọ, Ụzọ iri atọ nke ọka a kwọrọ nke ọma e gwakọtara na mmanụ maka nwa ehi otu ahụ, na ụzọ iri abụọ nke ọka a kwọrọ nke ọma e gwakọtara na mmanụ maka ebule otu ahụ, Otu ụzọ nụzọ iri nke ọka wiiti a kwọrọ nke ọma e gwakọtara na mmanụ maka nwa atụrụ ọ bụla, aja nke isi ụtọ dị ụtọ, onyinye nye Onyenwe anyị. Ihe ọṅụṅụ aja ha bụ ọkara hin maka nwa ehi otu, na otu ụzọ nụzọ atọ nke hin maka ebule otu. Otu ụzọ nụzọ anọ nke hin nke mmanya ga-abụ maka nwa atụrụ otu. Nke a bụ aja nsure ọkụ nke a ga-achụ kwa ọnwa nime ọnwa niile nke afọ. Na otu ewu si nụdị ewu banyere mmehie nye Onyenwe anyị, nelu aja nsure ọkụ nke a na-achụ mgbe niile ka a ga-eme ya, na onyinye ihe ọṅụṅụ ya. Ma nọnwa nke mbụ, nụbọchị nke iri na anọ nke ọnwa ahụ, bụ Mmemme Ngabiga nke Onyenwe anyị. Na nke iri na ise ụbọchị nke ọnwa a, ọ bụ mmemme; ụbọchị asaa ka unu ga-eri achịcha na-ekoghị eko. Ma ụbọchị nke mbụ a ga-akpọ nsọ nye unu, unu agaghị arụ ọrụ ọ bụla nke ohu. Unu ga-eweta aja nsure ọkụ dị ka onyinye nye Onyenwe anyị: ụmụ ehi abụọ site nehi, otu ebule, na ụmụ atụrụ asaa gbara otu afọ. Ha ga-abụrịrị unu ndị na-enweghị ntụpọ ọ bụla. Ma aja ha bụ ọka a kwọrọ nke ọma nke a gwakọtara na mmanụ, atọ nụzọ iri nye otu nwa ehi ahụ, na abụọ nụzọ iri nye otu ebule ahụ. Otu ụzọ nụzọ iri ka ị ga-eme maka atụrụ nwa ọ bụla nime atụrụ ụmụ asaa ahụ. Na otu nwa ewu si nime ewu banyere mmehie, iji kpuchie mmehie unu, Ewezuga aja nsure ọkụ nke ụtụtụ nke a na-achụ mgbe niile, nke bụ aja nsure ọkụ nke na-aga nihu. Ndị a dịka ndị a, unu ga-eme kwa ụbọchị nime ụbọchị asaa ahụ, onyinye na aja a chụrụ nọkụ maka isi ụtọ dị ụtọ nye Onyenwe anyị, nelu aja nsure ọkụ nke a na-achụ mgbe niile, ị ga-awụsa ihe ọṅụṅụ ya. Ụbọchị nke asaa nke a ga-akpọ nsọ ga-abụrụ ụnụ, ụnụ agaghị arụ ọrụ ọ bụla nke ohu na ya. Nụbọchị nke ihe ọhụrụ, mgbe unu na-eweta aja ọhụrụ nye Onyenwe anyị nke izu ụka, nzukọ dị nsọ ga-adịrị unu, unu agaghị arụ ọrụ ọ bụla nke ohu. Na unu ga-eweta aja nsure ọkụ maka isi ísì ụtọ nye Onyenwe anyị: ụmụ ehi abụọ site nehi, otu ebule, na ụmụ atụrụ asaa gbara otu afọ, ndị na-enweghị ntụpọ. Aja ha bụ ọka a kwọrọ nke ọma nke a gwakọtara na mmanụ, atọ ụzọ iri maka nwa ehi otu ahụ, na abụọ ụzọ iri maka ebule otu ahụ. Nke iri nke iri maka otu nwa atụrụ, maka nwa atụrụ asaa ahụ, Na otu ewu si na ewu banyere mmehie, iji kpuchie banyere unu, ma e wezụga aja nsure ọkụ nke a na-achụ mgbe niile. Unu ga-eme m aja ha, ha ga-abụ ndị na-enweghị ntụpọ nye unu, na ihe ọṅụṅụ aja ha. ### 29 Na ọnwa nke asaa, nụbọchị mbụ nke ọnwa ahụ, ọ ga-abụ ụbọchị nzukọ dị nsọ nye unu, unu agaghị arụ ọrụ ọ bụla nke ohu, ọ ga-abụ ụbọchị nke ihe ịrịba ama nye unu. Unu ga-eme aja nsure ọkụ maka ísì ụtọ ọma nye Onyenwe anyị: nwa ehi otu site nehi, ebule otu, na ụmụ atụrụ asaa gbara otu afọ ndị na-enweghị ntụpọ. Aja ha bụ ọka a kwọrọ nke ọma nke a gwakọtara na mmanụ, ụzọ atọ nụzọ iri maka nwa ehi nke otu, na ụzọ abụọ nụzọ iri maka ebule nke otu, Nke iri nke iri maka otu nwa atụrụ, maka nwa atụrụ asaa ahụ, Na otu nwa ewu si nime ewu banyere mmehie, iji kpuchie banyere unu, Ewezuga aja nsure ọkụ nke ọnwa ọhụrụ, na aja ha, na aja ihe ọṅụṅụ ha, na aja nsure ọkụ nke a na-achụ mgbe niile, na aja ha na aja ihe ọṅụṅụ ha dịka nkọwa ha, ka ọ bụrụ isisi ụtọ dị ụtọ nye Onyenwe anyị. Na nke iri nke ọnwa a, akpọrọ nsọ ga-adịrị unu, unu ga-akpagbu mkpụrụ obi unu, unu agaghị arụkwa ọrụ ọbụla. Ma unu ga-eweta aja nsure ọkụ nisi ísì dị ụtọ nye Onyenwe anyị, onyinye nye Onyenwe anyị: nwa ehi otu site nigwe ehi, ebule otu, ụmụ atụrụ asaa gbara otu afọ, ha ga-abụ ndị na-enweghị ntụpọ nye unu. Aja ha bụ ọka a kwọrọ nke ọma nke a gwakọtara na mmanụ, atọ ụzọ iri nye otu nwa ehi, na abụọ ụzọ iri nye otu ebule, Nke iri nke iri maka otu nwa atụrụ, nime ụmụ atụrụ asaa, Na otu nwa ewu site nigwe ewu maka mmehie, iji kpuchiri unu mmehie, ewezuga nke banyere mmehie nke mkpuchi, na aja nsure ọkụ nke a na-achụ mgbe niile, aja ya, na aja ihe ọṅụṅụ ya dịka usoro ya nime isi ụtọ dị mma, onyinye nye Onyenwe anyị. Ma nụbọchị nke iri na ise nke ọnwa nke asaa nke a, nzukọ dị nsọ ga-adịrị unu; unu agaghị arụ ọrụ ọ bụla nke ohu, ma meenụ mmemme ya nye Onyenwe anyị ruo ụbọchị asaa. Unu ga-eweta aja nsure ọkụ dị ka onyinye maka isi ísì ụtọ nye Onyenwe anyị, nụbọchị nke mbụ: ụmụ ehi site nehi iri na atọ, ebule abụọ, ụmụ atụrụ gbara otu afọ iri na anọ; ha ga-abụ ndị na-enweghị ntụpọ. Aja ha bụ ọka dị mma a gwakọtara na mmanụ, ụzọ iri atọ maka otu nwa ehi nime ụmụ ehi iri na atọ ahụ, na ụzọ iri abụọ maka otu ebule nime ebule abụọ ahụ, Nke iri ọ bụla maka otu nwa atụrụ, maka ụmụ atụrụ iri na anọ ahụ, Nakwa otu nwa ewu si nime ewu maka mmehie, ma e wezụga aja nsure ọkụ nke na-aga nihu mgbe niile, aja ha na aja ihe ọṅụṅụ ha. Ma nụbọchị nke abụọ, ụmụ ehi iri na abụọ, ebule abụọ, ụmụ atụrụ gbara otu afọ iri na anọ ndị na-enweghị ntụpọ. Aja ha na ihe ọṅụṅụ aja ha nye ụmụ ehi na ebule na ụmụ atụrụ dịka ọnụọgụgụ ha, dịka ntụnyere ha. Na otu nwa ewu site nigwe ewu maka mmehie, ma e wezụga aja nsure ọkụ nke a na-achụ mgbe niile, tinyere aja ha na aja ihe ọṅụṅụ ha. Nụbọchị nke atọ, ụmụ ehi iri na otu, ebule abụọ, ụmụ atụrụ gbara otu afọ iri na anọ ndị na-enweghị ntụpọ. Aja ha na ihe ọṅụṅụ aja ha nye ụmụ ehi na ebule na ụmụ atụrụ dịka ọnụọgụgụ ha, dịka ntụnyere ha. Nakwa otu nwa ewu si nime ewu maka mmehie, ma e wezụga aja nsure ọkụ nke na-aga nihu mgbe niile, aja ha na aja ihe ọṅụṅụ ha. Nụbọchị nke anọ, nwa ehi iri, ebule abụọ, ụmụ atụrụ iri na anọ gbara otu afọ ndị na-enweghị ntụpọ. Aja ha na onyinye ihe ọṅụṅụ ha maka ụmụ ehi na ebule na ụmụ atụrụ dịka ọnụọgụgụ ha si dị, dịka usoro e debere ha. Nakwa otu nwa ewu si nime ewu maka mmehie, ma e wezụga aja nsure ọkụ nke na-aga nihu mgbe niile, aja ha na aja ihe ọṅụṅụ ha. Nụbọchị nke ise, ụmụ ehi itoolu, ebule abụọ, ụmụ atụrụ gbara otu afọ iri na anọ ndị na-enweghị ntụpọ. Aja ha na onyinye ihe ọṅụṅụ ha maka ụmụ ehi na ebule na ụmụ atụrụ dịka ọnụọgụgụ ha si dị, dịka usoro ntụnyere ha si dị. Na otu nwa ewu site nụdị ewu maka mmehie, karịakwa aja nsure ọkụ nke a na-achụ mgbe niile, tinyere aja ha niile na aja ihe ọṅụṅụ ha. Nụbọchị nke isii, ụmụ ehi asatọ, ebule abụọ, ụmụ atụrụ gbara otu afọ iri na anọ na-enweghị ntụpọ. Aja ha na onyinye ihe ọṅụṅụ ha maka ụmụ ehi na ebule na ụmụ atụrụ dịka ọnụọgụgụ ha si dị, dịka usoro e debere ha. Nakwa otu nwa ewu si nime ewu maka mmehie, ma e wezụga aja nsure ọkụ nke na-aga nihu mgbe niile, aja ha na aja ihe ọṅụṅụ ha. Nụbọchị nke asaa, ụmụ ehi asaa, ebule abụọ, ụmụ atụrụ gbara otu afọ iri na anọ ndị na-enweghị ntụpọ. Aja ha na onyinye ihe ọṅụṅụ ha maka nwa ehi ndị ahụ na ebule ndị ahụ na ụmụ atụrụ ndị ahụ dịka ọnụọgụgụ ha si dị, dịka ntụnyere ha si dị. Nakwa otu nwa ewu si nime ewu maka mmehie, ma e wezụga aja nsure ọkụ nke na-aga nihu mgbe niile, aja ha na aja ihe ọṅụṅụ ha. Na ụbọchị nke asatọ, ọ ga-abụ mmemme nkwụsị nye unu, unu agaghị arụ ọrụ ọ bụla nke ohu na ya. Ma unu ga-eweta aja nsure ọkụ nime isi ísì ụtọ dị ka onyinye nye Onyenwe anyị, nwa ehi otu, ebule otu, ụmụ atụrụ ndị gbara otu afọ asaa ndị na-enweghị ntụpọ. Aja ha na onyinye ihe ọṅụṅụ ha maka nwa ehi na ebule na ụmụ atụrụ dịka ọnụọgụgụ ha si dị, dịka nhazi ha si dị. Nakwa otu nwa ewu si nime ewu maka mmehie, ma e wezụga aja nsure ọkụ nke na-aga nihu mgbe niile, aja ha na aja ihe ọṅụṅụ ha. Ihe ndị a ka unu ga-eme Onyenwe anyị noge mmemme unu, ma e wezụga ekpere unu, na onyinye afọ ofufu unu, na aja nsure ọkụ unu, na aja unu, na ihe ọṅụṅụ a wụsara unu, na nzọpụta unu. ### 30 Ma Moses gwara ụmụ Ịzrel ihe niile dịka Onyenwe anyị nyere ya nʼiwu. Ma Moses gwara ndị ọchịchị nke ebo ụmụ Izrel, sị, Nke a bụ okwu nke Onyenwe anyị nyere niwu. Nwoke ọ bụla nke ga-ekwe nkwa nye Onyenwe anyị, ma ọ bụ ṅụọ iyi, ma ọ bụ kee onwe ya site na nkekọrịta banyere mkpụrụ obi ya, ọ gaghị emerụ okwu ya; ihe niile nke ga-esi nọnụ ya pụta, ọ ga-eme ha. Ọ bụrụ na mana nwanyị kwere nkwa nye Onyenwe anyị, ma ọ kee ndụ nụlọ nna ya noge ọ bụ nwaagbọghọ, Na ọ ga-anụ nna ya ekpere ya, na nkwa ya nke o kpebiri megide mkpụrụ obi ya, ma nna ya gbachie nkịtị, mgbe ahụ ekpere ya niile ga-eguzo, na nkwa ya niile nke o kpebiri megide mkpụrụ obi ya ga-anọgide. Ọ bụrụ na nna ya ajụ ajụ nụbọchị ọ bụla ọ nụrụ ekpere ya niile na nkwa niile ndị o kpebiri megide mkpụrụ obi ya, ha agaghị eguzo, na Onyenwe anyị ga-eme ka ọ dị ọcha, nihi na nna ya jụrụ. Ọ bụrụ na ọ bụrụla nwanyị lụrụ di, ma ekpere ya dịkwa nelu ya dịka nkewa egbugbere ọnụ ya, nke o kpebiri megide mkpụrụ obi ya, Ma ọ bụrụ na di ya anụ ma gbachi nkịtị nụbọchị ọ bụla ọ nụrụ, mgbe ahụ, ekpere ya niile na nkwa ya niile nke o kpebiri megide mkpụrụ obi ya ga-eguzo. Ọ bụrụ na di ya ajụ ajụ nụbọchị ọ bụla ọ nụrụ ya, ekpere ya niile na nkwa niile nke o kere megide mkpụrụ obi ya agaghị eguzosi ike, nihi na di ya ajụla ya, Onyenwe anyị ga-emekwa ka ọ dị ọcha. Ma ekpere nke nwanyị di ya nwụrụ na nke a chụpụrụ, ihe niile ọ bụrụ na ọ kwere nkwa dịka mkpụrụ obi ya, ha ga-anọgidere ya. Ọ bụrụ na ma nime ụlọ nke di ya nkwa ya, ma ọ bụ iwu megide mkpụrụ obi ya na iyi, Ọ bụrụ na di ya anụ ma gbachie nkịtị nye ya, ma ọ jụghị ya, mgbe ahụ niile ekpere ya na niile ihe ọ kpebiri nke ọ kpebiri megide mkpụrụ obi ya ga-eguzo megide ya. Ọ bụrụ ma nwoke ya ewepụ ihe niile nụbọchị ọ bụla ọ nụrụ ya, ihe niile dị ukwuu nke si negbugbere ọnụ ya pụta dịka ekpere ya, na dịka nkwa niile nke megidere mkpụrụ obi ya, ha agaghị adịgide ya, nwoke ya ewepụla ha, na Onyenwe anyị ga-eme ka ọ dị ọcha. Ekpere niile na iyi niile nke nkekọ iji mee mkpụrụ obi ihe ọjọọ, di ya ga-eguzobe ya, ma di ya ga-ewepụ ya. Ọ bụrụ na mana nọrọ jụụ, ọ ga-anọ jụụ nụbọchị a site nụbọchị, ọ ga-emekwa ka niile ekpere ya guzosie ike nụbọchị a, na ndị nkwa ndị dị nelu ya, ọ ga-eme ka ha guzosie ike nụbọchị a, nihi na ọ nọrọ jụụ nụbọchị ahụ nke ọ nụrụ. Ọ bụrụ na nwoke nwanyị ahụ ewepụ ya mgbe ụbọchị nke ọ nụrụ gasịrị, ọ ga-anata mmehie ya. Ndị a bụ iwu niile Onyenwe anyị nyere Moses niwu, netiti nwoke na nwunye ya, na netiti nna na ada ya mgbe ọ ka nọ nokorobịa nụlọ nna ya. ### 31 Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Bọọ ọbọ ụmụ Izrel site naka ndị Midian, mgbe ahụ, a ga-achịkọta gị na ndị gị. Ma Mosis gwara ndị mmadụ okwu, sị, Kwadoonụ ụmụ nwoke site netiti unu, ma dozie ha nusoro agha nihu Onyenwe anyị megide Midian, iji kwụghachi mmegwara site naka Onyenwe anyị nye Midian. Puku site na ebo ọ bụla, puku site na ebo ọ bụla, site na ebo niile nke ụmụ Israel, zitenu ha ka ha gaa lụọ ọgụ. Ma ha gụrụ ọnụ site na puku ndị Izrel, otu puku site na ebo ọ bụla, puku iri na abụọ ndị e nyere ngwa agha maka agha. Ma Mosis zitere ha, puku site nebo, puku site nebo, ya na ike ha, na Finihas nwa Elieza nwa Erọn onye nchụàjà, na ngwá ọrụ ndị nsọ, na opi nke mgbaàmà naka ha. Ma ha kwadoro nusoro agha megide Midian, dị ka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu, ma ha gburu ụmụ nwoke niile. Ma ndị eze Midian ka ha gburu notu oge ya na ndị merụrụ ahụ ha, ya bụ Evi, na Rekem, na Sur, na Hur, na Reba, eze ise nke Midian, nakwa Balaam nwa Beor ka ha gburu na mma agha ya na ndị merụrụ ahụ ha. Ma ha kwatara ndị nwanyị Midian, na ngwongwo ha, na anụ ụlọ ha, na ihe niile ha nwere, na ike ha. Ma ha gbara obodo ha niile ndị dị nebe obibi ha, na ugbo ha niile ọkụ. Ma ha weere ihe nkwata niile nke ha, na ihe nkwata niile nke ha site na mmadụ ruo nanụmanụ. Ha kpọtara ha nebe Moses nọ, nebe Eleazar onye nchụàjà nọ, na nebe ụmụ Izrel niile nọ, ndị a dọtara nagha, ihe ndị a kwatara nagha, na ihe ndị a pụnara nagha nime ogige dị nAraboth Moab, nke dị nakụkụ osimiri Jordan, nebe chere Jeriko ihu. Ma Mosis na Elieza onye nchụàjà na ndị niile na-achị nzukọ pụrụ izute ha nèzí ogige. Mosis were iwe megide ndị nlekọta nke ndị agha, bụ ndị ọchịagha puku na ndị ọchịagha narị, ndị si nusoro agha ahụ na-alọta. Ma Mosis sịrị ha, Gịnị mere unu ji hapụ nwoke nwanyị niile ndụ? Ndị a nihi na ha bụ nye ụmụ ndị ikom Izrel dịka okwu Balaam nke ime ka ha wezuga onwe ha na ileghara anya okwu Onyenwe anyị nihi Peor, na ihe otiti ahụ mere nime nzukọ Onyenwe anyị. Ma ugbu a, gbuo nwoke ọ bụla nime ihe niile e kwatara, nwanyị ọ bụla nke maara ihe ndina nwoke, gbuo ha. Ma niile nke ịkwata nke ụmụ nwanyị ndị na-amaghị ihe ndina nwoke, chekwaanụ ha ndụ. Ma unu ga-ama ụlọikwu nèzí ụlọikwu ụbọchị asaa, onye ọbụla gburu mmadụ na onye ọbụla metụrụ onye e gburu aka ga-edo onwe ya ọcha nụbọchị nke atọ na nụbọchị nke asaa, unu na ndị a dọtara nagha. Na mkpuchi ọ bụla na arịa akpụkpọ anụ ọ bụla, na ọrụ niile e ji akpụkpọ ewu rụọ, na arịa osisi ọ bụla, unu ga-edo ya ọcha. Ma Elieza onye nchụàjà gwara ndị ikom nke ndị agha ndị si nusoro agha na-alọta, Nke a bụ ụkpụrụ nke iwu nke Onyenwe anyị nyere Mosis niwu. Ewezuga ọlaedo na ọlaọcha na ọla na igwe na lead na tin, Ihe ọ bụla ga-agafe nọkụ ga-adị ọcha, ma ọ bụ na mmiri nke ido nsọ ka a ga-edo ya nsọ, ma ihe niile nke na-agaghị agafe nọkụ ga-agafe na mmiri. Ma sachaa uwe ndị ahụ nụbọchị nke asaa, a ga-emekwa ka unu dị ọcha, mgbe ihe ndị a gasịrị, unu ga-abata nogige ahụ. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Were nchịkọta nke ihe a kwatara nagha site na mmadụ ruo nanụmanụ, gị na Eleazar onye nchụàjà na ndị ọchịchị nke ndị nna ochie nke nzukọ. Ma unu ga-ekewa ihe a kwatara nagha netiti ndị agha ndị gara ibu agha, na netiti nzukọ niile. Unu ga-ewepụ oke Onyenwe anyị site naka ndị agha bụ ndị pụrụ gaa ibu agha, otu mkpụrụ obi site na narị ise, site na ndị mmadụ, sitekwa na anụ ụlọ, na ehi, na atụrụ, na ịnyịnya ibu. Na site nọkara ha, ị ga-anata. Ị ga-enyekwa Eleazar onye nchụaja mkpụrụ mbụ nke Onyenwe anyị. Ma site nọkara nke ụmụ Izrel, ị ga-ewere otu nime iri ise site na ndị mmadụ, na site na ehi, na site na atụrụ, na site na ịnyịnya ibu, na site na anụ ụlọ niile, ma nye ha ndị Livait bụ ndị na-eche nche nụlọ ikwu Onyenwe anyị. Ma Mosis na Elieza onye nchụàjà mere dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu. Ma ọ bụ ihe fọdụrụ nke ihe a kwatara nagha nke ndị agha kwatara, site natụrụ, narị isii puku na iri asaa na ise puku, Na ehi, puku iri asaa na abụọ, Na ịnyịnya ibu, otu na iri isii puku, Na mkpụrụ obi mmadụ site nụmụ nwanyị ndị na-amabeghị ihe ndina nwoke, mkpụrụ obi niile, puku iri atọ na abụọ. Ma ọ bụrụ ọkara bụ oke nke ndị gara nagha site nọnụọgụgụ nke atụrụ, narị atọ na iri atọ puku na puku asaa na narị ise. Ọ bụ na o mere, ọgwụgwụ nke Onyenwe anyị si natụrụ ndị ahụ bụ narị isii na iri asaa na ise. Ma ehi, iri isii na iri atọ puku, na njedebe Onyenwe anyị, abụọ na iri asaa, Ma ịnyịnya ibu, puku iri atọ na narị ise, na oke Onyenwe anyị, otu na iri isii, Na mkpụrụ obi ndị mmadụ, puku iri na isii, na oke ha nye Onyenwe anyị, mkpụrụ obi iri atọ na abụọ. Na Mosis nyere Onyenwe anyị njedebe, onyinye nke Chineke, nye Elieza onye nchụàjà, dị ka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu, Site nọkara oke nke ụmụ Izrel, bụ ndị Mosis kewapụrụ site na ndị ikom bụ ndị agha. Ma ọ bụrụ ọkara nke nzukọ site natụrụ, narị atọ na iri atọ puku, na puku asaa na narị ise. Na ehi, puku iri atọ na isii, Ịnyịnya ibu, iri atọ puku na narị ise, Ma mkpụrụ obi mmadụ, puku iri na isii. Mosis weere site nọkara nke ụmụ Izrel otu nime iri ise, site na ndị mmadụ na site nanụ ụlọ, o nyekwara ha ndị Livait bụ ndị na-eche nche ụlọ ikwu Onyenwe anyị, dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu. Na ndị niile a họpụtara nọkwa nke nkewa puku nke ndị agha bịakwutere Mosis, bụ ndị ọchịagha na-achị puku na ndị ọchịagha na-achị narị, Ha kwuru na Mosis, Ndị ohu gị a nara mkpokọta nke ndị nwoke ndị agha nke si anyị, na ọ bụghị onye ọ bụla e furu efu si ha. Anyị ewetala onyinye nye Onyenwe anyị, onye ọ bụla wetara ihe ọ chọtara: ngwongwo ọlaedo, mgbaaka, ihe mgbachi ụkwụ, mgbanaka, ihe mgbachi ogwe aka, na ihe olu, iji kpuchie mmehie anyị nihu Onyenwe anyị. Mosis na Elieza onye nchụàjà nara ọlaedo niile nke a rụpụtara naka ha. Ma ọ bụ na ọlaedo niile bụ onyinye nke ha wepụtara nye Onyenwe anyị bụ puku iri na isii, na narị asaa na iri ise shekel site naka ndị ọchịagha puku na site naka ndị ọchịagha narị. Ma ndị nwoke bụ ndị dike agha kwatara ihe nkwata nagha, onye ọ bụla maka onwe ya. Mosis na Elieza onye nchụàjà weere ọlaedo ahụ naka ndị ọchịagha puku na naka ndị ọchịagha narị, webata ya nime ụlọikwu nke ama gbara dịka ihe ncheta nke ụmụ Izrel nihu Onyenweanyị. ### 32 Ụmụ Ruben na ụmụ Gad nwere ọtụtụ anụ ụlọ nke ukwuu. Ha hụrụ ala Jeza na ala Gilead, ebe ahụ bụkwa ebe dị mma maka anụ ụlọ. Mgbe ụmụ Ruben na ụmụ Gad bịaruru nso, ha gwara Moses na Eleazar onye nchụàjà na ndị ọchịchị nke nzukọ, sị, Ataroth, na Daibon, na Jazer, na Nimrah, na Heshbon, na Elealeh, na Sebama, na Nebo, na Baian, Ala ahụ nke Onyenwe Anyị nyefere nihu ụmụ Izrel, bụ ala ọzụzụ anụ ụlọ, na ndị ohu gị nwere anụ ụlọ. Ma ha kwuru, Ọ bụrụ na anyị achọtala ihuọma nihu gị, ka e nye ndị ohu gị ala a ka ọ bụrụ ihe nweta anyị, ma emefela ka anyị gafee Jọdan. Ma Mosis gwara ụmụ Gad na ụmụ Reuben, Ụmụnne unu na-aga agha, ma unu ga-anọdụ ebe a? Gịnị mere unu ji eme ka uche ụmụ Israel gbagọọ ka ha ghara ịgafe banye nala nke Onyenwe anyị na-enye ha? Ọ bụghị otu a ka ndị nna unu mere, mgbe m zitere ha site na Kadesh Barnea ka ha ghọta ala ahụ? Na ha rigoro na Ndagwurugwu Eshkol, leba anya ala ahụ, mee ka obi ụmụ Izrel wezuga onwe ha, ka ha ghara ịbanye nala ahụ nke Onyenwe anyị nyere ha. Onyenwe anyị were iwe dị ukwuu nụbọchị ahụ, ọ ṅụrụ iyi, na-ekwu, Ọ bụrụ na ndị mmadụu ndị a nke si nIjipt rigota, ndị gbara site nafọ iri abụọ gaa nelu, bụ́ ndị maara ihe ọma na ihe ọjọọ, ga-ahụ ala ahụ nke m ṅụụrụ Abraham, Aisak na Jekọb iyi, mba, nihi na ha esoghị m azụ. Sọsọ Kaleb nwa Jefune onye e kewapụrụ, na Joshua nwa Nun, nihi na ha soro Onyenwe anyị nụzọ zuru ezu. Na Onyenwe anyị were iwe dị ukwuu megide Izrel, ọ chụsasịrị ha nọzara iri afọ anọ, ruo mgbe ọgbọ ahụ niile nke mere ihe ọjọọ nihu Onyenwe anyị gwụsịrị. Lee, unu ebiliela ọtọ nọnọdụ nna nna unu, mbibi nke ndị mmadụ ndị mmehie, ịgbakwunye ọzọ nelu iwe ọnụma Onyenwe anyị nelu Israel. Nihi na unu ga-atụgharị azụ site naka ya ịtụkwasị ọzọ ịhapụ ya nọzara ahụ, unu ga-emekwa iwu-ọjọọ megide nzukọ a niile. Ha bịakwutere ya ma sị, Anyị ga-ewu ebe obibi atụrụ ebe a maka anụ ụlọ anyị, na obodo maka ihe ngwongwo anyị. Ma anyị ga-eji ngwa agha jikere onwe anyị dịka nche nihu, buru ụmụ Izrel ụzọ, ruo mgbe anyị ga-eduga ha banye nebe nke ha, ebe ihe ngwongwo anyị ga-ebi nobodo ndị e wusiri ike nihi ndị bi nala ahụ. Anyị agaghị alaghachi nụlọ anyị ruo mgbe e kesịrị ụmụ Izrel, onye ọ bụla, ihe nketa ya. Ma anyị agaghị eketa ihe ọzọ na ha site nofe osimiri Jordan na nofe ọzọ, nihi na anyị anataala oke anyị nofe osimiri Jordan nọwụwa anyanwụ. Ma Moses kwuru ha sị, Ọ bụrụ na unu emee dịka okwu a, ọ bụrụ na unu ejikere onwe unu nihu Onyenwe anyị maka agha, Na nwoke ọ bụla ji ngwa agha nke unu ga-agafe Jordan nihu Onyenwe anyị, ruo mgbe a ga-ebibi onye iro ya site nihu ya. Mgbe e meriri ala ahụ nihu Onyenwe anyị, mgbe ihe ndị a gasịrị, unu ga-alọghachi azụ, unu ga-abụ ndị aka ha dị ọcha nihu Onyenwe anyị na nihu Izrel, ala a ga-abụkwara unu ihe nweta nihu Onyenwe anyị. Ọ bụrụ na unu emeghị otú a, unu ga-emehie nihu Onyenwe anyị, na unu ga-amata njehie unu mgbe ihe ọjọọ ndị ahụ dakwasịrị unu. Unu ga-ewuru onwe unu obodo maka ngwongwo unu, na ebe obibi maka anụ ụlọ unu, ma ihe niile si nọnụ unu pụta ka unu ga-eme. Ụmụ Reuben na ụmụ Gad gwara Mosis sị, Ndị ohu gị ga-eme dịka Onyenwe anyị na-enye iwu. Ngwongwo anyị, ndị nwanyị anyị, na anụ ụlọ anyị niile ga-anọ nobodo Gilead. Ndị ma ụmụ odibo gị ga-agafe niile jikere ngwa agha na edoziri nusoro nihu Onyenwe anyị banye nagha ahụ, dịka Onyenwe anyị na-ekwu. Mosis guzobere ha Elieza onye nchụaja, na Joshuwa nwa Nun, na ndị isi ezinaụlọ nke ebo Israel. Ma Mosis kwuru ha sị, ọ bụrụ na ụmụ ndị ikom Ruben na ụmụ ndị ikom Gad esoro unu gafee Jordan, onye ọ bụla jikere agha nihu Onyenwe anyị, ma unu merie ala ahụ dị nihu unu, unu ga-enye ha ala Gilead ka ọ bụrụ ihe nweta ha. Ọ bụrụ ma ọ bụghị ha agafe jikọtara ngwa agha na unu nime agha nihu Onyenwe anyị, unu ga-ebufe ngwa ha, na ndị nwunye ha, na anụ ụlọ ha tupu unu nime ala Kenan, ha ga-eketa ihe nketa ọnụ na unu nime ala Kenan. Ụmụ ndị ikom Ruben na ụmụ ndị ikom Gad zara, na-ekwu, Ihe niile Onyenwe anyị na-agwa ndị ohu ya, otu ahụ ka anyị ga-eme. Anyị ga-eji ngwa agha gafee nihu Onyenwe anyị banye nala Kenan, ma unu ga-enye anyị ihe nweta nofe osimiri Jordan. Mosis nyere ụmụ Gad, ụmụ Reuben, na ọkara ebo Manasseh nke ụmụ Joseph alaeze Sihon eze ndị Amorite, na alaeze Og eze Bashan, ala ahụ na obodo niile ya na oke ala ya, obodo niile nke ala ahụ gburugburu. Ma ụmụ Gad wuru Daibon, na Ataroth, na Aroer, na Sophar, na Jazer, ha welikwara ha elu, na Namram, na Baitharan, obodo ndị e wusiri ike, na ebe obibi atụrụ. Ụmụ ndị ikom Ruben wuru Heshbon, Elealeh na Kiriathaim. Na Beelmeon nke e gbara gburugburu, na Sebama, ha kpọkwara aha obodo ndị ahụ ha wuru dịka aha ha. Ma ọ gara nwa Machir nwa Manasseh Gilead, wee were ya, ma laa onye Amorite nke bi nime ya niyi. Moses nyere Machir nwa Manasseh Gilead, o wee biri ebe ahụ. Na Jair nwa Manase gara were obodo nta ha niile, ma kpọọ ha obodo nta Jair. Ma Nabau gara, weere Kohat na obodo nta ya niile, ma kpọọ ha Nabot site naha ya. ### 33 Na ndị a bụ ebe nkwụsị nke ụmụ Izrel, dịka ha si pụọ nala Ijipt ya na ike ha naka Mosis na Erọn. Mosis dere ọpụpụ ha na nkwụsị ha site nokwu Onyenwe anyị, ndị a bụkwa nkwụsị nke njem ha. Ha hapụrụ Rameses nọnwa nke mbụ, nụbọchị nke iri na ise nke ọnwa nke mbụ. Nụbọchị na-esote Ngabiga, ụmụ Izrel pụrụ naka dị elu nihu ndị Ijipt niile. Na ndị Ijipt nọ na-eli ndị nwụrụ anwụ niile site netiti ha, bụ ndị Onyenwe anyị tigburu, ya bụ ụmụ mbụ niile nala Ijipt, na Onyenwe anyị mekwara ihe ịbọ ọbọ nahụ chi ha niile. Ụmụ Izrel si Rameses pụọ, maa ụlọikwu na Sukọt. Ma mgbe ha hapụrụ Sọkọt, ha mara ụlọikwu na Butan, nke bụ akụkụ ụfọdụ nke ọzara. Ha si na Buthan pụọ, maa ụlọ ikwu nọnụ Eiroth, bụ nke dị nihu Beelsephon, ha makwara ụlọ ikwu nihu Magdolou. Ma ha gapụrụ nihu Eiroth, ha gafere netiti osimiri banye nọzara, ha gara njem ụbọchị atọ site nọzara ahụ, ha wee maa ụlọikwu na Pikriais. Ha si nebe mmiri ilu pụọ, bịaruo Elim. Na Elim, e nwere isi iyi mmiri iri na abụọ, na ogwe osisi nkwụ iri asaa. Ha mara ụlọ ikwu nebe ahụ nakụkụ mmiri ahụ. Na ha si nElim pụọ, ma maa ụlọikwu nakụkụ Osimiri Uhie. Na ha si noké osimiri uhie pụọ, ma maa ụlọ ikwu nime ọzara Sin. Ha si nọzara Sin pụọ, maa ụlọikwu na Refaka. Na ha si na Rephaka pụọ, ha wee maa ụlọ ikwu na Ailous. Ha si nAilous pụọ, ma maa ụlọikwu na Raphidin, ma o nweghị mmiri dị ebe ahụ maka ndị mmadụ ịṅụ. Ma ha si na Raphidin pụọ, ma ha mara ụlọikwu nọzara Sinai. Ha si nọzara Sainai pụọ, ma maa ụlọikwu nili nke ọchịchọ. Ma ha si nili ncheta nke ọchịchọ pụọ, ma ha mara ụlọ ikwu na Aserọt. Na ha si nAseroth pụọ, ha wee maa ụlọ ikwu na Ratama. Ha si na Rathamah pụọ, maa ụlọ ikwu na Remmon Phares. Ma ha si na Remmon Phares pụọ, ma ha mara ụlọikwu na Lebona. Na ha si na Lebona pụọ, ha wee maa ụlọ ikwu na Ressan. Ma ha si na Ressan pụọ, ma ha mara ụlọikwu na Makellath. Ma ha si na Makellath pụọ, ma ha mara ụlọikwu na Saphar. Na ha si na Shapher pụọ, ma maa ụlọ ikwu na Charadath. Ma ha si na Charadath pụọ, ma ha mara ụlọikwu na Makeloth. Ma ha si na Makelot pụọ, ma ha mara ụlọikwu na Kataat. Ha si na Kataath pụọ, ma maa ụlọikwu na Tarath. Ma ha si na Tarath pụọ, ma ha mara ụlọikwu na Mathekka. Ma ha si na Mathekka pụọ, ma ha mara ụlọikwu na Selmonah. Ma ha si na Selmona pụọ, ma ha mara ụlọikwu na Masouruth. Na ha si na Masouruth pụọ, ha wee maa ụlọikwu na Banaia. Ma ha si na Banaia pụọ, ma ha mara ụlọ ikwu nugwu Gadgad. Ma ha si nugwu Gadgad pụọ, ha wee maa ụlọ ikwu na Etebatha. Na ha si nEtebatha pụọ, ma maa ụlọ ikwu nEbronah. Na ha si nEbronah pụọ, ma maa ụlọ ikwu nEzion Geber. Ha si nEzion Gaber pụọ, maa ụlọ ikwu nọzara Sin, ha si nọzara Sin pụọ, maa ụlọ ikwu nọzara Paran, nke bụ Kadesh. Na ha si na Kadesh pụọ, ha wee maa ụlọ ikwu nugwu Hor nke dị nso nala Edom. Aaron onye nchụàjà rigooro site niwu Onyenweanyị, ọ nwụkwara nebe ahụ nafọ nke iri anọ nke ọpụpụ ụmụ Izrel site nala Ijipt, nọnwa nke ise, nụbọchị mbụ nke ọnwa ahụ. Na Erọn gbara afọ otu narị na iri abụọ na atọ mgbe ọ nwụrụ nUgwu Hor. Mgbe eze ndị Kenan bụ Arad, onye bi nala Kenan, nụrụ na ụmụ Izrel na-abata, Na ha si na Hor nke ugwu pụọ, ha makwara ụlọikwu na Selmona. Na ha si na Selmona pụọ, ma maa ụlọikwu na Phinon. Ha si na Phinon pụọ, ma maa ụlọikwu na Oboth. Ha si na Oboth pụọ, ha mara ụlọ ikwu na Ai, nke dị nofe oke ala Moab. Ntụgharị nke abụọ: Ha si nAi pụọ ma maa ụlọ ikwu na Dibon Gad. Ha si Daibon Gad pụọ, ma maa ụlọikwu na Gelmon Deblathaim. Ma ha si na Gelmon Deblathaim pụọ, ha makwara ụlọikwu nelu ugwu ndị Abarim, nihu Nabau. Ma ha si nugwu Abarim pụọ, ma ha mara ụlọ ikwu nọdịda anyanwụ Moab, nelu osimiri Jordan dị ka Jeriko. Ma ha mara ụlọikwu nakụkụ osimiri Jordan netiti Aesimoth ruo Belsa, nke dị nọdịda anyanwụ Moab. Ma Onyenwe anyị gwara Mosis okwu nọdịda anyanwụ Moab nakụkụ osimiri Jordan, na ncherita ihu Jeriko, sị, Gwa ụmụ Izrel okwu, sị ha, unu na-agafe osimiri Jodan banye nala Kenan. Ma unu ga-ebibi ndị niile bi nala ahụ nihu unu, ma unu ga-ewepụ ebe nche ha niile, ma unu ga-ebibi arụsị niile bụ ihe a kpụrụ akpụ nke ha, ma unu ga-ewepụ ogidi nsọ ha niile. Ma unu ga-ebibi ndị niile bi nala ahụ, unu ga-ebikwa nime ya, nihi na enyela m unu ala ha site nife nza. Ma unu ga-eketa ala ha site na nza dịka ebo unu si dị. Ndị dị ọtụtụ, unu ga-eme ka ihe nweta ha baa ụba, ma ndị dị ole na ole, unu ga-eme ka ihe nweta ha dị nta. Nebe ọ bụla aha ya ga-apụta, ebe ahụ ka nke ya ga-adị. Dịka ebo nna nna unu si dị, unu ga-eketa. Ọ bụrụ na unu ebibighị ndị bi nala ahụ site nihu unu, ndị unu hapụrụ nime ha ga-abụ ogwu nanya unu na àkụ nakụkụ unu, ha ga-abụkwara unu ndị iro nala ahụ ebe unu ga-ebi. Ọ ga-adị dịka ha si kpebie ime ha, otu ahụ ka m ga-esi mee unu. ### 34 Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Nye ụmụ Izrel iwu, sị ha, Unu na-abanye nala Kenan, nke a ga-abụrụ unu ihe nketa, ala Kenan na oke ala ya niile.' Ọ ga-abụ unu akụkụ nke dị nebe Ndịda site nọzara Sin ruo nókè Edọm, ọ ga-abụkwa unu oke ala ndị dị nebe Ndịda site nakụkụ Osimiri Nnu nke dị nọwụwa anyanwụ. Ma oke ala ga-agba unu gburugburu site na Ndịda ruo nrigo Akrabin, ọ ga-agafe Ennak, ọpụpụ ya ga-adị na Ndịda Kadesh nke Barnea, ọ ga-apụta ruo obodo nta Arad, ma gafee Asemona. Ma ọ ga-agba gburugburu oke ndị ahụ site na Asemona ruo iyi na-asọ nke Ijipt, ma ụzọ mpụta ya ga-abụ osimiri. Oke ala nke osimiri ga-abụ nke unu, osimiri ukwu ga-akpa oke, nke a ga-abụ oke ala osimiri nke unu. Nke a ga-abụ oke ala unu nakụkụ ugwu, site noké osimiri ahụ, unu ga-atụrụ onwe unu oke ruo nugwu ahụ. Site nugwu ahụ, unu ga-atụrụ ha ugwu, mgbe ha na-abanye na Hamath, ọpụpụ ya ga-abụ oke ala Saradak. Nà oke Dephrona ga-apụ, nà ọpụpụ ya ga-abụ Arsenain, nke a ga-abụ oke unu site na Ugwuru. Ma oke ala ahụ ga-agbada site na Sephephamar ruo Bela nakụkụ ọwụwa anyanwụ nelu isi iyi mmiri, oke ala ahụ ga-agbadakwa site na Bela ruo nazụ osimiri Chinnereth nakụkụ ọwụwa anyanwụ. Ma oke ala ga-agbada site na Sephamar ruo Bela site nọwụwa anyanwụ nelu isi iyi, ma oke ala ga-agbada Bela nelu azụ osimiri Chinnereth site nọwụwa anyanwụ. Ma oke ala ga-arịda nelu Jọdan, na ebe ọpụpụ ya ga-abụ Osimiri Nnu. Nke a ga-abụ unu ala na oke ala ya gburugburu. Ma Moses nyere ụmụ Izrel iwu, na-ekwu, nke a bụ ala nke unu ga-eketa ya site na nza, dịka Onyenwe anyị nyere iwu inye ya nye ebo itoolu na ọkara ebo Manase. Nihi na ebo ụmụ Ruben natara, na ebo ụmụ Gad dịka ezinaụlọ nna nna ha, na ọkara ebo Manase nwetara ihe nketa ha. Ebo abụọ na ọkara ebo natara ihe nketa ha nofe osimiri Jordan dịka Jeriko si dị, site na ndịda ruo nọwụwa anyanwụ. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Ndị a bụ aha ndị nwoke ndị ga-eketa unu ala ahụ, Eleaza onye nchụàjà na Joshua nwa Nun. Unu ga-esi nebo ọ bụla họpụta otu onye ndu ka ọ kee ala ahụ nye unu dịka ihe nketa. Ma ndị a bụ aha ndị nwoke nke ebo Juda, Kaleb nwa Jefune. Nke ebo Simeon, Salamiel nwa Semiud. Nke ebo Benjamin, Eldad nwa Chaslon. Nke ebo Dan, onye ọchịchị Bakchir nwa Egli. Nke ụmụ ndị ikom Josef, ebo ụmụ Manase, onye ọchịchị bụ Aniel nwa Soufi. Nke ebo ụmụ Efraim, onye ọchịchị Kamuel nwa Sabatan. Nke ebo Zebulun, onye ọchịchị Elizaphan nwa Parnach. Nke ebo ụmụ Issachar, onye ọchịchị Phaltiel nwa Oza. Nke ebo ụmụ Asher, onye ọchịchị Achior nwa Salami. Nke ebo Naftalị, onye ọchịchị Fadael nwa Iamioud. Ndị a ka Onyenwe anyị nyere iwu ịkewara ụmụ Izrel ala na Kenan. ### 35 Ma Onyenwe anyị gwara Mosis okwu nala ọdịda anyanwụ Moab nakụkụ osimiri Jordan dị ka Jeriko, na-ekwu, Nye ụmụ Izrel iwu, na ha ga-enye ndị Livai site na ihe nketa ha obodo ebe ha ga-ebi, na mpaghara ala nke obodo ndị ahụ gburugburu ha ka ha ga-enyekwa ndị Livai. Ma ha ga-abụ ha obodo ibi, ma ogige ha ga-abụ nke anụ ụlọ ha, na nke anụ ụkwụ anọ ha niile. Na ala gbara obodo ndị nke unu ga-enye ndị Livait gburugburu, site na mgbidi obodo ahụ ruo nèzí, ga-abụ puku cubits abụọ gburugburu. Gị ga-atụ nèzí obodo ahụ: akụkụ nke dị nọwụwa anyanwụ, puku cubit abụọ; akụkụ nke dị na ndịda, puku cubit abụọ; akụkụ nke dị noké osimiri, puku cubit abụọ; akụkụ nke dị nugwu, puku cubit abụọ. Obodo ahụ ga-adị netiti nke a nye unu, yana oke ala obodo ndị ahụ. Unu ga-enye ndị Levite obodo ndị a, obodo isii nke mgbaba nke unu ga-enye ka onye gburu mmadụ gbapụ gaa ebe ahụ, na mgbakwunye na ndị a, obodo iri anọ na abụọ. Obodo niile unu ga-enye ndị Livait bụ iri anọ na asatọ, tinyere ala gbara ha gburugburu. Ma obodo ndị ahụ nke unu ga-enye site nihe onwunwe ụmụ Izrel, site naka ndị nwere ọtụtụ, ọtụtụ, nakwa site naka ndị nwere ole na ole, ole na ole, onye ọbụla dịka ihe nketa ya nke ha ga-eketa, ha ga-enye ụfọdụ nime obodo ndị ahụ nye ndị Livayị. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu, sị, Gwa ụmụ Izrel okwu, sị ha, unu na-agafe osimiri Jodan banye nala Kenan. Ma unu ga-ekewapụta nye unu onwe unu obodo ndị ahụ, ha ga-abụ ebe mgbaba nye unu ka onye ogbu mmadụ gbaga nebe ahụ, bụ onye ọ bụla tigburu mkpụrụ obi na-amaghị ama. Ma obodo ndị a ga-abụrụ unu ebe mgbaba site naka onye na-abọ ọbọ ọbara, ma onye ogbu mmadụ agaghị anwụ ruo mgbe ọ ga-eguzo nihu ọgbakọ maka ikpe. Nakwa obodo ndị ahụ nke unu ga-enye bụ obodo isii, ha ga-abụ ebe mgbaba nye unu. Obodo atọ ndị ahụ unu ga-enye nofe osimiri Jordan, na obodo atọ ndị ahụ unu ga-enye nala Kenan. Ebe mgbaba ga-abụ maka ụmụ ndị ikom Israel, na onye ọbịa, na onye bi nala ọzọ nke nọ netiti unu; obodo ndị a ga-abụ ebe mgbaba, ka onye ọ bụla tigburu mkpụrụobi na-amaghị ama gbaga nebe ahụ. Ọ bụrụ na o jiri ngwa ígwè tigbuo ya, onye ogbu mmadụ ka ọ bụ, a ga-eji ọnwụ gbuo onye ogbu mmadụ ahụ. Ọ bụrụ na o jiri nkume naka nke pụrụ igbu mmadụ tie ya, ọ nwụọkwa, ọ bụ ogbu mmadụ, a ga-eji ọnwụ gbuo ogbu mmadụ ahụ. Ọ bụrụ na o jiri ihe osisi nke e ji naka nke pụrụ igbu mmadụ tie ya ihe, ọ nwụọ, ọ bụ ogbu mmadụ, a ga-eji ọnwụ gbuo ogbu mmadụ ahụ. Onye ahụ na-abọ ọbọ ọbara ga-egbu onye ogbu mmadụ ahụ mgbe ọ zutere ya, ọ ga-egbu ya. Ọ bụrụ na mana site niro ọ kwagharịrị ya, ma tụkwasịkwa ya ihe ọ bụla site na ebe nzuzo, ọ nwụọ, Ọ bụrụ na ọ bụ site niwe ka o ji tie ya aka, ọ nwụọ, a ga-eji ọnwụ gbuo onye ahụ tiri ya, ọ bụ ogbu mmadụ, a ga-eji ọnwụ gbuo onye na-egbu mmadụ, onye na-abọ ọbọ ọbara ga-egbu onye gburu mmadụ mgbe ọ zutere ya. Ọ bụrụ na na mberede, ọ bụghị site niro, o kwara ya, ma ọ bụ tụkwasịrị ya ihe ọ bụla, ọ bụghị site nọchụ, Ma ọ bụ nkume ọ bụla nke ọ ga-anwụ na ya, namaghị ama, wee daa nelu ya, ọ nwụọ, ma ya onwe ya abụghị onye iro ya, ọ bụghịkwa onye na-achọ imerụ ya ahụ, Na ọgbakọ ga-ekpe ikpe netiti onye ahụ tigburu na netiti onye na-abọ ọbọ ọbara, dịka ikpe ndị a. Nzukọ ga-anapụta onye gburu mmadụ site naka onye na-abọ ọbọ ọbara, nzukọ ga-eweghachikwa ya nobodo mgbaba ya, ebe ọ gbagara, ọ ga-ebikwa ebe ahụ ruo mgbe onye nchụàjà ukwu ahụ nke e tere mmanụ nsọ ga-anwụ. Ọ bụrụ na onye ogbu mmadụ ahụ apụọ noke obodo nke ọ gbagara ebe ahụ Ma ọ bụrụ na onye na-abọ ọbọ ọbara ahụ achọta ya nèzí ókè obodo mgbaba ya, ma onye na-abọ ọbọ ọbara ahụ gbuo onye ahụ gburu mmadụ, ọ bụghị onye ikpe mara. Nihi na ọ ga-ebi nobodo mgbaba ruo mgbe onyeisi nchụàjà ga-anwụ, ma mgbe onyeisi nchụàjà nwụsịrị, onye ahụ gburu mmadụ ga-alọghachi nala ihe onwunwe ya. Ihe ndị a ga-abụrụ unu iwu nke ikpe ruo nọgbọ niile unu nebe obibi niile unu. Onye ọ bụla tigburu mkpụrụ obi, site na ndị akaebe ka ị ga-egbu onye ogbu ahụ, ma onye akaebe otu agaghị agba akaebe megide mkpụrụ obi ka ọ nwụọ. Ma unu agaghị anata ụgwọ mgbapụta maka ndụ site naka ogbu mmadụ nke ikpe mara ka e gbuo ya, nihi na a ga-eji ọnwụ gbuo ya. Unu agaghị anata ụgwọ mgbapụta maka ịgbaba nobodo mgbaba, ka onye ahụ laghachite biri nala ya, tutu onye nchụaja ukwu anwụọ. Ma unu agaghị emerụ ala nke unu bi nime ya, nihi na ọbara a na-emerụ ala ahụ, a gaghị ekpuchikwa mmehie ala ahụ site nọbara nke a wụsara nelu ya, kama site nọbara nke onye wụsara ya. Unu agaghị emerụ ala ahụ nke unu bi nelu ya, bụ nke m bi nime unu, nihi na mụ onwe m bụ Onyenwe anyị na-ebi netiti ụmụ Izrel. ### 36 Ma ndị ọchịchị ebo ụmụ Gilead nwa Makir, nwa Manase, si nebo ụmụ Joseph bịara, ha kwukwara okwu nihu Moses, nihu Eleaza onye nchụaja, na nihu ndị ọchịchị ezinaụlọ nna nna ha nke ụmụ Izrel. Ha kwuru sị, Onyenwe anyị, Onyenwe anyị nyere gị iwu ka i were nza kenye ụmụ Izrel ala ahụ dịka ihe nketa ha, ma Onyenwe anyị nyekwara gị iwu ka e nye ụmụ ndị inyom Salpaad, nwanne anyị nwoke, ihe nketa ya. Ma ha ga-abụ ndị nwunye otu nime ebo ụmụ Izrel, a ga-ewepụ oke ha site nihe nweta nke nna nna anyị ha, a ga-agbakwunye ya nihe nketa nke ebo ndị ha ga-alụ, sitekwa noke ihe nketa anyị ka a ga-ewepụ ya. Ọ bụrụ na ọ ga-abụ ntọhapụ nke ụmụ ndị ikom Israel, a ga-atụkwasị ihe nketa ha nelu ihe nketa nke ebo ndị ha ga-alụrụ, ma site nihe nketa ebo ezinaụlọ anyị ka a ga-ewepụ ihe nketa ha. Mosis nyere ụmụ Izrel iwu site niwu Onyenwe anyị, na-ekwu, Otu a ka ebo ụmụ Josef na-ekwu. Nke a bụ okwu Onyenwe anyị nyere niwu banyere ụmụ ada nwanyị Zelophehad, na-ekwu, onye ọ bụla masịrị ha ka ha lụọ, ma naanị site nagbụrụ nna ha ka ha ga-alụta di. Ọ bụghị na ihe nketa ga-atụgharị netiti ụmụ ndị ikom Israel site notu ebo gaa nebo ọzọ, nihi na onye ọ bụla nihe nketa nke ebo nke ezinụlọ nna ya ka ụmụ ndị ikom Israel ga-ejigide siri ike. Ọ bụrụ na nwa nwanyị ọ bụla na-eketa ihe nketa site nebo nke ụmụ Izrel, ha ga-abụ nwunye nke otu onye site na ndị nke nna ha, ka ụmụ Izrel nwere ike keta, onye ọ bụla, ihe nketa nke nna ya. Ma a gaghị atụgharị ihe nketa site nebo gaa nebo ọzọ, kama nke onye ọ bụla nihe nketa ya ka ụmụ Izrel ga-ejigide. Dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu, otu ahụ ka ụmụ ada Salapadi mere. Tirzah na Egla na Milcah na Noah na Malaa, ụmụ ada Zelophehad, lụrụ ụmụ nwanne nna ha. Site na ndị mmadụ nke Manase ụmụ ndị ikom Joseph, ha ghọrọ ndị nwanyị, ma ihe nketa ha dịnyere nebo ndị mmadụ nke nna ha. Ndị a bụ iwu na ụkpụrụ na ikpe, nke Onyenwe anyị nyere nʼaka Mosis nʼakụkụ ọdịda anyanwụ Moab nʼakụkụ Jọdan dịka Jeriko. ## Oziọma Jọn ### 1 Na mmalite, Okwu dị, na Okwu ahụ nọnyere Chineke, na Okwu ahụ bụ Chineke. Nke a nọ na mmalite ya na Chineke. Ihe niile sitere na ya ka e mere, na ọ dịghị ya, ọ dịghị otu ihe nke e mere. Nime ya, ndụ dị, na ndụ ahụ bụ ìhè nke ụmụ mmadụ. Ìhè na-enwu nime ọchịchịrị, ma ọchịchịrị ejideghị ya. Ọ dị mmadụ e zigara site nebe Chineke nọ, aha ya bụ Jọn, Nke a bịara maka ịgba akaebe, ka o gbaa akaebe banyere ìhè ahụ, ka mmadụ niile site na ya kwere. Ọ bụghị ya bụ ìhè ahụ, kama ọ bịara ka o gbaa akaebe banyere ìhè ahụ. Ọ bụ ìhè ahụ nke eziokwu, nke na-enye ìhè mmadụ niile na-abịa nụwa. Ọ nọ nụwa, ụwa sitere naka ya bịa nịdị adị, ma ụwa amaghị ya. Ọ bịara nime nke ya, ma ndị nke ya anabataghị ya. Mana ọtụtụ ndị nakweere ya, o nyere ha ikike ịghọ ụmụ Chukwu, bụ ndị kwere naha ya, Ndị ahụ ọ bụghị site nọbara ka a mụrụ ha, ọ bụghịkwa site nuche anụ ahụ, ọ bụghịkwa site nuche nwoke, kama ọ bụ site na Chineke ka a mụrụ ha. Ma Okwu ahụ ghọrọ anụ ahụ wee biri netiti anyị, anyị hụkwara ebube ya, ebube dị ka nke Ọkpara sitere naka Nna, nke jupụtara namara na eziokwu. John na-agba akaebe banyere ya ma tie mkpu na-ekwu, Onye a bụ onye m kwuru okwu banyere ya, onye na-abịa nazụ m abụrụla onye dị nihu m, nihi na ọ dị mbụ karịa m. Ma site nịdị ukwuu ya, anyị niile natara, amara nọnọdụ amara. Nihi na e nyere iwu ahụ site na Mosis, ma amara na eziokwu sitere na Jizọs Kraịst bịa. Ọ dịghị onye ọ bụla hụrụla Chineke mgbe ọ bụla, ma Ọkpara ahụ, onye nọ nobi Nna, ya kọwapụtara ya. Nke a bụ ihe akaebe nke John, mgbe ndị Juu si Jerusalem zigara ndị nchụaja na ndị Livait ka ha jụọ ya, Gị onye bụ? Ọ kwetara, ọ jụghịkwa, o kwetakwara na ọ bụghị ya bụ Kraịst. Na ha jụrụ ya, Gịnị ka ọ bụ? Ị bụ Ịlaịja? Ọ sịrị, Abụghị m. Ị bụ onye amụma ahụ? Ọ zara, Mba. Ha sịrị ya nihi ya, Onye ka ị bụ? Ka anyị nwee ike inye azịza ndị zitere anyị. Gịnị ka ị na-ekwu banyere onwe gị? O kwuru, Mụ bụ olu onye na-eti mkpu nime ọzara, meenụ ka ụzọ Onyenwe anyị dị larịị, dị ka Aịzaya onye amụma kwuru. Na ndị e zigara bụ ndị si netiti ndị Farisii, Ha jụrụ ya sị ya, Gịnị mere i ji na-eme baptizim, ọ bụrụ na ị bụghị Kraịst, ma ọ bụghị Ịlaịja, ma ọ bụghị onye amụma? Jọn zara ha sị, Mụ na-eme baptizim nime mmiri, ma netiti unu ka onye guzo nke unu amaghị. Ọ bụ ya onwe ya bụ onye na-abịa nazụ m, onye ghọrọ onye dị nihu m, onye m na-abụghị onye kwesịrị ekwesị ịtọpụ eriri akpụkpọ ụkwụ ya. Ihe ndị a mere na Betani nofe osimiri Jordan, ebe Jọn nọ na-eme baptizim. Nechi ya, John hụrụ Jizọs ka ọ na-abịakwute ya, o wee sị, Lee nwa atụrụ nke Chineke nke na-ebu mmehie nke ụwa. Nke a bụ onye m kwuru banyere ya, Nazụ m ka nwoke na-abịa, onye nọ nihu m ugbu a, nihi na ọ dị tupu m. Mụ onwe m amaghị ya, mana ka e mee ka ọ pụta ìhè nye Izrel, ọ bụ ya mere m ji bịa na-eme baptizim na mmiri. Na Jọn gbara akaebe na-ekwu na ahụla m Mmụọ na-arịdata dị ka nduru si neluigwe, ma ọ nọgidere nelu ya. Mụ na m amaghị ya, ma onye ahụ zitere m ime baptizim na mmiri gwara m sị, Onye ọ bụla ị ga-ahụ Mmụọ ka ọ na-arịdata ma na-anọgide nelu ya, nke ahụ bụ onye na-eme baptizim na Mmụọ Nsọ. Mụ onwe m ahụla ma gbaakwa akaebe na onye a bụ Ọkpara Chineke. Nụbọchị na-esote, ọzọ, John guzoro ya na mmadụ abụọ sitere na ndị na-eso ụzọ ya, Na ile anya na Jizọs ka ọ na-aga ije, ọ sịrị, Lee nwa atụrụ nke Chineke. Ndị na-eso ụzọ ya abụọ ahụ nụrụ ka ọ na-ekwu okwu, ha wee soro Jisọs. Mgbe Jizọs tụgharịrị wee hụ ha ka ha na-eso, ọ gwara ha, Gịnị ka unu na-achọ? Ha sịrị ya, Rabai, nke a na-asụgharị onye nkuzi, ebee ka ị bi? Ọ sịrị ha, Bịanụ ka unu hụ. Ha bịara ya mere hụ ebe o bi, ha na ya nọkwara ụbọchị ahụ, ọ bụ ihe dịka elekere iri. Ọ bụ Andrew nwanne Simon Peter, otu nime mmadụ abụọ ahụ nụrụ ihe site nọnụ John ma soro ya. Ọ bụ ụzọ chọta nwanne ya Simon, ma gwaa ya, Anyị achọtala Mesaya (nke pụtara Kraịst). Na o dugara ya niru Jizọs. Mgbe o lere ya anya, Jizọs kwuru, Gị bụ Saimọn nwa Jona, a ga-akpọ gị Kifas, nke a na-asụgharị Pita. Nechi ya, Jizọs chọrọ ịpụ gaa Galili, ọ chọtara Filip ma sị ya, Soro m. Ma Philip si Bethsaida, obodo nke Andrew na Peter. Philip chọtara Natanael ma gwara ya, Onye ahụ Mosis dere banyere ya niwu na ndị amụma, anyị achọtala ya, bụ Jisọs nwa Josef onye si Nazaret. Ma Nataniel sịrị ya, Site na Nazaret, ihe ọma ọ bụla ọ nwere ike isi na ya pụta? Filip sịrị ya, Bịa ka ị hụ. Jizọs hụrụ Natanael ka ọ na-abịakwute ya wee kwuo banyere ya, Lee nezie onye Izrel, onye na-enweghị aghụghọ nime ya. Nathanael sịrị ya, Olee ebe ka i si mara m? Jizọs zara sị ya, Tupu Filịp akpọọ gị oku, mgbe ị nọ nokpuru osisi fig ahụ, ahụrụ m gị. Nataniel zara sị ya, Onye nkuzi, gị bụ Ọkpara Chineke, gị bụ Eze Izrel. Jizọs zara sị ya, Nihi na m gwara gị na m hụrụ gị nokpuru osisi fig, ị na-ekwere? Ihe ndị dị ukwu karịa ndị a ka ị ga-ahụ. Ọ sịrị ya, Nezie, nezie, ana m agwa unu, site ugbu a, unu ga-ahụ eluigwe ka e meghere ya, na ndị ozi Chineke ka ha na-arịgo elu ma na-arịda ala nelu Ọkpara Mmadụ. ### 2 Nụbọchị nke atọ, e nwere mmemme agbamakwụkwọ na Kana nke Galili, nne Jizọs nọkwa nebe ahụ, A kpọkwara Jisọs na ndị na-eso ụzọ ya oku ịbịa nemume alụmdi na nwunye ahụ. Mgbe mmanya gwụchara, nne Jizọs gwara ya, Ha enweghị mmanya. Jizọs sịrị ya, Gịnị metụtara m na gị, nwanyị? Oge m abịabeghị. Nne ya gwara ndị na-eje ozi, Ihe ọ bụla ọ gwara unu, meenụ ya. E nwere ite mmiri nkume isii guzo ebe ahụ dịka usoro ịsacha nke ndị Juu, nke ọ bụla na-ejide ihe ruru ihe ọtụtụ abụọ ma ọ bụ atọ. Jizọs gwara ha, Jupụtanụ ite mmiri ndị a na mmiri. Ha wee jupụta ha ruo nọnụ. Ọ sịrị ha, Setanụ ugbu a ma wetaranụ onye isi oriri. Ha wee wetara. Mgbe onye nwe oriri mmanya ahụ detụrụ ire mmiri ahụ nke aghọọla mmanya ma ọ maghị ebe o si abịa, ma ndị ohu bụ ndị serela mmiri ahụ maara ya, onye nwe oriri mmanya ahụ kpọrọ onye na-alụ nwanyị ọhụrụ. Ọ sịrị ya, Mmadụ niile na-ebu ụzọ nye ezigbo mmanya, ma mgbe ndị mmadụ aṅụbigasịrị mmanya ókè, mgbe ahụ ka ha na-enye nke na-adịchaghị mma, ma gị i debela ezigbo mmanya ruo ugbu a. Nke a bụ mmalite nke ihe ịrịbama niile nke Jisọs mere na Kena nke Galili, o kpughere ebube ya, ndị na-eso ụzọ ya wee kwere na ya. Mgbe nke a gasịrị, ọ gbadara nime Kapenọm, ya onwe ya na nne ya na ụmụnne ya na ndị na-eso ụzọ ya, ha nọkwara ebe ahụ ọ bụghị ọtụtụ ụbọchị. Na mmemme Ngabiga nke ndị Juu dị nso, Jizọs wee gaa Jerusalem. Ọ hụrụ nime ụlọ nsọ ahụ ndị na-ere ehi, atụrụ na nduru, na ndị na-agbanwe ego ka ha nọ ọdụ. Mgbe o mesịrị ụtarị site nụdọ, ọ chụpụrụ ha niile nụlọ nsọ ahụ, ma atụrụ ma ehi, wụsaa mkpụrụ ego ndị na-agbanwe ego, tụgharịakwa tebụl ha. Na ndị na-ere nduru, ọ sịrị, Welienu ihe ndị a site ebe a, unu emela ụlọ nna m ụlọ azụmaahịa. Ha chetara, ma ndị na-eso ụzọ ya na e dere ede, Ịnụ ọkụ nobi nke ụlọ gị ga-eripịa m. Ha zara ya mgbe ahụ, ndị Juu sịrị ya, Gịnị bụ ihe ịrịba ama ị na-egosi anyị na i nwere ikike ime ihe ndị a? Jisọs zara ma gwuo ha, Kwatuo ụlọ nsọ a, ma nime ụbọchị atọ, m ga-ebuli ya. Ya mere, ndị Juu kwuru, Iri anọ na isii afọ ka e ji wuo ụlọ nsọ a, ma gị ga-ebuli ya nime ụbọchị atọ? Ma nke ahụ na-ekwu maka ụlọ nsọ nke ahụ bụ ahụ ya. Mgbe o si nọnwụ bilie, ndị na-eso ụzọ ya chetara na o kwuru nke a, ha kwere ihe e dere nakwụkwọ nsọ na okwu Jizọs kwuru. Mgbe ọ nọ na Jerusalem noge Mmemme Ngabiga, ọtụtụ ndị kwenyere naha ya, nihi na ha hụrụ ihe ịrịba ama ndị ahụ ọ na-eme. Ma Jizọs nonwe ya ekwenyeghị onwe ya naka ha nihi na ọ maara ha niile Na nke na ọ bụghị mkpa o nwere ka onye kwuo ama banyere mmadụ, nihi na ya nonwe ya maara ihe dị nime mmadụ. ### 3 Ọ bụ nwoke si netiti ndị Farisii, aha ya bụ Nikodimas, onye ọchịchị ndị Juu. Nke a bịara ya nabalị wee sị ya, Onye nkuzi, anyị maara na i si naka Chineke bịa dị ka onye nkuzi, nihi na ọ dịghị onye pụrụ ime ihe ịrịba ama ndị a nke ị na-eme, ma ọ bụrụ na Chineke anọnyeghị ya. Jisọs zara sị ya, Nezie, nezie, ana m agwa gị, ọ bụrụ na e meghị ka mmadụ mụọ ọhụrụ site nelu, ọ pụghị ịhụ alaeze Chineke. Nikọdimọs sịrị ya, Kedu ka mmadụ ga-esi amụ mgbe ọ bụ agadi? Ọ pụrụ ịbanye nime afọ nne ya nke ugboro abụọ ma mụọ? Jisọs zara, Neziokwu, neziokwu, ana m agwa gị, ọ bụrụ na e meghị ka onye ọ bụla mụọ site na mmiri na Mmụọ Nsọ, ọ gaghị enwe ike ịbanye nalaeze Chineke. Ihe e mụrụ site nanụ ahụ bụ anụ ahụ, ihe e mụrụkwa site na Mmụọ bụ mmụọ. Ọ bụghị ihe iju anya na m gwara gị na ọ dị mkpa ka a mụọ unu site nelu. Mmụọ na-efe ebe ọ chọrọ, ị na-anụkwa olu ya, ma ị maghị ebe ọ si abịa na ebe ọ na-aga; otu a ka ọ dị nye onye ọbụla a mụrụ site na Mmụọ Nsọ. Nikodimos zara ma kwuo ya, Kedu ka ihe ndị a ga-esi mee? Jizọs zara wee sị ya, Gị bụ onye nkuzi nke Izrel, ma ị maghị ihe ndị a? Nezie nezie, ana m agwa gị na ihe anyị maara ka anyị na-ekwu, na ihe anyị hụrụ ka anyị na-agba akaebe ya, ma unu adịghị anabata akaebe anyị. Ọ bụrụ na m gwara unu ihe ndị nke ụwa ma unu ekwereghị, kedu ka unu ga-esi kwere ma ọ bụrụ na m agwa unu ihe ndị nke eluigwe? Ma ọ dịghị onye arịgoola neluigwe ọ bụrụ na ọ bụghị onye si neluigwe rịdata, bụ Ọkpara Mmadụ onye nọ neluigwe. Na dị ka Moses si welie agwọ ahụ nọzara, otu a ka ọ dị mkpa ka e welie Ọkpara nke mmadụ, ka onye ọ bụla nke na-ekwere na ya ghara ịla niyi, kama nwee ndụ ebighị ebi Otu a ka o si dị, nihi na Chineke hụrụ ụwa nanya nke ukwuu, nke mere na o nyere Ọkpara ya, ka onye ọ bụla nke na-ekwere na ya ghara ịla niyi, kama nwee ndụ ebighị ebi. Nihi na Chineke eziteghị Ọkpara ya nụwa ka ọ kpee ụwa ikpe, kama ka e site na ya zọpụta ụwa. Onye na-ekwere na ya abụghị onye a na-ekpe ikpe, ma onye na-ekweghị ekpeela ya ikpe ugbu a, nihi na o kwebeghị naha Ọkpara pụrụ iche nke Chineke. Nke a bụ ikpe ahụ, na ìhè abịala nụwa, ma ndị mmadụ hụrụ ọchịchịrị nanya karịa ìhè, nihi na ọrụ ha bụ ihe ọjọọ. Nihi na onye ọ bụla na-eme ihe na-enweghị isi na-akpọ ìhè asị ma ọ naghị abịakwute ìhè, ka a ghara ikpughe ọrụ ya niile. Onye na-eme eziokwu na-abịa nebe ìhè, ka e mee ka ọrụ ya pụta ìhè, nihi na e mere ha nime Chineke. Mgbe ihe ndị a gasịrị, Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya bịara nala Judịa, ebe ahụ ka ọ nọnyeere ha ma na-eme baptizim. Ọ bụ ma John nọ na-eme baptizim nAinon nso na Salim, nihi na mmiri dị ọtụtụ nọ ebe ahụ, ndị mmadụ na-abịakwa ma a na-eme ha baptizim. Nihi na a tụnyebeghị John nụlọ mkpọrọ. O mere ya bụ arụmụka si naka ndị na-eso ụzọ John na onye Juu banyere ịdị ọcha. Ha bịara gakwuru Jọn sị ya, Onye nkuzi, onye ahụ nọ gị nofe osimiri Jodan, bụ onye ị gbara ama maka ya, lee, ọ na-eme baptizim ugbu a, mmadụ niile na-abịakwutekwa ya. Jọn zara sị, Mmadụ enweghị ike ịnata ihe ọ bụla, ọ gwụla ma e nyere ya site neluigwe. Unu onwe unu na-agbara m akaebe na m kwuru, Abụghị m bụ Kraịst, kama e zigara m nihu ya. Onye nwere nwanyị a na-alụ ọhụrụ bụ nwoke na-alụ nwanyị ọhụrụ, ma enyi nke nwoke na-alụ nwanyị ọhụrụ, onye guzo ma na-anụ olu ya, ji ọṅụ na-enwe ọṅụ nihi olu nke nwoke na-alụ nwanyị ọhụrụ. Ya mere, ọṅụ m ejupụtala. Ọ dị mkpa ka nke ahụ baa ụba, ma mụ onwe m dị nta. Onye si nelu na-abịa dị nelu ihe niile. Onye si nụwa bụ nke ụwa ma na-ekwu okwu nke ụwa, onye si neluigwe na-abịa dị nelu ihe niile. Na ihe ọ hụla na nke ọ nụla, nke a ka ọ na-agba akaebe, ma ọ dịghị onye na-anabata akaebe ya. Onye ahụ nabatara ihe akaebe ya akara akara na Chineke bụ eziokwu. Onye nke Chineke zitere na-ekwu okwu nke Chineke, nihi na Chineke adịghị enye Mmụọ site na nha. Nna hụrụ nwa nanya ma enyela ihe niile naka ya. Onye ahụ na-ekwere na Nwa ahụ nwere ndụ ebighị ebi, ma onye na-enupu isi Nwa ahụ agaghị ahụ ndụ, kama iwe Chineke na-adịgide nelu ya. ### 4 Mgbe Onyenwe anyị matara na ndị Farisii nụrụ na Jizọs na-eme ndị na-eso ụzọ karịa nakwa na-eme baptizim karịa Jọn Ọ bụ ezie na Jizọs nonwe ya abụghị onye na-eme baptizim, kama ọ bụ ndị na-eso ụzọ ya. O hapụrụ Judea wee gaa na Galili. Ọ dị mkpa ma na ya aghaghị ịgafe site na Sameria. Ọ bịara ya mere nobodo nke Samaria a na-akpọ Sychar, nke dị nso nebe ahụ nke Jekọb nyere Josef nwa ya nwoke, Ebe ahụ nwere isi iyi Jekọb. Ya mere, Jisọs nke ike gwụrụ site na njem ahụ nọdụrụ ala nakụkụ isi iyi ahụ. Ọ bụ ihe dị ka elekere nke isii. Nwanyị si Sameria bịara ịgụta mmiri. Jisọs gwara ya, Nye m mmiri ka m ṅụọ. Nihi na ndị na-eso ụzọ ya apụla gaa nobodo ka ha zụta nri. Nwanyị Samarịa ahụ kwuru ya okwu sị, Gịnị mere gị bụ onye Juu ji arịọ m ka m nye gị mmiri ọṅụṅụ, ebe m bụ nwanyị Samarịa? Nihi na ndị Juu anaghị emekọrịta ihe na ndị Samarịa. Jizọs zara sị ya, Ọ bụrụ na ị maara onyinye nke Chineke, na onye bụ onye na-agwa gị okwu, Nye m mmiri ka m ṅụọ, gị gaara arịọla ya, ọ gaakwara enye gị mmiri dị ndụ. Nwanyị ahụ sịrị ya, Onyenwe anyị, ị nweghị bọket, olulu mmiri ahụ dịkwa omimi, olee ebe ị ga-esi nweta mmiri ahụ na-enye ndụ? Ị̀ bụ onye dị ukwuu karịa nna anyị Jekọb, bụ onye nyere anyị olulu mmiri a, ma ya onwe ya si na ya ṅụọ mmiri, ụmụ ndị ikom ya na anụ ụlọ ya? Jizọs zara ma kwuo ya sị, Onye ọbụla na-aṅụ mmiri site na mmiri a ga-akpọnwụ akpịrị ọnụ ọzọ, Onye ọbụla nke ga-aṅụ site na mmiri nke m ga-enye ya agaghị akpọ nkụ ruo mgbe ebighị ebi, kama mmiri ahụ nke m ga-enye ya ga-aghọ nime ya isi iyi mmiri na-agbapụta nime ndụ ebighị ebi. Nwanyị ahụ sịrị ya, Onyenwe anyị, nye m mmiri a, ka akpịrị ghara ịkpọ m nkụ, ka m gharakwa ịbịa ebe a ịkụta mmiri. Jizọs gwara ya, Gaa kpọọ di gị ma bịa ebe a. Nwanyị ahụ zara ma kwuo, Enweghị m di. Jizọs gwara ya, I kwuru nke ọma na enweghị m di, Nihi na ị nwere ndị ikom ise, na ugbu a onye ị nwere abụghị di gị, ihe a bụ eziokwu ị kwuru. Nwanyị ahụ gwara ya, Onyenwe anyị, ahụrụ m na ị bụ onye amụma. Nna nna anyị fere ofufe nugwu a, ma unu na-ekwu na ọ bụ na Jerusalem ka ebe ahụ dị ebe e kwesịrị ife ofufe. Jisọs gwara ya sị, Nwanyị, kwere m, na oge na-abịa mgbe unu agaghị efe Nna nugwu a maọbụ na Jerusalem. Unu na-efe ihe unu na-amaghị, anyị na-efe ihe anyị ma, nihi na nzọpụta si naka ndị Juu. Mana oge na-abịa, ma ugbu a dịkwa, mgbe ndị efe ofufe ezi uche ga-efe Nna nime mmụọ na eziokwu, nihi na Nna na-achọ ndị dị otú ahụ ndị na-efe ya. Mmụọ bụ Chineke, na ndị na-efe ya ekwesịrị ife ya na mmụọ na neziokwu. Nwanyị ahụ gwara ya, Amaara m na Mesaya na-abịa, onye a na-akpọ Kraịst. Mgbe ọ bịara, ọ ga-ekwupụtara anyị ihe niile. Jizọs gwara ya, Mụ onwe m bụ onye na-agwa gị okwu. Nihi nke a, ndị na-eso ụzọ ya bịara, ha nwekwara oke ihe iju anya na ọ nọ na-ekwu okwu na nwanyị, ma ọ dịghị onye kwuru, Gịnị ka ị na-achọ? ma ọ bụ Gịnị mere i ji ekwu okwu na ya? O hapụrụ ya mere, nwanyị ahụ hapụrụ ite mmiri ya wee gaa nobodo ahụ, ọ gwara ndị mmadụ, Bịanụ hụ nwoke ahụ gwara m ihe niile m mere, ọ bụghị ya bụ Kraịst? Ha si nobodo ahụ pụta, ya mere ha nọ na-abịakwute ya. Netiti oge ahụ, ndị na-eso ụzọ ya nọ na-arịọ ya na-ekwu, Onye nkuzi, rie nri. Ma ọ sịrị ha, Enwere m nri m ga-eri nke unu amaghị. Ya mere, ndị na-eso ụzọ nọ na-agwa ibe ha okwu, sị, Ọ bụ na onye ọ bụla ewetabeghị ya nri ọ ga-eri? Jisọs gwara ha, Nri m bụ ime uche onye zitere m na imecha ọrụ ya. Ọ bụghị unu na-ekwu na ọ ka bụ ọnwa anọ, owuwe ihe ubi ga-abịakwa? Lee, ana m agwa unu, bulienụ anya unu leekwa ala ndị ahụ, nihi na ha dị ọcha maka owuwe ihe ubi ugbu a. Onye na-ewe ihe ubi na-anata ụgwọ ọrụ ma na-achịkọta mkpụrụ nime ndụ ebighị ebi, ka onye na-akụ mkpụrụ na onye na-ewe ihe ubi nwee ike ịṅụrị ọnụ ọnụ. Nihi na nime nke a, okwu ahụ bụ eziokwu, na onye ọzọ bụ onye na-akụ mkpụrụ ma onye ọzọ bụ onye na-ewe ihe ubi. Mụ zitere unu ka unu ghọọ ihe unu na-arụbeghị ọrụ nʼime ya; ndị ọzọ arụọla ọrụ ahụ, ma unu abanyela nime ọrụ ha. Site nobodo ahụ, ọtụtụ ndị Samarịa kwenyere na ya nihi okwu nwanyị ahụ, bụ onye na-agba akaebe na ọ gwara m ihe niile m mere. Dị ka ya mere, mgbe ndị Samarịa bịakwutere ya, ha rịọrọ ya ka ọ nọnyere ha, ọ nọkwara ebe ahụ ụbọchị abụọ. Ma ọtụtụ ndị karịa kwenyere nihi okwu ya Ha gwara nwanyị ahụ sị, Ọ bụghịzi nihi okwu gị ka anyị ji ekwere, nihi na anyị onwe anyị anụla, ma anyị maara na nke a bụ nezie Onye Nzọpụta nke ụwa bụ Kraịst. Mgbe ụbọchị abụọ gasịrị, ọ si ebe ahụ pụọ gawa Galili. Nihi na Jisọs nonwe ya gbara àmà na onye amụma anaghị enweta nsọpụrụ nobodo nke ya. Mgbe ya mere ọ bịara na Galili, ndị Galili nabatara ya, nihi na ha hụrụla ihe niile o mere na Jerusalem noge mmemme ahụ, maka na ha onwe ha gara mmemme ahụ. Jisọs bịara ọzọ na Kana nke Galili, ebe o mere mmiri ghọọ mmanya. E nwere otu onye ọrụ eze, onye nwa ya nwere ọrịa na Kapanaọm, Nke a nụrụ na Jizọs abịala si na Judịa nime Galili, ọ gara nebe ọ nọ ma rịọọ ya ka ọ rịdata ma gwọọ nwa ya nwoke, nihi na ọ na-achọ ịnwụ. Ya mere, Jizọs kwuru ya sị, Ọ bụrụ na unu ahụghị ihe ịrịba ama na ihe ịtụnanya, unu agaghị ekwe. Onye ọchịchị eze ahụ sịrị ya, Onyenwe anyị, biko rịdata tupu nwa m anwụọ. Jizọs gwara ya, Gaa, nwa gị nwoke dị ndụ. Nwoke ahụ kwenyere nokwu Jizọs gwara ya, wee gawa. Ugbu a ma mgbe ọ na-arịda, ndị ohu ya zutere ya ma kọọrọ ya na-ekwu na nwa gị dị ndụ. Ọ jụrụ naka ha elekere oge ọ dị mma karịa. Ha gwara ya na ụnyaahụ nelekere nke asaa, ahụ ọkụ ahụ hapụrụ ya. Nna ahụ mara ya mere na ọ bụ noge ahụ nke Jisọs gwara ya na nwa gị dị ndụ, ya onwe ya na ezinụlọ ya niile kweere. Nke a bụ ihe ịrịba ama nke abụọ Jisọs mere mgbe o si Judea bịa na Galili. ### 5 Mgbe ihe ndị a gasịrị, e nwere mmemme nke ndị Juu, Jisọs wee gaa Jerusalem. Ọ dị nime Jerusalem nelu ọdọ mmiri atụrụ, nke a na-akpọ nasụsụ Hibru Betesda, nke nwere ogidi ụlọ ise. Nime ndị a, ọtụtụ ndị ọrịa dina ala - ndị kpuru ìsì, ndị ngwụrọ, ndị kpọnwụrụ akpọnwụ - na-eche mmegharị nke mmiri. Nihi na onyeozi na-arịdata nọdọ mmiri mgbe ọ bụla, a na-akpali mmiri ahụ, onye mbụ banyere nime ya mgbe mmiri ahụ gbasasịrị ka a na-agwọ ọrịa ọ bụla jidere ya. E nwere otu nwoke nebe ahụ nke nọrọ nadịghị ike ya ruo iri afọ atọ na asatọ. Jizọs hụrụ nke a ka ọ dinara ala, ma mara na o nwerela oge dị ukwuu, sịrị ya, Ị chọrọ ịdị mma? Nwoke ahụ na-esighị ike zara ya sị, Onyenwe anyị, enweghi m mmadụ nke ga-atụba m nime ọdọ mmiri ahụ mgbe a kpaliri mmiri ahụ, kama mgbe m na-abịa, onye ọzọ na-ebu m ụzọ rịda. Jizọs gwara ya, Bilie, bulie ihe ndina gị ma jegharịa. Na ngwa ngwa, nwoke ahụ dị ike, o buliri ihe ndina ya ma na-eje ije. Ma ọ bụ ụbọchị izuike nụbọchị ahụ. Ndị Juu nọ na-asị onye ahụ e gwọrọ ọrịa, Ọ bụ ụbọchị izuike, o kwesịghị gị ibuli ute ahụ. Ọ zara ha, Onye ahụ mere m ka m dị mma gwara m, Bulie akwa mgbochi gị ma na-aga ije. Ha jụrụ ya ajụjụ, Ọ bụ onye bụ nwoke ahụ nke gwara gị, Bulie ihe ndina gị ma na-agagharị? Ma onye ahụ e gwọrọ ọrịa amaghị onye ọ bụ, nihi na Jizọs esila nebe ahụ pụọ mgbe ìgwè mmadụ nọ nebe ahụ. Mgbe ihe ndị a gasịrị, Jizọs chọtara ya nụlọ nsọ ahụ ma gwara ya, Lee, ahụ adịla gị, emehiekwala ọzọ, ka ihe ọ bụla na-aka njọ ghara ịdakwasị gị. Nwoke ahụ gara kọọrọ ndị Juu na ọ bụ Jisọs mere ya ahụ ike. Nihi nke a, ndị Juu nọ na-achụ Jisọs ma na-achọ igbu ya, nihi na o mere ihe ndị a nụbọchị izuike. Ma Jisọs zara ha, Nna m na-arụ ọrụ ruo ugbu a, mụ onwe m na-arụkwa ọrụ. Nihi nke a, ndị Juu gbalịsiri ike karịa ịchọ igbu ya, nihi na ọ bụghị naanị na ọ na-emebi ụbọchị izuike, kama ọ na-akpọkwa Chineke nna nke ya, na-eme onwe ya nhata na Chineke. Jisọs zara ya ugbu a sị ha, Nezie nezie, ana m agwa unu, Nwa ahụ enweghị ike ime ihe ọ bụla site nonwe ya, ọ bụrụ na ọ bụghị ihe ọ na-ahụ Nna na-eme, nihi na ihe ọ bụla Onye ahụ na-eme, ihe ndị a ka Nwa na-emekwa notu aka ahụ. Nihi na nna ahụ hụrụ nwa ya nwoke nanya ma na-egosi ya ihe niile ọ na-eme nonwe ya, ọ ga-egosikwa ya ọrụ ndị dị ukwuu karịa ndị a, ka unu wee nwee ike ịtụ nanya. Dị ka nna si ebuli ndị nwụrụ anwụ ma na-enye ha ndụ, otu a ka nwa nwoke si enye ndị ọ chọrọ ndụ. Ọ bụghịkwa nihi na nna ahụ ekpeghị onye ọ bụla ikpe, kama o nyela nwa ahụ ikpe ikpe niile, Ka ndị niile sọpụrụ Ọkpara dịka ha si asọpụrụ Nna. Onye na-adịghị asọpụrụ Ọkpara adịghị asọpụrụ Nna ahụ zitere ya. Nezie nezie, ana m agwa ụnụ na onye ahụ na-anụ okwu m ma na-ekwere onye ahụ zitere m nwere ndụ ebighị ebi, ọ naghị abịakwa nikpe, kama ọ gafeworo site nọnwụ banye na ndụ ahụ. Nezie nezie, ana m agwa unu na oge na-abịa, ma ugbu a ọ dị, mgbe ndị nwụrụ anwụ ga-anụ olu nke Ọkpara Chineke, ndị nụrụ ya ga-adịkwa ndụ. Dịka nna si nwee ndụ nime onwe ya, otu a ka o nyekwara nwa nwoke ndụ inwe nime onwe ya, Na o nyere ya ikike na ikpe ime, nihi na ọ bụ nwa nke mmadụ. Unu atụla anya nke a, nihi na oge na-abịa mgbe ndị niile nọ nili ga-anụ olu ya, Na ha ga-apụta, ndị mere ihe ọma nime mbilite nọnwụ nke ndụ, ma ndị mere ihe na-abaghị uru nime mbilite nọnwụ nke ikpe. Enweghị m ike ime ihe ọ bụla site nonwe m. Dịka m si anụ ka m si ekpe ikpe, ikpe m bụ ikpe ziri ezi, nihi na anaghị m achọ uche nke m, kama uche nke Nna ahụ zitere m. Ọ bụrụ na m na-agba akaebe banyere onwe m, akaebe m abụghị eziokwu. Ọ bụ onye ọzọ na-agbara m akaebe, ma amaara m na akaebe ọ na-agbara m bụ eziokwu. Unu ezigala ndị ka ha gakwuru Jọn, ma o gbakwara ama banyere eziokwu, Mana ọ bụghị site naka mmadụ ka m na-anata ihe akaebe ahụ, kama ihe ndị a ka m na-ekwu ka unu nweta nzọpụta. Nke ahụ bụ oriọna nke na-ere ọkụ ma na-enye ìhè, unu chọrọ ịṅụrị ọṅụ ruo nwa oge nime ìhè ya. Mana enwere m àmà ụgbà nke dị ukwuu karịa nke John, nihi na ọrụ ndị ahụ nke Nna nyere m ka m mechaa ha, ọrụ ndị ahụ nke m na-eme, na-agba àmà banyere m na Nna ezitela m. Na Nna ahụ zitere m, ya onwe ya agbaala akaebe banyere m. Ma unu anụbeghị olu ya mgbe ọ bụla, ma unu ahụbeghị ọdịdị ya. Okwu ya adịghị nọgide nime unu, nihi na onye ahụ o zitere, unu ekwereghị na ya. Unu na-enyocha ihe e dere nakwụkwọ nsọ, nihi na unu na-eche na ọ bụ nime ha ka unu nwere ndụ ebighị ebi, ma ha bụ ndị na-agba akaebe banyere m, Ma unu achọghị ịbịakwute m ka unu nwee ndụ. Anaghị m anata otuto site naka ụmụ mmadụ. Mana amaara m unu na unu enweghị ịhụnanya Chineke nime onwe unu. Abịara m naha nna m, ma unu anabataghị m; ọ bụrụ na onye ọzọ abịa naha nke ya, unu ga-anabata ya. Kedu ka unu ga-esi nwee ike ikwere, ebe unu na-anata otuto naka ibe unu, ma unu adịghị achọ otuto nke si naka naanị Chineke? Unu echela na m ga-ebo unu ebubo nihu nna, ọ bụ Mosis na-ebo unu ebubo, bụ onye unu tụkwasịrị obi na ya. Ọ bụrụ na unu kwere Mosis, unu gaara ekwere m, nihi na ọ bụ banyere m ka onye ahụ dere. Ọ bụrụ ma ọ bụrụ na unu ekwenyeghị nihe odide ya, kedụ ka unu ga-esi kwenye nokwu m? ### 6 Mgbe ihe ndị a gasịrị, Jisọs gafere nofe osimiri Galili nke Taiberias, Igwe mmadụ ukwuu nọ na-eso ya, nihi na ha hụrụ ihe ịrịba ama nke ọ na-eme nahụ ndị ọrịa. Jisọs gara nelu ugwu ahụ, nọdụkwa ebe ahụ ya na ndị na-eso ụzọ ya. Ọ bụ nso mmemme Ngabiga, mmemme nke ndị Juu. Ya mere, mgbe Jisọs weliri anya ya wee hụ na ìgwè mmadụ dị ukwuu na-abịakwute ya, ọ sịrị Filịp, Olee ebe anyị ga-azụta achịcha ka ndị a rie? Nke a ma o kwuru ya iji nwalee ya, nihi na ya onwe ya maara ihe ọ ga-eme. Filipp zara ya, Achịcha nke narị abụọ denarii agaghị ezuru ha ka onye ọ bụla nime ha nweta ntakịrị ihe. Otu nime ndị na-eso ụzọ ya, bụ Andreas nwanne Saimọn Pita, gwara ya, Ọ bụ otu nwata nọ ebe a, onye nwere ogbe achịcha bali ise na azụ abụọ, mana gịnị ka ihe ndị a bụ maka ọtụtụ ndị a? Jizọs kwuru, Meenụ ka ndị mmadụ nọdụ ala, ebe ahịhịa dị ukwu nọ nebe ahụ. Ndị nwoke ahụ nọdụrụ ala, ọnụ ọgụgụ ha dị ihe dị ka puku ise. Jisọs weere ogbe achịcha ahụ, kelee ekele, kesara ha nye ndị na-eso ụzọ ya, ndị na-eso ụzọ ya nyekwara ndị nọdụrụ ala, otu aka ahụ kwa, o si nazụ ndị ahụ nye ha dị ka ha chọrọ. Mgbe ha rijuru afọ, ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya, Chịkọtaanụ iberibe nri ndị fọdụrụ, ka ihe ọ bụla ghara ịla niyi. Ha chịkọtara ya, jupụta nkata iri na abụọ nke iberibe sitere nogbe achịcha ọka balị ise ndị fọdụrụ mgbe ndị ahụ richara nri. Ndị mmadụ ahụ ya mere, mgbe ha hụrụ ihe ịrịba ama Jisọs mere, nọ na-ekwu na nke a bụ nezie onye amụma ahụ na-abịa nụwa. Jisọs ya mere, mgbe ọ matara na ha na-achọ ịbịa jide ya nike ka ha mee ya eze, ọ laghachiri ọzọ nugwu ahụ naanị ya. Mgbe anyasị ruru, ndị na-eso ụzọ ya gbadara nosimiri, Ma mgbe ha banyere nime ụgbọ mmiri, ha na-aga gafee osimiri ahụ ịga Kapenọm. Ọchịchịrị abụrụla ugbu a, ma Jizọs abịaghị ka ha. Osimiri ahụ na ifufe ukwu nke na-efe na-akpali ya. Mgbe ha kwaala ụgbọ mmiri ihe dị ka stades iri abụọ na ise ma ọ bụ iri atọ, ha hụrụ Jizọs ka ọ na-eje ije nelu osimiri ma na-abịaru ụgbọ mmiri ahụ nso, ha wee tụọ egwu. Ma ọ gwara ha, Ọ bụ m, unu atụla ụjọ. Ha chọrọ iwere ya nime ụgbọ mmiri ahụ, ma ozugbo ahụ, ụgbọ mmiri ahụ nọrọ nelu ala ebe ha na-aga. Nechi ya, igwe mmadụ ahụ guzo nofe osimiri hụrụ na ọ dịghị ụgbọ mmiri ọzọ nọ ebe ahụ ma e wezụga otu ahụ nke ndị na-eso ụzọ ya banyere, na Jisọs esonyeghị ndị na-eso ụzọ ya banye nụgbọ mmiri ahụ, kama naanị ndị na-eso ụzọ ya pụrụ, Mana ụgbọ mmiri ndị ọzọ si Tiberias bịara nso ebe ahụ, ebe ha riri achịcha mgbe Onyenwe anyị nyere ekele, Mgbe ìgwè mmadụ ahụ hụrụ na Jizọs anọghị ebe ahụ, na ndị na-eso ụzọ ya anọghịkwa, ha onwe ha banyere nụgbọ mmiri wee bịa na Kapanọm na-achọ Jizọs. Na mgbe ha chọtara ya nofe osimiri, ha sịrị ya, Onye nkuzi, olee mgbe ị bịara ebe a? Jizọs zara ha sị, Nezie nezie, ana m agwa unu, unu na-achọ m, ọ bụghị nihi na unu hụrụ ihe ịrịba ama, kama ọ bụ nihi na unu riri site nachịcha ndị ahụ ma rijuo afọ. Rụọnụ ọrụ ọ bụghị maka nri nke na-ala niyi, kama maka nri nke na-adịgide ruo na ndụ ebighị ebi, nke Ọkpara Nke Mmadụ ga-enye unu, nihi na ya bụ onye Nna ya bụ Chineke kanyere akara. Ha sịrị ya mere gakwuru ya, Gịnị ka anyị ga-eme ka anyị rụọ ọrụ nke Chineke? Jisọs zara ma gwuo ha, Nke a bụ ọrụ Chineke, ka unu kwere nonye ahụ o zitere. Ha sịrị ya, Gịnị ka ị na-eme dị ka ihe ịrịba ama ka anyị hụ ma kwere gị? Gịnị ka ị na-arụ? Nna nna anyị riri manna nọzara, dịka e dere ya, O nyere ha achịcha si neluigwe ka ha rie. Jizọs gwara ha sị, Nezie, nezie, ana m agwa unu, ọ bụghị Mosis nyere unu achịcha si neluigwe, kama Nna m na-enye unu achịcha nke eziokwu si neluigwe. Nihi na achịcha nke Chineke bụ nke na-arịdata site neluigwe ma na-enye ndụ nụwa. Ha kwuru ya mere sị ya, Onyenwe anyị, nye anyị achịcha a mgbe niile. Jisọs gwara ha sị, Mụ bụ achịcha nke ndụ; onye ọbụla na-abịakwute m agaghị agụ agụụ ọzọ, onye ọbụla kweere na m agaghị akpọ nkụ ọzọ. Mana m gwara unu na unu ahụla m ma unu ekweghị ekwe. Ihe niile nke Nna na-enye m ga-abịakwute m, na onye ọ bụla na-abịakwute m, agaghị m achụpụ ya nèzí. Na m si neluigwe rịdata abụghị ka m mee ihe m chọrọ, kama ka m mee ihe onye zitere m chọrọ. Nke a bụ uche nke Nna m zitere m, ka m ghara ibibi ọ bụla nime ihe niile o nyere m, kama ka m mee ka ha bilie ọzọ nụbọchị ikpeazụ. Nke a bụ uche nke onye zitere m, ka onye ọ bụla na-ahụ Ọkpara ahụ ma kwere na ya nwee ndụ ebighị ebi, mụ onwe m ga-emekwa ka o bilie nụbọchị ikpeazụ ahụ. Ha mere, ndị Juu na-atamu ntamu banyere ya nihi na o kwuru, Mụ bụ achịcha nke si neluigwe rịdata. Ha nọ na-ekwu, Ọ bụghị nke a bụ Jizọs nwa Jozef, onye anyị maara nna ya na nne ya? Kedu ka o mere na-ekwu ugbu a na o si neluigwe rịdata? Jizọs zara ya mere wee sị ha, Unu atamụla ntamu netiti onwe unu. Ọ dịghị onye nwere ike ịbịakwute m, ọ gwụla ma ọ bụrụ na Nna ahụ zitere m adọta ya, mụ onwe m ga-eme ka o bilie nụbọchị ikpeazụ. E dere ya nime ndị amụma, na ha niile ga-abụ ndị a kụziiri nke Chineke. Onye ọ bụla na-anụ ihe site naka Nna ma mụta ya na-abịakwute m, Ọ bụghị na onye ọ bụla ahụla Nna ahụ, ma ọ bụghị onye si naka Chineke, onye a ahụla Nna ahụ. Neziokwu, neziokwu, ana m agwa unu, onye nke na-ekwere na m nwere ndụ ebighị ebi. Abụ m achịcha nke ndụ. Ndị nna unu riri manna nọzara ma ha nwụrụ. Nke a bụ achịcha nke si neluigwe na-arịdata, ka onye ọ bụla nke riri ya ghara ịnwụ. Mụ bụ achịcha dị ndụ nke si neluigwe rịdata, ọ bụrụ na onye ọ bụla rie site nachịcha a, ọ ga-adị ndụ ruo mgbe ebighị ebi. Achịcha nke m ga-enye bụ anụ ahụ m, nke m ga-enye maka ndụ nke ụwa. Ndị Juu nọ na-ese okwu netiti onwe ha na-asị, Olee otu nwoke a ga-esi nye anyị anụ ahụ ya ka anyị rie? Jisọs gwara ha, Nezie, nezie, ana m agwa unu, ọ bụrụ na unu erighị anụ ahụ nke Nwa nke Mmadụ ma ṅụọkwa ọbara ya, unu enweghị ndụ nime onwe unu. Onye na-eri anụ ahụ m na onye na-aṅụ ọbara m nwere ndụ ebighị ebi, mụ onwe m ga-emekwa ka o bilie nụbọchị ikpeazụ. Nihi na anụ ahụ m bụ nri nezie, ọbara m bụkwa ihe ọṅụṅụ nezie. Onye na-eri anụ ahụ m na-aṅụ ọbara m na-anọgide nime m, mụ onwe m kwa na-anọgide nime ya. Dị ka Nna dị ndụ si zite m, na dị ka m si adị ndụ site na Nna, otu a kwa, onye na-eri m ga-adịkwa ndụ site na m. Nke a bụ achịcha ahụ nke si neluigwe rịdata, ọ bụghị dịka nna nna unu riri mánà ma nwụọ; onye na-eri achịcha a ga-adị ndụ ruo mgbe ebighị ebi. Ihe ndị a, o kwuru na nzukọ mgbe ọ na-akụzi na Kapenọm. Ọtụtụ nime ndị na-eso ụzọ ya nụrụ nke a wee sị, Okwu a siri ike, onye pụrụ ịnụ ya? Jizọs maara nime onwe ya na ndị na-eso ụzọ ya na-atamu ntamu banyere nke a, ọ sịrị ha, Nke a na-eme ka unu sụọ ngọngọ? Ọ bụrụ ya mere unu hụ Nwa nke Mmadụ ka ọ na-arịgo ebe ọ nọ na mbụ? Mmụọ bụ ihe na-enye ndụ, anụ ahụ adịghị abarita ihe ọ bụla, okwu ndị m na-agwa unu bụ mmụọ na ndụ. Mana e nwere ụfọdụ nime unu ndị na-ekweghị ekwe. Nihi na Jizọs maara site na mmalite ndị bụ ndị na-ekweghị ekwe nakwa onye bụ onye ga-arara ya nye. Ma ọ nọ na-ekwu, nihi nke a agwala m unu na ọ dịghị onye nwere ike ịbịakwute m, ọ gwụla ma ọ bụrụ na e nyere ya site naka Nna m. Site na nke a, ọtụtụ ndị gara site na ndị na-eso ụzọ ya laghachiri azụ, ha esokwaghịkwa ya na-aga ọzọ. Jizọs gwara ndị iri na abụọ ahụ, Ọ bụ na unu onwe unu chọkwaghị ịla? Saimọn Pita zara ya sị, Onyenwe anyị, onye ka anyị ga-agakwuru? Ị nwere okwu nke ndụ ebighị ebi, Anyị ekwereela ma matakwa na gị bụ Kraịst, Ọkpara Chineke dị ndụ. Jizọs zara ha sị, Ọ bụghị m họọrọ unu ndị iri na abụọ? Ma otu onye nime unu bụ ekwensu. O kwuru maka Juda nwa Saimọn Iskarịọt, nihi na ọ na-aga ịrara ya nye, ebe ọ bụ otu onye nime ndị iri na abụọ ahụ. ### 7 Jizọs nọ na-aga ije na Galili mgbe ihe ndị a gasịrị, nihi na ọ chọghị ịga ije na Judiya, maka na ndị Juu nọ na-achọ igbu ya. Ọ bụ nso mmemme ụlọ ikwu nke ndị Juu. Ya mere, ụmụnne ya sịrị ya, Si ebe a pụọ gaa na Judịa, ka ndị na-eso ụzọ gị hụkwa ọrụ gị nke ị na-eme, Ọ dịghị onye na-eme ihe na nzuzo ma na-achọkwa ịnọ nihu ọha. Ọ bụrụ na ị na-eme ihe ndị a, gosi onwe gị nụwa. Ọbụladị ndị ụmụnne ya ekwenyeghị na ya. Jizọs wee sị ha, Oge m erubeghị ugbu a, ma oge unu na-adị njikere mgbe niile. Ụwa enweghị ike ịkpọ unu asị, ma ọ na-akpọ m asị, nihi na m na-agba akaebe banyere ya na ọrụ ya dị njọ. Unu rigoronụ banye na mmemme a, mụ onwe m agabeghị ugbu a na mmemme a, nihi na oge m erubeghị. Ma mgbe o kwuchara ihe ndị a nye ha, ọ nọgidere na Galili. Mgbe ụmụnne ya rigooro, ya onwe ya rigooro gaa nememme ahụ, ọ bụghị nihe pụtara ìhè, kama dịka onye nọ na nzuzo. Ndị Juu nọ na-achọ ya na mmemme ahụ, ha na-ekwu, Ebee ka onye ahụ nọ? Ntamu dị ukwuu banyere ya dị netiti ìgwè mmadụ. Ụfọdụ ndị na-ekwu na ọ bụ onye ọma, ndị ọzọ na-ekwu, mba, kama ọ na-eduhie ndị mmadụ. Otú ọ dị, ọ dịghị onye kwuru okwu nụzọ doro anya gbasara ya nihi egwu ndị Juu. Mgbe ememe ahụ nọ netiti, Jisọs gara nụlọnsọ ukwu wee malite ikuzi. Na ndị Juu nwere oke ịtụnanya, na-ekwu, Kedu ka nwoke a si mara akwụkwọ ebe ọ na-amụtaghị? Jisọs zara ha ya mere wee sị, nkuzi m abụghị nke m, kama ọ bụ nke onye zitere m, Ọ bụrụ na onye ọ bụla chọrọ ime uche ya, ọ ga-amata banyere nkuzi ahụ, ma ọ si naka Chineke ka ọ bụ na m si nonwe m na-ekwu. Onye ahụ si nonwe ya na-ekwu okwu na-achọ otuto nke ya, ma onye ahụ na-achọ otuto nke onye zitere ya, onye a bụ eziokwu, na ikpe na-ezighị ezi adịghị nime ya. Ọ bụghị Mosis enyela unu iwu ahụ? Ma ọ dịghị onye nime unu na-eme iwu ahụ. Gịnị mere unu ji achọ igbu m? Ìgwè mmadụ zara sị, Ị nwere mmụọ ọjọọ; onye na-achọ igbu gị? Jizọs zara ma gwuo ha, Otu ọrụ ka m rụrụ, ma unu niile na-enwe mmasị nihi nke a. Mosis enyela unu ibi ugwu ahụ, ọ bụghị na o si naka Mosis, kama o si naka nna nna ochie, unu na-ebikwa nwoke ugwu nụbọchị Sabat. Ọ bụrụ na nwoke na-anata ibi ugwu nụbọchị izuike ka iwu Moses ghara imebi, gịnị mere unu ji ewe m iwe nihi na m mere ka nwoke niile dị mma nụbọchị izuike? Unu ekpela ikpe dịka ihe ọhụụ anya si dị, kama kpeenụ ikpe ziri ezi. Ya mere, ụfọdụ ndị si na ndị Jerusalem nọ na-ekwu, Ọ bụghị onye a bụ onye ha na-achọ igbu? Lee, ọ na-ekwu okwu nenweghị egwu, ma ọ dịghị ihe ha na-agwa ya. Ọ bụ na nezie ndị ọchịchị amatala na onye a bụ nezie Kraịst? Mana nke a, anyị maara ebe o si bịa, ma Kraịst, mgbe ọ bịara, ọ dịghị onye maara ebe o si bịa. O tiri mkpu nụlọ nsọ ahụ mgbe ọ na-akụzi bụ Jisọs wee sị, Unu maara mụ, unu makwa ebe m si abịa, ma abịaghị m site nonwe m, kama onye zitere m bụ onye eziokwu, bụ onye unu na-amaghị. Amaara m ya, nihi na m si nebe ya nọ, ma ya zigara m. Ha nọ na-achọ ijide ya, ma ọ dịghị onye metụrụ ya aka, nihi na oge ya erubeghị. Ọtụtụ ndị sitere nigwe mmadụ ahụ kwenyere na ya, ha na-ekwukwa sị, Mgbe Kraịst bịara, ọ bụ na ọ ga-eme ihe ịrịba ama karịa nke ndị a nke onye a mere? Ndị Farisi nụrụ ka igwe mmadụ nọ na-atamu ntamu banyere ya ihe ndị a, ndị Farisi na ndị isi nchụaja wee zipụ ndị enyemaka ka ha jide ya. Jizọs kwuru ya mere, Ọ bụ naanị obere oge ka m ga-anọ na unu, mgbe ahụ m ga-alaghachikwuru onye zitere m. Unu ga-achọ m ma unu agaghị achọta m, na ebe m nọ, unu enweghị ike ịbịa. Ndị Juu kwuru netiti onwe ha, Ebee ka nwoke a na-achọ ịga, nke anyị agaghị achọta ya? Ọ bụ netiti ndị Juu bi nala ndị Gris ka ọ na-achọ ịga izi ndị Gris ihe? Gịnị bụ okwu a ọ kwuru, Unu ga-achọ m ma unu agaghị achọta m, na ebe m nọ, unu enweghị ike ịbịa? Nụbọchị ikpeazụ nke nnukwu mmemme ahụ, Jizọs guzoro ma tie mkpu na-ekwu, Ọ bụrụ na onye ọ bụla akpịrị na-akpọ nkụ, ka o bịakwute m ṅụọ. Onye ahụ na-ekwere na m, dị ka ihe odide ahụ kwuru, osimiri nke mmiri dị ndụ ga-esi nime afọ ya sọpụta. Ma nke a, o kwuru banyere Mmụọ ahụ nke ndị kwere ekwe nime ya nọ na-aga ịnata, nihi na Mmụọ Nsọ adịbeghị, maka na e nyebeghị Jisọs nsọpụrụ. Ọtụtụ mmadụ ya mere, mgbe ha si nigwe mmadụ ahụ nụrụ okwu ahụ, nọ na-ekwu, Onye a bụ nezie onye amụma ahụ. Ụfọdụ ndị na-ekwu, Onye a bụ Kraịst, ma ndị ọzọ na-ekwu, Ọ bụghị na ọ bụ site na Galili ka Kraịst ga-esi bịa? Ọ bụghị na ihe e dere nakwụkwọ nsọ kwuru na ọ bụ site na mkpụrụ Devid na site na Betlehem obodo nta ahụ ebe Devid nọ ka Kraịst ga-esi bịa? Nkewa mere nime ìgwè mmadụ ahụ nihi ya. Ụfọdụ nime ha chọrọ ijide ya, ma ọ dịghị onye metụrụ ya aka. Ya mere, ndị enyemaka ahụ bịakwutere ndị isi nchụaja na ndị Farisii, ndị ahụ wee sị ha, Gịnị mere unu akpọtabeghi ya? Ndị enyemaka zara, Ọ dịghị mgbe ọ bụla mmadụ kwuru okwu otu a, dị ka nwoke a si kwuo. Ndị Farisii zara ha ya mere, Ọ bụ na unu e dufuokwala ụzọ? Ọ̀ bụ na ọ dịghị onye nime ndị ọchịchị kwenyere na ya, ka ọ bụ nime ndị Farisii? Mana igwe mmadụ nke a na-amaghị iwu a bụ ndị a bụrụ ọnụ. Nikọdimọs gwara ha okwu, bụ onye bịakwutere ya nabalị, onye bụ otu nime ha, Ọ bụghị iwu anyị ga-ekpe mmadụ ikpe, ọ bụrụ na ọ nụghị site naka ya mbụ ma mara ihe ọ na-eme? Ha zara sị ya, Ọ bụ na gị onwe gị sikwa Galili? Nyochaa ma hụ na o nweghị onye amụma e welitere site na Galili. Ma onye ọ bụla lara nụlọ ya. ### 8 Jesus ma ọ gara nugwu oliv, Nisi ụtụtụ, ọ bịaghachiri nụlọnsọ ahụ, ndị mmadụ niile bịakwutere ya, mgbe ọ nọdụrụ ala, ọ malitere ịkụziri ha ihe. Ma ndị ode akwụkwọ na ndị Farisii kpọtara nwanyị nke e jidere na ịkwa iko, ha guzobere ya netiti Ha na-agwa ya, Onye nkuzi, e jidere nwanyị a ka ọ na-akwa iko. Ma nime iwu anyị, Mosis nyere iwu ka e jiri nkume tugbuo ndị dị otú ahụ. Gị ya mere, gịnị ka ị na-ekwu? Ma ha kwuru nke a na-anwale ya, ka ha nwee ike inwe ebubo megide ya. Ma Jizọs hulara nala were mkpịsị aka ya dee nala. Dị ka ha nọgidere na-ajụ ya ajụjụ, o weliri isi ya wee sị ha, Onye nime unu na-enweghị mmehie ka ọ bụrụ onye mbụ ga-atụ ya nkume. Ma ọzọ, o hulara isi nala ma dee nala. Ndị ahụ nụrụ ihe a wee malite ịpụ notu notu, bido na ndị okenye, e wee hapụ naanị Jisọs na nwanyị ahụ nọ netiti. Mgbe Jizọs leliri anya elu, ọ sịrị ya, Nwanyị, olee ebe ha nọ? Ọ dịghị onye mara gị ikpe? Ọ sịrị, Ọ dịghị onye, Onyenwe anyị. Jizọs wee sị ya, Mụ onwe m agaghị ama gị ikpe. Gaa, site ugbu a gaa nihu, emekwala mmehie ọzọ. Ọzọkwa, ya mere Jisọs gwara ha, sị, Mụ bụ ìhè nke ụwa. Onye na-eso m agaghị eje ije nọchịchịrị, kama ọ ga-enwe ìhè nke ndụ. Ndị Farisi sịrị ya, Gị na-agba akaebe banyere onwe gị, akaebe gị abụghị eziokwu. Jizọs zara ma gwuo ha, Ọ bụrụgodị na m na-agba akaebe banyere onwe m, akaebe m bụ eziokwu, nihi na ama m ebe m si bịa na ebe m na-aga, ma unu amaghị ebe m si abịa ma ọ bụ ebe m na-aga. Unu na-ekpe ikpe dịka anụ ahụ si dị, ma mụ adịghị ekpe onye ọ bụla ikpe. Ma ọ bụrụ na m ga-ekpe ikpe, ikpe m bụ eziokwu, nihi na ọ bụghị naanị m, kama mụ na Nna ahụ zitere m. Na nime iwu unu, e dere na akaebe nke mmadụ abụọ bụ eziokwu. Mụ bụ onye na-agba akaebe banyere onwe m, na Nna ahụ zitere m na-agbakwa akaebe banyere m. Ha nọ na-asị ya, Ebee ka nna gị dị? Jizọs zara, Unu amaghị m, unu amaghịkwa Nna m. Ọ bụrụ na unu maara m, unu gaara amakwa Nna m. Okwu ndị a ka Jizọs kwuru nụlọ akụ̀, mgbe ọ nọ na-akụzi nụlọ nsọ, ma ọ dịghị onye jidere ya, nihi na oge ya abịabeghị. Jisọs kwuru ha ọzọ, M na-aga, unu ga-achọ m, ma unu ga-anwụ nime mmehie unu. Ebe m na-aga, unu enweghị ike ịbịa. Ndị Juu nọ na-ekwu, Ọ̀ bụ na ọ ga-egbu onwe ya, nihi na ọ na-ekwu, Ebe m na-aga, unu enweghị ike ịbịa? Ọ gwara ha, Unu si nala ala, ma m si nelu. Unu si nụwa a, ma m esighị nụwa a. Asị m ya mere unu na unu ga-anwụ nime mmehie unu, nihi na ọ bụrụ na unu ekwereghị na m bụ ya, unu ga-anwụ nime mmehie unu. Ha jụrụ ya, Gị onye bụ? Jizọs gwara ha, Mmalite nke ihe m na-agwa unu. Enwere m ọtụtụ ihe banyere unu m ga-ekwu na ikpe, mana onye zitere m bụ eziokwu, na m, ihe ndị ahụ m nụrụ naka ya, ka m na-ekwu nụwa. Ha amataghị na ọ bụ banyere Nna ka ọ na-agwa ha okwu. Jizọs kwuru ha sị, Mgbe unu weliri Nwa nke Mmadụ elu, mgbe ahụ unu ga-amata na Mụ bụ ya, na site nonwe m anaghị m eme ihe ọ bụla, kama dị ka Nna m kuziri m, otu ahụ ka m na-ekwu ihe ndị a. Onye zitere m nọnyeere m, Nna ahapụghị m naanị m, nihi na m na-eme ihe na-atọ ya ụtọ mgbe niile. Mgbe ọ na-ekwu ihe ndị a, ọtụtụ mmadụ kwenyere na ya. Ya mere, Jisọs nọ na-agwa ndị Juu ndị kweere na ya, Ọ bụrụ na unu anọgide nokwu m, unu bụ nezie ndị na-eso ụzọ m, Unu ga-amakwa eziokwu ahụ, na eziokwu ahụ ga-eme ka unu nwere onwe unu. Ha zara ya, Anyị bụ mkpụrụ Ebreham, anyị abụrụbeghị ohu onye ọ bụla mgbe ọ bụla, gịnị mere i ji na-ekwu na anyị ga-aghọ ndị nwere onwe ha? Jizọs zara ha, Nezie, nezie, asị m unu na onye ọ bụla na-eme mmehie bụ ohu nke mmehie. Ma onye ohu adịghị anọgide nụlọ ruo mgbe ebighị ebi, nwa nwoke na-anọgide ruo mgbe ebighị ebi. Ọ bụrụ ya mere na Nwa ahụ eme unu ka unu nwere onwe, unu ga-abụ ndị nwere onwe nezie. Amaara m na ụmụ Ebraham ka unu bụ, ma unu na-achọ igbu m, nihi na okwu m adịghị abanye nime unu. M na-ekwu ihe m hụrụ nebe nna m nọ, ma unu kwa na-eme ihe unu hụrụ nebe nna unu nọ. Ha zara ma sị ya, Nna anyị bụ Abraham. Jisọs gwara ha, Ọ bụrụ na unu bụ ụmụ Abraham, unu gaara eme ọrụ Abraham. Ugbu a ma unu na-achọ igbu m, mmadụ onye eziokwu m gwara unu, nke m nụrụ naka Chineke, nke a Abraham emeghị. Unu na-eme ọrụ nke nna unu. Anyị sịrị ya nihi ya, Anyị esiteghị nịkwa iko a mụọ anyị, otu nna ka anyị nwere, bụ Chineke. Jizọs kwụrụ ha sị, Ọ bụrụ na Chineke bụ nna unu, unu gaara hụ m nanya, nihi na mụ onwe m si naka Chineke pụta ma bịa. Ọ bụghị na m si nonwe m bịa, kama ọ bụ ya zitere m. Gịnị mere unu adịghị aghọta okwu m? Ọ bụ nihi na unu enweghị ike ịnụ okwu m. Unu si naka nna ekwensu, na unu chọrọ ime ihe ọchịchọ nke nna unu. Ọ bụ ogbu mmadụ site na mmalite, ọ nọghị neziokwu, nihi na eziokwu adịghị nime ya. Mgbe ọ na-ekwu okwu ụgha, ọ na-ekwu site nihe nke ya, nihi na ọ bụ onye ụgha nakwa nna ya. Ma mụ, nihi na m na-ekwu eziokwu, unu ekwereghị m. Onye nime unu na-ekpughe m banyere mmehie? Ọ bụrụ na m na-ekwu eziokwu, gịnị mere unu adịghị ekwere m? Onye nke si naka Chineke na-anụ okwu Chineke; nihi nke a, unu adịghị anụ maka na unu esighị naka Chineke. Ndị Juu wee zaa ya sị ya, Ọ bụghị eziokwu na anyị na-ekwu na gị bụ onye Sameria nakwa na ị nwere mmụọ ọjọọ? Jizọs zara, Mmụọ ọjọọ adịghị m, kama m na-asọpụrụ nna m, ma unu na-eleda m anya. Mụ ma ọ bụghị m na-achọ otuto m, ọ dị onye na-achọ ma na-ekpe ikpe. Nezie nezie, ana m agwa unu, ọ bụrụ na onye ọ bụla edebe okwu m, ọ gaghị ahụ ọnwụ ruo mgbe ebighị ebi. Ndị Juu kwuru ya mere, Ugbu a anyị amarala na ị nwere mmụọ ọjọọ. Abraham nwụrụ nakwa ndị amụma nwụkwara, ma gị ị na-ekwu, Ọ bụrụ na onye ọ bụla edebe okwu m, ọ gaghị adetụ ọnwụ ruo mgbe ebighị ebi. Ị bụ onye ukwuu karịa nna anyị Abraham, bụ onye nwụrụ anwụ? Ndị amụma nwụkwara anwụ, gịnị ka ị na-eme onwe gị? Jizọs zara, Ọ bụrụ na m nye onwe m nsọpụrụ, nsọpụrụ m abụghị ihe ọ bụla. Ọ bụ Nna m na-enye m nsọpụrụ, bụ onye unu na-ekwu na ọ bụ Chineke unu. Ma unu amabeghị ya, mụ ma ama m ya. Ọ bụrụkwa na m kwuo na amaghị m ya, aga m adị ka unu, bụrụ onye ụgha, ma ama m ya nakwa okwu ya m na-edebe. Abraham nna unu ṅụrịrị ọṅụ ka ọ hụ ụbọchị m, ọ hụkwara ya ma ṅụrịa ọṅụ. Ya mere, ndị Juu sịrị ya, Ị ka erubeghị iri afọ ise, ị hụla Abraham? Jisọs gwara ha, Neziokwu neziokwu, ana m agwa unu, tupu a mụọ Ebraham, mụ onwe m dị. Ha welitere ya mere nkume ka ha tụfuo nelu ya. Jesu ma zoro onwe ya, ma pụọ site na ụlọ nsọ gafee site netiti ha, ma gafere otu a. ### 9 Ma mgbe ọ na-agafe, ọ hụrụ otu nwoke kpuru ìsì site nọmụmụ. Ndị na-eso ụzọ ya jụrụ ya ajụjụ, sị, Onye nkuzi, onye mehiere, nwoke a ka ọ bụ nne na nna ya, ka e ji mụọ ya kpuo ìsì? Jizọs zara, Ọ bụghị na nwoke a mehiere, ọ bụghịkwa ndị mụrụ ya, kama ka e gosipụta ọrụ Chineke nime ya. Ọ dị m mkpa ịrụ ọrụ nke onye zitere m mgbe ọ bụ ụbọchị, nihi na abalị na-abịa mgbe ọ dịghị onye nwere ike ịrụ ọrụ. Mgbe m nọ nụwa, abụ m ìhè nke ụwa. Mgbe o kwuchara ihe ndị a, ọ gbụrụ ụfụ nala ma mee ụrọ site na ụfụ ahụ, ma tee ụrọ ahụ nanya onye ìsì ahụ O sịrị ya, Gaa saa nime ọdọ mmiri nke Siloam, nke pụtara Onye e zigara. Ya mere, ọ gara saa ahụ, ma lọta na-ahụ ụzọ. Ndị agbata obi ya na ndị na-ahụ ya na mbụ na ọ bụ onye kpuru ìsì nọ na-ekwu, Ọ bụghị nke a bụ onye ahụ na-anọ ọdụ na-arịọ arịrịọ? Ụfọdụ ndị nọ na-ekwu na ọ bụ ya, ma ndị ọzọ na-ekwu na ọ dị ka ya. Ma onye ahụ nọ na-ekwu, sị, Ọ bụ m. Ha na-ekwu ya mere, Kedu ka e si meghee anya gị? Ọ zara sị, Nwoke a na-akpọ Jisọs mere ụrọ ma tee ya nanya m, sị m, Gaa nọdọ mmiri Silọam saa. Mgbe m gara saa, ahụrụ m ụzọ. M kwuru ya mere, Ebee ka onye ahụ nọ? Ọ zara sị, Amaghị m. Ha na-eduru ya gaa nebe ndị Farisi nọ, bụ onye ahụ nke bụbu onye ìsì. Ọ bụ ụbọchị sabbath mgbe Jizọs ji ụrọ mee ihe ma meghee anya ya. Ọzọ, ya mere ndị Farisi jụrụ ya otu o si nweta ọhụ anya. Ma ọ gwara ha, O tinyere ụrọ nelu anya m, m sachara ya, ugbu a m na-ahụ anya. Ya mere, ụfọdụ nime ndị Pharisees na-ekwu, Nwoke a esighị naka Chineke, nihi na ọ naghị edebe ụbọchị sabbath. Ndị ọzọ na-ekwu, Kedu ka onye mmehie ga-esi nwee ike ime ụdị ihe iriba ama ndị a? Nkewa dịkwa netiti ha. Ha gwara onye kpuru ìsì ahụ ọzọ, Gị onwe gị, gịnị ka ị na-ekwu banyere ya, ebe ọ bụ na o meghere anya gị? Ọ sịrị na ọ bụ onye amụma. Ya mere, ndị Juu ekwenyeghị banyere ya na ọ bụ onye kpuru ìsì ma nwetakwa ọhụ anya, ruo mgbe ha kpọrọ ndị mụrụ onye ahụ nwetara ọhụ anya. Na ha jụrụ ha, na-ekwu, Nke a ọ bụ nwa unu nke unu na-ekwu na a mụrụ ya kpuru ìsì? Kedu ka o mere ugbu a ji na-ahụ ụzọ? Nne na nna ya zara ha sị, Anyị maara na nke a bụ nwa anyị nwoke, na a mụrụ ya kpuru ìsì, Mana kedu ka ọ si ahụ ụzọ ugbu a, anyị amaghị, ma onye meghere anya ya, anyị amaghị. Ya onwe ya eruola afọ, jụọnụ ya ajụjụ, ya onwe ya ga-ekwu okwu banyere onwe ya. Ndị mụrụ ya kwuru ihe ndị a nihi na ha tụrụ ndị Juu egwu, nihi na ndị Juu ekwekọrịtala ọnụ rịị na ọ bụrụ na onye ọ bụla ekweta na ọ bụ Kraịst, a ga-achụpụ ya nụlọ nzukọ. Nihi nke a, ndị mụrụ ya kwuru, O nwere afọ ojuju, jụọnụ ya nonwe ya. Ha kpọrọ ya ọzọ nke abụọ nwoke ahụ onye bụ kpuru ìsì, ma ha sịrị ya, Nye Chineke otuto; anyị maara na nwoke a bụ onye mmehie. Ọ zara ya mere nke ahụ ma kwuo, ọ bụrụ na ọ bụ onye mmehie amaghị m, otu ihe m maara, na m bụ onye kpuru ìsì ugbu a m na-ahụ ụzọ. M kwuru ya ọzọ, Gịnị ka o mere gị? Kedu ka o si meghee anya gị? Ọ zara ha sị, Agwala m unu ugbu a, ma unu anụghị. Gịnị mere unu ji chọọ ịnụ ya ọzọ? Ọ bụ na unu onwe unu chọkwara ịghọ ndị na-eso ụzọ ya? Ha kparịrị ya asị ma kwuo, sị, Gị bụ onye na-eso ụzọ nke ahụ, ma anyị bụ ndị na-eso ụzọ Mosis. Anyị maara na Chukwu agwala Mosis okwu, ma onye a, anyị amaghị ebe o si bịa. Nwoke ahụ zara ma sị ha, Nezie, nke a bụ ihe ịtụnanya, na unu amaghị ebe o si, ma o meghere m anya. Anyị maara na Chineke anaghị anụ ndị mmehie, ma ọ bụrụ na mmadụ na-atụ egwu Chineke ma na-eme uche ya, onye a ka ọ na-anụ. Site na mmalite nke oge, a nụbeghị na onye ọ bụla meghere anya onye kpuru ìsì nke a mụrụ ya kpuru ìsì. Ọ bụrụ na nke a esighị naka Chineke, ọ gaghị enwe ike ime ihe ọ bụla. Ha zara sị ya, Nime mmehie ka a mụrụ gị niile, ma gị na-akụziri anyị? Ha wee chụpụ ya nèzí. Jisọs nụrụ na ha chụpụrụ ya nèzí, mgbe ọ chọtara ya, ọ sịrị ya, Ị kwere nime Ọkpara Chineke? Ọ zara sị, Onye bụ ya, Onyenwe anyị, ka m kwere na ya? Jisọs gwara ya, Ị hụla ya, onye ahụ na-ekwu okwu gị ugbu a bụ ya. Ma o kwuru, M kwere, Onyenwe anyị, wee kpọọ isiala nye ya. Jisọs kwuru sị, Abịara m nụwa a maka ikpe ikpe, ka ndị na-adịghị ahụ ụzọ nwee ike ịhụ ụzọ, ma ndị na-ahụ ụzọ ghọọ ndị kpuru ìsì. Na ha nụrụ site naka ndị Pharisees ihe ndị a, ndị nọ ya, ha sị ya, Ọ bụghị na anyị kpuru ìsì? Jizọs gwara ha, Ọ bụrụ na unu bụ ndị kpuru ìsì, unu agaghị enwe mmehie, ma ugbu a unu na-ekwu na unu na-ahụ ụzọ, ya mere mmehie unu na-adịgide. ### 10 Nezie nezie, ana m agwa unu, onye ahụ na-abanyeghị site nọnụ ụzọ nime ogige nke atụrụ, kama na-arịgo site na ebe ọzọ, onye ahụ bụ onye ohi na onye na-apụnara mmadụ ihe. Ma onye na-abanye site nọnụ ụzọ bụ onye ọzụzụ atụrụ nke atụrụ ndị ahụ. Onye nche ọnụ ụzọ na-emeghere onye a ụzọ, atụrụ ndị ahụ na-anụkwa olu ya, ọ na-akpọkwa atụrụ nke ya site naha ma duru ha pụọ. Na mgbe ọ chụpụtara atụrụ nke ya niile, ọ na-aga nihu ha, atụrụ ndị ahụ na-esokwa ya, nihi na ha maara olu ya Ma ha agaghị eso onye ọbịa, kama ha ga-agba ọsọ site nebe ọ nọ, nihi na ha amaghị olu ndị ọbịa. Jisọs gwara ha ilu a, ma ndị ahụ aghọtaghị ihe ọ na-agwa ha. Jisọs kwuru ha ọzọ, Nezie nezie, m na-agwa unu na m bụ ụzọ mbata nke atụrụ. Ndị niile bịara tupu m bụ ndị ohi na ndị na-apụnara mmadụ ihe, ma atụrụ ndị ahụ anụghị olu ha. Mụ bụ ọnụ ụzọ; site na m, ọ bụrụ na onye ọ bụla abata, a ga-azọpụta ya, ọ ga-abata ma pụọ, ọ ga-achọtakwa ebe ịta nri. Onye ohi adịghị abịa ma ọ bụghị ka o zuo ohi, gbuo ma bibie; mụ bịara ka ha nwee ndụ, ma nweekwa ya nke ukwuu. M bụ onye ọzụzụ atụrụ ahụ ọma. Onye ọzụzụ atụrụ ahụ ọma na-etinye mkpụrụ obi ya maka atụrụ ndị ahụ. Onye ọrụ ahụ ma na ọ bụghị onye ọzụzụ atụrụ, onye atụrụ ndị ahụ na-abụghị nke ya, na-ahụ ajụ wolf ka ọ na-abịa ma ọ na-ahapụ atụrụ ndị ahụ ma gbapụ, ma ajụ wolf na-adọta ha ma chụsasịa atụrụ ndị ahụ. Ma onye e goro nọrụ na-agba ọsọ, nihi na ọ bụ onye e goro nọrụ na ọ dịghị eche echiche banyere atụrụ ndị ahụ. Abụ m onye ọzụzụ atụrụ nke ọma, ma m maara ndị nke m, ma ndị nke m makwaara m, Dị ka Nna si mara m na m makwa Nna, otu a ka m si etinye mkpụrụ obi m maka atụrụ ndị a. Enwere m atụrụ ndị ọzọ nke na-esighị nogige a, ọ dịkwa m mkpa ka m kpọbata ha, ha ga-anụkwa olu m, ha ga-aghọkwa otu ìgwè atụrụ, otu onye ọzụzụ atụrụ. Nihi nke a, Nna m hụrụ m nanya, nihi na mụ na-etinye mkpụrụ obi m ka m wee nara ya ọzọ. Ọ dịghị onye na-anapụ ya naka m, kama mụ onwe m na-atụkwasị ya site naka onwe m. Enwere m ikike ịtụkwasị ya, ma enwere m ikike ịnataghachi ya ọzọ. Iwu a ka m natara naka Nna m. Nkewa mere ọzọ netiti ndị Juu nihi okwu ndị a. Ma ọtụtụ nime ha nọ na-ekwu, O nwere mmụọ ọjọọ ma na-ayi ara, gịnị mere unu ji ege ya ntị? Ndị ọzọ nọ na-ekwu, Okwu ndị a abụghị nke onye mmụọ ọjọọ bi nime ya. Mmụọ ọjọọ ọ nwere ike imepe anya ndị kpuru ìsì? Ọ mere na e mere mmemme nraranye ahụ na Jerusalem, ọ bụkwa oge oyi, Jizọs nọ na-aga ije nụlọnsọ ukwu nime mpempe akụkụ ụlọ Solomọn. Ndị Juu gbara ya gburugburu, ha sịrị ya, Ruo ole mgbe ka ị ga-ebuli mkpụrụobi anyị? Ọ bụrụ na ị bụ Kraịst ahụ, gwa anyị nụzọ doro anya. Jizọs zara ha sị, Agwara m unu, ma unu ekwenyeghị. Ọrụ ndị ahụ m na-arụ naha nna m, ha na-agba akaebe banyere m. Mana unu ekwereghị, nihi na unu esighị natụrụ m, dị ka m gwara unu. Atụrụ m na-anụ olu m, mụ onwe m makwaara ha, ha na-esokwa m, Mụ na-enye ha ndụ ebighị ebi, ha agaghị ala niyi ruo mgbe ebighị ebi, ọ dịghịkwa onye ga-anapụ ha site naka m. Nna m onye nyere m ka ukwuu karịa ihe niile, ọ dịghịkwa onye pụrụ ịnapụ site naka nna m. Mụ na Nna bụ otu. Ha buuru ya mere ọzọ nkume ndị Juu ka ha jiri nkume tụọ ya. Jisọs zara ha sị, Ọtụtụ ọrụ ọma e gosiri m unu site naka Nna m, nihi ọrụ ole nime ha ka unu ji atụ m nkume? Ndị Juu zara ya sị, Ọ bụghị nihi ọrụ ọma ka anyị ji atụ gị nkume, kama ọ bụ nihi nkwulu, na gị onwe gị bụ mmadụ ma ị na-eme onwe gị Chineke. Jisọs zara ha, Ọ bụghị na e dere ya nime iwu unu, Mụ kwuru, unu bụ chi? Ọ bụrụ na ọ kpọrọ ndị ahụ chi, bụ ndị okwu Chineke bịakwutere, ma ihe e dere enweghị ike ịgbaze, Onye nke Nna doro nsọ ma ziga nime ụwa, unu na-ekwu na ị na-ekwulu Chineke, nihi na m kwuru, Abụ m Ọkpara Chineke? Ọ bụrụ na m anaghị eme ọrụ nke nna m, unu ekwesịghị ikwere m. Ọ bụrụ na m na-eme ya, ọ bụrụgodị na unu ekwenyeghị m, kwenyenụ nọrụ ndị ahụ, ka unu si otú ahụ mara ma kwerekwa na Nna nọ nime m, mụ onwe m nọkwa nime ya. Ha chọrọ ya mere ọzọ ijide ya, ma ọ si naka ha pụọ. Ma ọ gara ọzọ nofe osimiri Jordan, nebe ahụ Jọn nọ na-eme baptizim na mbụ, ma nọdụ nebe ahụ. Ọtụtụ mmadụ bịakwutere ya ma ha na-ekwu sị na nezie Jọn emeghị ihe ịrịbama ọ bụla, ma ihe niile Jọn kwuru banyere onye a bụ eziokwu. na ọtụtụ kwere na ya nebe ahụ ### 11 Ọ bụ onye na-arịa ọrịa aha ya bụ Lazarus si Betani, obodo nta Meri na Mata nwanne nwanyị ya. Ọ bụ Mary nke tere Onyenwe anyị mmanụ ụtọ ma jiri ntutu isi ya hichaa ụkwụ ya, onye nwanne ya nwoke Lazarus nọ na-arịa ọrịa. Ha zigara ya, ya mere ụmụnne ndị nwanyị ahụ gakwuru ya na-ekwu, Onyenwe anyị, lee, onye ị hụrụ nanya na-arịa ọrịa. Mgbe Jisọs nụrụ nke a, ọ sịrị, Ọrịa a abụghị nke ga-eduba nọnwụ, kama ọ bụ maka ebube Chineke, ka e wee nye Ọkpara Chineke nsọpụrụ site na ya. Ma Jizọs hụrụ Mata nanya na nwanne ya nwanyị na Lazarọs nanya. Dị ka o nụrụ na ọ na-arịa ọrịa, mgbe ahụ nezie, ọ nọgidere nebe ọ nọ ụbọchị abụọ, Mgbe ahụ, ka nke a gasịrị, ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya, Ka anyị laghachikwa na Judea ọzọ. Ndị na-eso ụzọ sịrị ya, Onye nkuzi, ugbu a ndị Juu chọrọ iji nkume tugbuo gị, ị na-agakwa ebe ahụ ọzọ? Jisọs zara, Ọ bụghị awa iri na abụọ dị nụbọchị? Ọ bụrụ na mmadụ na-eje ije nụbọchị, ọ naghị asụ ngọngọ, nihi na ọ na-ahụ ìhè nke ụwa a, Ọ bụrụ na onye ọ bụla na-eje ije nabalị, ọ na-asụ ngọngọ, nihi na ìhè adịghị nime ya. Ihe ndị a o kwuru, na mgbe nke a, ọ sịrị ha, Lazarọs enyi anyị adinala ụra, ma ana m aga ka m kpọtee ya. Ndị na-eso ụzọ ya kwuru ya mere, Onyenwe anyị, ọ bụrụ na o daala ụra, a ga-azọpụta ya. Jizọs ekwuola maka ọnwụ ya, ma ha chere na ọ na-ekwu maka ịrahụ ụra. Mgbe ahụ, Jizọs gwara ha nụzọ doro anya sị, Lazarọs anwụọla. M na-enwekwa obi ụtọ nihi unu, ka unu wee kwere, na m nọghị ebe ahụ, ma ka anyị gakwuru ya. Ya mere, Thomas onye a na-akpọ Ejima gwara ndị ụmụ akwụkwọ ibe ya sị, Ka anyị gaa, ka anyị na ya nwụọ. Ya mere, mgbe Jisọs bịara, ọ chọtara na ọ nọọlarị ụbọchị anọ nili. Betani dị nso na Jerusalem, ihe dị ka stades iri na ise. Ọtụtụ ndị si netiti ndị Juu abịakwutela ndị gbara Mata na Meri gburugburu ka ha kasie ha obi banyere nwanne ha nwoke. Ya mere Martha, mgbe ọ nụrụ na Jisọs na-abịa, pụrụ zute ya, ma Mary nọdụrụ nime ụlọ. Maat kwuru ya mere gwa Jesu, Onyenwe anyị, ọ bụrụ na ị nọ ebe a, nwanne m nwoke agaraghị anwụ. Mana ugbu a ama m na ihe ọ bụla ị ga-arịọ Chineke, Chineke ga-enye gị. Jizọs gwara ya, Nwanne gị nwoke ga-ebili. Martha gwara ya, Amaara m na ọ ga-ebilite nmbilite nọnwụ nụbọchị ikpeazụ. Jizọs gwara ya nke a, Mụ onwe m bụ mbilite nọnwụ na ndụ. Onye ahụ na-ekwere na m, ọ bụrụgodị na ọ nwụọ, ọ ga-adị ndụ, na onye ọbụla nke na-adị ndụ ma na-ekwere na m agaghị anwụ ruo mgbe ebighị ebi. Ị kwere nke a? Ọ sịrị ya, Ee, Onyenwe anyị, ekwereela m na gị bụ Kraịst, Ọkpara Chineke, onye na-abata nụwa. Mgbe o kwuchara ihe ndị a, ọ pụrụ ma kpọọ Meri nwanne ya nwanyị na nzuzo, sị, Onye nkuzi nọ ebe a ma ọ na-akpọ gị. Mgbe ahụ nụrụ, o biliri ngwa ngwa wee bịakwute ya. Jizọs abịarutebeghị nobodo nta ahụ, kama ọ nọ nebe ahụ ebe Mata zutere ya. Ya mere, ndị Juu ndị nọ ya nụlọ ma na-akasị ya obi, mgbe ha hụrụ Mary na o biliri ngwa ngwa pụọ, ha soro ya, na-ekwu na ọ na-aga nili ka o wee bee ákwá nebe ahụ. Ya mere Mary, mgbe ọ bịara ebe Jizọs nọ, hụrụ ya wee daa nụkwụ ya na-asị ya, Onyenwe anyị, ọ bụrụ na ị nọ ebe a, nwanne m agaraghị anwụ. Jesus, ya mere, mgbe ọ hụrụ ya ka ọ na-ebe akwa na ndị Juu ndị bịara nso ya ka ha na-ebe akwa, o were iwe nime mmụọ ma nyekwa onwe ya nsogbu Ọ sịrị, Ebee ka unu tọrọ ya? Ha gwara ya, Onyenwe anyị, bịa ka ị hụ. Jizọs kwara ákwá. Ya mere, ndị Juu na-ekwu, Lee otu o si hụ ya nanya. Ụfọdụ nime ha kwuru, Ọ bụ na onye a nke meghere anya onye ìsì enweghị ike ime ka onye a gharakwa ịnwụ? Jesus ya mere, ọzọ na-emetụta nime onwe ya, bịara nili ahụ. Ọ bụ ọgba, nkume dịkwa nelu ya. Jizọs kwuru, Bulite nkume ahụ. Mata, nwanne nwanyị nke onye nwụrụ anwụ ahụ, sịrị ya, Onyenwe anyị, ugbu a ọ na-esi isi ụka, nihi na ọ bụ ụbọchị anọ. Jizọs gwara ya sị, Ọ bụghị na m gwara gị na ọ bụrụ na i kwere, ị ga-ahụ ebube Chineke? Ha weere nkume ahụ ebe onye nwụrụ anwụ ahụ dina. Ma Jisọs weliri anya ya elu wee sị, Nna, ana m ekele gị na ị nụrụ m. Mana m maara na ị na-anụ m mgbe niile, ma nihi igwe mmadụ ndị gbara gburugburu, m kwuru ya, ka ha kwere na ị zitere m. Mgbe o kwusiri ihe ndị a, o ji olu dị ukwuu tie mkpu, Lazarus, bịa nèzí. Onye nwụrụ anwụ ahụ pụtara, e kere ụkwụ ya na aka ya akwa, ihu ya ka e ji akwa kechie gburugburu. Jisọs gwara ha sị, Tọpụnụ ya ma hapụnụ ya ka ọ laa. Ọtụtụ nime ndị Juu bụ ndị bịakwutere Meri ma hụ ihe Jisọs mere kwenyere na ya. Ụfọdụ nime ha gara nebe ndị Farisii nọ ma gwa ha ihe Jizọs mere. Ha mere, ndị isi nchụaja na ndị Farisii kpọkọtara kansụl ma nọọ na-ekwu, Gịnị ka anyị ga-eme, ebe ọ bụ na nwoke a na-eme ọtụtụ ihe ịrịba ama? Ọ bụrụ na anyị ahapụ ya otu a, mmadụ niile ga-ekwere na ya, ndị Rom ga-abịa ma napụ anyị ebe anyị na mba anyị. Nime ha, otu onye aha ya bụ Kaịfas, onye bụ onyeisi nchụaja nafọ ahụ, gwara ha sị, Unu amaghị ihe ọ bụla, Ọ bụghịkwa na unu na-atụgharị uche na ọ ga-abara anyị uru ka otu nwoke nwụọ maka ndị mmadụ, ka mba ahụ niile ghara ịla niyi. Ma nke a, o siteghị nonwe ya kwuo ya, kama ebe ọ bụ onye isi nchụaja nke afọ ahụ, o buru amụma na Jizọs nọ na-aga ịnwụ maka mba ahụ. Na ọ bụghị maka mba ahụ naanị, kama ka ọ chịkọtakwa ụmụaka Chineke ndị gbasasịrị notu. Site nụbọchị ahụ, ha gbara izu ọnụ ka ha gbuo ya. Jesus ya mere adịghịzi eje ije nihu ọha netiti ndị Juu, kama o si nebe ahụ pụọ gaa nala dị nso nọzara, nobodo a na-akpọ Ifrem, ọ nọkwara nebe ahụ ya na ndị na-eso ụzọ ya. Ọ bụ nso ememme Ngabiga nke ndị Juu, ọtụtụ mmadụ si nobodo gara Jerusalem tupu ememme Ngabiga ka ha nwee ike ido onwe ha ọcha. Ha nọ na-achọ Jizọs, ya mere ha nọ na-ekwu okwu netiti onwe ha mgbe ha guzo nụlọnsọ ukwu, Gịnị ka unu chere, na ọ gaghị abịa nime mmemme? Enyela ma ndị isi nchụaja na ndị Farisii nyela iwu ka ọ bụrụ na onye ọ bụla mara ebe ọ nọ, ọ ga-akọsara ha, ka ha nwee ike jide ya. ### 12 Ya mere Jizọs tupu ụbọchị isii nke Mmemme Ngabiga bịara na Betani, ebe Lazarọs onye nwụrụ anwụ nọ, bụ onye o mere ka o si nọnwụ bilie. Ha mere ya nri abalị ebe ahụ, Martha na-eje ozi, ma Lazarọs bụ otu nime ndị so ya dinara nri. Ya mere Meri, nwere otu paụnd nke mmanụ ụtọ nard dị ọcha dị oke ọnụ ahịa, tere ụkwụ Jizọs mmanụ ma jiri ntutu isi ya hichaa ụkwụ ya, ma ụlọ ahụ jupụtara site na isi nke mmanụ ụtọ ahụ. Ya mere, otu nime ndị na-eso ụzọ ya, Juda nwa Saimọn Iskariot, onye na-achọ inyefe ya, kwuru, Gịnị mere e reghị mmanụ ụtọ a narị denarii atọ ma nye ya ndị ogbenye? O kwuru nke a ọ bụghị na ọ bụ banyere ndị ogbenye ka o chere echiche, kama ọ bụ na ọ bụ onye ohi, ma o nwere akpa ego, ma ihe ndị a na-etinye nime ka ọ na-ebu pụ. Jizọs kwuru sị, Hapụ ya, o debeela ya maka ụbọchị olili ozu m. Nihi na unu na-enwe ndị ogbenye mgbe niile netiti unu, ma mụ onwe m, unu agaghị enwe m mgbe niile. Ọtụtụ ndị Juu matara na ọ nọ ebe ahụ, ha bịara ọ bụghị nihi Jizọs naanị, kama ka ha hụkwa Lazarọs onye o mere ka o si nọnwụ bilie. Ndị isi nchụaja mere atụmatụ ka ha nwekwa ike igbu Lazarus. nihi na ọtụtụ ndị Juu sitere na ya na-apụ ma kwere na Jisọs. Nechi ya, ìgwè mmadụ ukwuu ndị bịara nememme ahụ, mgbe ha nụrụ na Jisọs na-abịa na Jerusalem, Ha weere alaka nke osisi nkwụ ma pụọ ịzute ya, ma tie mkpu, Hosanna, onye a gọziri agọzi nke na-abịa naha Onyenwe anyị, eze nke Israel. Mgbe Jizọs chọtara ịnyịnya ibu nwa, ọ nọdụrụ ala nelu ya, dịka e dere ya, Atụla egwu, ada Zayọn; lee, eze gị na-abịa ka ọ nọdụrụ ala nelu nwa ịnyịnya ibu. Ihe ndị a, ma ndị na-eso ụzọ ya amaghị ha na mbụ, kama mgbe e nyere Jisọs nsọpụrụ, mgbe ahụ ha chetara na e dere ihe ndị a banyere ya, na ha mere ya ihe ndị a. Ìgwè mmadụ ahụ nọ ya ọnụ gbara ama banyere mgbe ọ kpọrọ Lazarọs si nili ma kulite ya nọnwụ. Nihi nke a, igwe mmadụ zutere ya, maka na ha nụrụ na o mere ihe ịrịba ama a. Ya mere, ndị Farisii kwuru netiti onwe ha, Unu na-ahụ na unu adịghị erite uru ọ bụla? Lee, ụwa niile esoro ya gawa. Ọ dị ụfọdụ ndị Gris site na ndị na-arịgo elu ka ha nwee ike ife ofufe na mmemme ahụ. Ndị a ya mere bịakwutere Philip onye si Bethsaida nke Galilee, ha rịọrọ ya sị, Onyenwe anyị, anyị chọrọ ịhụ Jisọs. Philip bịara gwa Andrew, Andrew na Philip wee gwa Jisọs, Ma Jizọs zara ha sị, Oge ahụ abịala ka e nye Ọkpara Mmadụ otite. Nezie nezie, ana m agwa unu, ọ bụrụ na ọka nke ọka adaghị nala nwụọ, ọ ga-anọgide naanị ya, ma ọ bụrụ na ọ nwụọ, ọ ga-amị ọtụtụ mkpụrụ. Onye na-ahụ mkpụrụobi ya nanya ga-atụfu ya, ma onye na-akpọ mkpụrụobi ya asị nụwa a ga-echebe ya maka ndụ ebighị ebi. Ọ bụrụ na onye ọ bụla na-ejere m ozi, ka o soro m, na ebe m nọ, ebe ahụ ka onye na-ejere m ozi ga-anọkwa, na ọ bụrụ na onye ọ bụla na-ejere m ozi, Nna ga-asọpụrụ ya. Ugbu a, mkpụrụ obi m enweela nsogbu, gịnị ka m ga-ekwu? Nna, zọpụta m site na oge a. Ma ọ bụ nihi nke a ka m jiri bịa noge a. Nna, nye aha gị otuto. Ya mere, olu si neluigwe bịa, Enyela m ya otuto, m ga-enyekwa ya otuto ọzọ. Ìgwè mmadụ ahụ ya mere nke guzoro na nụrụ kwuru na égbè eluigwe emeela, ndị ọzọ kwuru, onyeozi gwara ya okwu. Jisọs zara sị, Ọ bụghị nihi m ka olu a ji daa, kama ọ bụ nihi unu. Ugbu a bụ ikpe nke ụwa a, ugbu a ka a ga-atụpụ onye ọchịchị nke ụwa a nèzí. Ma m ọ bụrụ na e bulie m elu site nụwa, aga m adọta mmadụ niile bịakwute m. Nke a ma ọ na-ekwu na-egosi ụdị ọnwụ ọ ga-anwụ. Igwe mmadụ ahụ zara ya sị, Anyị nụrụ site niwu na Kraịst na-anọgide ruo mgbe ebighị ebi, ma kedu ka i si ekwu na ọ dị mkpa ka e bulie Nwa nke Mmadụ elu? Onye bụ Nwa nke Mmadụ a? Jizọs kwuru ha sị, Ìhè ka dị netiti unu nwa oge nta, jegharịanụ mgbe unu nwere ìhè, ka ọchịchịrị ghara ijide unu, onye na-ejegharị nọchịchịrị amaghị ebe ọ na-aga. Mgbe unu ka nwere ìhè, kwerenụ nìhè ahụ, ka unu wee bụrụ ụmụ ìhè. Ihe ndị a ka Jisọs kwuru, mgbe ahụ ọ pụrụ zoro onwe ya nebe ha nọ. Nagbanyeghị ihe ịrịba ama dị ọtụtụ nke o mere nihu ha, ha ekwenyeghị na ya Ka okwu Aịzaya onye amụma mezuo, nke o kwuru, Onyenwe anyị, onye kwere ihe anyị nụrụ? Ọ bụkwa nye onye ka e kpugheere ogwe aka Onyenwe anyị? Nihi nke a, ha enweghị ike ikwere, maka na Aizaya kwukwara ọzọ, O meworo anya ha kpuo ìsì ma mee ka obi ha sie ike, ka ha ghara iji anya ha hụ ụzọ, jirikwa obi ha ghọta ihe, ma tụgharịakwute m, ka m gwọọ ha. Ihe ndị a ka Aizaya kwuru mgbe ọ hụrụ ebube ya ma kwuo okwu banyere ya. Otu ọ dị, ọtụtụ nime ndị ọchịchị kwenyere na ya, ma nihi ndị Farisii, ha ekwupụtaghị ya, ka a ghara ịchụpụ ha nọgbakọ. Ha hụrụ otuto nke mmadụ nanya karịa otuto nke Chineke. Jizọs ma o tiri mkpu sị, onye na-ekwere nime m ọ bụghị na-ekwere nime m, kama ọ bụ nime onye zitere m, Na onye na-ahụ m na-ahụ onye zitere m. Mụ bụ ìhè abịala nụwa, ka onye ọ bụla nke kwere na m ghara ịnọgide nọchịchịrị. Ọ bụrụ na onye ọ bụla anụ okwu m ma ghara ikwere, agaghị m ekpe ya ikpe, nihi na abịaghị m ka m kpee ụwa ikpe, kama abịara m ka m zọpụta ụwa. Onye na-ajụ m ma ọ bụghị na-anabata okwu m niile nwere onye na-ekpe ya ikpe; okwu ahụ nke m kwuru ga-ekpe ya ikpe nụbọchị ikpeazụ. Nihi na mụ onwe m esighị nonwe m kwuo okwu, kama Nna ahụ zitere m, ya onwe ya nyere m iwu banyere ihe m ga-ekwu na ihe m ga-ekwu. Ma ama m na iwu ya bụ ndụ ebighị ebi. Ya mere, ihe m na-ekwu, dịka Nna gwara m, otu ahụ ka m na-ekwu. ### 13 Tupu ememme Ngabiga, Jisọs mara na oge ya abịala ka ọ si nụwa nke a gaa nakwuru Nna, ebe ọ hụrụla ndị nke ya ndị nọ nụwa nanya, ọ hụrụ ha nanya ruo nọgwụgwụ. Mgbe nri abalị gasịrị, ekwensu atụnyelarị nobi Juda nwa Saimọn Iskariot ka o rara ya nye. Jizọs maara na nna enyela ya ihe niile naka, nakwa na o si nebe Chineke nọ pụta ma na-alaghachikwuru Chineke, O si noriri abalị bilie ma dobere uwe ya, mgbe o weresịrị akwa nhicha ahụ, o kere onwe ya núkwù. Mgbe ahụ, ọ wụsara mmiri nime efere, wee malite ịsa ụkwụ ndị na-eso ụzọ ya, na-ehichakwa ha site nakwa nhicha nke o kere nukwu. Ya mere, ọ bịakwutere Saimọn Pita, nke ahụ wee sị ya, Onyenwe anyị, ị na-asa m ụkwụ? Jisọs zara sị ya, Ihe m na-eme, ị maghị ya ugbu a, ma ị ga-amata ya mgbe ihe ndị a gasịrị. Pita sịrị ya, Mba, ị gaghị asa ụkwụ m ruo mgbe ebighị ebi. Jizọs zara ya sị, Ọ bụrụ na m asaghị gị, ị nweghị òkè na m. Simon Peter sịrị ya, Onyenwe anyị, ọ bụghị naanị ụkwụ m, kamakwa aka m na isi m. Jizọs gwara ya, Onye e sachapụrụ ahụ enweghị mkpa ịsacha naanị ụkwụ, kama ọ dị ọcha kpamkpam, unu onwe unu dịkwa ọcha, ma ọ bụghị unu niile. Ọ maara nihi na onye na-enyefe ya, ya mere o kwuru, Ọ bụghị unu niile dị ọcha. Mgbe ọ sachachara ụkwụ ha ma weghachite uwe ya, o dinakwara ala ọzọ, ọ sịrị ha, Unu maara ihe m mere unu? Unu na-akpọ m onye nkuzi na Onyenwe anyị, unu na-ekwukwa nke ọma, nihi na abụ m. Ọ bụrụ na m sachara ụkwụ unu, mụ bụ Onyenwe anyị na Onye nkuzi, unu kwesịkwara ịsachara ibe unu ụkwụ. Enyela m unu ihe atụ, ka dịka m mere unu, unu ga-emekwa. Nezie nezie, ana m agwa unu, ọ dịghị ohu ka ukwu karịa nna ukwu ya, ọ dịghịkwa onyeozi ka ukwu karịa onye zitere ya. Ọ bụrụ na unu maara ihe ndị a, a gọziri unu ma ọ bụrụ na unu na-eme ha. Ọ bụghị banyere unu niile ka m na-ekwu, amaara m ndị m họọrọ, kama ka e mezuo ihe e dere, onye na-eso m eri achịcha welitere megide m ikiri ụkwụ ya. Site ugbu a, m na-agwa unu tupu o mee, ka mgbe o mere, unu kwere na m bụ ya. Nezie nezie, ana m agwa unu, onye ọ bụla na-anabata onye m zitere na-anabata m, onye na-anabata m na-anabatakwa onye zitere m. Mgbe Jizọs kwuchara ihe ndị a, obi ya nwere nsogbu nime mmụọ, ọ gbakwara akaebe wee sị, Nezie nezie, ana m agwa unu na otu onye nime unu ga-arara m nye. Ndị na-eso ụzọ ya nọ na-ele ibe ha anya, na-enwe mgbagwoju anya banyere ihe ọ na-ekwu. Otu onye nime ndị na-eso ụzọ ya nọ na-adabere nobi Jizọs, bụ onye Jizọs hụrụ nanya. Simon Peter mere ya ka ọ chọpụta onye ọ bụ banyere onye ọ na-ekwu okwu ya. Mgbe nke ahụ dabeere nobi Jisọs, ọ sịrị ya, Onyenwe anyị, onye bụ ya? Jisọs zara, Ọ bụ onye ahụ m ga-etinye iberibe achịcha nye. Mgbe o tinyechara iberibe achịcha ahụ, o nyere ya Juda nwa Saimọn Iskariot. Mgbe o richara nri ahụ, ekwensu banyere nime ya. Ya mere, Jisọs gwara ya sị, Ihe ị na-eme, mee ya ngwa ngwa. Ma ọ dịghị onye nime ndị na-edina ala ghọtara ihe mere o ji gwa ya nke ahụ. Ụfọdụ ndị chere, ebe ọ bụ na Juda ji igbe ego, na Jisọs gwara ya, Zụta ihe ndị anyị chọrọ maka mmemme ahụ, ma ọ bụ nye ndị ogbenye ihe ọ bụla. Ya were ihe nri ahụ, ọ pụrụ ozugbo; ọ bụkwa abalị. Mgbe ọ pụrụ ya mere, Jizọs na-ekwu, Ugbu a, e nyere Nwa nke Mmadụ nsọpụrụ, ma e nyekwara Chineke nsọpụrụ nime ya. Ọ bụrụ na e mere Chineke ka ọ bụrụ ebube nime ya, Chineke ga-emekwa ya ebube nime onwe ya, ma ozugbo ga-eme ya ebube. Ụmụaka m, ka m nọ nwa ntakịrị nke ukwuu na-anọnyere unu. Unu ga-achọ m, na dịka m gwara ndị Juu na ebe m na-aga, unu enweghị ike ịbịa, unu ka m na-agwakwa ugbu a. Iwu ọhụrụ m na-enye unu ka unu hụ ibe unu nanya, dịka m hụrụ unu nanya, ka unu onwe unu hụkwa ibe unu nanya. Nime nke a, mmadụ niile ga-amata na unu bụ ndị na-eso ụzọ m, ọ bụrụ na unu nwere ịhụnanya netiti ibe unu. Simon Peter sịrị ya, Onyenwe anyị, ebee ka ị na-aga? Jisọs zara ya, Ebe m na-aga, ị pụghị ịso m ugbu a, ma emechaa ị ga-eso m. Peter gwara ya, Onyenwe anyị, gịnị mere na enweghị m ike iso gị ugbu a? Mkpụrụobi m ka m ga-etinye maka gị. Jizọs zara ya, Ị ga-etinye mkpụrụ obi gị maka m? Nꞌezie nꞌezie, ana m agwa gị, oke ọkụkọ agaghị akpọ oku ruo mgbe ị ga-agọnarị m ugboro atọ. ### 14 Ka obi unu ghara ịda mbà, unu kwere na Chineke, kwerekwanụ na m. Nụlọ nke nna m, ebe obibi dị ọtụtụ. Ọ bụrụ na ọ bụghị otu a, m gaara agwa unu. M na-aga ịkwadebe ebe maka unu. Ọ bụrụkwa na m gaa kwadoro unu ebe, aga m abịaghachi were unu bịakwute m onwe m, ka ebe m nọ, unu nwekwa ike ịnọ. Na ebe m na-aga, unu mara, na ụzọ ahụ, unu mara. Thomas gwara ya, Onyenwe anyị, anyị amaghị ebe ị na-aga, olee otú anyị ga-esi mara ụzọ ahụ? Jizọs gwara ya, Mụ onwe m bụ ụzọ na eziokwu na ndụ; ọ dịghị onye na-abịakwute Nna ma ọ bụghị site na m. Ọ bụrụ na unu amarala m, unu gaarakwa amara nna m. Site ugbu a, unu maara ya ma hụkwa ya. Philip sịrị ya, Onyenwe anyị, gosi anyị Nna, ọ ga-ezuru anyị. Jizọs gwara ya sị, Ogologo oge dị otu a ka mụ na unu nọ, ma ị amabeghị m, Filip? Onye hụrụ m ahụla Nna, gịnị mere i ji na-asị, Gosi anyị Nna? Ị kwereghị na m nọ nime Nna na Nna nọ nime m? Okwu ndị m na-agwa unu, esiteghị m nonwe m kwuo ha; kama Nna nke nọ nime m, ya onwe ya na-arụ ọrụ ndị a. Kwerenụ m na mụ nọ nime Nna ahụ, na Nna ahụ nọkwa nime m. Ọ bụrụ na ọ bụghị otu a, kwerenụ m nihi ọrụ ndị ahụ nonwe ha. Nezie nezie, ana m agwa ụnụ, onye ahụ na-ekwere na m, ọrụ ndị ahụ nke m na-eme, ya onwe ya ga-emekwa ha, ọ ga-emekwa nke ka ukwuu karịa ndị a, nihi na m na-aga nebe Nna m nọ. Na ihe ọ bụla unu ga-arịọ naha m, nke a ka m ga-eme, ka e wee nye Nna nsọpụrụ nỌkpara. Ọ bụrụ na unu arịọ ihe ọ bụla naha m, aga m eme ya. Ọ bụrụ na unu hụrụ m nanya, debenụ iwu m. Na m ga-ajụ Nna, ọ ga-enyekwa unu onye nkwado ọzọ, ka o nwee ike ịnọnyere unu ruo mgbe ebighị ebi. Mmụọ nke eziokwu, nke ụwa enweghị ike ịnata, nihi na ọ naghị ahụ ya, ọ maghịkwa ya, unu ma unu maara ya, nihi na ọ na-anọgide netiti unu, ọ ga-adịkwa nime unu. Agaghị m ahapụ ụnụ ka ụnụ bụrụ ndị mgbapụrụ, ana m abịakwute ụnụ. Noge nta nke fọdụrụ, ụwa agaghị ahụkwa m ọzọ, ma unu ga-ahụ m, nihi na m dị ndụ, unu ga-adịkwa ndụ. Nụbọchị ahụ, unu ga-amata na mụ nọ nime Nna m, na unu nọ nime m, na mụ nọkwa nime unu. Onye nwere iwu m ma na-edebe ha, ọ bụ ya bụ onye hụrụ m nanya. Onye hụrụ m nanya ka Nna m ga-ahụkwa nanya, mụ onwe m ga-ahụkwa ya nanya ma gosi ya onwe m. Judah, ọ bụghị onye Iscariot, sịrị ya, Onyenwe anyị, gịnị mere na ị ga-egosi anyị onwe gị ma ọ bụghị ụwa? Jizọs zara ma kwuo ya, Ọ bụrụ na onye ọ bụla hụrụ m nanya, ọ ga-edebe okwu m, na Nna m ga-ahụ ya nanya, na anyị ga-abịakwute ya ma mee ebe obibi nebe ọ nọ. Onye na-ahụghị m nanya adịghị edebe okwu m, okwu unu na-anụ abụghị nke m, kama ọ bụ nke Nna ahụ zitere m. Ihe ndị a ekwuola m unu mgbe m nọ netiti unu. Mana Onye Nkwado ahụ, bụ Mmụọ Nsọ nke Nna ga-eziga naha m, ọ ga-akụziri unu ihe niile ma chetara unu ihe niile m gwara unu. Udo ka m na-ahapụ unu, udo nke m ka m na-enye unu; ọ bụghị dịka ụwa si enye ka m na-enye unu. Ka obi unu ghara ịda mba maọbụ tụọ ụjọ. Unu nụrụ na m gwara unu, m na-aga ma m na-abịakwute unu. Ọ bụrụ na unu hụrụ m nanya, unu gaara enwe obi ụtọ na m kwuru, m na-aga ruo nna, nihi na nna m dị ukwuu karịa m. Ugbu a, agwala m unu tupu ọ ga-emezu, ka mgbe ọ mezuru, unu ga-ekwere. Agaghị m ekwukwa ọtụtụ okwu na unu ọzọ, nihi na onye ọchịchị nke ụwa na-abịa, ma o nweghị ihe ọ bụla o nwere nime m, Mana ka ụwa mara na m hụrụ Nna nanya, na dịka Nna nyere m iwu, otu ahụ ka m na-eme. Bilienụ, ka anyị si ebe a pụọ. ### 15 M bụ osisi vaịn nke eziokwu, na nna m bụ onye ọrụ ugbo. Alaka ọ bụla nọ nime m nke na-adịghị amị mkpụrụ, ọ na-ewepụ ya, ma alaka ọ bụla nke na-amị mkpụrụ, ọ na-asachapụ ya ka o nwee ike ịmị mkpụrụ karịa. Ugbu a unu dị ọcha nihi okwu nke m gwara unu. Nọdụnụ nime m, mụ onwe m ga-anọdụkwa nime unu. Dịka alaka na-enweghị ike ịmị mkpụrụ site nonwe ya, ọ bụrụ na ọ naghị anọgide nime osisi vaịn, otu a kwa unu apụghị, ọ bụrụ na unu anaghị anọgide nime m. Mụ bụ osisi vaịn, ụnụ bụ alaka. Onye nọgidere nime m na mụ nime ya, onye a na-amị mkpụrụ ọtụtụ, nihi na e wezụga m, ụnụ enweghị ike ime ihe ọ bụla. Ọ bụrụ na onye ọ bụla anọgideghị nime m, a tụfuru ya nèzí dị ka alaka ma kpọnwụọ, ha na-achịkọta ha tụnye nọkụ, ọ na-erekwa ọkụ. Ọ bụrụ na unu anọgide nime m, ma okwu m anọgidekwa nime unu, ihe ọ bụla unu chọrọ, rịọnụ ya, ọ ga-emezukwara unu. Nime nke a ka e mere ka Nna m nweta nsọpụrụ, ka unu mịa ọtụtụ mkpụrụ, ma unu ga-abụ ndị na-eso ụzọ m. Dị ka Nna ahụ si hụ m nanya, otu a ka m si hụ unu nanya, nọgidenụ nịhụnanya m. Ọ bụrụ na unu edebe iwu m, unu ga-anọgide nịhụnanya m, dịka m edebeela iwu nke Nna m ma na-anọgide nịhụnanya ya. Ekwuola m unu ihe ndị a ka ọṅụ m nọgide nime unu, ma ka ọṅụ unu zuo oke. Nke a bụ iwu m, ka unu hụ ibe unu nanya dịka m hụrụ unu nanya. Ọ dịghị onye nwere ịhụnanya dị ukwuu karịa nke a, ka mmadụ were mkpụrụ obi ya chụọ aja maka ndị enyi ya. Unu bụ ndị enyi m, ọ bụrụ na unu na-eme ihe niile m na-enye unu iwu. Agaghị m akpọkwa unu ndị ohu ọzọ, nihi na onye ohu anaghị ama ihe nna ya ukwu na-eme, kama akpọọla m unu ndị enyi, nihi na ihe niile m nụrụ naka Nna m, e meela m ka unu mara ha. Ọ bụghị unu họọrọ m, kama mụ họọrọ unu, ma dọbara unu ka unu gaa mịa mkpụrụ, ka mkpụrụ unu nọgidekwa, ka ihe ọbụla unu ga-arịọ Nna naha m, o nye unu. Ihe ndị a ka m na-enye unu iwu, ka unu hụ ibe unu nanya. Ọ bụrụ na ụwa kpọrọ unu asị, maranụ na ọ bụ m ka o buru ụzọ kpọọ asị tupu unu. Ọ bụrụ na unu si nụwa, ụwa gaara ahụ ndị nke ya nanya, ma ebe ọ bụ na unu esighị nụwa, kama mụ onwe m họpụtara unu site nụwa, ya mere ụwa ji akpọ unu asị. Chetanụ okwu nke m gwara unu, ohu adịghị ukwuu karịa nna ukwu ya. Ọ bụrụ na ha kpagburu m, ha ga-akpagbukwa unu; ọ bụrụ na ha debere okwu m, ha ga-edebekwa nke unu. Mana ihe ndị a niile ka ha ga-eme ụnụ nihi aha m, nihi na ha amaghị onye zitere m. Ọ bụrụ na m abịaghị ma gwa ha okwu, ha agaraghị enwe mmehie, ma ugbu a ha enweghị ihe mgbapụ banyere mmehie ha. Onye kpọrọ m asị na-akpọkwa nna m asị. Ọ bụrụ na m emerughị netiti ha ọrụ ndị ahụ nke onye ọzọ ọ bụla na-emerụbeghị, ha gaaraghị enwe mmehie, ma ugbu a ha ahụla ma kpọọ asị ma mụ onwe m ma nna m. Mana ka e mezuo okwu ahụ nke e dere nime iwu ha, na ha kpọrọ m asị nefu. Mgbe onye nkwado nke m ga-ezitere unu site naka nna bịara, bụ Mmụọ nke eziokwu nke si naka nna na-apụta, ọ ga-agba akaebe banyere m, Unu na-agbakwa akaebe, nihi na unu na m nọnyerela site na mmalite. ### 16 Agwala m unu ihe ndị a ka unu ghara ịma jijiji nokwukwe. Ha ga-eme unu ndị a chụpụrụ, mana oge na-abịa mgbe onye ọ bụla gburu unu ga-eche na ọ na-enye Chineke ofufe. Ha ga-eme ihe ndị a nihi na ha amataghị Nna ahụ, ha amataghịkwa m. Mana m gwala unu ihe ndị a ka mgbe oge ahụ bịara, unu nwee ike icheta ha na m gwara unu. Ihe ndị a, site na mmalite, m gwaraghị unu, nihi na mụ na unu nọ. Ugbu a ma m na-aga nebe onye zitere m, na ọ dịghị onye si nime unu na-ajụ m ebe ị na-aga. Mana nihi na agwala m unu ihe ndị a, iru ụjụ ejupụtala obi unu. Ma m na-agwa unu eziokwu, ọ bara unu uru na m ga-apụ. Ọ bụrụ na m apụghị apụ, Onye Nkwado agaghị abịakwute unu, ma ọ bụrụ na m gaa, m ga-eziga ya nye unu, Na mgbe onye ahụ bịara, ọ ga-ama ụwa ikpe banyere mmehie, na banyere ezi omume, na banyere ikpe. Gbasara mmehie nezie, nihi na ha ekweghị ekwe nime m, Gbasara ezi omume, ọ bụ nihi na m na-aga nebe Nna m nọ, ma unu agaghị ahụkwa m ọzọ, Ma banyere ikpe, na a kpeela onye ọchịchị nke ụwa a ikpe. M ka nwere ọtụtụ ihe ịgwa unu, ma unu enweghị ike ịnabata ya ugbu a. Mgbe nke ahụ bịara, bụ Mmụọ nke eziokwu, ọ ga-edu unu nime eziokwu niile, nihi na ọ gaghị ekwu site nonwe ya, kama ihe niile ọ ga-anụ ka ọ ga-ekwu, na ihe ndị na-abịa ọ ga-ekwupụtara unu. Onye ahụ ga-asọpụrụ m, nihi na ọ ga-esite na nke m nara ma kwupụtara unu. Ihe niile nke nna m nwere bụ nke m, nihi nke a ka m ji kwuo na ọ ga-esite na nke m nara ma kwupụtara unu. Obere oge, unu agaghị ahụ m, ma ọzọ obere oge, unu ga-ahụ m, nihi na m na-aga nebe Nna m nọ. Ya mere, ụfọdụ nime ndị na-eso ụzọ ya sịrị ibe ha, Gịnị bụ ihe a ọ na-agwa anyị, Obere oge, unu agaghị ahụ m, ọzọkwa obere oge, unu ga-ahụ m, na N'ihi na m na-aga nebe Nna nọ? Ha na-ekwu ya ugbu a, gịnị bụ ihe a ọ na-ekwu banyere obere? Anyị amaghị ihe ọ na-ekwu. Jisọs mara ya mere na ha chọrọ ịjụ ya ajụjụ, ọ sịrị ha, Ọ bụ banyere nke a ka unu ji na-ajụrịta onwe unu na m kwuru, Obere oge, unu agaghị ahụ m, ọzọkwa obere oge, unu ga-ahụ m? Nezie nezie, ana m agwa unu na unu ga-akwa akwa ma kwaa arịrị, ma ụwa ga-aṅụrị ọṅụ. Unu ga-eru ụjụ, ma ụjụ unu ga-aghọ ọṅụ. Nwanyị, mgbe ọ na-amụ nwa, nwere ihe mgbu, nihi na oge ya abịala. Ma mgbe ọ mụsịrị nwata ahụ, ọ naghịzi echeta nhụju anya ahụ nihi ọṅụ na e mụrụ mmadụ nime ụwa. Ya mere, unu nwere mwute ugbu a, ma aga m ahụkwa unu ọzọ, obi unu ga-aṅụrịkwa ọṅụ, ọ dịghịkwa onye ga-anapụ unu ọṅụ unu. Nụbọchị ahụ, unu agaghị ajụ m ihe ọ bụla. Nezie, nezie, ana m agwa unu na ihe niile ọ bụla unu ga-arịọ Nna naha m, ọ ga-enye unu. Ruo ugbu a, unu arịọbeghị ihe ọ bụla naha m. Rịọọnụ, unu ga-anatakwa, ka ọṅụ unu jupụta. Ihe ndị a, ejirila m ilu kwuo ha nye unu, ma oge na-abịa mgbe m agaghịzi eji ilu agwa unu okwu, kama m ga-eji nkwupụta ọnụ kwupụtara unu ihe banyere Nna. Nụbọchị ahụ, unu ga-arịọ naha m, ọ bụghị na m na-agwa unu na m ga-arịọ Nna banyere unu, Ya onwe ya nihi na Nna ahụ hụrụ unu nanya, nihi na unu hụrụ m nanya, ma kwerekwa na m si naka Chineke pụta. M si nebe Nna pụta ma abịa m nime ụwa; ọzọ, m na-ahapụ ụwa ma na-aga nebe Nna. Ndị na-eso ụzọ ya sịrị ya, Lee, ugbu a ị na-ekwu okwu nụzọ doro anya, ị naghịkwa ekwu ilu ọ bụla. Ugbu a anyị maara na ị maara ihe niile, na ị dịghị enwe mkpa ka onye ọ bụla jụọ gị ajụjụ. Nihi nke a, anyị kwenyere na i si naka Chineke pụta. Jizọs zara ha, Ugbu a unu kwere? Lee, oge na-abịa, ma ugbu a ebiela, ka unu gbasaa onye ọ bụla nụlọ nke ya ma hapụ m naanị, ma anọghị m naanị, nihi na Nna m na m nọ. Ihe ndị a ekwuola m unu ka unu nwee ike inwe udo nime m. Nụwa, unu ga-enwe mkpagbu, ma nweenụ obi ike, mụ emeriela ụwa. ### 17 Ihe ndị a ka Jizọs kwuru, o weliri anya ya neluigwe wee sị, Nna, oge ahụ abịala, nye Nwa gị nsọpụrụ, ka Nwa gị nwekwa ike inye gị nsọpụrụ, Dị ka i nyere ya ikike nke anụ ahụ niile, ka ihe niile nke i nyela ya ga-enye ha ndụ ebighị ebi. Nke a bụ ndụ ebighị ebi, ka ha mara gị bụ naanị Chineke nke eziokwu, na Jisọs Kraịst onye ị zitere. Mụ nyere gị nsọpụrụ nụwa, arụchara m ọrụ ahụ ị nyere m ka m rụọ. Ma ugbu a, Nna, nye m nsọpụrụ nakụkụ onwe gị site na nsọpụrụ ahụ m nwere nakụkụ gị tupu e kee ụwa. E mere ka aha gị pụta ìhè nye ndị mmadụ ndị i nyere m site nụwa. Ha bụ nke gị, i nyekwara m ha, ha edebela okwu gị. Ugbu a, ha amaala na ihe niile ị nyere m si naka gị, Nihi na okwu ndị nke i nyere m, enyere m ha, ha onwe ha nakwara ha, ha makwara nezie na esi naka gị ka m si pụta, ha kwekwara na ọ bụ gị zitere m. Mụ na-arịọ banyere ha, ọ bụghị banyere ụwa ka m na-arịọ, kama banyere ndị ị nyela m, nihi na ha bụ nke gị, Ihe niile m nwere bụ nke gị, nke gị bụkwa nke m, e nyewokwala m nsọpụrụ nime ha. Na m abụghịzi nọ nụwa, ma ndị a nọ nụwa, ma m na-abịakwute gị. Nna dị nsọ, chebe ha naha gị nke i nyere m, ka ha bụrụ otu dịka anyị. Mgbe m nọ ya na ha nụwa, m na-eche ha naha gị, ndị ị nyere m ka m chekwara, ọ dịghị onye nime ha lara niyi ma ọ bụghị nwa nke mbibi, ka e wee mezuo ihe e dere nakwụkwọ nsọ. Ugbu a, mana m na-abịakwute gị, na m na-ekwu ihe ndị a nụwa ka ha nwee ọṅụ m nke jupụtara nime ha. M enyela ha okwu gị, ma ụwa kpọrọ ha asị, nihi na ha esighị nụwa, dị ka m esighị nụwa. Ọ bụghị m na-arịọ ka i wepụ ha site nụwa, kama ka i chebe ha site nihe ọjọọ. Ha esiteghị nụwa, dịka m esiteghị nụwa. Doo ha nsọ neziokwu gị; okwu gị bụ eziokwu. Dị ka i si zite m nime ụwa, otu a ka m si zite ha nime ụwa. Maka ha, m na-edo onwe m nsọ, ka ha onwe ha bụrụkwa ndị e doro nsọ neziokwu. Ọ bụghị banyere ndị a ka m na-arịọ naanị, kama banyere ndị nke na-ekwere site nokwu ha nime m, Ka ha niile bụrụ otu, dịka gị, Nna, ị nọ nime m na m nọ nime gị, ka ha onwe ha nọkwa nime anyị bụrụ otu, ka ụwa kwere na ọ bụ gị zitere m. Na mụ, ebube nke ị nyerela m, enyela m ha, ka ha bụrụ otu dịka anyị bụ otu. Mụ nọ nime ha, gị nọkwa nime m, ka e mee ka ha zuo okè nịbụ otu, ka ụwa wee mara na gị zitere m nakwa na ị hụrụ ha nanya dị ka ị hụrụ m nanya. Nna, ndị ị nyela m, achọrọ m ka ebe m nọ mụ, ha nọkwa ya na m, ka ha hụ ebube m nke ị nyela m, nihi na ị hụrụ m nanya tupu e tọọ ntọala ụwa. Nna ezi omume, ụwa amataghị gị, ma mụ maara gị, na ndị a matara na ị zitere m, M emeela ka ha mara aha gị, m ga-emekwa ka ha mara ya, ka ịhụnanya nke i ji hụ m nọrọ nime ha, ka mụ onwe m nọrọkwa nime ha. ### 18 Mgbe Jisọs kwuchara ihe ndị a, ya na ndị na-eso ụzọ ya pụrụ gafee iyi Kidrọn gaa nebe e nwere ubi, ebe ya na ndị na-eso ụzọ ya banyere. Juda onye na-enyefe ya maara ebe ahụ, nihi na Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya na-ezukọkarị nebe ahụ. Ya mere Judah weere ndị agha ukwu na ndị enyemaka sitere naka ndị isi nchụaja na ndị Farisii bịa ebe ahụ jiri ọwa ọkụ na oriọna na ngwa ọgụ. Jisọs ya mere, ebe ọ maara ihe niile ndị na-abịakwasị ya, pụrụ sị ha, Onye ka unu na-achọ? Ha zara ya, Jisọs onye Nazaret. Jisọs gwara ha, Mụ bụ ya. Ma Juda onye na-arara ya nye guzoro ya na ha. Dị ka o mere mgbe ọ gwara ha na Ọ bụ m, ha laghachiri azụ wee daa nala. Ọzọ, ya mere ọ jụrụ ha, onye ka unu na-achọ? Ma ha kwuru, Jizọs onye Nazaret. Jizọs zara sị, Agwara m ụnụ na ọ bụ mụ. Ọ bụrụ ya mere na ọ bụ mụ ka ụnụ na-achọ, hapụnụ ndị a ka ha laa. Ka e wee mezuo okwu ahụ nke ọ kwuru, sị na ndị ị nyere m, e fughị m onye ọ bụla nime ha. Saimọn ya bụ Pita nke nwere mma agha mịpụtara ya, ma tie ohu onyeisi nchụàjà ihe ma bipụ ntị aka nri ya, aha ohu ahụ bụkwa Malkọs. Jisọs kwuru Pita, Tụba mma agha ahụ nime ọbọ ya, iko nke Nna m nyere m, ọ bụ na m agaghị aṅụ ya? Ya mere, ndị agha na onyeisi ndị agha na ndị enyemaka nke ndị Juu jidere Jizọs ma kee ya. Na ha duuru ya gaa Annas nke mbụ, nihi na ọ bụ nna di nwunye Kaịafas, onye bụ onyeisi nchụaja nafọ ahụ. Ọ bụ Kaịafas onye nyere ndị Juu ndụmọdụ na ọ ga-aba uru ka otu nwoke laa niyi maka ndị mmadụ. Saimọn Pita na onye na-eso ụzọ nke ọzọ ahụ na-eso Jizọs. Onye na-eso ụzọ ahụ bụ onye onyeisi nchụaja maara, ya mere o soro Jizọs banye nogige ụlọ onyeisi nchụaja, Ma Pita guzoro nọnụ ụzọ nèzí. Ya mere, onye na-eso ụzọ nke ọzọ ahụ, bụ onye onyeisi nchụàjà maara, pụtara wee gwa onye nche ọnụ ụzọ, ma kpọbata Pita. Ya mere, nwa agbọghọ ahụ bụ onye nche ọnụ ụzọ gwara Pita, Ọ bụghị na gị kwa so na ndị na-eso ụzọ nke nwoke a? Onye ahụ kwuru, Abụghị m. Ndị ohu na ndị inyeaka guzoro ebe ahụ, ha mebere ọkụ icheku, nihi na oyi dị, ha nọkwa na-ekpo ọkụ. Pita sokwa ha guzo ebe ahụ na-ekpo ọkụ. Ya mere, onyeisi nchụaja jụrụ Jisọs banyere ndị na-eso ụzọ ya na banyere nkuzi ya. Jizọs zara ya sị, Mụ kwuru okwu nihu ọha nye ụwa, mụ na-akuzi mgbe niile nọgbakọ na nụlọnsọ, ebe ndị Juu na-ezukọta mgbe niile, na nzuzo ekwughị m ihe ọ bụla. Gịnị mere i ji na-ajụ m? Jụọ ndị nụrụla ihe m gwara ha, lee, ndị a maara ihe m kwuru. Mgbe o kwuchara ihe ndị a, otu nime ndị enyemaka nọ guzo ebe ahụ mara Jisọs ụra nihu sị, Ọ bụ otu a ka ị na-aza onyeisi nchụaja? Jizọs zara ya sị, Ọ bụrụ na m kwuru okwu nke ọjọọ, gbaara ama banyere ihe ọjọọ ahụ, ma ọ bụrụ na m kwuru nke ọma, gịnị mere i ji na-eti m ihe? Annas zigara ya ka e kere agbụ gakwuru Caiaphas bụ onye isi nchụaja Ma Simon Peter guzoro ebe ahụ na-ekpo ọkụ. Nihi ya, ha sịrị ya, Ọ bụghị na gị onwe gị sikwa nime ndị na-eso ụzọ ya? Ya mere, nwoke ahụ gọnahụrụ ya wee sị, abụghị m. Otu nime ndị ohu nke onyeisi nchụaja, onye bụ ikwu nke onye Pita bipụrụ ntị ya, sịrị, ọ bụghị m hụrụ gị nubi ahụ ya na ya? Ọzọkwa ya mere, Pita gọrọ agọ, na ozugbo oke ọkụkọ tiri mkpu. Ha duru Jizọs site nebe Kaịafas nime ụlọ ikpe, ọ bụ ụtụtụ, ma ha onwe ha abanyeghị nime ụlọ ikpe ahụ, ka ha ghara imerụ onwe ha, kama ka ha rie oriri mmemme Pasova. Ya mere, Pilate pụtara gakwuru ha wee sị, gịnị bụ ebubo unu na-eweta megide nwoke a? Ha zara sị ya, Ọ bụrụ na nwoke a abụghị onye na-eme ihe ọjọọ, anyị gaaraghị ewere ya nyefee gị. Pilate kwuru ha ya mere, Werenụ ya ụnụ ma dịka iwu ụnụ si dị kpeenụ ya ikpe. Ndị Juu kwuru ya ya mere, O nweghị ike anyị igbu onye ọ bụla, Ka e mezuo okwu Jisọs nke ọ kwuru na-egosi ụdị ọnwụ ọ ga-anwụ. Pilate ya mere batara nime ụlọ ikpe ọzọ ma kpọọ Jizọs sị ya, Ị bụ eze ndị Juu? Jizọs zara ya sị, Ọ bụ site nonwe gị ka ị na-ekwu ihe a, ka ọ bụ ndị ọzọ gwara gị banyere m? Pailet zara, Ọ bụ m onye Juu? Mba gị na ndị isi nchụaja nyefere gị naka m. Gịnị ka i mere? Jizọs zara, Alaeze m abụghị nke ụwa a. Ọ bụrụ na alaeze m bụ nke ụwa a, ndị enyemaka m gaara alụrụ m ọgụ ka e ghara inyefe m naka ndị Juu. Ma ugbu a, alaeze m abụghị nke ebe a. Pailet kwuru ya sị, Ya mere, ị bụ eze? Jizọs zara sị, Gị na-ekwu na m bụ eze. A mụrụ m maka nke a, bịakwa nụwa maka nke a, ka m gbara eziokwu akaebe. Onye ọ bụla nke si neziokwu na-anụ olu m. Pailet sịrị ya, Gịnị bụ eziokwu? Mgbe o kwuchara nke a, ọ pụrụ ọzọ gakwuru ndị Juu wee sị ha, Mụ onwe m ahụghị ihe ọ bụla m ga-ebo ya ebubo na ya. Ọ bụ omenala unu ka m hapụrụ unu otu onye noge mmemme Pasova, unu chọrọ ka m hapụrụ unu eze ndị Juu? Ha tiri mkpu ya mere ọzọ ha niile na-ekwu, Ọ bụghị nke a, kama Barabas. Ọ bụ ma Barabas bụ onye ohi. ### 19 Mgbe ahụ ya mere, Pilate weere Jisọs pịa ya ụtarị. Na ndị agha kpara okpueze site na ogwu, tinyere ya nisi ya, yikwasịkwa ya uwe odo odo. Na ha nọ na-ekwu, Ekele gị, Eze ndị Juu, ma ha nọ na-eti ya ụra ihe. Ọ pụrụ ya mere ọzọ nèzí Pailet, ọ sịrị ha, Lee, m na-edute unu ya nèzí, ka unu mara na nime ya, ọ dịghị ihe ọ bụla m chọtara. Ya mere, Jisọs pụtara nèzí na-eyi okpueze ogwu na uwe odo odo Ma ọ gwara ha, Lee nwoke ahụ. Mgbe ya mere ndị isi nchụàjà na ndị enyemaka hụrụ ya, ha tiri mkpu na-ekwu, Kpọgide ya nobe, kpọgide ya nobe. Pailet gwara ha, Werenụ ya unu onwe unu ma kpọgidenụ ya nobe, nihi na m achọtaghị ihe ọ bụla megidere ya. Ndị Juu zara ya, Anyị nwere iwu, na dịka iwu anyị, ọ kwesịrị ịnwụ, nihi na o mere onwe ya Ọkpara Chineke. Mgbe ya mere Pilate nụrụ okwu nke a, ọ tụrụ ụjọ karịa, Ọ banyere nụlọ ikpe ọzọ ma sị Jisọs, Ebee ka i si? Ma Jisọs enyeghị ya azịza. Pailet kwuru ya mere, Ị naghị agwa m okwu? Ị maghị na enwere m ikike ịkpọgide gị nobe na ikike ịhapụ gị? Jizọs zara, Ị nweghị ikike ọ bụla megide m, ọ bụrụ na ọ bụghị na e nyere gị ya site nelu. Nihi nke a, onye ahụ na-arara m nye gị nwere mmehie ka ukwuu. Site na nke a, Pailet nọ na-achọ ịhapụ ya, ma ndị Juu nọ na-eti mkpu na-ekwu, Ọ bụrụ na ị hapụ nwoke a, ị bụghị enyi Siza. Onye ọbụla na-eme onwe ya eze na-emegide Siza. Pilate nụrụ okwu a, o dupụtara Jizọs nèzí, nọdụ ala nelu ikpo okwu nebe a na-akpọ Lithostroton, nke bụ Gabbatha nasụsụ Hibru. Ọ bụ nkwadebe nke Ngabiga, oge ahụ dị ka elekere isii, ọ gwara ndị Juu, Lee eze unu. Ma ha tiri mkpu, Welie ya, welie ya, kpọgide ya nobe! Pailet gwara ha, Eze unu ka m ga-akpọgide nobe? Ndị isi nchụaja zara, Anyị enweghị eze ọ bụla ma ọ bụghị Siza. Mgbe ahụ, o nyefere ya naka ha ka a kpọgbuo ya nobe. Ha natara Jizọs ma duru ya gaa, ma o bu obe ya pụọ gaa nebe a na-akpọ ebe okpokoro isi, nke a na-asụ nasụsụ Hibru Gọlgọta. Ebe ha kpọgidere ya nobe, na ndị ọzọ abụọ ya na ha, otu nakụkụ nke a, otu nakụkụ nke a, ma Jisọs nọ netiti. Pailet derekwa aha ma tinye ya nelu obe ahụ. E derekwa ya, Jizọs onye Nazaret, Eze ndị Juu. Ya mere, ọtụtụ ndị Juu gụrụ aha a, nihi na ebe ahụ e kpọgidere Jisọs nobe dị nso nobodo, e dekwara ya nasụsụ Hibru, nasụsụ Grik na nasụsụ Latịn. Ndị isi nchụàjà nke ndị Juu kwuru ya mere Pilate, Ka ị ghara ide, Eze nke ndị Juu, kama na onye ahụ kwuru, Abụ m eze nke ndị Juu. Pailet zara, Ihe m dere, m derela. Ndị agha ahụ, mgbe ha kpọgidere Jizọs nobe, weere uwe ya ma kewaa ha ụzọ anọ, otu akụkụ nye onye agha ọ bụla, tinyere uwe mwụda ya. Uwe mwụda ahụ enweghị akwa ọ bụla, ọ bụ nke a kpara akpa site nelu ruo nala. Ha sịrị nebe ibe ha nọ, Ka anyị ghara ịdọwa ya, kama ka anyị fee nza maka ya ịmata onye ọ ga-abụ nke ya, ka e wee mezuo ihe e dere nakwụkwọ nsọ nke na-ekwu sị, Ha kere uwe m netiti onwe ha, ma tụbara nza maka uwe m. Ndị agha ahụ mere ihe ndị a. Ma nne ya na nwanne nwanyị nke nne ya, Meri nwunye Klopas na Meri Magdalin guzoro nakụkụ obe Jizọs. Jesus ya mere, mgbe ọ hụrụ nne ya na onye na-amụ ihe ahụ ọ hụrụ nanya ka ha guzo ebe ahụ, gwara nne ya, Nwanyị, lee nwa gị nwoke. Mgbe ahụ, ọ gwara onye na-eso ụzọ ya, Lee nne gị. Site noge ahụ, onye na-eso ụzọ ya kpọọrọ ya nụlọ ya. Mgbe nke a gasịrị, ebe Jisọs maara na ihe niile emezuola ugbu a, ka e wee mezuo ihe e dere nakwụkwọ nsọ, ọ sịrị, Akpịrị na-akpọ m nkụ. Arịa ya mere dị ọdụ jupụtara na mmanya vịniga, ha mejupụtara spọnjị na mmanya vịniga, ma mgbe ha tinyere ya na hisọpụ, ha wetara ya nọnụ ya. Mgbe Jizọs nara mmanya vịniga ahụ, o kwuru, E mezuola ya, ma dobere isi ya nyefee mmụọ ya. Ndị Juu, ka ozu ahụ ghara ịdị nelu obe nụbọchị izuike, ebe ọ bụ na ọ bụ ụbọchị nkwadebe, nihi na ụbọchị izuike ahụ bụ nnukwu ụbọchị, ha rịọrọ Pailet ka e mebie ụkwụ ha, ma buru ha pụọ. Ya mere, ndị agha bịara, gbajiri ụkwụ nke onye mbụ na nke onye nke ọzọ e kpọgidere ya na ya nobe. Ma mgbe ha bịakwutere Jizọs, mgbe ha hụrụ na ọ anwụọlarị, ha agbajibeghị ụkwụ ya Mana otu nime ndị agha ji ùbe mapụ akụkụ ahụ ya, na ozugbo ọbara na mmiri si na ya pụta. Onye ahụrụ ya agbaala akaebe, akaebe ya bụkwa eziokwu, ọ makwa na ọ na-ekwu eziokwu, ka unu nwee ike ikwere. O mere ihe ndị a ka edemede nsọ ahụ mezuo, ọkpụkpụ ya agaghị agbaji. Na ọzọ, ederede ọzọ na-ekwu, Ha ga-ahụ onye ahụ ha magburu. Mgbe ihe ndị a gasịrị, Josef onye si Arimatia jụrụ Pailet ajụjụ, onye bụ onye na-eso ụzọ Jizọs nke e zoro ezo nihi egwu ndị Juu, ka o wepụ ozu Jizọs, Pailet kwere. Ya mere ọ bịara bulie ozu Jizọs. Nikọdimọs bụ onye bịakwutere Jizọs nabalị na mbụ bịakwara, o wetara ngwakọta maa na aloos dị ka paụnd otu narị. Ha nara ahụ Jizọs ya mere, kechie ya na akwa ọcha tinyere ụda nsisi dị ụtọ, dị ka omenala ndị Juu si eli ozu. Ọ bụ ma nebe ahụ ebe e kpọgidere ya nobe, e nwere ubi, na nime ubi ahụ, e nwere ili ọhụrụ nke a na-etinyebeghị onye ọ bụla nime ya, Nebe ahụ, ya mere, nihi nkwadebe nke ndị Juu, nihi na ili ahụ dị nso, ha dọbara Jisọs nime ya. ### 20 Notu ụbọchị nke ụbọchị izuike, Meri Magdalin bịara nisi ụtụtụ mgbe ọchịchịrị ka dị, gaa nili ahụ, ọ hụrụ nkume ahụ e wepụrụ nili ahụ. Ọ gbara ọsọ, ya mere ọ bịakwutere Saimọn Pita na onye na-amu ihe nke ọzọ ahụ nke Jizọs hụrụ nanya, ọ sịrị ha, Ha eburula Onyenwe anyị site nili ahụ, anyị amaghịkwa ebe ha debere ya. Ya mere, Peter na onye na-eso ụzọ nke ọzọ pụrụ ma ha nọ na-aga nili ahụ. Ha abụọ nọ na-agba ọsọ ọnụ, ma onye na-eso ụzọ nke ọzọ gbara ọsọ ọsọ karịa Pita wee buru ụzọ rute nili ahụ. Na mgbe o hulara anya nala, ọ hụrụ akwa ọcha ndị ahụ ka ha dina ebe ahụ, ma ọ banyeghị nime. Ọ bịara ya mere Simon Peter na-eso ya, ọ banyere nime ili ahụ ma hụ akwa ọcha ahụ ka ha tọgbọrọ, na akwa ihu ahụ, nke dị nisi ya, ọ dịghị ya na akwa ọcha ndị ahụ ka ọ dina, kama ọ dị iche, a pịakọtara ya notu ebe. Mgbe ahụ, ya mere, nke ọzọ onye na-eso ụzọ ya, bụ onye bịara mbụ, banyere nime ili ahụ, hụrụ ihe, ma kwere. Nihi na ha amabeghị ihe e dere na ọ dị mkpa ka o si nọnwụ bilie. Ya mere, ndị na-eso ụzọ ahụ laghachiri ọzọ nụlọ ha. Mary ma guzo nebe ili ozu na-ebe akwa nèzí. Dị ka o si na-ebe akwa, ọ hulara nime ili ahụ ma hụ ndị ozi abụọ yi uwe ọcha ka ha nọ ọdụ, otu nakụkụ isi, otu nakụkụ ụkwụ, ebe ahụ nke Jisọs dinara. Ha sịrị ya ndị ahụ, nwanyị, gịnị mere ị na-ebe akwa? Ọ sịrị ha, na ha buliri Onyenwe m, ma amaghị m ebe ha debere ya. Ma mgbe o kwuchara ihe ndị a, ọ tụgharịrị azụ wee hụ Jizọs ka o guzo ebe ahụ, ma ọ maghị na ọ bụ Jizọs. Jizọs gwara ya, Nwanyị, gịnị mere i ji na-ebe akwa? Onye ka ị na-achọ? Nwanyị ahụ, na-eche na ọ bụ onye na-elekọta ubi, sịrị ya, Onyenwe m, ọ bụrụ na ị bụrụla ya, gwa m ebe i debere ya, mụ onwe m ga-eburu ya. Jizọs gwara ya, Meria. Mgbe ọ tụgharịrị, ọ sịrị ya, Rabboni, nke pụtara, Onye nkuzi. Jizọs gwara ya sị, Emetụla m aka, nihi na m arịgobeghị elu gakwuru Nna m. Kama gakwuru ụmụnne m nwoke gwa ha sị, M na-arịgo elu gakwuru Nna m na Nna unu, na Chukwu m na Chukwu unu. Meri Magdalene bịara na-agwa ndị na-eso ụzọ na ọ hụla Onyenwe anyị, nakwa ihe ndị a o gwara ya. Ya mere, mgbe ọ bụ uhuruchi nụbọchị ahụ bụ ụbọchị mbụ nke sabbat, mgbe e mechiri ọnụ ụzọ ebe ndị na-eso ụzọ ya zukọtara nihi egwu ndị Juu, Jisọs bịara guzo netiti ha, sị ha, Udo dịrị unu. Mgbe o kwuchara nke a, o gosiri ha aka ya na akụkụ ahụ ya. Ndị na-eso ụzọ ya mere nwere obi ụtọ mgbe ha hụrụ Onyenwe anyị. Jisọs kwụrụ ha ọzọ, Udo dịrị ụnụ. Dị ka Nna m si ziga m, otu a ka m na-ezigakwa ụnụ. Mgbe o kwuchara nke a, o kuru ume nime ha ma sị ha, Naranụ Mmụọ Nsọ, Ọ bụrụ na unu agbaghara ụfọdụ ndị mmadụ mmehie ha, a ga-agbaghara ha mmehie ahụ; ọ bụrụ na unu ejide mmehie ụfọdụ ndị mmadụ, e jidela ha. Thomas, otu nime ndị iri na abụọ ahụ, onye a na-akpọ Didymus, anọghị ya na ha mgbe Jizọs bịara. Ndị na-eso ụzọ ya ndị ọzọ gwara ya sị, Anyị ahụla Onyenwe anyị. Ma ọ sịrị ha, Ọ bụrụ na m ahụghị naka ya akara ntu ahụ, ma tinyekwa mkpịsị aka m nakara ntu ahụ, ma tinyekwa aka m nakụkụ ahụ ya, agaghị m ekwe. Mgbe ụbọchị asatọ gachara, ọzọ, ndị na-eso ụzọ ya nọ nime ụlọ, na Tọmọs nọnyere ha. Jisọs batara ebe e mechiri ọnụ ụzọ niile, guzoro netiti ha, sị ha, Udo dịrị unu. Mgbe ahụ, ọ gwara Tọmas, Wetara mkpịsị aka gị ebe a ka ị hụ aka m, werekwa aka gị tụnye nakụkụ ahụ m, ghara ịbụ onye na-ekweghị ekwe, kama bụrụ onye kwere ekwe. Tọmọs zara ma sị ya, Onyenwe m na Chukwu m. Jizọs gwara ya, Nihi na ị hụrụ m, i kwereela; ngọzi na-adịrị ndị na-ahụghị ma kwere. Nezie, Jisọs mere ọtụtụ ihe ịrịba ama ndị ọzọ nihu ndị na-eso ụzọ ya, bụ nke e deghị nakwụkwọ a. Ihe ndị a e dere ka unu kwere na Jizọs bụ Kraịst, Ọkpara Chineke, na ka unu site nikwere nwee ndụ naha ya. ### 21 Mgbe ihe ndị a gasịrị, Jisọs gosipụtara onwe ya ọzọ nye ndị na-eso ụzọ ya nelu Osimiri Taiberias, ọ gosipụtakwara onwe ya otu a. Ha nọkọtara ọnụ bụ Saimọn Pita, na Tọmọs nke a na-akpọ Didimọs, na Natanael onye si Kana nke Galili, na ụmụ Zebedi, na ndị ọzọ abụọ nʼime ndị na-eso ụzọ ya. Saimọn Pita gwara ha, Ana m aga ịkụ azụ̀. Ha sịrị ya, Anyị ga-eso gị. Ha pụrụ ma banye nụgbọ mmiri ozugbo, ma nabalị ahụ, ha ejideghị ihe ọ bụla. Nụtụtụ mgbe o meela, Jizọs guzoro nakụkụ mmiri, ma ndị na-eso ụzọ ya amataghị na ọ bụ Jizọs. Jizọs wee sị ha, Ụmụaka m, ọ bụ na unu enweghị azụ ọ bụla? Ha zara ya, Mba. Ma ọ gwara ha, Tụnyenụ ụgbụ nakụkụ aka nri nke ụgbọ mmiri, unu ga-achọta azụ. Ha tụnyere ya, ma ha enweghị ike ịdọta ya nihi ọtụtụ azụ dị ukwuu. Ya mere, onye na-eso ụzọ ahụ nke Jizọs hụrụ nanya gwara Pita, Ọ bụ Onyenwe anyị. Mgbe Saimọn Pita nụrụ na ọ bụ Onyenwe anyị, o kechiri uwe elu ya, nihi na ọ gba ọtọ, wee tụba onwe ya nime osimiri. Ma ndị na-eso ụzọ ya ndị ọzọ ji ụgbọ mmiri bịara, nihi na ha anọghị anya site nala, kama ihe dị ka iko narị abụọ, na-adọkpụ ụgbụ azụ̀. Dị ka ya mere ha gara nime ala ahụ, ha hụrụ ọkụ icheku nke dina ala na azụ̀ nke e debere nelu ya na achịcha. Jisọs gwara ha, Wetanụ ụfọdụ nime azụ ndị unu jidere ugbu a. Simon Peter rigoro wee dọta ụgbụ ahụ nelu ala, nke jupụtara na nnukwu azụ narị na iri ise na atọ, na nagbanyeghị na ha dị ọtụtụ otú ahụ, ụgbụ ahụ adọwaghị. Jisọs gwara ha, Bịanụ rie nri ụtụtụ. Ọ dịghị onye nime ndị na-eso ụzọ ya nwara ịjụ ya Gị onye ka ị bụ?, nihi na ha maara na ọ bụ Onyenwe anyị. Ya mere, Jizọs bịara wee were achịcha ahụ nye ha, na azụ ahụ notu aka ahụ. Nke a bụ nke atọ ugbu a Jisọs gosiri onwe ya nye ndị na-eso ụzọ ya mgbe o si nọnwụ bilie. Mgbe ha richara nri ụtụtụ, Jisọs gwara Saimọn Pita, Saimọn nwa Jona, ị hụrụ m nanya karịa ndị a? Ọ sịrị ya, E, Onyenwe anyị, ị maara na m hụrụ gị nanya. Ọ gwara ya, Zụọ ụmụ atụrụ m. Ọ gwara ya ọzọ nke ugboro abụọ, Saimọn nwa Jonah, ị hụrụ m nanya? Ọ zara ya, Ee, Onyenwe anyị, ị maara na m hụrụ gị nanya. Ọ gwara ya, Zụọ atụrụ m. Ọ gwara ya nke ugboro atọ, Saimọn nwa Jonah, ị hụrụ m nanya? O wutere Pita na ọ jụrụ ya nke ugboro atọ, Ị hụrụ m nanya? Ọ sịrị ya, Onyenwe anyị, ị maara ihe niile, ị maara na m hụrụ gị nanya. Jisọs gwara ya, Zụọ atụrụ m. Nezie nezie, ana m agwa gị, mgbe ị bụ nwata, ị na-ekere onwe gị ihe núkwù ma na-eje ije ebe ị chọrọ, ma mgbe ị ghọrọ agadi, ị ga-esetipụ aka gị, onye ọzọ ga-ekere gị ihe núkwù, ọ ga-ebukwa gị ebe ị na-achọghị. Nke a, o kwuru ya na-egosi ụdị ọnwụ ọ ga-eji sọpụrụ Chineke. Mgbe o kwusịrị nke a, ọ sịrị ya, Soro m. Mgbe Pita tụgharịrị, ọ hụrụ onye na-amụ ihe ahụ nke Jizọs hụrụ nanya ka ọ na-eso, bụ onye dinakwara nobi ya noge nri abalị ahụ ma sị, Onyenwe anyị, onye bụ onye na-arara gị nye? Mgbe Pita hụrụ nke a, ọ sịrị Jizọs, Onyenwe anyị, ma nke a nke? Jizọs gwara ya, Ọ bụrụ na m chọrọ ka ọ nọgide ruo mgbe m ga-abịa, gịnị ka nke a metụtara gị? Gị onwe gị soro m. Ya mere, okwu a gbasara netiti ụmụnne na onye na-eso ụzọ ahụ agaghị anwụ, ma Jisọs agwaghị ya na ọ gaghị anwụ, kama Ọ bụrụ na m chọrọ ka ọ nọgide ruo mgbe m ga-abịa, gịnị metụtara gị? Nke a bụ onye na-amụ ihe ahụ nke na-agba akaebe banyere ihe ndị a nakwa nke dere ha, anyị makwaara na akaebe ya bụ eziokwu. Ọ bụkwa ọtụtụ ihe ndị ọzọ nke Jizọs mere, bụ́ ndị a ọ bụrụ na e dee ha otu otu, echeghị m na ụwa ga-enwe ike ịnabata akwụkwọ ndị a e dere. Amen. ## Diuterọnọmi ### 1 Ndị a bụ okwu ndị Moses gwara Izrel niile nofe Jọdan nọzara nebe ọdịda anyanwụ nso osimiri uhie netiti Paran, Tophel, Lobon, Aulon, na ebe e ji ọlaedo chọọ mma. Ọ bụ njem iri na otu ụbọchị site na Horeb gafee ugwu Seir ruo Kadesh Barnea. Ọ wee mee na nafọ nke iri anọ, nọnwa nke iri na otu, nụbọchị mbụ nke ọnwa ahụ, Moses gwara ụmụ Izrel niile dịka ihe niile Onyenwe anyị nyere ya niwu banyere ha, mgbe ọ tichara Sihon eze ndị Amorites onye biri na Heshbon, na Og eze nke Bashan onye biri na Ashtaroth na Edrei, Nofe ala Jordan nala Moab, Mosis bidoro ịkọwa iwu nke a, na-ekwu, Onyenwe anyị bụ Chineke anyị gwara anyị okwu na Horeb, na-ekwu, Ka o zuru unu ibi nugwu a. Tụgharịanụ azụ ma pụọ, unu banyekwanụ nugwu ndị Amọrait, na nebe ndị agbata obi niile nke Araba, nugwu na nala dị larịị, na nebe Ndịda, na nụsọ osimiri ala ndị Kenan, na Anti Lebanon ruo nosimiri ukwu, bụ osimiri Yufretis. Leenụ, e nyela nihu unu ala ahụ, banye nime ya nweta ala ahụ, nke m ṅụrụ iyi nye nna nna unu bụ Abraham, na Isaac, na Jekọb, inye ha na mkpụrụ ha soro ha. M gwara unu noge ahụ sị, Apụghị m ịnọ naanị m buru unu. Onyenwe anyị Chineke unu mụbaara unu, na lee, unu dị taa ka kpakpando nke eluigwe nọtụtụ. Onyenwe anyị Chineke nke nna unu ya tinye unu dị ka unu dị puku ugboro, ma gọzie unu dị ka o kwuru unu. Kedu ka m ga-esi nwee ike naanị m ibu nsogbu unu na ntọala unu na esemokwu unu? Nyenụ onwe unu ndị ikom maara ihe na ndị nwere ihe ọmụma na ndị nwere nghọta nime ebo unu, m ga-ahọpụtakwa ha ka ha bụrụ ndị ndu unu. Unu zara m sị, Okwu ahụ i kwuru na ị ga-eme dị mma. Ma m weere site netiti unu ndị nwoke ndị maara ihe na ndị gụrụ ihe na ndị nwere nghọta, ma m họpụtara ha ka ha bụrụ ndị ndu nelu unu ndị isi puku, na ndị isi narị, na ndị isi iri ise, na ndị isi iri, na ndị ode akwụkwọ nye ndị ikpe unu. Ma m nyere ndị ikpe unu iwu noge ahụ, na-ekwu, Nụrụnụ okwu netiti ụmụnne unu, ma kpeenụ ikpe nụzọ ziri ezi netiti nwoke na nwanne ya, na netiti onye ọbịa ya. Ị gaghị amata ihu nikpe, dịka nke nta na dịka nke ukwu ka ị ga-ekpe ikpe, ị gaghị egosi ihu mmadụ, nihi na ikpe bụ nke Chineke, na okwu ọ bụla nke siri ike site nebe unu nọ, ị ga-ewetara m ya, m ga-anụkwa ya. M nyere unu iwu noge ahụ banyere okwu niile nke unu ga-eme. Ma mgbe anyị hapụrụ Horeb, anyị gara nọzara ahụ niile bụ nke ukwu na nke dị egwu ahụ unu hụrụ, nụzọ ugwu ndị Amọrait, dịka Onyenwe anyị Chineke anyị nyere anyị iwu, ma anyị bịaruru Kadesh Banea. Ma m gwara unu, unu abịala ruo nugwu nke ndị Amor, nke Onyenwe anyị Chineke anyị na-enye unu. Hụnụ, Onyenwe anyị bụ Chineke unu enyela unu ala ahụ nihu unu. Rigoronụ nweta ihe nketa dịka Onyenwe anyị bụ Chineke nke nna nna unu gwara unu. Unu atụla egwu, unu adakwala mba. Unu niile bịakwutere m, sị, Ka anyị zipụ ụfọdụ ndị ikom anyị buru ụzọ, ka ha gaa nyochapụta ala ahụ nye anyị, ka ha gwakwa anyị ụzọ anyị ga-esi rịgoo, na obodo ndị ahụ anyị ga-abanye. Okwu ahụ masịrị m, m wee họrọ site netiti unu ndị ikom iri na abụọ, otu onye site nebo ọ bụla. Ma ha laghachiri azụ rigoro nugwu, bịakwa ruo na ndagwurugwu nke ụyọkọ mkpụrụ vaịnị, ma nyochapụta ya. Ma ha weere naka ha site na mkpụrụ nke ala ahụ, wetara unu, ma ha kwuru, Ọma bụ ala ahụ nke Onyenwe anyị Chineke anyị na-enye anyị. Ma unu achọghị ịrịgo elu, kama unu nupụrụ isi nokwu Onyenwe anyị bụ Chineke anyị. Ma unu tamuru ntamu nime ụlọ ikwu unu, ma unu kwuru, Nihi na Onyenwe anyị kpọrọ anyị asị, o dupụtara anyị site nala Ijipt inyefe anyị naka ndị Amọrait, ka ha bibie anyị. Ebee ka anyị na-arịgo? Ma ụmụnne unu mere ka obi unu tụgharịa, na-ekwu, Mba dị ukwuu na dị ọtụtụ na dị ike karịa anyị, na obodo ndị dị ukwuu na e wusiri ike ruo na eluigwe, ma anyị ahụla ụmụ ndị dimkpa nebe ahụ. Ma m gwara unu, unu atụla oke egwu, unu atụkwala ụjọ site naka ha. Onyenwe anyị Chineke unu, onye na-aga nihu tupu ihu unu, ya onwe ya ga-esoro unu lụso ha ọgụ dịka ihe niile nke o mere unu nala Ijipt, nakwa nime ọzara a nke unu hụrụ, nụzọ ugwu nke ndị Amor, dịka ibulie unu Onyenwe anyị. Chineke gị, dị ka mmadụ si ebu nwa ya nwoke, nụzọ niile nke unu gara ruo mgbe unu bịarutere nebe a. Ma nokwu a, unu ekwereghị Onyenwe anyị Chineke anyị. Onye nke na-ebu unu ụzọ nime ụzọ ịhọrọ ebe nye unu, na-edu unu nọkụ nabalị, na-egosi unu ụzọ unu ga-esi gaa, na nigwe ojii nehihie. Onyenwe anyị nụrụ olu nke okwu unu, e kpasukwara ya iwe, ọ ṅụrụ iyi, na-ekwu, Ọ bụrụ na onye ọ bụla nime ndị nwoke ndị a ga-ahụ ala ọma a nke m ṅụrụ iyi nye ndị nna ha, ma e wezụga Caleb nwa Jephunneh, ọ bụ ya ga-ahụ ala ahụ, aga m enyekwa ya ala ahụ ọ zọkwasịrị ụkwụ, ya na ụmụ ya ndị ikom, nihi na o jikeere Onyenwe anyị obi ya niile. Ma Onyenwe anyị were iwe megide m nihi unu, na-ekwu, sị, Ọ bụladị gị onwe gị agaghị abanye ebe ahụ. Joshua nwa Nun onye guzo gị nakụkụ, onye a ga-abanye ebe ahụ; mee ka o sie ike, nihi na ya onwe ya ga-eme ka ọ bụrụ ihe nketa nye Israel. Ma nwata ọ bụla ọhụrụ nke na-amaghị taa ihe ọma ma ọ bụ ihe ọjọọ, ndị a ga-abanye nebe ahụ, m ga-enyekwa ha ya, ha ga-eketakwa ya. Ma unu laghachiri azụ maa ụlọ ikwu nime ọzara, nụzọ nke dị nelu Osimiri Uhie. Ma unu zara, ma kwuo, Anyị emehiela nihu Onyenwe anyị bụ Chineke anyị, anyị ga-arigo ma buo agha dịka ihe niile Onyenwe anyị bụ Chineke anyị nyere anyị niwu, ma onye ọ bụla welie ngwa agha ya, ma mgbe unu gbakọtara ọnụ, unu na-arigo nugwu ahụ. Ma Onyenwe anyị sịrị m, Gwa ha, unu agaghị arịgo ma unu agaghị alụ ọgụ, nihi na anọghị m unu, ma unu agaghị etiji nihu ndị iro unu. M gwara unu okwu, ma unu egeghị ntị m, ma unu nupụrụ isi nokwu Onyenwe anyị, ma nịkpa ike unu rịgoro nugwu ahụ. Ma ndị Amọrait ndị bi nugwu ahụ pụtara ịbịakwute unu, ha chụrụ unu dịka aṅụ si eme, ha merụrụ unu ahụ site na Sea ruo Họma. Ma mgbe unu nọdụ ala kwaa akwa nihu Onyenwe anyị Chineke anyị, Onyenwe anyị anụghị olu unu, ọ lebaghịkwa anya nebe unu nọ. Ma unu nọdụrụ ala na Kadesh ọtụtụ ụbọchị, dịka ọnụ ọgụgụ ụbọchị niile unu nọdụrụ ala. ### 2 Ma mgbe anyị tụgharịrị azụ, anyị hapụrụ gawa nọzara, nụzọ Osimiri Uhie, dịka Onyenwe anyị gwara m, ma anyị gbara ugwu Seir gburugburu ruo ọtụtụ ụbọchị. Ma Onyenwe anyị gwara m, Ka o zuru unu ịgagharị ugwu a, tụgharịanụ ya mere nelu Ugwuru Nye ndị mmadụ iwu, sị, Unu na-agafe nókè ala ụmụnne unu bụ ụmụ Ịsọ, ndị bi na Sea, ha ga-atụ ụjọ unu, ha ga-akpachapụkwa anya unu nke ukwuu. Unu etinyela onwe unu nagha megide ha, nihi na agaghị m enye unu ihe ọ bụla site nala ha, ọ bụladị ebe ụkwụ ga-azọkwasị, maka na e nyela m ụmụ ndị ikom Ịsọ ugwu Sea dịka ihe nketa. Jirinụ ọlaedo zụta nri naka ha rie, jirikwanụ ọlaedo nweta mmiri a tụrụ nihe ọtụtụ naka ha ṅụọ. Nihi na Onyenwe anyị bụ Chineke anyị gọziri gị nọrụ niile nke aka gị, mara otú i si gafee ọzara ukwu ahụ dị egwu ahụ, lee, iri afọ anọ ka Onyenwe anyị bụ Chineke gị nọnyeere gị, ọ dịghị ihe kọrọ gị. Anyị gafere ndị nwanne anyị bụ ụmụ Esau, ndị bi na Sea, nakụkụ ụzọ Araba site na Ailon na site na Ezion Geber, mgbe anyị tụgharịrị, anyị gafere ụzọ ọzara Moab. Ma Onyenwe anyị gwara m, Ekpọla ndị Moab asị, esorola ha buo agha, nihi na agaghị m enye unu ihe ọ bụla site nala ha dịka ihe nketa, nihi na enyela m ụmụ Lot Aroer ka ha keta ya dịka ihe nketa. Ndị Ommin ndị mbụ bi nelu ya, mba dị ukwuu na ọtụtụ na ndị dị ike, dị ka ndị Anakim. A ga-agụ ha dị ka Rephaim, na ndị a dị ka ndị Anakim, ma ndị Moabites na-akpọ ha Emim. Ma na Sea, ndị Horait biri na mbụ, ma ụmụ Esau lara ha niyi, ma chụpụ ha site nihu ha. Ma ha biri nọnọdụ ha, dịka Israel mere ala nke ihe nketa ya, nke Onyenwe anyị nyere ha. Ugbu a ya mere, bilienụ ma pụọnụ, ma gafeenụ ndagwurugwu Zaret. Ụbọchị ndị anyị si Kadesh Barnea jee njem ruo mgbe anyị gafere ndagwurugwu Zaret bụ iri afọ atọ na asatọ, ruo mgbe ọgbọ niile nke ndị nwoke bụ ndị agha nwụsịrị site nogige ahụ, dịka Onyenwe anyị ṅụrụ iyi Chineke ha. Aka Chineke dịkwasịrị ha ibibi ha site netiti ogige ahụ ruo mgbe ha niile lara niyi. Ma ọ mere mgbe ha niile dara, bụ ndị nwoke ndị agha na-anwụ, si netiti ndị mmadụ, ma o kwuru Onyenwe anyị gwara m, na-ekwu, gị ga-agafe taa oke ala Moab nke Aroer, Mgbe unu ga-abịaru nso ụmụ Amọn, unu akpọla ha asị, unu esokwala ha buo agha, nihi na agaghị m enye gị ala ụmụ Amọn dịka ihe nketa, makana enyela m ya ndị ụmụ Lọt dịka ihe nketa. Ala Rephaim ga-abụ agụta, nihi na nelu ya, ndị Rephaim biri na mbụ, ma ndị Ammon na-akpọ ha Zamzummim. Mba dị ukwu na ndị dị ọtụtụ ma dịkwa ike karịa unu, dị ka ndị Enakeim, Onyenwe anyị bibiri ha nihu ha, ha ketara ihe nketa ma biri nebe ahụ kpọrọ ha ruo taa. Dị ka ha mere ụmụ ndị ikom Ịsọ ndị bi na Sea, otu ha si bibie ndị Horait site nihu ha, ha ketara ha dị ka ihe nketa, ma biri nọnọdụ ha ruo ụbọchị nke a. Ma ndị Euaioi ndị bi na Asedoth ruo Gaza, na ndị Cappadocia ndị si Cappadocia pụta, lara ha niyi ma biri nọnọdụ ha. Ugbu a ya mere, bilienụ ma pụọ, gafee ndagwurugwu Arnon, lee, enyela m naka gị Sihon eze Heshbon onye Amorite na ala ya, malite iketa ya, soro ya lụọ agha nụbọchị a. Malite inye ịma jijiji gị na egwu gị nelu ihu mba niile nke dị nokpuru eluigwe, ndị nụrụ aha gị ga-enwe nsogbu, na ha ga-enwe ihe mgbu site nihu gị. M zigara ndị nnọchi anya si nọzara Kedemot gakwuru Saịhọn eze Heshbọn okwu udo, na-ekwu, M ga-agafe site nala gị, nụzọ ka m ga-esi gaa, agaghị m atụgharị naka nri ma ọ bụ naka ekpe. Nri nke ọlaọcha, ị ga-enye m, m ga-eri ya, na mmiri nke ọlaọcha, ị ga-enye m, m ga-aṅụ ya, naanị na m ga-eji ụkwụ m gafee. Dịka ụmụ ndị ikom Esau ndị bi na Sea mere m, na ndị Moab ndị bi na Aroa, ruo mgbe m ga-agafe Jọdan banye nala ahụ nke Onyenwe anyị bụ Chineke anyị na-enye anyị. Ma Saịhọn eze Heshbọn achọghị ịhapụ anyị ịgafe site nala ya, nihi na Onyenwe anyị Chineke anyị mere ka mmụọ ya sie ike, ma mee ka obi ya sie ike, ka e wee nyefee ya naka gị dị ka ọ dị taa. Onyenwe anyị gwara m sị, Lee, amalitela m inyefe nihu gị Sihon eze Heshbon onye Amọrait, na ala ya. Malite iketa ala ya. Ma Saịọn eze Heshibọn pụtara ịzute anyị, ya onwe ya na ndị ya niile, maka agha na Jaza. Ma Onyenwe anyị Chineke anyị nyefere ya nihu anyị, anyị tigburu ya na ụmụ ndị ikom ya na ndị ya niile. Anyị weghaara obodo ya niile noge ahụ, anyị bibiri obodo ọ bụla na-esote, tinyere ndị inyom ha na ụmụ ha, anyị ahapụghị onye ọ bụla ndụ. Ewezuga anụ ụlọ anyị kwatara, na ihe nkwata nke obodo ndị ahụ anyị weere. Site nAroer, nke dị nakụkụ ọnụ mmiri iyi Arnon, na obodo nke dị nime ndagwurugwu, ruo nugwu Gilead, ọ dịghị obodo ọ bụla gbapụrụ anyị. Onyenwe anyị Chineke anyị nyefere ha niile naka anyị. Mana nso ụmụ Ammon, anyị abịarubeghị nso ihe niile ndị dị nakụkụ iyi Jabbok, na obodo ndị dị nugwu ugwu, dịka Onyenwe anyị Chineke anyị nyere anyị iwu. ### 3 Ma mgbe anyị tụgharịrị azụ, anyị gara elu ụzọ nke na-aga Bashan, ma Og eze nke Bashan pụtara izute anyị, ya onwe ya na ndị ya niile maka agha na Edraim. Onyenwe anyị sịrị m, atụla ya egwu, nihi na enyela m ya naka gị, na ndị ya niile, na ala ya niile, ị ga-emere ya dịka i mere Saịhọn eze ndị Amọrait, onye biri na Heshbọn. Onyenwe anyị bụ Chineke anyị nyefere ya naka anyị, ya na Og eze Bashan, na ndị ya niile, anyị tigburu ya ruo mgbe ọ dịghị onye ọ bụla fọdụrụ nime mkpụrụ ya. Ma anyị weghaara obodo ya niile noge ahụ, ọ dịghị obodo nke anyị na-eweghị naka ha, iri obodo isii, mpaghara niile gbara Agob gburugburu nke eze Ọg nọ na Beshan. Obodo niile bụ nke e wusiri ike, nwere mgbidi dị elu, ọnụ ụzọ ama na mkpọrọ, ma e wezụga obodo ndị Periz ndị dị ọtụtụ nke ukwuu. Anyị bibiri ha kpamkpam, dị ka anyị mere Sihon eze Heshbon, anyị bibikwara obodo niile nke na-esote kpamkpam, tinyere ndị inyom na ụmụaka. Na anụ ụlọ niile, na ihe a kwatara nke obodo ndị ahụ, anyị kwatara ha maka onwe anyị. Noge ahụ, anyị nwetara ala ahụ site naka ndị eze abụọ nke ndị Amorait, bụ ndị nọ nofe osimiri Jordan, site niyi Arnon ruo nugwu Hermon. Ndị Osisi nkwụ na-akpọ ugwu Hermon Sanior, ma onye Amorịt kpọrọ ya Sanir. Obodo niile nke Misor, na Gilead niile, na Bashan niile ruo Elcha na Edraim, bụ obodo alaeze nke Og na Bashan, Maka na ma ọ bụghị Og eze Bashan fọdụrụ site na ndị Rephaim, lee akwa ya bụ akwa igwe, lee nke a dị na nsọtụ nke ụmụ Ammon, itoolu cubit bụ ogologo ya, na anọ cubit bụ obosara ya site na cubit nke nwoke. Na ala ahụ anyị ketara noge ahụ site nAroer, nke dị nakụkụ ọnụ mmiri iyi Arnon, na ọkara ugwu Gilead, na obodo ya niile, m nyere Ruben na Gad. Na m nyere ọkara ebo Manase ihe fọdụrụ na Gilead, na alaeze Bashan niile nke Ọg, na mpaghara gbara Argob gburugburu niile, Bashan ahụ niile, ala a ga-agụ dịka ala ndị Refaim. Na Jair nwa Manasseh weere mpaghara gburugburu Argob niile ruo nókè Gargasi na Machathi, ọ kpọrọ ha naha ya Bashan Thauoth Jaeir ruo taa. M̀ nyere Machir Gilead. Na nye Ruben na nye Gad, enyela m site na Gilead ruo na iyi Anon, etiti nke iyi bụ oke, na ruo na Jabok, iyi ahụ bụ oke nye ụmụ Amon. Na Arabah na Jordan bụ oke nke Mahanareth, ruo nosimiri Arabah, bụ osimiri nnu nke dị nokpuru Asedoth Phasga nakụkụ ọwụwa anyanwụ. Ma m nyere unu iwu noge ahụ, na-ekwu, Onyenwe anyị Chineke unu nyere unu ala a dịka ihe nketa, jikerenụ onwe unu ngwa agha gaa nihu ụmụnne unu ụmụ Izrel niile ndị nwere ike. Mana ndị nwanyị unu na ụmụ unu na anụ ụlọ unu, ama m na unu nwere ọtụtụ anụ ụlọ, ka ha biri nobodo unu nke m nyere unu, ruo mgbe Onyenwe anyị Chineke unu ụmụnne unu, dịka unu, ka ha keta ala ahụ nke Onyenwe anyị Chineke anyị na-enye ha nofe Jordan, mgbe ahụ onye ọ bụla nime unu ga-alọghachi nihe nketa ya nke m nyere unu. Ma m nyere Joshua iwu noge ahụ, na-ekwu, Anya unu ahụla ihe niile dị ka ha dị ukwuu nke Onyenwe anyị Chineke anyị mere ndị eze abụọ ndị a, otu ahụ ka Onyenwe anyị Chineke anyị ga-eme alaeze niile nke ị na-agafe gaa nebe ahụ. Unu agaghị atụ egwu ha, nihi na Onyenwe anyị Chineke anyị nonwe ya ga-alụrụ unu ọgụ. Ma arịrịọ m Onyenwe anyị noge ahụ, na-ekwu, Onyenwe anyị Chineke, ị malitere igosi ohu gị ike gị, na ume gị, na aka gị dị ike, na ogwe aka gị dị elu. Onye bụ Chineke na mbara igwe ma ọ bụ nelu ụwa, onye ga-eme dịka i mere, na dịka ike gị? Gafere, ya mere aga m ahụ ala ọma a nke dị nofe Jordan, ugwu ọma a na Anti-Lebanon. Ma Onyenwe anyị leghaara m anya nihi unu, ma ọ nụghị m ntị, ma Onyenwe anyị gwara m, Ka o zuru gị, atụkwasịkwala ọzọ ikwu okwu a. Rịgoro nelu ugwu nke a wara awa, welie anya gị lee nọdịda mmiri na Ugwu na Ndịda na ọwụwa anyanwụ, hụ ya nanya gị, maka na ị gaghị agafe Jọdan a. Ma nye Joshua iwu, mee ka o sie ike, gbaa ya ume, nihi na ọ bụ ya ga-agafe nihu ndị a, ọ bụkwa ya ga-eme ka ha keta ala niile nke ị hụrụ. Ma anyị nọdụrụ ala na ndagwurugwu dị nso nụlọ Peor. ### 4 Ugbu a Israel, geenụ ntị niwu ndị a na ikpe ndị a, dị ka ha dị ọtụtụ nke m na-akụziri unu taa ka unu mee, ka unu dị ndụ, ka unu mụbaa, ka unu banye keta ala ahụ nke Onyenwe anyị Chineke nke nna unu ha na-enye unu. Unu agaghị agbakwunye ihe ọ bụla nokwu nke m na-enye unu iwu, unu agaghịkwa ewepụ ihe ọ bụla na ya, debenụ iwu niile nke Onyenwe anyị Chineke anyị, dị ka m si enye unu iwu taa. Anya unu ahụla ihe niile nke Onyenwe anyị Chineke anyị mere na Baal Peor, nihi na onye ọ bụla nke gara nazụ Baal Peor, Onyenwe anyị Chineke unu bibiri ya site netiti unu. Unu ma ndị jikọrọ na Onyenwe anyị Chineke unu, unu niile dị ndụ taa. Leenụ, egosila m unu ụkpụrụ na ikpe dị ka Onyenwe anyị nyere m iwu, ka e mee otu a nala ahụ unu na-abanye nime ya ebe ahụ iji keta ya. Unu ga-edebe ma mee ha, nihi na nke a bụ amamihe unu na nghọta unu nihu mba niile, ndị ga-anụ iwu niile ndị a, ha ga-asị, Lee, ndị amamihe na ndị nwere ihe ọmụma, mba ukwu nke a. Nihi na olee ụdị mba dị ukwuu, nke o nwere Chineke na-abịaru ha nso dị ka Onyenwe anyị bụ Chineke anyị nihe niile mgbe ọ bụla anyị kpọkuo ya? Ma olee mba dị ukwu nke nwere ụkpụrụ na ikpe ziri ezi dịka iwu a niile, nke m na-enye nihu unu taa? Ṅaa ntị maka onwe gị, ma chekwaa mkpụrụobi gị nke ukwuu, ka ị ghara ichefu okwu niile ndị anya gị hụrụ, ka ha gharakwa isi nobi gị pụọ ụbọchị niile nke ndụ gị, ma ị ga-akụziri ụmụ gị na ụmụ ụmụ gị banyere ụbọchị ahụ unu guzoro nihu Onyenwe anyị Chineke anyị na Horeb nụbọchị ọgbakọ ahụ, mgbe o kwuru Onyenwe anyị gwara m, Kpọkọtara m ndị mmadụ ahụ, ka ha nụrụ okwu m, ka ha mụta ịtụ egwu m ụbọchị niile nke ha na-ebi nelu ụwa, na ka ha kuziere ụmụ ha ndị ikom. Unu bịarutere wee guzo nakụkụ ugwu ahụ, ugwu ahụ na-enwu ọkụ ruo neluigwe, ọchịchịrị, oke ọchịchịrị, na ifufe oke ikuku. Ma Onyenwe anyị gwara unu okwu site netiti ọkụ ahụ, unu nụrụ olu okwu ndị ahụ, ma unu ahụghị ụdịdị ọ bụla, naanị olu. Ma ọ kọọrọ unu ọgbụgba ndụ ya, nke ọ nyere unu iwu ka unu mee, bụ okwu iri ndị ahụ, ma dee ha nelu mbadamba nkume abụọ. Onyenwe anyị nyere m iwu noge ahụ ka m kuziere unu ụkpụrụ na ikpe, ka unu mee ha nala ahụ unu na-abanye ebe ahụ iketa ya. Na unu ga-echebe mkpụrụ obi unu nke ukwuu, nihi na unu ahụghị ụdịdị ọ bụla nụbọchị ahụ Onyenwe anyị gwara unu okwu na Horeb nugwu ahụ site netiti ọkụ ahụ. Unu emela iwu-na-enweghị-isi ma meere onwe unu ihe a pịrị apị oyiri, oyiyi ọ bụla nke nwoke ma ọ bụ nwanyị, Oyiyi nke anụmanụ niile dị nelu ala, oyiyi nke nnụnụ niile nwere nku nke na-efe efe nokpuru eluigwe, Oyiri nke ihe niile na-akpụ akpụ nke na-akpụ akpụ nelu ala, oyiri nke azụ̀ niile, dị ka ha niile dị nime mmiri nokpuru ala. Ma ị gaghị elie anya neluigwe wee hụ anyanwụ na ọnwa na kpakpando na ihe niile nke eluigwe, ka e duhie gị ụzọ ị ga-efe ha ofufe ma fee ha, bụ ihe ndị Onyenwe anyị Chineke gị kenyere mba niile dị nokpuru eluigwe. Ma Chineke weere unu, ma o dupụtara unu site nala Ijipt, site nọkụ nke igwe, site nIjipt, ka unu bụrụ ya ndị ihe nketa, dị ka ọ dị taa. Ma Onyenwe anyị bụ Chineke were iwe megide m nihi ihe ndị unu kwuru, ọ ṅụkwara iyi na m agaghị agafe osimiri Jọdan a, na m agaghị abanye nala ahụ nke Onyenwe anyị bụ Chineke gị na-enye gị dịka ihe nketa. Maka na m na-anwụ nala a, agaghị m agafe Jọdan a, ma unu ga-agafe ma keta ala ọma a. Kpachara anya unu, unu echefukwala ọgbụgba ndụ Onyenwe anyị Chineke anyị, nke o mere nye unu, ka unu ghara ime iwu ọjọọ, ka unu ghara imere onwe unu ihe a pịrị apị oyiyi nke ihe niile nke Onyenwe anyị Chineke gị nyere gị iwu. Nihi na Onyenwe anyị Chineke gị bụ ọkụ na-erepịa, Chineke ekworo. Ọ bụrụ na ị mụta ụmụ ndị ikom na ụmụ ụmụ gị ndị ikom, ma unu nọrọ ogologo oge nala ahụ, ma unu mebie iwu, ma unu mee ihe a pịrị apị oyiyi nke ihe niile, ma unu mee ihe ọjọọ nihu Onyenwe anyị Chineke nke unu kpasuo ya iwe, ana m agba unu akaebe taa nke eluigwe na nke ala, na mbibi ka unu ga-ala niyi site nala ahụ nke unu na-agafe Jordan ebe iketa, ọ bụghị ogologo ụbọchị ka unu ga-adị nelu ya, kama ọ bụ e bibiri ka a ga-ebibi unu. Onyenwe anyị ga-agbasasị unu netiti mba niile, a ga-ahapụkwa unu ka unu bụrụ ndị ole na ole nọnụ ọgụgụ netiti mba niile ndị ahụ Onyenwe anyị ga-akpọbata unu nime ha. Ma unu ga-efe nebe ahụ chi ndị ọzọ bụ ọrụ aka mmadụ, osisi na nkume, ndị na-adịghị ahụ ụzọ, na-adịghịkwa anụ ihe, na-adịghịkwa eri ihe, na-adịghịkwa esi ihe. Ma unu ga-achọ Onyenwe anyị Chineke unu nebe ahụ, unu ga-achọtakwa ya mgbe unu ji obi gị niile na mkpụrụ obi gị niile chọọ ya noge nsogbu gị. Ma okwu ndị a niile ga-abịakwasị gị nụbọchị ikpeazụ, ị ga-atụgharịkwute Onyenwe anyị bụ Chineke gị, ị ga-anụkwa olu ya, Nihi na Chineke nwere obi ebere Onyenwe anyị bụ Chineke gị, ọ gaghị ahapụ gị, ọ bụghị kwa ọ ga-ebibi gị, ọ gaghị ichefu ọgbụgba ndụ nke nna nna gị ha, nke Onyenwe anyị ṅụrụ iyi nye ha. Jụọ banyere ụbọchị ndị mbụ nke gara aga tupu oge gị, site nụbọchị ahụ Chineke kere mmadụ nelu ụwa, sitekwa notu nsọtụ nke eluigwe ruo nnsọtụ nke ọzọ nke eluigwe, ma ọ bụrụ na ihe dị ka okwu dị ukwuu a emeela, ma ọ bụrụ na anụla ụdị ihe dị otu a, ma ọ bụrụ na mba ọ bụla anụla olu Chineke dị ndụ na-ekwu okwu site netiti ọkụ, dị ka i nụrụ ma dịkwa ndụ, Ọ bụrụ na Chineke nwalere ka ọ bata were nye onwe ya mba site netiti mba ọzọ nọnwụnwa, na nihe ịrịba ama, na nihe ịtụnanya, na nagha, na naka dị ike, na nogwe aka dị elu, na nọhụ dị ukwuu, dị ka ihe niile nke Onyenwe anyị Chineke anyị mere nIjipt nihu gị mgbe ị na-ahụ ya? Ya mere ị ga-amata na Onyenwe anyị Chineke gị bụ Chineke, na ọ dịghị ọzọ ma e wezụga ya. Site na mbara eluigwe ka a nụrụ olu ya iji zụọ gị, na nelu ụwa o gosiri gị ọkụ ya nke ukwu, na okwu ya niile ị nụrụ site netiti ọkụ ahụ. Nihi na ọ hụrụ nna nna gị nanya, ọ họpụtara mkpụrụ ha na ha bụ unu, ọ kpọpụtakwara gị nonwe ya site nike ya dị ukwuu site nIjipt. Ibibi mba ndị dị ukwuu na ndị siri ike karịa gị nihu gị, ikwebata gị inye gị ala ha iketa, dị ka i nwere ya taa. Ma ị ga-ama taa, ma ị ga-eji uche gị laghachi azụ, na Onyenwe anyị Chineke gị nke a bụ Chineke neluigwe nelu nakwa nelu ụwa nokpuru, na ọ dịghịkwa onye ọzọ ma e wezụga ya. Ma chekwaa iwu ya na ụkpụrụ ya niile nke m na-enye gị iwu taa, ka o wee dịrị gị mma na ụmụ gị ndị ikom mgbe gị gasịrị, ka unu wee nwee ogologo ndụ nelu ala nke Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị ụbọchị niile. Mgbe ahụ, Moses kewapụrụ obodo atọ nofe osimiri Jordan site nakụkụ ọwụwa anyanwụ. Ịgbapụ nebe ahụ bụ onye ogbu mmadụ nke ga-egbu onye agbata obi namaghị ama, na nke a na-akpọghị ya asị tupu ụnyaahụ na nke atọ, ọ ga-agbaba notu nime obodo ndị a, ma ọ ga-adị ndụ. Bosor nke dị nọzara nala dị larịị nke Ruben, na Ramot nke dị na Gilead nke Gad, na Gaulon nke dị na Bashan nke Manase. Nke a bụ iwu nke Mosis tinyere nihu ụmụ Izrel. Ndị a bụ ihe akaebe, na iwu, na ikpe, nke Mosis gwara ụmụ Izrel mgbe ha si nala Ijipt pụta. Nofe gafere Jodan, nime ndagwurugwu, nso ụlọ Peoa, nala Saịhọn eze ndị Amọrait, onye biri na Heshbọn, bụ onye Mosis na ụmụ Izrel tigburu mgbe ha si nala Ijipt pụta. Ha ketara ihe nketa ala ya na ala Og eze nke Bashan, ndị eze abụọ nke ndị Amor, bụ ndị nọ nofe Jordan nakụkụ ọwụwa anyanwụ, Site nAroer, nke dị nakụkụ ọnụ mmiri iyi Arnon, na nelu ugwu nke Sihon, nke bụ Hermon, Arabah niile dị nofe Jordan nakụkụ ọwụwa anyanwụ nokpuru Asedoth nke a wara awa. ### 5 Mosis kpọrọ ndị Izrel niile, sị ha, Geenụ ntị Izrel, banyere iwu na ikpe ndị a niile m na-ekwu nntị unu taa. Mụtanụ ha, ma debenụ ha site nime ha. Onyenwe anyị Chineke unu mere ogbugba ndụ na unu na Horeb. Ọ bụghị nke nna nna unu ka Onyenwe anyị gbara ọgbụgba ndụ a, kama ọ bụ nke unu, unu niile nọ ebe a ndị dị ndụ taa. Ihu na ihu ka Onyenwe anyị gwara unu okwu nugwu ahụ site netiti ọkụ. Mụ na m guzoro netiti Onyenwe anyị na unu noge ahụ iji kwupụtara unu okwu Onyenwe anyị, nihi na unu tụrụ egwu site nihu ọkụ ahụ, ma unu arịgoghị nugwu ahụ, na-ekwu Mụ bụ Onyenwe Anyị Chineke gị, onye kpọpụtara gị site nala Ijipt, site nụlọ ohu. Ị gaghị enwe chi ndị ọzọ nihu m. Ị gaghị emere onwe gị arụsị, maọbụ oyiri ihe ọbụla dị neluigwe nelu, na nke dị nala nokpuru, na nke dị na mmiri nokpuru ala. Ị gaghị efe ha ofufe, ị gakwaghị ejere ha ozi, nihi na mụ onwe m bụ Onyenwe anyị bụ Chineke gị, Chineke na-ekwo ekworo, nke na-akwụghachi mmehie nna nna nelu ụmụ ruo nọgbọ nke atọ na nke anọ nke ndị kpọrọ m asị. na na-eme ebere ruo puku ọgbọ nye ndị hụrụ m nanya na ndị na-edebe iwu m Ị gaghị ewere aha Onyenwe anyị bụ Chineke gị nefu, nihi na Onyenwe anyị bụ Chineke gị agaghị agụ onye na-ewere aha ya nefu dị ka onye aka ya dị ọcha. Chebe ụbọchị nke izuike ka ị doo ya nsọ, dịka Onyenwe anyị Chineke gị nyere gị iwu. Nime ụbọchị isii ka ị ga-arụ ọrụ ma mee ọrụ gị niile, Ma nụbọchị nke asaa bụ sabbaths nye Onyenwe anyị Chineke gị, ị gaghị eme ọrụ ọ bụla na ya, gị na nwa gị nwoke na nwa gị nwanyị, ohu gị na ohu gị nwanyị, ehi gị na anụmanụ ibu gị, na anụ ụlọ gị niile, na ọbịa bi netiti gị, ka ohu gị nwoke, na ohu gị nwanyị, na anụmanụ ibu gị nwee ike zuru ike, dị ka gị onwe gị. Ị ga-echeta na ị bụ ohu nọ nala Ijipt, na Onyenwe anyị Chineke gị kpọpụtara gị site nebe ahụ naka dị ike na nogwe aka dị elu. Nihi nke a, Onyenwe anyị Chineke gị nyere gị iwu ka ị na-edebe ụbọchị izuike ma doo ya nsọ. Sọpụrụ nna gị na nne gị, dịka Onyenwe anyị Chineke gị nyere gị iwu, ka ihe gaara gị nke ọma, nakwa ka ị dị ogologo ndụ nelu ala ahụ nke Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị. Ị gaghị egbu mmadụ. Ị gaghị akwa iko. Ị gaghị ezu ohi. Ị gaghị agba akaebe ụgha megide onye agbata obi gị. Ị gaghị achọ nwunye onye agbata obi gị, ị gaghị achọ ụlọ onye agbata obi gị, ma ọ bụghị ala ubi ya, ma ọ bụghị ohu ya, ma ọ bụghị odibo nwanyị ya, ma ọ bụghị ehi ya, ma ọ bụghị anụmanụ ibu ya, ma ọ bụghị anụ ụlọ niile ya, ma ọ bụghị ihe niile nke onye agbata obi gị nwere. Okwu ndị a ka Onyenwe anyị gwara nzukọ unu niile nugwu ahụ site netiti ọkụ, ọchịchịrị, ọchịchịrị gbara ọchịchịrị, ifufe oke, olu dị ukwuu, ma ọ tụkwasịghị ihe ọzọ, o dekwara ha nelu mbadamba nkume abụọ, ma nye m ha. Ọ bụ na o mere ka unu nụrụ olu ahụ si netiti ọkụ, ugwu ahụ nọkwa na-ere ọkụ, unu niile bụ ndị ndu nke ebo unu na ndị okenye unu bịakwutere m, Na unu nọ na-ekwu, Lee, Onyenwe anyị Chineke anyị gosiri anyị ebube ya, na olu ya anyị nụrụ site netiti ọkụ. Nụbọchị a, anyị hụrụ na Chineke ga-agwa mmadụ okwu, ọ ga-adịkwa ndụ. Ugbu a ka anyị ghara ịnwụ, nihi na ọkụ ukwu a ga-eripịa anyị, ọ bụrụ na anyị anụkwa olu Onyenwe anyị Chineke anyị ọzọ, anyị ga-anwụ. Onye bụ anụ ahụ nke nụrụ olu Chineke dị ndụ na-ekwu site netiti ọkụ dịka anyị ma dịrị ndụ? Bịaruo nso gị, nụrụ ihe niile nke Onyenwe anyị Chineke anyị ga-ekwu, gị ga-agwa anyị ihe niile nke Onyenwe anyị Chineke anyị ga-agwa gị, anyị ga-anụ ma mee ya. Onyenwe anyị nụrụ olu okwu unu mgbe unu na-agwa m okwu, Onyenwe anyị gwara m sị, Anụla m olu okwu ndị a niile ha gwara gị; ihe niile ha kwuru ziri ezi, ihe niile ha kwuru. Onye ga-eme ka obi ha dị otu a nime ha, ka ha tụọ egwu m ma debe iwu m niile ụbọchị niile, ka o wee dịrị ha mma, na ụmụ ha niile ruo mgbe ebighị ebi? Gaa, asịrị m ha, laghachikwanụ nụlọ unu. Ma gị guzo ebe a na m, m ga-agwa gị iwu niile na ụkpụrụ niile na ikpe niile nke ị ga-akụziri ha, ka ha mee ha otu a nala ahụ nke m na-enye ha dịka ihe nketa. Ma unu ga-edebe ime otu Onyenwe anyị Chineke gị nyere gị iwu. Unu agaghị atụgharị naka nri ma ọ bụ naka ekpe, Nusoro niile nke Onyenwe anyị Chineke gị nyere gị iwu ka ị gaa nime ya, ka o wee mee ka ị nwee izu ike, ka ọ dịkwa gị mma, ka unu wee dị ndụ ogologo oge nelu ala nke unu ga-eketa. ### 6 Ma ndị a bụ iwu na ụkpụrụ na ikpe niile nke Onyenwe anyị Chineke anyị nyere iwu ka a kuziere unu ime otu a nala ahụ nke unu na-abanye nime ya ebe ahụ iketa ya. Ka unu nwee ike ịtụ egwu Onyenwe anyị Chineke unu, debe ụkpụrụ ya niile na iwu ya niile nke m na-enye gị iwu taa, gị na ụmụ gị ndị nwoke na ụmụ ụmụ gị ndị nwoke, ụbọchị niile nke ndụ gị, ka unu nwee ike ibi ogologo ndụ. Ma nụrụ Israel, ma chebe ime, ka ọ dịrị gị mma, ma ka unu mụbaa nke ukwuu, dị ka Onyenwe anyị Chineke nke nna gị kwuru inye gị ala na-eru mmiri ara ehi na mmanụ aṅụ. Na nke a bụ iwu na ikpe niile, dị ka ha si dị ọtụtụ nke Onyenwe anyị nyere iwu ụmụ Izrel na ọzara, mgbe ha si nala Ijipt pụta. Gee ntị Izrel, Onyenwe anyị bụ Chineke anyị, Onyenwe anyị bụ otu. Ị ga-ahụ Onyenwe anyị bụ Chineke gị nanya site nobi gị niile, site na mkpụrụ obi gị niile, na site nike gị niile. Okwu ndị a niile m na-enye gị iwu taa ga-adị nime obi gị na nime mkpụrụ obi gị. Ị ga-akụziri ụmụ gị ndị ikom ihe ndị a, ị ga-ekwukwa banyere ha mgbe ị nọdụrụ nụlọ gị, mgbe ị na-aga nụzọ, mgbe ị dinara ala, na mgbe ị biliri. Ị ga-ekekọta ha ka ha bụrụ ihe ịrịba ama naka gị, ha ga-abụkwa ihe na-adịgide adịgide nihu anya gị. Ma unu ga-ede ha nelu ibo ụzọ nke ụlọ unu na nọnụ ụzọ ama unu. Ọ ga-abụkwa na mgbe Onyenwe anyị Chineke gị ga-ebubata gị nime ala ahụ nke ọ ṅụrụ iyi nye nna nna gị ha, bụ Abraham, na Isaac, na Jekọb, inye gị obodo ndị buru ibu na ndị mara mma nke ị na-ewughị, Ụlọ ndị jupụtara nihe ọma niile nke ị mejupụtaghị, olulu mmiri ndị e gwupụtara nke ị gwupụtaghị, ubi vaịn na ubi oliv nke ị kụghị, mgbe i riechara ma rijuo afọ, kpachara onwe gị anya ka ị ghara ichefu Onyenwe Chineke gị onye kpọpụtara gị site nala Ijipt, site nụlọ ohu. Onyenwe anyị bụ Chineke gị ka ị ga-atụ egwu, naanị ya ka ị ga-efe, ị ga-arapara nso na ya, ị ga-eji aha ya na-aṅụ iyi. Unu agala nazụ chi ndị ọzọ site na chi nke mba ndị gbara unu gburugburu. Nihi na Chineke ekworo bụ Onyenweanyị Chineke gị nọ nime gị, ka ọ ghara ịbụ na o were iwe, Onyenweanyị Chineke gị megide gị, ọ ga-ebibi gị site nihu ụwa. Ị gaghị anwa Onyenwe anyị Chineke gị, dịka unu nwalere ya noge nnwale ahụ. Na-eche nche, ị ga-edebe iwu nke Onyenwe anyị Chineke gị, ihe akaebe, na ụkpụrụ niile dị ka o nyere gị niwu. Ị ga-eme ihe na-atọ ụtọ na ihe ọma nihu Onyenwe anyị Chineke gị, ka ọ dịrị gị mma, ka ị banye ma keta ala ọma ahụ nke Onyenwe anyị ṅụrụ iyi nye nna nna unu ha. Ịchụpụ ndị iro gị niile nihu gị, dịka Onyenwe anyị kwuru. Ọ ga-abụ mgbe nwa gị nwoke jụrụ gị echi, na-ekwu, Gịnị bụ ihe akaebe ndị a, na iwu ndị a, na ikpe ndị a, nke Onyenwe anyị Chineke anyị nyere anyị niile iwu? Ma ị ga-agwa nwa gị nwoke sị, Anyị bụ ndị ohu Fero nala Ijipt, ma Onyenwe anyị si ebe ahụ dupụta anyị site naka dị ike na ogwe aka e weliri elu. Ma Onyenwe anyị nyere ihe ịrịba ama na ọrụ ebube dị ukwuu na ọjọọ nIjipt megide Fero na ụlọ ya nihu anyị. Na ọ dupụtara anyị site nebe ahụ inye anyị ala a, nke o ṅụrụ iyi inye ndị nna anyị. Ma Onyenwe anyị nyere anyị iwu ka anyị mee iwu ndị a niile, ka anyị tụọ egwu Onyenwe anyị bụ Chineke anyị, ka o wee dịrị anyị mma ụbọchị niile, ka anyị dị ndụ dịka anyị dị taa. Ọ ga-abụ ebere nye anyị ma ọ bụrụ na anyị edebe ime iwu ndị a niile nihu Onyenwe anyị Chineke anyị dịka o nyere anyị iwu. ### 7 Ọ bụrụ na Onyenwe anyị Chineke gị ewebata gị nala ahụ ị na-abanye ebe ahụ iketa ya, ma chụpụ mba ndị ukwu nihu gị, bụ ndị Het na ndị Gegesi na ndị Amọrait na ndị Kenan na ndị Periz na ndị Hiv na ndị Jebus, mba asaa ndị dị ọtụtụ ma sie ike karịa unu, Na Onyenwe anyị Chineke gị ga-enyefe ha naka gị, ị ga-akụ ha, ị ga-eji mbibi ehichapụ ha kpamkpam, ị gaghị eme ka gị na ha nwee ọgbụgba ndụ, unu agaghịkwa egosi ha ebere. Ị gaghị alụkwa di ma ọ bụ nwunye netiti ha, nwa gị nwanyị ka ị gaghị enye nwa ya nwoke, nwa ya nwanyị ka ị gaghị ewerekwa nye nwa gị nwoke. Ọ ga-atụgharị nwa nwoke gị site nebe m nọ, nihi na ọ ga-efe chi ndị ọzọ, na Onyenwe anyị ga-ewe iwe megide unu, ma bibie gị ngwa ngwa. Mana otu a ka unu ga-eme ha: ebe nchụàjà ha ka unu ga-akwatu, ogidi ha ka unu ga-etiji, ọhịa nsọ ha ka unu ga-egbutu, ihe a pịrị apị nke chi ha ka unu ga-eji ọkụ rechapụ. Nihi na ị bụ ndị dị nsọ nye Onyenwe anyị Chineke gị, Onyenwe anyị Chineke gị họọrọ gị ka ị bụrụ ndị ya pụrụ iche karịa mba niile dị nelu ihu ụwa. Ọ bụghị nihi na unu dị ọtụtụ karịa mba niile ka Onyenwe anyị ji họrọ unu, ma họpụta unu, nihi na unu dị ole na ole karịa mba niile. Mana nihi ịhụnanya Onyenwe anyị nwere nebe unu nọ, na idebe iyi nke ọ ṅụrụ nye ndị nna unu, ka Onyenwe anyị ji aka dị ike dupụta unu, ma Onyenwe anyị gbapụtara gị site nụlọ nke ịbụ ohu, site naka Fero eze Ijipt. Ị ga-amata na Onyenwe anyị Chineke gị, onye a bụ Chineke, Chineke kwesiri ntụkwasị obi, onye na-echebe ọgbụgba ndụ na ebere nye ndị hụrụ ya nanya na ndị na-edebe iwu ya ruo puku ọgbọ. Ma ọ na-akwụghachi ndị kpọrọ ya asị nihu ha iji laa ha niyi, ọ gaghị egbu oge banyere ndị kpọrọ ya asị, ọ ga-akwụghachi ha nihu ha. Ma gị ga-edebe iwu ndị a, na ụkpụrụ ndị a, na ikpe ndị a, niile nke m na-enye gị iwu taa ka i mee. Ma ọ ga-abụ na mgbe unu nụrụ iwu ndị a, ma chebe ha ma mee ha, Onyenwe anyị Chineke gị ga-echebe gị ọgbụgba ndụ na ebere nke ọ ṅụrụ iyi nye nna nna unu. Ọ ga-ahụ gị nanya, gọzie gị, mee ka ị mụbaa, gọziekwa ụmụ afọ gị na mkpụrụ nke ala gị, ọka gị, mmanya gị na mmanụ gị, igwe ehi gị na igwe atụrụ gị nelu ala ahụ nke Onyenwe anyị ṅụrụ nna nna gị ha iyi inye gị. A gọziri gị ga-abụ karịa mba niile, ọ gaghị adị onye aga nime unu, ma ọ bụghị nke na-amụghị nwa, na nime anụ ụlọ gị. Ma Onyenwe anyị Chineke gị ga-ewepụ site na gị ọrịa niile, na ọrịa niile nke Ijipt ndị ọjọọ, bụ ndị ị hụrụla, na ihe niile ndị ị maara, ọ gaghị etinye ha nahụ gị, kama ọ ga-etinye ha nahụ ndị niile kpọrọ gị asị. Ị ga-eri ihe nkwata niile nke mba ndị ahụ nke Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị. Anya gị agaghị emere ha ebere, ị gaghị efekwa chi ha, nihi na nke a bụ ihe ịsọ ngọngọ nye gị. Ọ bụrụ na ị na-ekwu nime uche gị, Mba a dị ukwuu karịa m, kedu ka m ga-esi nwee ike ibibi ha? Ị gaghị atụ ha egwu, ị ga-echeta ihe niile Onyenwe anyị Chineke gị mere Fero na ndị Ijipt niile, Nnwale ndị ukwu nke anya gị hụrụ, ihe ịrịbama na ihe ebube ndị ukwu ahụ, aka dị ike ahụ, na ogwe aka dị elu ahụ, dị ka Onyenwe anyị Chineke gị si dupụta gị, otu ahụ ka Onyenwe anyị Chineke unu ga-emere mba niile ndị ị na-atụ egwu nihu ha. Na ebu ka Onyenwe anyị Chineke gị ga-eziga nime ha, ruo mgbe ndị fọdụrụ na ndị zoro ezo site naka gị ga-ala niyi. Ị gaghị atụ egwu nihu ha, nihi na Onyenwe anyị Chineke gị nọ nime gị, Chineke dị ukwuu na dị ike. Ma Onyenwe anyị Chineke gị ga-eripịa mba ndị a site nihu gị nwayọọ nwayọọ, ị gaghị enwe ike ibibi ha ngwa ngwa, ka ala ahụ ghara ịghọ ebe tọgbọrọ nefu, ma ka ụmụ anụ ọhịa ghara ịmụbaa megide gị. Na Onyenwe anyị Chineke gị ga-enyefe ha naka gị, ị ga-ebibi ha mbibi dị ukwuu, ruo mgbe ị ga-ekpochapụ ha kpamkpam, Ọ ga-enyefe ndị eze ha naka unu, unu ga-ekpochapụ aha ha site nebe ahụ. Ọ dịghị onye ga-eguzogide gị, ruo mgbe ị ga-ebibi ha kpamkpam. Ihe oyii a pịrị apị nke chi ha, unu ga-agba ọkụ. Ị gaghị achọ ọlaọcha, ma ọ bụghị ọlaedo site na ha; ị gaghị ewere ha nye onwe gị, ka ị ghara ịsụ ngọngọ site na ya, nihi na ọ bụ ihe arụ nye Onyenwe anyị bụ Chi gị. Ma ị gaghị ewebata ihe arụ nime ụlọ gị, ị ga-abụkwa ihe a bụrụ ọnụ dịka nke a, ị ga-akpọ ihe arụ asị, ị ga-akpọkwa ihe arụ asị, nihi na ọ bụ ihe a bụrụ ọnụ. ### 8 Iwu niile nke m na-enye unu taa, unu ga-edebe ha ime, ka unu dị ndụ, mụbaa, banye ma keta ala ahụ nke Onyenwe anyị Chineke unu ṅụrụ iyi nye nna nna unu. Ma ị ga-echeta ụzọ niile nke Onyenwe anyị Chineke gị duuru gị nọzara, ka o wee wedaa gị nala ma nwalee gị, ka e wee mara ihe dị nobi gị, ma ị ga-edebe iwu ya ka ọ bụ na ị gaghị edebe ha. Ma o mekpara gị ahụ, meekwa ka agụụ gụọ gị, zụọkwa gị mánà, nke ndị nna gị na-amaghị, ka o wee kwupụtara gị na ọ bụghị naanị achịcha ka mmadụ ga-eji dị ndụ, kama ọ bụ site nokwu niile nke si nọnụ Chineke na-apụta ka mmadụ ga-eji dị ndụ. Uwe gị emeghị ochie site na gị, akpụkpọ ụkwụ gị akaghị aka site na gị, ụkwụ gị abụrụbeghị ike, lee, iri afọ anọ. Ị ga-amakwa nobi gị na dị ka mmadụ si adọ nwa ya nwoke aka ná ntị, otu ahụ ka Onyenwe anyị Chineke gị ga-esi dọọ gị aka ná ntị. Ọ bụrụ na ị ga-edebe iwu nke Onyenwe anyị Chineke gị, ije ije nụzọ ya niile, na ịtụ egwu ya. Nihi na Onyenwe anyị Chineke gị ga-ebubata gị nime ala ọma na sara mbara, ebe iyi mmiri na isi iyi nke omimi na-asọpụta site na mbara ala na site nugwu. Ala nke ọka wit na ọka balị, osisi vaịn, osisi fig, pomegranet, ala nke osisi oliv, mmanụ na mmanụ aṅụ, Ala nke ị ga-eri nri gị nenweghị ụbịam, nke ị gaghị enwe ụkọ ihe ọbụla nelu ya, ala nke nkume ya bụ ígwè, na site nugwu ya ị ga-egwupụta bronz. Ị ga-eri, ị ga-ejuju afọ, ị ga-agọzikwa Onyenwe anyị bụ Chineke gị nihi ala ọma nke o nyere gị. Kpachara anya nonwe gị ka ị ghara ichefu Onyenwe anyị Chineke gị, nke ịghara idebe iwu ya niile, na ikpe ya niile na ụkpụrụ ya niile, dị ka m na-enye gị iwu taa, Mgbe i riri ihe ma ju afọ, wuo ụlọ ndị mara mma ma biri nime ha, Na mgbe ehi gị na atụrụ gị mụbaara gị, ọlaọcha na ọlaedo mụbaara gị, na ihe niile nke ga-abụ nke gị mụbaara gị, Ị bụrụ onye e buliri elu nobi, ma chefuo Onyenwe anyị bụ Chineke gị, onye kpọpụtara gị site nala Ijipt, site nụlọ ohu, Onye kpọtara gị site nọzara ukwu ahụ dị egwu, ebe agwọ na-ata ata nọ, na akpị, na akpịrị ịkpọ nkụ, ebe mmiri na-adịghị, onye sitere na nkume dị nkọ wepụtara gị isi iyi mmiri Onye nyere gị mánà nri nọzara, nke gị na ndị nna gị na-amaghị, ka o wee wedaa gị nala, nwalee gị, ma meekwa gị ihe ọma nụbọchị ndụ gị ikpeazụ. Ekwula nobi gị, Ike m na ume nke aka m nyere m ike dị ukwuu a. Ma ị ga-echeta Onyenwe anyị bụ Chineke gị, na ya onwe ya na-enye gị ike ime ihe ike, ka o wee guzobe ọgbụgba ndụ ya nke Onyenwe anyị ṅụrụ iyi nye nna nna gị, dị ka taa. Ọ ga-abụ na ọ bụrụ na i chefuo, chefuo Onyenwe anyị Chineke gị, ma soro chi ndị ọzọ, ma fee ha ofufe, ma kpọọrọ ha isiala, ana m agba unu akaebe taa, eluigwe na ala, na unu ga-ala niyi nụzọ mbibi. Dị ka Onyenwe anyị Chineke si ebibi mba ndị ọzọ niile nihu unu, otu a ka unu ga-esi laa niyi, nihi na unu egeghị ntị nolu Onyenwe anyị Chineke unu. ### 9 Nụ Israel, gị na-agafe taa Jọdan ibanye iketa mba ndị buru ibu na ndị siri ike karịa unu, obodo ndị buru ibu na ndị e wusiri ike ruo eluigwe. Ndị mmadụ dị ukwu na ọtụtụ na ndị toro ogologo, ụmụ ndị ikom Anak, ndị gị maara, na gị anụla, onye ga-eguzogide nihu ụmụ ndị ikom Anak? Ị ga-amata taa na Onyenwe anyị Chineke gị nke a ga-aga nihu ihu gị, ọ bụ ọkụ na-erepịa, ọ ga-ebibi ha, ọ ga-achụpụ ha nihu gị, ọ ga-ebibi ha ngwa ngwa, dị ka Onyenwe anyị gwara gị. Ekwula nobi gị mgbe Onyenwe anyị Chineke gị na-ebibi mba ndị a nihu gị, na-asị, Nihi ezi omume m ka Onyenwe anyị ji kpọbata m iketa ala ọma a. Ọ bụghị nihi ezi omume gị, ọ bụghịkwa nihi ịdị nsọ nke obi gị ka ị na-abanye iketa ala ha, kama ọ bụ nihi ekweghị okwukwe nke mba ndị a ka Onyenwe anyị ga-ebibi ha site nihu gị, na ka o wee guzobe ọgbụgba ndụ ahụ nke Onyenwe anyị ṅụrụ iyi nye nna nna anyị ha bụ Abraham na Isaac na Jacob. Ma ị ga-amata taa na ọ bụghị nihi ezi omume gị ka Onyenwe anyị Chineke gị ji enye gị ala ọma a i keta, nihi na ị bụ ndị olu ike. Cheta, echefula ọtụtụ ole i kpasuru iwe Onyenwe anyị Chineke gị nọzara, site nụbọchị unu si nIjipt pụta, ruo mgbe unu bịarutere ebe a, unu nọgidere na-enupu isi megide Onyenwe anyị. Na Horeb, unu kpasuru Onyenwe anyị iwe, Onyenwe anyị wee were iwe megide unu ka o bibie unu. Mgbe m na-arịgo nelu ugwu iji nara mbadamba nkume ahụ, mbadamba ọgbụgba ndụ nke Onyenwe anyị mere gị, m nọrọ nugwu ahụ iri ụbọchị anọ na iri abalị anọ, e righị m achịcha, e ṅụghịkwa m mmiri. Ma Onyenwe anyị nyere m mbadamba nkume abụọ ahụ nke e dere site na mkpịsị aka Chineke, na nelu ha ka e dere okwu niile nke Onyenwe anyị gwara unu nugwu ahụ nụbọchị nzukọ. Ma ọ bụrụ na site niri ụbọchị anọ na site niri abalị anọ, Onyenwe anyị nyere m mbadamba nkume abụọ, mbadamba ọgbụgba ndụ. Onyenwe anyị gwara m okwu sị, Bilie, gbadata ngwa ngwa site ebe a, nihi na ndị gị, bụ ndị i si nala Ijipt dupụta, emeela ihe ọjọọ megidere iwu; ha esitela ngwa ngwa nụzọ m nyere ha iwu wezuga onwe ha, ma meere onwe ha arụsị a kpụrụ akpụ. Ma Onyenwe anyị gwara m, na-ekwu, M agwala gị otu ugboro na ugboro abụọ, na-ekwu, Ahụla m ndị a, ma lee, ndị olu ike ka ha bụ. Ma ugbu a kwere m ka m bibie ha, m ga-ehichapụ aha ha nokpuru eluigwe, m ga-emekwa gị ka ị bụrụ mba dị ukwu na nke siri ike, nke karịrị nke a nke ukwuu. Ma mgbe m tụgharịrị azụ, m si nugwu ahụ rịdata, ugwu ahụ nọkwa na-ere ọkụ ruo neluigwe, mbadamba nkume abụọ nke ama ndị ahụ dịkwa naka abụọ m. Ma hụrụ na unu mehiere nihu Onyenwe anyị Chineke unu, na unu meere unu onwe unu oyiyi a kpụrụ akpụ, na unu sitere nụzọ nke Onyenwe anyị nyere unu iwu ime wezuga onwe unu. Na m jidere mbadamba abụọ ahụ, m tụpụrụ ha site naka abụọ m, ma tijisịa ha nihu unu. Ma m rịọrọ nihu Onyenwe anyị nke ugboro abụọ dị ka na nke mbụ, iri ụbọchị anọ na iri abalị anọ, achịcha e righị m eri na mmiri e righị m aṅụ, banyere mmehie unu niile nke unu mehiere ime ihe ọjọọ nihu Onyenwe anyị Chineke iji kpasuo ya iwe. Mụ onwe m nọ na-atụ oke egwu nihi iwe na oke iwe ahụ, nihi na Onyenwe anyị kpasuru iwe megide unu iji bibie unu kpamkpam, ma Onyenwe anyị nụrụ m noge ahụ. Na elu Aaron ewe iwe dị ukwuu ka o bibie ya, ma ekpere m ekpere banyere Aaron noge ahụ. Ma mmehie unu nke unu mere, nwa ehi ahụ, ewere m ya, kpọọ ya ọkụ nime ọkụ, gwee ya na-akụpịa ya nke ukwuu ruo mgbe ọ ghọrọ ihe dị nro, ọ ghọkwara ihe dị ka uzuzu, wee tụnye uzuzu ahụ nime iyi ahụ nke na-agbada site nugwu ahụ. Na nime ọkụ ahụ, na nime nnwale ahụ, na nime ili nke ọchịchọ, unu kpasuru Onyenwe anyị iwe. Mgbe Onyenwe anyị zigara unu site na Kadesh Barnea, na-ekwu, Rigoonu ma weghachitanụ ala ahụ nke m na-enye unu, unu nupụrụ isi okwu Onyenwe anyị Chineke unu, unu ekwenyeghị ya, unu egeghịkwa ntị nolu ya. Unu nọ na-enupu isi megide Onyenwe anyị site nụbọchị ahụ e mere ka unu mara ya. Ma m rịọrọ nihu Onyenwe anyị iri ụbọchị anọ na iri abalị anọ, dị ka ole m rịọrọ, nihi na Onyenwe anyị kwuru ibibi unu. M kpere ekpere nye Chineke ma sị, Onyenwe anyị, Eze nke chi niile, ebibikwala ndị gị na oke gị nke ị gbapụtara, bụ ndị ị kpọpụtara site nala Ijipt nike gị dị ukwuu, naka gị dị ike, na nogwe aka gị dị elu. Cheta Abraham na Isaac na Jacob bụ ndị na-eje ozi gị, ndị ị ṅụrụ iyi site nonwe gị, ka ị ghara ile anya nisi ike nke ndị a, na omume arụ ha, na mmehie ha. Ka ndị bi nala ebe i si kpọpụta anyị ghara ikwu, na-asị, nihi na Onyenwe anyị enweghị ike ibata ha nala nke o kwere ha na nkwa, na nihi na ọ kpọrọ ha asị, o ji ha pụọ nọzara ka o gbuo ha. Ma ndị a bụ ndị gị na ihe nketa gị, bụ ndị i si nala Ijipt kpọpụta site nike gị dị ukwuu, na aka gị dị ike, na ogwe aka gị e weliri elu. ### 10 Noge ahụ, Onyenwe anyị gwara m sị, Waara onwe gị mbadamba nkume abụọ dị ka ndị mbụ ahụ, ma rịgoro bịakwute m nugwu ahụ, ma meere onwe gị igbe osisi. Ị ga-ede nelu mbadamba nkume ndị ahụ okwu ndị ahụ nke dị nime mbadamba nkume ndị mbụ nke ị tiwara, ị ga-etinyekwa ha nime igbe ahụ. M mere igbe site nosisi na-adịghị ere ere, waa mbadamba nkume dị ka ndị mbụ, rigoroo nugwu ahụ, mbadamba abụọ ahụ dịkwa naka m. Ma o dere nelu mbadamba nkume dịka ide nke mbụ ndị okwu iri, nke Onyenwe anyị gwara ụnụ nugwu site netiti ọkụ, ma Onyenwe anyị nyere ha m. Ma mgbe m laghachiri azụ, m si nugwu ahụ rịda, m tinyere mbadamba nkume ndị ahụ nime igbe ahụ nke m mere, ha nọkwa ebe ahụ dịka Onyenwe anyị nyere m iwu. Ụmụ Israel si na Beeroth nke ụmụ Jakan Moserah pụọ, ebe ahụ ka Aaron nwụrụ, e liri ya ebe ahụ, Eleazar nwa ya jere ozi nchụaja nọnọdụ ya. Site nebe ahụ, ha gawara nime Gadgad, na site na Gadgad nime Etebatha, ala nke iyi mmiri ndị na-asọ asọ. Noge ahụ, Onyenwe anyị kewapụrụ ebo Livai ka ha buru igbe ọgbụgba ndụ Onyenwe anyị, guzo nihu Onyenwe anyị, jee ozi ma kpekwaa ekpere naha ya ruo taa. Nihi nke a, ọ bụghị ndị Livait nwere oke na ihe nketa netiti ụmụnne ha, Onyenwe anyị nonwe ya bụ ihe nketa ha, dị ka o kwuru ya. Mụ onwe m guzoro nugwu ahụ iri ụbọchị anọ na iri abalị anọ. Onyenwe anyị nụrụ m noge a, ọ chọghịkwa ibibi unu. Ma Onyenwe anyị gwara m, Gaa, bilie nihu ndị a, ka ha bata ma nweta ala ahụ nke m ṅụrụ iyi nye nna nna ha inye ha. Ma ugbu a, Israel, gịnị ka Onyenwe anyị Chineke gị na-arịọ naka gị, ma ọ bụghị ịtụ egwu Onyenwe anyị Chineke gị, na ije nụzọ ya niile, na ịhụ ya nanya, na ife Onyenwe anyị Chineke gị site nobi gị niile, na site nmkpụrụ obi gị niile? Debe iwu nke Onyenwe anyị Chineke gị, na ụkpụrụ ya niile dị ka m na-enye gị iwu taa, ka o wee dịrị gị mma. Lee anya, Onyenwe anyị Chineke gị nwere eluigwe na eluigwe nke eluigwe, ụwa na ihe niile dị nime ya. Mana nna nna unu ka Onyenwe anyị họọrọ ịhụ nanya ha, ọ họọkwara mkpụrụ ha nke sochiri ha, bụ unu, karịa mba niile, dịka ọ dị taa. Unu ga-ebi ugwu obi ike unu, unu agaghịkwa eme ka olu unu sie ike. Nihi na Onyenwe anyị bụ Chineke unu, nke a bụ Chineke nke chi niile, na Onyenwe nke ndị nwe niile, bụ Chineke dị ukwuu, dị ike, na onye dị egwu, onye na-adịghị ele ihu mmadụ anya, ọ dịghịkwa anara ngarị, Ọ na-eme ikpe ziri ezi nye onye ọbịa na nwa mgbei na nwanyị di ya nwụrụ, ọ na-ahụkwa onye ọbịa nanya site ninye ya nri na uwe. Hụnụ onye ọbịa nanya, nihi na unu bụ ndị ọbịa nala Ijipt. Onyenwe anyị bụ Chineke gị ka ị ga-atụ egwu, ya ka ị ga-efe, ya ka ị ga-arapara, ọ bụkwa naha ya ka ị ga-aṅụ iyi. Nke a bụ ịnya isi gị, na nke a bụ Chineke gị, onye mere nime gị ihe ndị ukwu na ihe ndị ebube ndị a, nke anya gị hụrụ. Nọnụ ọgụgụ iri asaa, nna nna gị gbadara nIjipt, ma ugbu a, Onyenwe anyị Chineke gị emeela ka ị dị ukwuu dị ka kpakpando nke eluigwe nọnụ ọgụgụ. ### 11 Ma ị ga-ahụ nanya Onyenwe anyị bụ Chineke gị, ma ị ga-edebe ihe nchekwa ya niile, iwu ya niile, iwu ọnụ ya niile, na ikpe ya niile ụbọchị niile. Unu ga-amata taa na ọ bụghị ụmụaka unu, ndị niile na-amaghị ma hụbeghị nkuzi nke Onyenwe anyị bụ Chineke gị, na ịdị ukwu ya niile, na aka ya nke dị ike, na ogwe aka ya nke dị elu, na ihe ịrịba ama ya na ihe ịtụnanya ya niile nke ọ mere netiti Ijipt nye Fero eze Ijipt na ala ya niile na dị ka o si mee ike ndị Ijipt, na ụgbọ agha ha, na ịnyịnya ha, na ike ha, dị ka mmiri nke osimiri uhie si kpuchie ihu ha mgbe ha nọ na-achụ unu nazụ, na dị ka Onyenwe anyị si laa ha niyi ruo taa, na ihe niile o mere anyị nọzara ruo mgbe unu bịara nebe a, Na ihe niile ọ mere Dathan na Abiram ụmụ Eliab nwa Reuben, ndị ala meghere ọnụ ya loda ha, na ụlọ ha, na ụlọikwu ha, na ihe niile ha nwere nke dị na ha netiti Izrel niile, Nihi na anya unu ahụla ihe niile bụ ọrụ ukwu nke Onyenwe anyị, ihe ndị ahụ niile o mere netiti unu taa. Ma unu ga-edebe iwu ya niile nke m na-enye gị taa, ka unu wee dị ndụ, ma mụbaa, ma mgbe unu banyere, unu keta ala ahụ nke unu na-agafe Jọdan ebe ahụ iketa ya. Ka unu nwee ike ibi ogologo ndụ nelu ala ahụ nke Onyenwe anyị ṅụrụ iyi nye nna nna unu inye ha na ụmụ ụmụ ha, ala na-eru mmiri ara ehi na mmanụ aṅụ. Ọ bụ nihi na ala ahụ nke ị na-abanye nebe ahụ iketa ya adịghị ka ala Ijipt, ebe unu si pụta, ebe ha na-akụ mkpụrụ ma jiri ụkwụ ha na-agba mmiri dịka ubi akwụkwọ nri. Mana ala ahụ nke ị na-abanye nebe ahụ iketa ya bụ ala ugwu na ala dị larịị, ọ ga-aṅụ mmiri site na mmiri ozuzo nke eluigwe. Ala nke Onyenwe anyị Chineke gị na-elekọta ya mgbe niile, anya Onyenwe anyị Chineke gị dị nelu ya site na mmalite afọ ruo nọgwụgwụ afọ. Ọ bụrụ na ị nụ nke ọma iwu niile nke m na-enye gị taa, ịhụ Onyenwe anyị Chineke gị nanya, na ife ya site nobi gị niile, na site na mkpụrụ obi gị niile Ọ ga-enye ala gị mmiri ozuzo dịka oge ya si dị, nke mbụ na nke ikpeazụ, ị ga-ewetakwa ọka gị, mmanya gị, na mmanụ gị. Ọ ga-enye nri anụmanụ nubi gị maka anụ ụlọ gị, ị ga-eri nri ma rijuo afọ Ṅaa ntị maka onwe gị ka obi gị ghara ịbụ nke e mere abụba, ka unu ghara isi nụzọ wezuga onwe unu, ka unu ghara ife chi ndị ọzọ ofufe, ka unu ghara ịkpọ ha isiala. Mgbe iwe were Onyenwe anyị megide unu, ọ ga-emechi eluigwe, mmiri ozuzo agaghị adị, ala agaghị amị mkpụrụ ya, unu ga-ala niyi ngwa ngwa site nala ọma ahụ nke Onyenwe anyị nyere unu. Ma unu ga-atụnye okwu ndị a nime obi unu na nime mkpụrụ obi unu, ma unu ga-eke ha ka ha bụrụ ihe ịrịbama nelu aka unu, ma ọ ga-abụ ihe a na-apụghị ịkpụ akpụ nihu anya unu. Unu ga-akụziri ụmụaka unu ikwu okwu banyere ha mgbe unu nọdụrụ ala nụlọ, mgbe unu na-aga nụzọ, mgbe unu na-ehi ụra, na mgbe unu na-ebili ọtọ. Ma unu ga-ede ha nelu ibo ụzọ nke ụlọ unu, na nke ọnụ ụzọ ama unu. Ka unu nwee ike ibi ogologo ndụ, na ụmụ unu ndị nwoke nwee ụbọchị dị ogologo nala ahụ Onyenwe anyị ṅụrụ iyi nye nna nna unu ha inye ha, dị ka ụbọchị nke eluigwe dị nelu ala. Ọ ga-abụ na ọ bụrụ na unu anụ ihe nke ọma, mee iwu ndị a niile nke m na-enye gị taa, ịhụ nanya Onyenwe anyị bụ Chineke anyị, na ije nụzọ ya niile, na ịrapara na ya, Onyenwe anyị ga-achụpụ mba ndị a niile nihu unu, unu ga-eketa mba ndị buru ibu na ndị siri ike karịa unu. Ebe niile ọ bụrụ na unu zọọ ụkwụ ga-abụ nke unu, site nọzara na Antilibanus, sitekwa na osimiri Melas bụ́ osimiri Euphrates, ruo nosimiri nke dị nọdịda anyanwụ, ka ga-abụ oke ala gị. Ọ dịghị onye ga-eguzogide nihu unu, Onyenwe anyị bụ Chineke unu ga-etinye egwu unu na oke ụjọ unu nelu ihu ala niile nke unu ga-azọkwasị ụkwụ nelu ya, dịka o kwuru nye unu. Lee anya, mụ na-enye nihu unu taa ngọzị na ọbụbụ ọnụ, Ngọzi ahụ, ọ bụrụ na unu anụ iwu ndị ahụ nke Onyenwe anyị Chineke unu, nke m na-enye unu iwu taa, Na ọbụba, ọ bụrụ na unu anụghị iwu nke Onyenwe anyị Chineke unu niile nke m na-enye unu taa, ma kpafuo site nụzọ nke m nyere unu iwu, gaa fee chi ndị ọzọ nke unu na-amaghị. Ọ ga-abụkwa na mgbe Onyenwe anyị Chineke gị ga-ebubata gị nala ahụ nke ị na-agafe ebe ahụ iketa ya, ị ga-enye ngọzi nelu ugwu Gerizim, na ọbụbụ ọnụ nelu ugwu Ebal. Ọ bụghị na ihe ndị a dị nofe osimiri Jordan, nazụ ụzọ ọdịda anyanwụ, nala Kenan, ebe ndị bi nọdịda anyanwụ nso Golgol, nakụkụ osisi ook dị elu? Unu nihi na unu na-agafe Jọdan, ịbanye iketa ala ahụ nke Onyenwe anyị Chineke anyị na-enye unu dịka ihe nketa ụbọchị niile, unu ga-ebikwa nime ya. Ma unu ga-edebe ime ihe niile nke iwu ya, na ikpe ndị a niile, nke mụ na-enye nihu unu taa. ### 12 Ma ihe ndị a bụ iwu na ikpe ndị unu ga-edebe ime nala nke Onyenwe anyị Chineke nke nna nna unu na-enye unu dịka ihe nketa, ụbọchị niile ndị unu na-ebi nelu ala. Mbibi ka unu ga-ebibi ebe niile nke ha jere ozi nebe ahụ nye chi ha, bụ ndị unu ga-eketa ha, nelu ugwu niile dị elu, na nelu ugwu nta niile, na nokpuru osisi ọ bụla gbara abụba, Unu ga-akwatu ebe nchụaja ha niile, tijisịa ogidi nsọ ha niile, gbutuo ebe obibi osisi ha niile, kpọọ ihe oyiyi a pịrị apị nke chi ha niile ọkụ, ma kpochapụ aha ha site nebe ahụ. Unu agaghị eme Onyenwe anyị Chineke unu otú a. Mana nime ebe ahụ nke Onyenwe anyị Chineke gị ga-ahọrọ notu nime obodo unu ịkpọ aha ya ebe ahụ na ịkpọkwasị ya, unu ga-achọ ya ma bịa ebe ahụ. Unu ga-eweta nebe ahụ aja nsure ọkụ unu, na aja unu, na mkpụrụ mbụ unu, na ekpere unu, na onyinye afọ ofufu unu, na nkwa unu, ụmụ mbụ nke ehi unu, na nke atụrụ unu. Unu ga-eri ebe ahụ nihu Onyenwe anyị Chineke unu, unu ga-enwekwa obi ụtọ nihe niile nke unu tinyere aka unu, unu na ndị ezinaụlọ unu, dịka Onyenwe anyị Chineke gị gọziri gị. Unu agaghị eme ihe niile dị ka anyị na-eme ebe a taa, onye ọ bụla na-eme ihe na-atọ ụtọ nihu ya. Maka na unu abịabeghị ruo ugbu a nime izu ike ahụ na nime ihe nketa nke Onyenwe anyị Chineke anyị na-enye unu. Ma unu ga-agafe Jọdan, unu ga-ebikwa nala nke Onyenwe anyị Chineke anyị na-enye unu dịka ihe nketa, ọ ga-emekwa ka unu nwee izuike site naka ndị iro unu niile gbara unu gburugburu, unu ga-ebikwa na nchekwa. Ọ ga-abụ ebe ahụ nke Onyenwe anyị Chineke gị ga-ahọrọ ka a kpọọ aha ya ebe ahụ, ebe ahụ ka unu ga-eweta ihe niile m na-enye unu iwu taa: aja nsure ọkụ unu, na aja unu, na otu ụzọ nụzọ iri unu, na mkpụrụ mbụ nke aka unu, na ihe niile a họrọ ahọ nke onyinye unu, bụ ihe ndị ahụ niile unu nwere ike ịkwa nkwa nye Onyenwe anyị Chineke unu. And unu ga-enwe obi ụtọ nihu Onyenwe anyị Chineke unu, unu na ụmụ ndị ikom unu, na ụmụ ndị inyom unu, na ndị ohu unu, na ndị odibo nwanyị unu, na onye Livait nke nọ nọnụ ụzọ ama unu, nihi na o nweghị oke maọbụ ihe nketa ya na unu. Ṅaa ntị maka onwe gị, ka ị ghara iweta aja nsure ọkụ gị nebe ọ bụla ị hụrụ. Mana ọ bụ nebe ahụ nke Onyenwe anyị Chineke gị ga-ahọrọ notu nime ebo gị, ebe ahụ ka unu ga-eweta ihe aja nsure ọkụ unu, na ebe ahụ ka ị ga-eme ihe niile m na-enye gị iwu taa. Mana nime ọchịchọ gị niile, ị ga-achụ aja ma rie anụ dịka ngọzị Onyenwe anyị bụ Chineke gị si nye gị nobodo gị niile; onye rụrụ arụ na onye dị ọcha ga-erikọ ọnụ, dịka a na-eri mgbada ma ọ bụ ele. Mana unu agaghị eri ọbara ahụ, unu ga-awụsa ya nala dịka mmiri. Ị gaghị enwe ike iri nime obodo gị ụzọ iri nke ọka gị, na nke mmanya gị, na nke mmanụ gị, ụmụ mbụ nke ehi gị na nke atụrụ gị, na nkwa niile ndị ị ga-ekwe, na nkwekọrịta unu, na mkpụrụ mbụ nke aka gị. Mana nihu Onyenwe anyị Chineke gị, ị ga-eri ya nebe ahụ nke Onyenwe anyị Chineke gị ga-ahọrọ ya, gị na nwa gị nwoke, na ada gị nwanyị, ohu gị nwoke, na ohu gị nwanyị, na onye ọbịa nke nọ nobodo unu, na ị ga-enwe obi ụtọ nihu Onyenwe anyị Chineke gị nihi ihe niile nke ọ bụrụ na ị ga-etinye aka gị. Kpachara anya maka onwe gị ka ị ghara ịhapụ onye Livait noge niile nke ị na-ebi ndụ nelu ala. Ọ bụrụ na Onyenwe anyị Chineke gị agbasaa oke ala gị, dị ka o kwuru gị, ị ga-ekwu, Aga m eri anụ, ọ bụrụ na mkpụrụ obi gị chọrọ iri anụ, site nihe niile mkpụrụ obi gị chọrọ, ị ga-eri anụ. Ọ bụrụ na ebe ahụ dị gị anya, bụ nke Onyenwe anyị Chineke gị ga-ahọrọ ka a kpọkwasị aha ya nebe ahụ, ị ga-achụ aja site nehi gị na atụrụ gị nke Chineke gị nyere gị, dịka m nyere gị iwu, ị ga-erikwa nobodo gị dịka ọchịchọ obi gị siri dị. Dị ka e si eri mgbada na ele, otu ahụ ka ị ga-esi rie ya; onye rụrụ arụ netiti gị na onye dị ọcha ga-erikwa ya notu aka ahụ. Ṅaa nti nke ukwuu ka ị ghara iri ọbara, nihi na ọbara ya bụ mkpụrụ obi ya, a gaghị eri mkpụrụ obi ya na anụ. Unu agaghị eri ya, unu ga-awụsa ya nala dị ka mmiri. Erila ya, ka o wee dịrị gị mma na ụmụ gị ndị ikom nʼihu gị, ọ bụrụ na i mee ihe ọma na ihe na-atọ ụtọ nʼihu Onyenwe anyị bụ Chineke gị. Ma ihe nsọ gị ọ bụrụ na ọ dịrị gị, na ekpere gị, ị ga-eburu ha bịa nebe ahụ nke Onyenwe anyị Chineke gị ga-ahọrọ ka a kpọkwasị aha ya nebe ahụ. Ma ị ga-eme aja nsure ọkụ gị, ị ga-enye anụ ahụ nelu ebe ịchụ aja Onyenwe anyị Chineke gị, ma ọbara nke aja gị ka ị ga-awụsa nebe ntọala nke ebe ịchụ aja Onyenwe anyị Chineke gị, ma anụ ahụ ka ị ga-eri. Chebe ma gee ntị, ị ga-emekwa okwu niile ndị m na-enye gị iwu, ka o wee dịrị gị mma na ụmụ gị nwoke ruo mgbe ebighị ebi, ọ bụrụ na i mee ihe na-atọ ụtọ na ihe ọma nihu Onyenwe anyị Chineke gị. Ọ bụrụ na Onyenwe anyị Chineke gị emebie kpamkpam mba ndị ahụ ị na-abanye nebe ahụ iketa ala ha site nihu gị, ma ị nweta ya, ma biri nala ha, Kpachara anya maka onwe gị ka ị ghara ịchọpụta ịgbaso ha mgbe e bibichara ha site nihu gị, na-ekwu, Kedu ka mba ndị a si efe chi ha? Aga m emekwa otu ahụ. Ị gaghị eme otu a nye Chineke gị, nihi na ihe arụ niile nke Onyenwe anyị kpọrọ asị, ha mere ha nye chi ha, ebe ha na-esure ụmụ ha ndị nwoke na ụmụ ha ndị nwanyị ọkụ nye chi ha. ### 13 Okwu niile nke m na-enye unu iwu taa, nke a unu ga-edebe ime, unu agaghị agbakwunye nelu ya, unu agaghịkwa ewepụ ihe ọ bụla site na ya. Ọ bụrụ na o bilie netiti gị onye amụma ma ọ bụ onye na-arọ nrọ, ma nye gị ihe ịrịba ama ma ọ bụ ihe ịtụnanya Ma bịa ihe ịrịba ama ma ihe ịrịba ama nke o gwara gị, na-ekwu, Ka anyị gaa fee chi ndị ọzọ ndị unu amaghị, Unu agaghị anụ okwu nke onye amụma ahụ ma ọ bụ nke onye na-arọ nrọ ahụ, nihi na Onyenwe anyị Chineke unu na-anwa unu, ịmata ma unu hụrụ Chineke unu nanya site nobi unu niile, na site na mkpụrụ obi unu niile. Soronụ Onyenwe anyị bụ Chineke unu, tụọnụ egwu ya, geenụ ntị nolu ya, ma jidesienụ ya ike. Ma onye amụma ahụ maọbụ onye nrọ nrọ ahụ ga-anwụ, nihi na o kwuru okwu iji duhie gị site naka Onyenwe anyị bụ Chineke gị, onye kpọpụtara gị site nala Ijipt, onye gbapụtara gị site nohu, iji chụpụ gị site nụzọ nke Onyenwe anyị Chineke gị nyere gị iwu ka ị gaa na ya, ị ga-ewepụkwa ihe ọjọọ ahụ site netiti unu. Ọ bụrụ na nwanne gị nwoke site na nna gị ma ọ bụ site na nne gị, ma ọ bụ nwa gị nwoke, ma ọ bụ nwa gị nwanyị, ma ọ bụ nwanyị gị nke nọ nobi gị, ma ọ bụ enyi gị nke hà mkpụrụobi gị kwaa gị ume na nzuzo, na-ekwu, Ka anyị gaa fee chi ndị ọzọ, bụ ndị gị na nna nna gị na-amaghị, Site na chi nke mba ndị gbara unu gburugburu, ndị nọ nso gị ma ọ bụ ndị nọ ebe dị anya site na gị, site na nsọtụ nke ụwa ruo na nsọtụ nke ụwa. Ị gaghị ekwenye ya, ị gaghị anụkwa nke ya, anya gị agaghị emere ya ebere, ị gaghị achọsi ya ike, ị gaghịkwa ekpuchi ya. Ịkwusa, ị ga-ekwusa banyere ya, aka gị ga-ebu ụzọ dịkwasị nelu ya igbu ya, aka ndị mmadụ niile ga-esote nikpeazụ. Ha ga-eji nkume tugbuo ya, ọ ga-anwụkwa, nihi na ọ chọrọ ime ka ị hapụ Onyenwe anyị bụ Chineke gị, onye kpọpụtara gị site nala Ijipt, site nụlọ ohu. Na ndị Israel niile nụrụ ya ga-atụ egwu, ha agaghịkwa emekwa ihe ọjọọ dị otu a netiti unu ọzọ. Ọ bụrụ na ị nụ nime otu nime obodo gị nke Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị ka i biri nebe ahụ, na-ekwu, Ndị nwoke ndị na-emebi iwu si netiti unu pụta, ha mekwara ka ndị niile bi nala ha wezuga onwe ha, na-ekwu, Ka anyị gaa fee chi ndị ọzọ, bụ ndị unu na-amabeghị. na nnyocha na ajụjụ, na ị ga-achọ nke ukwuu, na lee, eziokwu doro anya bụ okwu ahụ, ihe arụ a aghọọla nime unu, Ị ga-eji mma agha gbuo ndị niile bi nala ahụ, unu ga-edobe ya na ihe niile dị nime ya ka ha bụrụ ihe a bụrụ ọnụ. Na ị ga-achịkọta ihe nkwata ya niile nokporo ụzọ ya, ị ga-eji ọkụ suree obodo ahụ, tinyere ihe nkwata ya niile nihu ọha mmadụ nihu Onyenwe anyị Chineke gị, ọ ga-abụkwa ebe tọgbọrọ nefu ruo mgbe ebighị ebi, a gaghị ewugharị ya ọzọ. Ma ọ dịghị ihe ọ bụla sitere nihe e doro nsọ ga-arapara naka gị, ka Onyenwe anyị si niwe nke ọnụma ya chigharịa, ma nye gị ebere, ma meere gị ebere, ma mee ka ị mụbaa, dị ka ọ ṅụrụ iyi nye nna nna gị ha, Ọ bụrụ na ị nụ olu Onyenwe anyị Chineke gị, idebe iwu ya niile nke m na-enye gị iwu taa, ime ihe ọma na ihe na-atọ ụtọ nihu Onyenwe anyị Chineke gị. ### 14 Unu bụ ụmụ Onyenwe anyị Chineke unu, unu agaghị akpụcha isi netiti anya unu maka onye nwụrụ anwụ. Nihi na ị bụ ndị nsọ nye Onyenwe anyị Chineke gị, na Onyenwe anyị Chineke gị họpụtara gị ka ị bụrụ ndị ya dị oke ọnụ ahịa site na mba niile nke dị nelu ihu ụwa. Unu agaghị eri ihe arụ ọ bụla. Ndị a bụ anụ ụlọ ndị unu ga-eri: nwa ehi site nehi, nwa atụrụ site natụrụ, na nwa ewu site newu, Mgbada, na gazelle, na pygarg, oryx, na giraffe. Anụmanụ ọ bụla nke na-ekewa ụkwụ, nke nwere nkịtị abụọ nụkwụ, na nke na-atụgharị nri nime anụmanụ ndị a, ndị a ka unu ga-eri. Ma ihe ndị a unu agaghị eri site nime ndị na-atụgharị nri, na ndị nwere ụkwụ gbawara abụọ, na ndị nwere mbọ nkụ: ịnyịnya kamel, na ewi nkume, na okwute badger, nihi na ha na-atụgharị nri, ma ụkwụ ha adịghị ekewa abụọ, ihe ndị a rụrụ arụ nye unu. Ma ezi, maka na ọ kewara ụkwụ nke a, ma ọ nwere mbọ ụkwụ, ma nke a ịta ụgbọta ọ naghị ata ụgbọta, adịghị ọcha nke a nye unu. Site na anụ ha, unu agaghị eri; nke ozu ha, unu agaghị emetụ. Unu ga-eri ihe ndị a site nihe niile dị nime mmiri: ihe niile nwere nku na akpịrịkpa, unu ga-eri ha. Na ihe niile ndị na-enweghị nku na akpịrịkpa, unu agaghị eri ha, ha bụ ihe rụrụ arụ nye unu. Unu nwere ike iri nnụnụ ọ bụla dị ọcha. Ma ihe ndị a, unu agaghị eri site na ha: ugo, na griffin, na osprey, na udele, na egbe, na ndị yiri ya, na nnụnụ nta, na ikwiikwii, na nnụnụ osimiri, na nnụnụ mmiri, na nnụnụ ọcha, na nnụnụ ibis, na cormorant, na egbe, na ihe ndị yiri ya, na hoopoe, na night raven, Na pelican, na plover, na ihe ndị yiri ya, na purple water hen, na bat. Ihe niile na-akpụ akpụ nke nnụnụ rụrụ arụ nye unu, unu agaghị eri site na ha. Unu nwere ike iri nnụnụ ọ bụla dị ọcha. Ozu ọ bụla unu agaghị eri, a ga-enye ya onye ọbịa nke bi nobodo unu ka o rie ya, ma ọ bụ ị ga-ere ya onye mba ọzọ, nihi na ị bụ ndị dị nsọ nye Onyenwe anyị Chineke gị. Ị gaghị esi nwa atụrụ nime mmiri ara nne ya. Iri ụtụ ị ga-enye ụtụ iri nke mkpụrụ niile nke mkpụrụ gị, mkpụrụ nke ubi gị afọ niile. Ma ị ga-eri ya nebe ahụ nke ọ bụrụ na Onyenwe anyị Chineke gị ga-ahọrọ ka a kpọọ aha ya ebe ahụ, unu ga-eweta ụtụ iri nke ọka gị, na nke mmanya gị, na nke mmanụ gị, ụmụ e buru ụzọ mụọ nke ehi gị na nke atụrụ gị, ka ị mụta ịtụ egwu Onyenwe anyị Chineke gị ụbọchị niile. Ọ bụrụ na ụzọ ahụ adịrị gị anya, ị pụghịkwa iweta ha, nihi na ebe ahụ Onyenwe anyị Chineke gị ga-ahọrọ ka a kpọkwasị aha ya dị gị anya, nihi na Onyenwe anyị Chineke gị ga-agọzi gị, Na ị ga-ere ha maka ọlaọcha, were ego ọlaọcha ahụ naka gị, gaa nebe ahụ Onyenwe anyị Chineke gị ga-ahọrọ. Ma ị ga-enye ọlaọcha maka ihe niile nke mkpụrụ obi gị ga-achọ, nelu ehi ma ọ bụ atụrụ, ma ọ bụ mmanya ma ọ bụ ihe ọṅụṅụ siri ike, ma ọ bụ ihe ọbụla nke mkpụrụ obi gị ga-achọ, ma ị ga-eri nebe ahụ nihu Onyenwe anyị Chineke gị, ma ị ga-aṅụrị ọṅụ gị na ezinaụlọ gị. na onye Levite nọ nobodo gị niile, nihi na o nweghị oke ma ọ bụ ihe nketa ya na gị. Mgbe afọ atọ gasịrị, ị ga-ebupụta ụzọ iri niile nke ihe ị kụrụ gị, nafọ ahụ ị ga-edobe ya nobodo gị niile. Ma onye Livait ga-abịa, nihi na o nweghị ihe nketa ma ọ bụ oke ya na gị, ya na onye ọbịa na onye mgbei na nwanyị di ya nwụrụ ndị nọ nobodo gị niile, ha ga-eri ma rijuo afọ, ka Onyenwe anyị bụ Chineke gị gọzie gị nọrụ gị niile nke ị na-eme. ### 15 Site nafọ asaa, ị ga-eme mgbapụta. Na otu a bụ iwu nke mgbaghara, ị ga-ahapụ ụgwọ niile nke gị, nke onye agbata obi gị ji gị ụgwọ, na nwanne gị nwoke ị gaghị anara ya nike, nihi na a kpọọla mgbaghara nye Onyenwe anyị Chineke gị. Onye mba ọzọ ka ị ga-anara ụgwọ ọ bụla ọ ji gị, ma nwanne gị ka ị ga-agbaghara ụgwọ gị. Maka na ọ gaghị adị onye nọ nụkọ netiti gị, nihi na Onyenwe anyị Chineke gị ga-agọzi gị nke ukwuu nala ahụ Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị dịka ihe nketa ịnweta ya. Ọ bụrụ ma ọ bụrụ na ị ga-ege ntị nke ọma nolu Onyenwe anyị Chineke gị, idebe na ime iwu ndị a niile, nke m na-enye gị iwu taa, nihi na Onyenwe anyị bụ Chineke gị gọziri gị dịka o kwuru gị, ị ga-agbazinye mba ọtụtụ ihe, ma gị onwe gị agaghị agbaziri ihe ọ bụla, ị ga-achị mba ọtụtụ, ma ha agaghị achị gị. Ọ bụrụ na ọ dị onye ogbenye netiti ụmụnne gị notu nime obodo gị nala nke Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị, ị gaghị eme ka obi gị sie ike, ị gaghịkwa emechi aka gị megide nwanne gị nke nọ na mkpa. Ị ga-emepe aka gị abụọ nye ya, ma binye ya ego ọ bụla ọ chọrọ, dị ka ọ nọ na mkpa. Kpachara anya gị onwe gị ka okwu nzuzo nke iwu-ọma ghara ịdị nobi gị, na-ekwu, Afọ nke asaa, afọ ntọhapụ, na-abịaru nso, ma anya gị wee bụrụ ihe ọjọọ nye nwanne gị nke nọ na mkpa, ị gaghị enye ya ihe ọ bụla, ọ ga-eti mkpu megide gị nye Onyenwe anyị, mmehie dị ukwuu ga-adịkwa nime gị. Inye, ị ga-enye ya, na ị ga-ebinye ya ihe mbinye dịka o si chọọ, dịka ọ nọ na mkpa, ị gaghị ewute nobi gị mgbe ị na-enye ya, nihi na nihi okwu a, Onyenwe anyị Chineke gị ga-agọzi gị nọrụ gị niile nakwa nihe niile nke ị ga-etinye aka gị. Ọ bụghị nihi na onye nọ na mkpa agaghị ada site nala gị, nihi nke a, m na-enye gị iwu ime ihe okwu nke a, na-ekwu: na-emepe, ị ga-emepe aka gị nye nwanne gị onye ogbenye na onye nọ na mkpa nke nọ nala gị. Ọ bụrụ na e rere nwanne gị onye Hibru ma ọ bụ nwanyị Hibru nye gị, ọ ga-ejere gị ozi afọ isii, nafọ nke asaa ị ga-ezipụ ya ka ọ nwere onwe ya site naka gị. Mgbe ị na-ezipụ ya ka ọ nwere onwe ya site nebe ị nọ, ị gaghị ezipụ ya aka efu. Ị ga-enye ya nkwado site natụrụ gị, na site nọka gị, na site na mmanya gị, dịka Onyenwe anyị Chineke gị gọziri gị, ị ga-enye ya. Ma ị ga-echeta na ị bụ ohu nala Ijipt, na Onyenwe anyị Chineke gị gbapụtara gị site nebe ahụ, nihi nke a ka m ji enye gị iwu ime okwu a. Ọ bụrụ na mana ọ sị gị, Agaghị m esi nebe ị nọ pụọ, nihi na ọ hụrụla gị nanya na ụlọ gị, nihi na ọ na-adịrị ya mma ịnọnyere gị. Ma ị ga-ewere awl, ma ị ga-agbawa ntị ya nọnụ ụzọ, ma ọ ga-abụrụ gị ohu ruo mgbe ebighị ebi, ma nwa agbọghọ gị ka ị ga-emekwara otu ahụ. Ọ gaghị abụ ihe siri ike nanya gị mgbe a na-ezipụ ha ka ha nwere onwe ha site naka gị, nihi na ọ rụrụ ọrụ nye gị afọ isii dịka ụgwọ kwa afọ nke onye e goro nụgwọ, na Onyenwe anyị Chineke gị ga-agọzi gị nihe niile nke ị na-eme. Nke ọbụla nwa mbụ nke ọbụrụ na amụọ nime ehi gị, na nime atụrụ gị, ndị nwoke ị ga-edo nsọ Onyenwe anyị Chineke gị, ị gaghị arụ ọrụ nime nwa mbụ nwa ehi gị, na ị gaghị akpacha mkpụrụ nwa mbụ nke atụrụ gị. Nihu Onyenwe anyị, ị ga-eri ya afọ site nafọ nebe ahụ nke ọ bụrụ na Onyenwe anyị Chineke gị ga-ahọrọ, gị na ezinaụlọ gị. Ọ bụrụ na ọ nwere ntụpọ, ma ọ bụ ngwụrọ ma ọ bụ kpuru ìsì, ntụpọ ọjọọ ọ bụla, ị gaghị eji ya chụọ aja nye Onyenwe anyị bụ Chineke gị. Nobodo gị niile, ị ga-eri ya; onye rụrụ arụ nime gị na onye dị ọcha ga-erikwa ya notu aka ahụ, dịka a na-eri mgbada ma ọ bụ ele. Mana ọbara, unu agaghị eri ya; unu ga-awụsa ya nala dịka mmiri. ### 16 Chebe ọnwa nke ndị ọhụrụ, ị ga-emekwara Mmemme Ngabiga nye Onyenwe anyị bụ Chineke gị, nihi na nime ọnwa nke ndị ọhụrụ ka ị si nIjipt pụta nabalị. Ma ị ga-achụ aja mmemme ngabiga nye Onyenwe anyị bụ Chineke gị, atụrụ na ehi, nebe ahụ nke Onyenwe anyị bụ Chineke gị ga-ahọrọ ka a kpọkwasị aha ya nebe ahụ. Ị gaghị eri ihe nwere ihe na-eko achịcha nelu ya, kama ụbọchị asaa ka ị ga-eri achịcha na-enweghị ihe na-eko achịcha nelu ya, bụ achịcha nhụju anya, nihi na ọ bụ na mberede ka unu si nIjipt pụta, ka unu wee na-echeta ụbọchị ahụ unu si nala Ijipt pụta ụbọchị niile nke ndụ unu. A gaghị ahụ ihe na-eko achịcha nókèala gị niile ụbọchị asaa, anụ ndị ahụ nke ị ga-achụ aja nanyasị nụbọchị mbụ agaghị anọdụ ruo ụtụtụ. Ị gaghị enwe ike ịchụ aja mmemme Ngabiga nime ọ bụla nobodo gị niile nke Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị. Kama nime ebe ahụ nke Onyenwe anyị Chineke gị ga-ahọrọ ka a kpọkwasị aha ya ebe ahụ, ị ga-achụ aja Mmemme Ngabiga nuhuruchi ruo mgbe anyanwụ dara, noge ahụ ị si nIjipt pụta. Ma ị ga-esi, ma ị ga-ahụ ọkụ, ma ị ga-eri nebe ahụ Onyenwe anyị Chineke gị ga-ahọrọ, ma ị ga-atụgharị nụtụtụ, ma ị ga-alọta nụlọ gị. Nime ụbọchị isii ka ị ga-eri achịcha na-enweghị ihe na-eko achịcha, na nụbọchị nke asaa bụ ọgbakọ mmechi mmemme nye Onyenwe anyị bụ Chineke gị, ị gaghị arụ ọrụ ọ bụla nụbọchị ahụ, ma e wezụga ihe niile e mere maka mkpụrụ obi. Ị ga-agụtara onwe gị izu asaa, site noge ị malitere itinye mma iwe nihe ubi, ị ga-amalite ịgụta izu asaa. Na ị ga-eme mmemme izu ụka nye Onyenwe anyị Chineke gị, dịka aka gị si dị ike, dịka ihe niile Onyenwe anyị Chineke gị ga-enye. Ị ga-aṅụrị ọṅụ nihu Onyenwe anyị Chineke gị, gị na nwa gị nwoke, na nwa gị nwanyị, ohu gị nwoke, na ohu gị nwanyị, na onye Livayị, na onye ọbịa, na nwa mgbei, na nwanyị di ya nwụrụ nke nọ netiti unu, nebe ahụ nke Onyenwe anyị Chineke gị ga-ahọrọ ka a kpọọ aha ya ebe ahụ. Ma ị ga-echeta na ị ghọrọ odibo nala Ijipt, ị ga-edebe ma mee iwu ndị a. Ị ga-eme ememe ụlọikwu maka onwe gị ụbọchị asaa mgbe ị na-achịkọta ihe site nebe ịzọcha ọka gị na site nebe ịzọcha mmanya gị. Ị ga-enwe ọṅụ na mmemme gị, gị na nwa gị nwoke, na nwa gị nwanyị, ohu gị, na ohu gị nwanyị, na onye Livait, na onye ọbịa, na onye na-enweghị nne na nna, na nwanyị di ya nwụrụ nke nọ nobodo gị. Ụbọchị asaa ka ị ga-eme mmemme Onyenwe anyị Chineke gị nebe ahụ nke Onyenwe anyị Chineke gị ga-ahọrọ maka ya, ọ bụrụ na Onyenwe anyị Chineke gị agọzie gị nihe niile ị kụrụ, na nọrụ niile nke aka gị, ị ga-anọkwa na-aṅụrị ọṅụ. Ugboro atọ nafọ ka a ga-ahụ nwoke ọ bụla nke gị nihu Onyenwe anyị bụ Chineke gị nebe ahụ Onyenwe anyị ga-ahọrọ, noge mmemme achịcha na-ekoghị eko, na noge mmemme izu ụka, na noge mmemme ụlọ ikwu. Ị gaghị apụta nihu Onyenwe anyị bụ Chineke gị aka efu. Onye ọ bụla dịka ike nke aka ya, dịka ngọzi Onyenwe anyị bụ Chineke gị nke o nyere gị. Ndị ikpe na ndị ode akwụkwọ ị ga-eme nonwe gị nime obodo gị niile nke Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị dịka ebo, ha ga-ekpe ndị mmadụ ikpe ziri ezi. Ha adịghị atụgharị ikpe, ha agaghịkwa anata onyinye, nihi na onyinye na-ekpuchi anya ndị maara ihe, ma na-ewepụ okwu nke ndị ezi omume. Nụzọ ziri ezi, chụso ihe ziri ezi, ka i nwee ike ibi ndụ, ma mgbe ị banyere, i nwee ike iketa ala ahụ nke Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị. Ị gaghị akụrụ onwe gị ọhịa jụụ, osisi ọ bụla nakụkụ ebe ịchụ aja nke Chineke gị, ị gaghị emere onwe gị. Ị gaghị eguzobe ogidi maka onwe gị, nke Onyenwe anyị Chineke gị kpọrọ asị. ### 17 Ị gaghị achụrụ Onyenwe anyị bụ Chineke gị aja nwa ehi ma ọ bụ atụrụ nke nwere ntụpọ ọ bụla, ihe ọjọọ ọ bụla, nihi na ọ bụ ihe arụ nye Onyenwe anyị bụ Chineke gị. Ọ bụrụ na mana a chọtara nime otu nime obodo gị nke Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị, nwoke ma ọ bụ nwanyị onye ga-eme ihe ọjọọ nihu Onyenwe anyị Chineke gị, ịgabiga ọgbụgba ndụ ya, Ma ha bịa fee chi ndị ọzọ ofufe ma kpọọrọ ha isiala, bụ anyanwụ, ma ọ bụ ọnwa, ma ọ bụ ihe ọ bụla nke si nụwa nke eluigwe, nke m nyeghị gị iwu, Na ọ nwere ike ịkọrọ gị, ị ga-achọpụtakwa nke ọma nke ukwuu, ma lee, ọ bụ ezie na okwu ahụ emeela, ihe arụ a emeela na Izrel, Ma ị ga-akpọpụta nwoke ahụ maọbụ nwanyị ahụ, unu ga-eji nkume tụọ ha nkume, ha ga-anwụkwa. Nelu ndị akaebe abụọ ma ọ bụ nelu ndị akaebe atọ ka a ga-egbu onye ahụ, mana a gaghị egbu onye ọ bụla nelu naanị otu onye akaebe. Aka ndị akaebe ga-ebu ụzọ dịkwasị ya nʼahụ igbu ya, aka ndị mmadụ ga-esote nʼikpeazụ, ị ga-esikwa nʼetiti unu wepụ ihe ọjọọ ahụ. Ọ bụrụ na mà ọ gaghị ekwe omume site naka gị okwu na ikpe dị netiti ọbara na ọbara, na netiti ikpe na ikpe, na netiti mmetụ na mmetụ, na netiti esemokwu na esemokwu, okwu nke ikpe nobodo unu niile, mgbe ahụ ị ga-ebili rigoro nebe ahụ nke Onyenwe anyị Chineke gị ga-ahọrọ, Ị ga-aga ndị nchụaja ndị Livait, na onye ikpe nke ga-adị nụbọchị ndị ahụ, mgbe ha chọpụtachara, ha ga-agwa gị ikpe ahụ. Ị ga-eme dịka ihe ahụ nke ha ga-akọrọ gị site nebe ahụ nke Onyenwe anyị Chineke gị ga-ahọrọ, ị ga-edebekwa ime ihe niile nke e nyere gị niwu. Dịka iwu ahụ na dịka ikpe ahụ nke ha ga-agwa gị, ị ga-eme, ị gaghị atụgharị site nokwu ahụ nke ha ga-akọọrọ gị aka nri ma ọ bụ aka ekpe. Nwoke ọ bụla nke mere ihe noke mpako, nke mere na ọ jụrụ irube isi nye onye nchụàjà ahụ nke guzoro ije ozi naha Onyenwe anyị bụ Chineke gị, ma ọ bụ nye onye ikpe ahụ nke nọ nụbọchị ndị ahụ, nwoke ahụ ga-anwụ, ị ga-esikwa nIsrael wepụ ihe ọjọọ ahụ. Na ndị mmadụ niile nụrụ ya ga-atụ egwu, ha agaghịkwa eme ihe arụ ọzọ. Ọ bụrụ na ma, ị banye nime ala nke Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị, ma ị keta ya, ma ị biri nelu ya, ma ị sị, M ga-eme nelu onwe m onye ọchịchị, dị ka mba ndị ọzọ ndị gburugburu m, Ịhọpụta, ị ga-ahọpụta nelu onwe gị onye ọchịchị, onye ọ bụla Onyenwe anyị Chineke ga-ahọrọ ya, site na ndị ụmụnne gị. Ị ga-ahọpụta nelu onwe gị onye ọchịchị. Ị gaghị enwe ike ịhọpụta nelu onwe gị nwoke mba ọzọ, nihi na ọ bụghị nwanne gị ọ bụ. Nihi na ọ gaghị amụbara onwe ya ịnyịnya, ọ bụghịkwa na ọ ga-atụgharị ndị mmadụ gaa nIjipt ka ọ ghara ịmụbara onwe ya ịnyịnya, ma Onyenwe anyị kwuru sị, Unu agaghị agbakwunye ịtụgharị nụzọ nke a ọzọ. Ọ gaghị amụbara onwe ya nwanyị ọtụtụ, ka obi ya ghara ịtụgharị, ọ gaghị amụbarakwa onwe ya ọlaọcha na ọlaedo nke ukwuu. Ma mgbe ọ nọdụrụ ala nọchịchị ya, ọ ga-edere onwe ya iwu abụọ a nime akwụkwọ site naka ndị nchụaja ndị Livayị, Ọ ga-adị ya na ya, ọ ga-agụkwa ya ụbọchị niile nke ndụ ya, ka o si otú ahụ mụta ịtụ egwu Onyenwe anyị bụ Chineke gị, debe iwu ndị a niile, na ime usoro iwu ndị a niile. Ka obi ya ghara ịbụ nke a na-ebuli elu karịa ụmụnne ya, ka ọ ghara isi niwu wezuga onwe ya naka nri ma ọ bụ naka ekpe, ka ya na ụmụ ya ndị ikom nwee ike ịchị ogologo oge nọchịchị ya netiti ụmụ Izrel. ### 18 Ọ gaghị abụ na ndị nchụaja ndị Livayị, ebo Livayị niile, ga-enwe oke ma ọ bụ ihe nketa na Izrel; onyinye Onyenwe anyị bụ ihe nketa ha, ha ga-eri ya. Oke nketa ma ọ gaghị adịrị ha netiti ụmụnna ha, Onyenwe anyị nonwe ya bụ oke nketa ya, dị ka o kwuru ya. Ma nke a bụ ikpe nke ndị nchụàjà, ihe sitere naka ndị mmadụ, sitere naka ndị na-achụ aja, bụ ihe aja: ọ bụrụ na ọ bụ nwa ehi, ọ bụrụ na ọ bụ atụrụ, ị ga-enye onye nchụàjà ogwe aka, na agba, na afọ. Na mkpụrụ mbụ nke ọka gị, na nke mmanya gị, na nke mmanụ gị, na mkpụrụ mbụ nke akpụcha ajị atụrụ gị, ị ga-enye ya. Nihi na Onyenwe anyị họpụtara ya site na ebo gị niile, ka o guzoro nihu Onyenwe anyị Chineke, ije ozi na ịgọzi naha ya, ya onwe ya na ụmụ ya ndị ikom netiti ụmụ Izrel. Ọ bụrụ ma ọ bịa onye Livait site notu nime obodo ndị ahụ site na niile nke ụmụ Izrel, ebe onwe ya bi dịka onye ọbịa, dịka mkpụrụ obi ya si achọsi ike, nime ebe ahụ nke ọ ga-ahọrọ, Ọ ga-eje ozi naha Onyenwe anyị Chineke ya, dị ka ndị nwanne ya niile bụ ndị Livayị ndị guzo ebe ahụ nihu Onyenwe anyị Chineke gị. Ọ ga-eri oke nke e kewara ya, ma e wezụga ego o nwetara site nire ihe nna ya hapụrụ ya. Ọ bụrụ na ị banye nala nke Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị, ị gaghị amụta ime dịka ihe arụ nke mba ndị ahụ. A gaghị ahụ netiti gị onye na-eji ọkụ sachaa nwa ya nwoke na nwa ya nwanyị nọkụ, onye na-agba afa, onye na-atụle ihe ịrịba ama, na onye na-eme ịgba afa, site nịgba afa. Na-agụ abụ nelu abụ mgbaasị, onye mgbaasị, na onye na-akọwa ihe ịrịba ama, na-ajụ ndị nwụrụ anwụ ase. Ọ bụ ihe arụ nye Onyenwe anyị bụ Chineke gị, onye ọ bụla na-eme ihe ndị a, nihi na ọ bụ nihi ihe arụ ndị a ka Onyenwe anyị ga-eji bibie ha site nihu gị. Ị ga-abụ onye zuruoke nihu Onyenwe anyị Chineke gị. Maka ndị mba ndị a nke ị na-enweta ala ha, ha na-ege ntị nihe ịrịba ama na ịgba afa, ma gị, ọ bụghị otu a ka Onyenwe anyị Chineke gị nyere gị. Onyenwe anyị bụ Chineke gị ga-ebulite onye amụma site netiti ụmụnne gị dịka m, unu ga-ege ya ntị. Dịka ihe niile ị rịọrọ naka Onyenwe anyị Chineke gị na Horeb nụbọchị ọgbakọ ahụ, mgbe ị na-ekwu, Anyị agaghị anụkwa olu Onyenwe anyị Chineke gị ọzọ, anyị agaghị ahụkwa ọkụ ukwu a ọzọ, ka anyị ghara ịnwụ. Ma Onyenwe anyị gwara m, sị, Ihe niile ha gwara gị ziri ezi. Onye amụma ka m ga-ebulite nye ha site netiti ụmụnne ha, dịka gị, aga m etinye okwu m nọnụ ya, ọ ga-agwakwa ha ihe niile m nyere ya niwu. Na nwoke nke ọ bụrụ na ọ gaghị anụ ihe niile nke onye amụma ahụ ga-ekwu naha m, mụ onwe m ga-ata ya ahụhụ. Mana onye amụma ahụ nke ga-eme ihe na-adịghị nsọ site nikwu okwu naha m, okwu nke m nyeghị ya iwu ikwu, na onye ọbụla ga-ekwu okwu naha chi ndị ọzọ, onye amụma ahụ ga-anwụ. Ọ bụrụ na ị kwuo nime obi gị, kedụ ka anyị ga-esi mara okwu nke Onyenwe anyị na-ekwughị? Ihe niile ọ bụrụ na onye amụma ahụ ekwu naha Onyenwe anyị, ma ọ meghị, ma ọ mezughị, nke a bụ okwu nke Onyenwe anyị na-ekwughị. Onye amụma ahụ kwuru ya nekweghị Chineke, unu agaghị atụ egwu ya. ### 19 Ọ bụrụ na Onyenwe anyị Chineke gị emebie mba ndị ahụ nke Chineke na-enye gị ala ha, unu nweta ha, biri nobodo ha na nụlọ ha, Ị ga-ekewa obodo atọ maka onwe gị netiti ala gị, bụ nke Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị. Tụlee ụzọ ahụ nye onwe gị, ị ga-ekewakwa oke ala nke ala gị nụzọ atọ, nke Onyenwe anyị Chineke gị na-ekenye gị, ọ ga-abụkwa ebe mgbaba nye onye ọbụla gburu mmadụ. Nke a ma ọ bụ ga-abụ iwu nke onye ogbu mmadụ, onye ga ọ gbapụ ebe ahụ, ma ga-adị ndụ, onye ga ọ tigbuo onye agbata obi ya namaghị ama, ma nke a ọ bụghị ịkpọ asị ya tupu ụnyaahụ na nke atọ. Ma onye ọ bụla ọ bụrụ na ya na onye agbata obi ya ga-abanye nime ọhịa ịchịkọta osisi, anyụike ya amapụ aka ya mgbe ọ na-egbutu osisi, isi anyụike ahụ adapụ si nosisi ahụ dakwasị onye agbata obi ya, onye ahụ nwụọ, onye ahụ ga-agbaga notu nime obodo ndị a, ọ ga-adịkwa ndụ. Ka ọ bụghị ka onye nkwụghachi ụgwọ nke ọbara chụso onye gburu mmadụ nazụ, nihi na ekpochapụtala obi ya, ma jide ya, ọ bụrụ na ụzọ dị ogologo karịa, ma kụọ mkpụrụ obi ya, ma nke a abụghị ikpe ọnwụ, nihi na ọ bụghị na ọ nọ na-akpọ ya asị tupu ụnyaahụ, ọ bụghịkwa tupu ụbọchị nke atọ. Nihi nke a, m na-enye gị iwu okwu a, na-ekwu, sị: Ị ga-ekewapụ obodo atọ maka onwe gị. Ọ bụrụ na mana Onyenwe anyị Chineke gị ga-eme ka oke ala gị saa mbara, dịka o ṅụrụ iyi nye nna nna gị ha, ma nye gị ala niile nke o kwere nkwa inye nna nna gị ha, Ọ bụrụ na ị nụ ime ihe niile iwu ndị a, nke m na-enye gị iwu taa, ịhụ nanya Onyenwe anyị Chineke gị, ije nụzọ ya niile ụbọchị niile, ị ga-agbakwunye onwe gị obodo atọ ọzọ na atọ ndị a. Na a gaghị awụsa ọbara ndị aka ha dị ọcha nala ahụ nke Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị dịka ihe nketa, ka ikpe ọbara ghara ịdị nahụ gị. Ọ bụrụ na mana ọ ga-abụ nime gị nwoke na-akpọ onye agbata obi asị, ma chee ya nche, ma bilie megide ya, ma tie mkpụrụ obi ya, ma ọ nwụọ, ma gbaga notu nime obodo ndị a, Ndị okenye nzukọ nke obodo ya ga-eziga, ha ga-ewere ya site ebe ahụ, ha ga-enyefe ya naka ndị ikwu nke ọbara, ọ ga-anwụkwa. Anya gị agaghị emere ya ebere, ị ga-ekpochapụ ọbara ndị aka ha dị ọcha site na Israel, ọ ga-adịkwara gị mma. Ị gaghị akwagharị oke ala nke onye agbata obi gị, nke nna nna gị guzobere nihe nketa ahụ ị ketara nala ahụ Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị dịka ihe nketa. Onye akaebe otu agaghị anọgide ịgba akaebe megide mmadụ nihe gbasara ajọ omume niile, na mmehie niile, na mmehie niile nke ọ bụrụ na o mehie; nọnụ ndị akaebe abụọ, na nọnụ ndị akaebe atọ, ka okwu niile ga-eguzo. Ọ bụrụ na e guzobe onye akaebe na-ezighị ezi megide mmadụ, na-ebo ya ebubo enweghị nsọpụrụ Chineke, Na ndị mmadụu abụọ ahụ nke nwere esemokwu ahụ ga-eguzo nihu Onyenwe anyị, na nihu ndị nchụaja ahụ, na nihu ndị ikpe ahụ ndị ga-adị nụbọchị ndị ahụ. Ma ka ha nyochapụta ndị ikpe nke ọma, ma lee, onye akaebe na-ezighị ezi gbara akaebe ihe na-ezighị ezi, guzoro megide nwanne ya, Unu ga-emere ya otu o si mee ihe ọjọọ megide nwanne ya, ị ga-ewepụkwa ihe ọjọọ ahụ netiti unu. Na ndị fọdụrụ nụrụ ihe ga-atụ egwu, ha agaghịkwa emekwa ihe ọjọọ dị otu a netiti unu ọzọ. Anya gị agaghị ahapụ ya, mkpụrụ obi nọnọdụ mkpụrụ obi, anya nọnọdụ anya, ezé nọnọdụ ezé, aka nọnọdụ aka, ụkwụ nọnọdụ ụkwụ. ### 20 Ọ bụrụ na i pụta ibu agha megide ndị iro gị, hụ ịnyịnya na ndị na-agba ha nakwa ndị agha karịrị gị ọnụ ọgụgụ, atụla egwu ha, nihi na Onyenwe anyị Chineke gị nọnyeere gị, bụ onye kpọpụtara gị site nala Ijipt. Ọ ga-abụ na mgbe ọ bụla ị bịaruo nso nagha, onye nchụàjà ahụ bịarutere nso ga-agwa ndị mmadụ ahụ okwu Na ọ ga-asị ha, Gee ntị Israel, unu na-aga taa nagha megide ndị iro unu. Ka obi unu ghara ịda mbà, unu atụla egwu, unu adakwala mba, unu esikwala nihu ha gbapụ. Nihi na Onyenwe anyị bụ Chineke unu, onye na-aga nihu unu, ga-alụso unu ọgụ megide ndị iro unu ịzọpụta unu. Ma ndị ode akwụkwọ ga-agwa ndị mmadụ, na-ekwu, Onye bụ nwoke ahụ wuru ụlọ ọhụrụ ma ọ dobeghị ya nsọ? Ka o gaa ma laghachi nụlọ ya, ka ọ ghara ịnwụ nagha, ma nwoke ọzọ edo ya nsọ. Ònye bụ nwoke ahụ nke kụrụ ubi vaịn ma ọ ṅụrịbeghị ọṅụ site na ya? Ka ọ gaa ma laghachi nụlọ ya, ka ọ ghara ịnwụ nagha, ma nwoke ọzọ ga-aṅụrị ọṅụ site na ya. Ònye bụ nwoke ahụ nke e kwere nkwa nwanyị ma ọ narabeghị ya? Ka ọ laa, ka ọ laghachi nụlọ ya, ka ọ ghara ịnwụ nagha, ma nwoke ọzọ ewere ya. Ndị ode akwụkwọ ga-agbakwunyekwu okwu ha na ndị mmadụ, ha ga-asị, Onye bụ nwoke ahụ na-atụ ụjọ ma na-ada mba nobi? Ka ọ laa, ka ọ laghachi nụlọ ya, ka ọ ghara ime ka obi nwanne ya nwoke daa mba dịka nke ya. Ọ ga-abụ na mgbe ndị ode akwụkwọ kwụsịrị ikwu okwu nye ndị mmadụ, ha ga-ahọpụta ndị ọchịchị nke ndị agha ndị na-edu ndị mmadụ. Ọ bụrụ na ị bịaruo nso obodo iji buso ha agha, kpọpụta ha nudo. Ọ bụrụ nezie na ha azaa gị nudo ma meghee gị ụzọ, ndị niile a chọtara nime ya ga-abụ ndị na-atụ gị ụtụ isi nakwa ndị nọ nokpuru gị. Ọ bụrụ na ha erubereghị gị isi, ma mee gị agha, ị ga-anọchigharị ya, Ruo mgbe Onyenwe anyị Chineke gị ga-arara gị ya naka, ị ga-eji mma agha tigbuo ndị nwoke niile nke obodo ahụ. Ma ewezuga ụmụ nwanyị na ngwongwo, na anụ ụlọ niile, na ihe niile dị nobodo ahụ, na ihe nkwata niile, ị ga-akwatara onwe gị, ị ga-erikwa ihe nkwata niile nke ndị iro gị, nke Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị. Otu a ka ị ga-eme obodo niile ndị dị gị anya nke ukwuu, ọ bụghị obodo ndị mba ndị a, nke Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị iketa ala ha. Unu agaghị echebe ndụ ihe ọ bụla na-eku ume, Mana site nọbụbụ ọnụ unu ga-edobe ha, ndị Het, na ndị Amọrait, na ndị Kenan, na ndị Periz, na ndị Hiv, na ndị Jebus, na ndị Girgashait, dịka Onyenwe anyị Chineke gị nyere gị iwu, Ka ha ghara izi unu ime ihe arụ niile ha, dịka ihe niile ha mere chi ha, ma unu emehie nihu Onyenwe anyị Chineke unu. Ọ bụrụ na ị nọchiri gburugburu otu obodo ọtụtụ ụbọchị ibuso ya agha iji nweta ya, ị gaghị ebibi osisi ya site nitinye igwe nelu ha, kama ị ga-eri site na ya, ma ị gaghị igbutu ya, ọ bụghị mmadụ bụ osisi nke dị nubi, ibanye site nihu gị nime ogige? Mana osisi nke ị maara na ọ bụghị nke na-amị mkpụrụ, nke a ka ị ga-ebibi ma gbutuo, ma wuo mgbidi nnọchibido megide obodo ahụ nke na-ebuso gị agha, ruo mgbe e nyefere ya. ### 21 Ọ bụrụ ma a hụrụ onye merụrụ ahụ nime ala nke Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị iketa, onye dara nime ala dị larịị, ma ha amaghị onye tigburu ya, Ndị okenye gị na ndị ikpe gị ga-apụ, ha ga-atụ ọtụtụ ruo nobodo ndị gbara gburugburu ebe onye e gburu nọ. Ọ ga-abụ obodo nke dị nso na onye merụrụ ahụ, ndị okenye nke obodo ahụ ga-ewere nwa ehi nwanyị site nehi, nke arụbeghị ọrụ, na nke adọtaghị yoku. Ma ndị okenye nke obodo ahụ ga-eweta nwa ehi nwanyị nime ndagwurugwu siri ike, nke a na-arụbeghị ọrụ na ya ma ọ bụ a na-akụghị mkpụrụ na ya, ma ha ga-agbaji olu nwa ehi nwanyị ahụ nime ndagwurugwu ahụ. Ndị nchụàjà ndị Livayị ga-abịa, nihi na Onyenwe anyị Chineke họpụtara ha iguzo nihu ya na ịgọzi naha ya, na site nọnụ ha ka esemokwu niile na mmetụ niile ga-esi dị. Ndị okenye niile nke obodo ahụ, ndị na-abịaru nwoke ahụ merụrụ ahụ nso, ga-asa aka ha nisi nwa ehi nwanyị nke e gbujiri olu ya na ndagwurugwu, Na ịza, ha ga-ekwu, Aka anyị awụpụtaghị ọbara a, anya anyị ahụkwaghị ya. Bụrụ onye obi ọma nye ndị gị Israel, bụ ndị ị gbapụtara Onyenwe anyị, ka ọbara aka ọcha ghara ịdị nime ndị gị Israel, a ga-ekpuchikwara ha ọbara ahụ. Gị ma ị ga-ewepụ ọbara ndị aka ha dị ọcha site netiti unu, ọ bụrụ na i mee ihe ọma na ihe na-atọ ụtọ nihu Onyenwe anyị Chineke gị. Ọ bụrụ na i pụọ gaa ibu agha megide ndị iro gị, ma Onyenwe anyị Chineke gị enyefe ha naka gị, ị kwakọrọ ihe a kwatara nagha nke ha, na ị hụ nime ihe a kwatara nwanyị mara mma nụdịdị, ma chọọ ya nobi, ma were ya ka ọ bụrụ nwunye gị, na ị ga-eweta ya nime ụlọ gị, ị ga-akpụcha isi ya, ma beekwa mbọ aka ya, Ị ga-ewepụ uwe ndọta nahụ ya, ọ ga-anọdụ ala nụlọ gị, ọ ga-akwa nna ya na nne ya ọnwa ụbọchị, mgbe ihe ndị a gasịrị, ị ga-abakwute ya ma soro ya bie, ọ ga-abụkwa nwunye gị. Ma ọ ga-abụ na ọ bụrụ na ị chọghị ya, ị ga-ezipụ ya ka ọ nweere onwe ya, a gaghị ere ya maka ọlaọcha, ị gaghị emeso ya dị ka ihe efu, nihi na i wedara ya nala. Ọ bụrụ na nwoke nwere nwanyị abụọ, otu nime ha bụ onye a hụrụ nanya, na otu nime ha bụ onye a kpọrọ asị, ma ha abụọ mụtara ya ụmụ, onye a hụrụ nanya na onye a kpọrọ asị, ma ọ bụrụ na nwa nwoke mbụ bụ nke onye a kpọrọ asị, Ọ bụrụ na nụbọchị ọ ga-ekenye ụmụ ndị ikom ya ihe nketa ya dị ka ihe nketa, ọ gaghị enwe ike inye ikike ọkpara nye nwa nwoke nke nwanyị a hụrụ nanya, na-eleghara nwa nwoke nke nwanyị a kpọrọ asị anya bụ ọkpara. Mana nwa nwoke mbụ nke nwanyị a kpọrọ asị, ọ ga-amata inye ya okpukpu abụọ site na ihe niile nke a chọtara ya, nihi na nke a bụ mmalite ụmụ ya, na nke a ka ikike ọnọdụ nwa mbụ kwesịrị. Ọ bụrụ na onye ọ bụla nwere nwa nwoke nke na-enupu isi na nke na-eme ihe ọjọọ, nke na-adịghị erubere isi nolu nna ya na olu nne ya, na mgbe ha dọrọ ya aka na ntị, ọ naghị ege ha ntị, Ma jidechaa ya nna ya na nne ya, ha ga-edupụta ya nọgbakọ ndị okenye nke obodo ya, na nọnụ ụzọ ama nke ebe ahụ, Ma ha ga-agwa ndị nwoke obodo ha okwu sị, Nwa nwoke anyị nke a adịghị erube isi ma ọ na-akpali iwe, ọ dịghị ege olu anyị ntị, ọ bụ onye na-adụ ego ụgha ma na-aṅụ mmanya oke. Ndị nwoke nke obodo ya ga-eji nkume tụọ ya nkume, ọ ga-anwụkwa, ị ga-ewepụkwa ihe ọjọọ site netiti unu, ndị fọdụrụ nụkwa nke a ga-atụ egwu. Ọ bụrụ na e nwee mmehie ọ bụla nke ikpe ọnwụ dịrị ya, ọ nwụọ, unu ga-ekwụba ya nelu osisi, Ahụ ya agaghị ehi ụra nelu osisi ahụ, kama unu ga-eli ya nụbọchị ahụ, nihi na onye ọ bụla e kwụgidere nelu osisi bụ onye a bụrụ ọnụ site naka Chineke, unu emerụkwala ala ahụ nke Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị dịka ihe nketa. ### 22 Ọ bụrụ na ị hụ nwa ehi nke nwanne gị nwoke, ma ọ bụ atụrụ ya, ka ha na-akpafu nụzọ, adala ha anya. Ị ghaghị ịkpọghachi ha nye nwanne gị nwoke, ma nyeghachi ya ha. Ọ bụrụ na nwanne gị nwoke anabịarubeghị gị nso, maọbụ na ị maghị ya, ị ga-akpọbata ya nime ụlọ gị, ọ ga-anọnyere gị ruo mgbe nwanne gị nwoke ga-achọ ha, mgbe ahụ ị ga-enyeghachi ya ha. Otu ahụ ka ị ga-eme banyere ịnyịnya ibu ya, otu ahụ ka ị ga-eme banyere uwe ya, otu ahụ ka ị ga-eme banyere ihe ọ bụla nke nwanne gị nwoke tufuru, nke ọ bụla tufuru naka ya nke ị chọtara, ị gaghị enwe ike ileghara ya anya. Ị gaghị ahụ ịnyịnya ibu nke nwanne gị nwoke ma ọ bụ nwa ehi ya nke dara ada nụzọ ma leghara ha anya, ị ghaghị inyere ya aka ibuli ha elu. Nwoke agaghị eyi uwe nwanyị, nwanyị agaghịkwa eyi uwe nwoke, nihi na ihe arụ nanya Onyenwe anyị Chineke gị bụ onye ọ bụla na-eme ihe ndị a. Ọ bụrụ na ị zute akwụ nnụnụ nihu gị nụzọ, ma ọ bụ nelu osisi ọ bụla, ma ọ bụ nala, ụmụ nnụnụ ma ọ bụ àkwá, na nne na-ekpo ọkụ nelu ụmụ nnụnụ ma ọ bụ nelu àkwá, ị gaghị ewere nne ya na ụmụ. Ị ga-ahapụ nne ahụ ka ọ laa, ma were ụmụaka ahụ nye onwe gị, ka ihe si otu a gaara gị nke ọma, ka ị nwee ogologo ndụ. Ọ bụrụ na i wuo ụlọ ọhụrụ, ị ga-arụnyere mgbidi nchebe nelu ụlọ gị, ka ị ghara ime ka e nwee igbu mmadụ nụlọ gị, ma ọ bụrụ na mmadụ esi nelu ya daa. Ị gaghị agha mkpụrụ dị iche iche nubi vaịn gị, ka mkpụrụ ahụ na mkpụrụ nke ị ga-akụ ya na mkpụrụ nke ubi vaịn gị ghara ịdị nsọ. Ị gaghị eji nwa ehi na ịnyịnya ibu akọ ala ọnụ. Ị gaghị eyi uwe adịgboroja nke ejikọtara ajị anụ na flakisi ọnụ. Agbagọ ka ị ga-eme maka onwe gị nelu akụkụ anọ nke uwe gị, bụ nke ọ bụrụ na i ji ha kpuchie onwe gị. Ọ bụrụ na onye ọ bụla ewere nwanyị ma biri ya na ya, ma kpọọ ya asị, na ọ ga-etinye nke a okwu ndị na-eme ka ihe dị ka ihe ọzọ, ma wedaa aha ya ọjọọ, ma kwuo, Nwanyị nke a ka m lụrụ, ma mgbe m bịakwutere ya, ahụghị m na ọ bụ nwaagbọghọ, Nna nke nwata na nne ya ga-eweere ihe ngosi ịbụ nwaagbọghọ nke nwata gakwuru ndị okenye nọnụ ụzọ ama. Ma nna nke nwata ahụ ga-ekwu na ndị okenye, Ada m nke a, e nyela m nwoke a nwanyị, ma ọ kpọrọ ya asị. Ugbu a, onye a na-etinye ya okwu ndị na-ekwu ihe efu, na-asị, Achọtaghị m nwa gị nwanyị ịbụ nwaagbọghọ, ma nke a bụ ịbụ nwaagbọghọ nke nwa m nwanyị. Ha ga-agbasa uwe ahụ nihu ndị okenye obodo ahụ. Kansụl ndị okenye nke obodo ahụ ga-ewere nwoke ahụ, ha ga-akụzikwa ya. Ha ga-atara ya ụgwọ narị shekel, ha ga-enyekwa nna nwa agbọghọ ahụ, nihi na o wetara aha ọjọọ nelu nwaagbọghọ na-amaghị nwoke onye Izrel. Ọ ga-abụ nwunye ya, ọ gaghị enwe ike ịchụpụ ya oge niile. Ọ bụrụ na okwu a bụ eziokwu, ma achọtaghị nwaagbọghọbịa nke nwa agbọghọ ahụ, Ha ga-ebupụta nwanyị ahụ nọnụ ụzọ ụlọ nna ya, ha ga-atụ ya nkume, ọ ga-anwụ, nihi na o mere nzuzu netiti ụmụ Izrel site nikwu iko nụlọ nna ya, ị ga-ewepụkwa ihe ọjọọ netiti ha. Ọ bụrụ na a chọtara nwoke ka ọ na-ehi ụra na nwanyị lụrụ di, unu ga-egbu ha abụọ, nwoke ahụ na-ehi ụra na nwanyị ahụ, na nwanyị ahụ, ị ga-esikwa na Izrel wepụ ihe ọjọọ ahụ. Ọ bụrụ na mana ọ bụrụ nwaagbọghọ nke e kwere nkwa nwoke, na nwoke achọta ya na obodo, dina ya. Ị ga-akpọpụta ha abụọ nọnụ ụzọ ama obodo ha, a ga-atụ ha nkume ruo ọnwụ, nwa agbọghọ ahụ nihi na o tikwaghị mkpu nime obodo ahụ, na nwoke ahụ nihi na o wedara nwunye onye agbata obi ala, ị ga-ewepụkwa ihe ọjọọ ahụ netiti unu. Ọ bụrụ na mana nime ala dị larịị nwoke achọta nwa odibo nke a kwere nkwa alụmdi na ụka, na o manyere ya, dinara ya na ya, unu ga-egbu nke dinara ya na ya naanị. Ma nwa agbọghọ ahụ, ọ bụghị njehie nke ọnwụ, dị ka ọ bụrụ na nwoke ọ bụla ebilie megide onye agbata obi ya, ma gbuo mkpụrụ obi ya, otu a ka ihe a dị. Nihi na ọ bụ nọhịa ka ọ hụrụ ya, nwa agbọghọ ahụ a kwụọrọ ụgwọ isi tiri mkpu, ma o nweghị onye inyeere ya aka. Ọ bụrụ na onye ọ bụla achọta nwa ohu nke nwaagbọghọ nke e kwerebeghị nkwa alụmdi na nwunye, ma manye ya ike dina ya, ma a chọta ya, Nwoke ahụ nke dinara ya ga-enye nna nwa agbọghọ ahụ iri ọlaedo ise didrachma nke ọlaọcha, ọ ga-abụkwa nwunye ya, nihi na ọ wedara ya ala, ọ gaghị enwe ike ịchụpụ ya oge niile. ### 23 Nwoke agaghị alụ nwunye nna ya, ọ gaghịkwa ekpughe ihe mkpuchi nke nna ya. Onye a kwapịara akpa agaghị abanye, ma ọ bụ onye e bipụrụ ihe, nime nzukọ Onyenwe anyị. Onye sitere na nwanyị akwụna agaghị abanye nime ọgbakọ Onyenwe anyị. Onye Amọn na onye Mọab agaghị abanye nọgbakọ Onyenwe anyị, ọ bụladị ruo ọgbọ nke iri, ha agaghị abanye nọgbakọ Onyenwe anyị, ruo mgbe ebighị ebi. Nihi na ha ezuteghị unu na achịcha na mmiri nụzọ mgbe unu si nIjipt na-apụta, na nihi na ha goro Balaam nwa Beor site na Mesopotemia ka ọ bụọ gị ọnụ. Ma Onyenwe anyị Chineke gị achọghị ige Belam ntị, ma Onyenwe anyị Chineke gị tụgharịrị ọbụbụ ọnụ ahụ ka ọ bụrụ ngọzị, nihi na Onyenwe anyị Chineke gị hụrụ gị nanya. Ị gaghị agwa ha okwu udo na ihe bara ha uru ụbọchị ndụ gị niile ruo mgbe ebighị ebi. Ị gaghị asọ onye Idum oyi, nihi na ọ bụ nwanne gị, ị gaghị asọ onye Ijipt oyi, nihi na ị bụrụ ọbịa nala ya. Ọ bụrụ na a mụọrọ ha ụmụ ndị ikom, nọgbọ nke atọ, ha ga-abanye nọgbakọ Onyenwe anyị. Ọ bụrụ na i pụọ ịmakpu ọgbọ megide ndị iro gị, ị ga-echebe onwe gị site nokwu ọjọọ niile. Ọ bụrụ na e nwere nwoke netiti unu nke na-agaghị adị ọcha nihi mwụpụ ya nabalị, ọ ga-apụ nèzí ogige ahụ, ọ gaghịkwa abanye nime ogige ahụ. Ma ọ ga-abụ na mgbe anyasị, ọ ga-eji mmiri saa ahụ ya, mgbe anyanwụ dachara, ọ ga-abanye nogige ahụ. Ebe ga-adị gị nèzí ogige, ị ga-apụkwa nebe ahụ nèzí. Osisi ntu ga-adị gị neriri ukwu gị, ọ ga-adịkwa mgbe ị nọdụrụ ala nèzí, ị ga-egwu ala na ya, mgbe i wetachara ya, ị ga-ekpuchi ọtọ gị. Nihi na Onyenwe anyị Chineke gị na-ejegharị nime ogige gị ịnapụta gị na inyefe ndị iro gị nihu ihu gị, ogige gị ga-abụ ihe dị nsọ, a gaghị ahụ ihe rụrụ arụ ọbụla nime gị, ka ọ ghara isi nebe gị wezuga onwe ya. Ị gaghị enyefe ohu nye onyenwe ya, onye e kenyere gị site naka onyenwe ya. Soro gị ọ ga-ebi, nime unu ọ ga-ebi nebe ọ bụla ọ masịrị ya, ị gaghị emegbu ya. Ọ gaghị abụ nwanyị akwụna site nụmụ ndị inyom Izrel, ọ gaghị abụkwa onye na-akwa iko site nụmụ ndị nwoke Izrel, ọ gaghị abụ onye na-ewebata mmechapu site nụmụ ndị inyom Izrel, ọ gaghị abụkwa onye a na-emecha site nụmụ ndị nwoke Izrel. Ị gaghị eweta ụgwọ ọrụ nwanyị akwụna, maọbụ ihe mgbanwe nke nkịta nime ụlọ Onyenwe anyị bụ Chineke gị maka nkwa ọ bụla, nihi na ihe arụ nye Onyenwe anyị bụ Chineke gị ka ha abụọ bụ. Ị gaghị agbazinye nwanne gị nwoke ụma nọlaọcha, na ụma nihe oriri, na ụma nihe ọ bụla ị gbazinyere ya. Nye onye mba ọzọ ị ga-agbazinye ụma, ma nwanne gị ka ị gaghị agbazinye ụma, ka Onyenwe anyị Chineke gị gọzie gị nihe niile ọrụ gị nelu ala nke ị na-abanye nebe ahụ iketa ya. Ọ bụrụ na mana gị kwere nkwa nye Onyenwe anyị bụ Chineke gị, ị gaghị egbu oge ịkwụghachi ya, nihi na Onyenwe anyị bụ Chineke gị ga-achọsiri ya ike naka gị, ọ ga-abụrụ gị mmehie. Ọ bụrụ na ị chọghị ikpe ekpere, ọ bụghị njehie dịrị gị. Ihe ndị na-apụta site negbugbere ọnụ gị, ị ga-edebe ma mee dịka ị kwere Onyenwe anyị Chineke nkwa banyere onyinye ahụ nke ị kwuru nọnụ gị. Ọ bụrụ na ị banye nubi owuwe ihe ubi nke onye agbata obi gị, ị nwere ike jiri aka gị tụtụ ọka, ma ị gaghị eji mma owuwe ihe ubi nubi owuwe ihe ubi nke onye agbata obi gị. Ọ bụrụ na ị ga-abanye nubi vaịn nke onye agbata obi gị, ị ga-eri mkpụrụ vaịn dị ka mkpọ obi gị iji ju afọ, ma ị gaghị etinye nime arịa. ### 24 Ọ bụrụ na onye ọ bụla ewere nwanyị ma soro ya biri, ọ ga-abụ na ọ bụrụ na nwanyị ahụ achọtaghị ihuọma nihu di ya, nihi na ọ chọtara ihe ihere nime ya, ọ ga-edere ya akwụkwọ ịgbasa alụkwaghịm, nye ya naka, ma site nụlọ ya zipụ ya. na mgbe ọ pụrụ, ọ ghọọrọ nwoke ọzọ, Ma ọ bụrụ na nwoke nke ikpeazụ akpọọ ya asị, dee ya akwụkwọ ịgba alụkwaghịm, nye ya naka, ma zilaga ya site nụlọ ya, ma ọ bụrụkwa na nwoke nke ikpeazụ ahụ, bụ onye weere ya ka ọ bụrụ nwunye ya, anwụọ, Nwoke mbụ ahụ nke chụpụrụ ya agaghị enwe ike ịlaghachi were ya ka ọ bụrụ nwunye ya ọzọ, mgbe e merụọla ya, nihi na ọ bụ ihe arụ nihu Onyenwe anyị Chineke gị, unu emerụkwala ala ahụ nke Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị dịka ihe nketa. Ọ bụrụ ma onye ọ bụla lụtara nwanyị noge na-adịbeghị anya, ọ gaghị apụ banye nagha, a gaghị atụkwasịkwa ya ihe ọ bụla, ọ ga-abụ onye aka ya dị ọcha nụlọ ya otu afọ, ọ ga-eme ka nwanyị ya ọ lụtara nwee obi ụtọ. Ị gaghị ewere ọka igwe nri dị ka ihe mbe, ọ bụghịkwa ọka igwe nri nke elu, nihi na ọ bụ mkpụrụobi ka nke a na-ewere dị ka ihe mbe. Ọ bụrụ na e jide nwoke na-ezu ohi mkpụrụobi site netiti ụmụnne ya bụ ụmụ Izrel, ma megbuo ya wee ree ya, onye ohi ahụ ga-anwụ, ị ga-esikwa netiti unu wepụ ihe ọjọọ ahụ. Ṅaa ntị gị onwe gị banyere mmetụ nke ekpenta, kpachara anya nke ukwuu ime dịka iwu niile nke ndị nchụàjà ndị Livait ga-akọrọ unu, dịka m nyere unu iwu, chezienụ ime ya. Cheta ihe niile Onyenwe anyị Chineke gị mere Miriam nụzọ, mgbe unu na-apụ nIjipt. Ọ bụrụ na e nwere ụgwọ ọ bụla dị netiti gị na onye agbata obi gị, ị gaghị abanye nụlọ ya iwere ihe mbe ya. Nèzí ka ị ga-eguzo, na nwoke ahụ onye ị gbazinyere ego, ọ ga-ebutere gị ihe mbe nèzí. Ọ bụrụ ma nwoke ahụ dara ogbenye, ị gaghị edina nihe mbe ya. Site na nkwụghachi ụgwọ, ị ga-enyeghachi ihe mbe ya tupu ọdịda anyanwụ, ka o wee hie ụra nuwe ya, ọ ga-agọzikwa gị, a ga-agụnyere gị ya dị ka ebere nihu Onyenwe anyị bụ Chineke gị. Ị gaghị eme ihe ọjọọ nụgwọ ọrụ onye ogbenye na onye nọ na mkpa site netiti ụmụnne gị, ma ọ bụ site netiti ndị ọbịa nọ nobodo gị. Notu ụbọchị ahụ, ị ga-enyeghachi ya ụgwọ ọrụ ya, anyanwụ agaghị ada nelu ya, nihi na ọ bụ ogbenye, ọ na-enwe olileanya na ya, ọ ga-etikwa mkpu megide gị nye Onyenwe anyị, ọ ga-abụrụ gị mmehie. Nna nna agaghị anwụ maka ụmụ, ụmụ ndị ikom agaghị anwụkwa maka nna nna, onye ọ bụla ga-anwụ nime mmehie nke ya. Ị gaghị agbagọ ikpe nke onye ọbịa na nwa mgbei na nwanyị di ya nwụrụ Ị gaghị ewere uwe nke nwanyị di ya nwụrụ dịka ihe mbe, ị ga-echetakwa na ị bụ ohu nala Ijipt, na Onyenwe anyị Chineke gị gbapụtara gị site nebe ahụ; nihi nke a, m na-enye gị iwu ime okwu a. Ọ bụrụ na ị ghọọ ihe ubi nubi gị, ma chefuo ukwu ọka nubi gị, ị gaghị alaghachi were ya, ọ ga-abụ nke onye ọbịa na onye na-enweghị nne na nna na nwanyị di ya nwụrụ, ka Onyenwe anyị Chineke gị gọzie gị nọrụ niile nke aka gị abụọ. Ọ bụrụ na ị na-atụtụ mkpụrụ oliv, ị gaghị alaghachi azụ ịchịkọta ihe ndị dị nazụ gị; ọ ga-abụ maka onye ọbịa na onye na-enweghị nna na nwanyị di ya nwụrụ. Ị ga-echeta na ị bụ ohu nala Ijipt; nihi nke a, m na-enye gị iwu ime okwu a. Ọ bụrụ na ị ghọrọ mkpụrụ ubi vaịn gị, ị gaghị achịkọtakwa ya ọzọ, ihe ndị fọdụrụ nazụ gị ga-abụ nke onye ọbịa na nke nwa mgbei na nke nwanyị di ya nwụrụ. Na ị ga-echeta na ị bụ ohu nala Ijipt, nihi nke a, m na-enye gị iwu ime ihe okwu nke a. ### 25 Ọ bụrụ ma ọ bụrụ na esemokwu ebiliri netiti ndị mmadụ, ha bịa nụlọ ikpe, a kpee ha ikpe, gosi na onye ziri ezi bụ onye ziri ezi, ma maa onye na-adịghị asọpụrụ Chineke ikpe, Ọ bụrụ na o kwesịrị ntaramahụhụ, onye ajọ omume ahụ, ị ga-edobe ya nihu ndị ikpe, ha ga-apịa ya ihe nihu ha dịka ajọ omume ya si dị. Ma nọnụ ọgụgụ iri anọ ka ha ga-apịa ya ihe, ha agaghị agbakwunye. Ọ bụrụ ma na ị gbakwunye ipịa ihe karịrị ndị a, bụ ihe otiti ndị ọzọ, a ga-eme nwanne gị nwoke ihere nihu gị. Ị gaghị ekpuchi ọnụ ehi na-azọcha ọka. Ọ bụrụ na ụmụnne ebi notu ebe, ma otu nime ha anwụọ, ma o nweghị nwa, nwanyị nke onye nwụrụ anwụ agaghị abụ nke nwoke ọzọ na-abụghị onye ikwu, nwanne nke di ya ga-abakwute ya, were ya bụrụ nwunye nke ya, ma ya na ya biri. Nwatakịrị ahụ ọ bụrụ na ọ mụọ ga-eguzo naha onye nwụrụ anwụ ahụ, aha ya agaghịkwa ekpochapụ site na Israel. Ọ bụrụ na nwoke ahụ achọghị ịlụ nwunye nwanne ya nwoke, nwanyị ahụ ga-arịgo nọnụ ụzọ ama gakwuru ndị okenye, ọ ga-ekwu, Nwanne nwoke di m achọghị iwelite aha nwanne ya nwoke na Israel, nwanne nwoke di m achọghị. Ma ndị okenye nzukọ nke obodo ya ga-akpọ ya, ha ga-agwa ya okwu, mgbe o guzoro, ọ ga-ekwu, Achọghị m iwere ya, Nwanyị nwanne ya nwoke ga-abịaru nihu ndị okenye, ọ ga-ewepụ otu akpụkpọ ụkwụ ya site nụkwụ ya, ọ ga-agbụ ọnụ mmiri nihu ya, ma zaa sị, Otu a ka ha ga-eme nwoke ahụ nke na-agaghị ewuru nwanne ya nwoke ụlọ na Izrel. A ga-akpọ aha ya na Israel, Ụlọ nke Onye Tọpụrụ Akpụkpọ Ụkwụ. Ọ bụrụ na ndị mmadụ na-alụ ọgụ, nwoke na nwanne ya nwoke, ma nwanyị nke otu nime ha bịa nso ịnapụta di ya site naka onye na-eti ya ihe, ma o setịpụ aka jide mkpụrụ amụ abụọ ya, Ị ga-ebipụ aka ahụ, anya gị agaghị emere ya ebere. Ọ gaghị adịrị gị nakpa gị ihe ọtụtụ abụọ dị iche iche, nnukwu ma ọ bụ nta. Ọ gaghị adị nụlọ gị ihe ọtụtụ abụọ dị iche iche, nke ukwu ma ọ bụ nke nta. Ibu eziokwu na nke ziri ezi ga-abụ nke gị, na ọtụtụ eziokwu na nke ziri ezi ga-abụ nke gị, ka ị ga-adị ndụ ogologo ụbọchị nelu ala ahụ nke Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị dịka ihe nketa. Nihi na ọ bụ ihe arụ nye Onyenwe anyị bụ Chineke gị, onye ọ bụla na-eme ihe ndị a, onye ọ bụla na-eme ihe na-ezighị ezi. Cheta ihe niile nke Amalek mere gị nụzọ, mgbe ị na-apụ site nala Ijipt, Otu o si guzogide gị nụzọ, ma bipụ ndị nche azụ gị, bụ ndị ike gwụrụ nọ nazụ gị, mgbe agụụ na-agụ gị na ike gwụrụ gị, ma ọ tụghị egwu Chineke. Ọ bụrụ na Onyenwe anyị Chineke gị eme ka ị nwee izuike site naka ndị iro gị niile gbara gị gburugburu nala ahụ Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị ka ị keta, ị ga-ehichapụ aha Amalek site nokpuru eluigwe, ma echefukwala. ### 26 Ọ ga-abụ na ọ bụrụ na ị banye nime ala ahụ nke Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị iketa, ma ị nweta ya, ma ị biri nelu ya. Ị ga-ewere site na mkpụrụ mbụ nke mkpụrụ ala gị, nke Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị, tinye ha nime nkata, gaa nebe ahụ nke Onyenwe anyị Chineke gị ga-ahọrọ ka a kpọọ aha ya nebe ahụ. Ma ị ga-abịa nebe onye nchụàjà onye ga-adị nụbọchị ndị ahụ, ma ị ga-asị ya, Ana m ekwupụta taa nye Onyenwe anyị Chineke m, na abatala m nime ala ahụ nke Onyenwe anyị ṅụrụ iyi nye nna nna anyị ha inye anyị. Onye nchụaja ga-anara nkata ahụ naka gị, ma debe ya nihu ebe ịchụ aja nke Onyenwe anyị bụ Chineke gị. Ma na-aza, ọ ga-ekwu nihu Onyenwe anyị Chineke gị, Siria tụfuru naka nna m, ma ọ gbadara nIjipt, ma ọ biri ebe ahụ na ọnụ ọgụgụ nta, ma ọ ghọrọ ebe ahụ mba ukwu na ìgwè ukwu. Ma ndị Ijipt mesoro anyị njọ, wedara anyị nala, tinyekwara anyị ọrụ siri ike, Anyị wee tie mkpu gakwuru Onyenwe anyị bụ Chineke anyị, Onyenwe anyị nụkwara olu anyị, ọ hụkwara nhụju anya anyị, na ndọgbu nke anyị, na mmegbu anyị. Na Onyenwe anyị ji ike ya dị ukwu, na aka ya dị ike, na ogwe aka ya dị elu, na ọhụụ dị ukwu, na ihe ịrịba ama, na ọrụ ebube kpọpụta anyị nIjipt. Ọ kpọbatara anyị nebe a, nyekwa anyị ala a, ala na-eru mmiri ara ehi na mmanụ aṅụ. Ma ugbu a, lee, m wetara mkpụrụ mbụ nke mkpụrụ nke ala ahụ nke ị nyere m, Onyenwe anyị, ala na-eru mmiri ara ehi na mmanụ aṅụ. Ị ga-ahapụ ya nihu Onyenwe anyị Chineke gị, ma ị ga-efe ofufe nihu Onyenwe anyị Chineke gị. Gị ga-enwe obi ụtọ nihe ọma niile nke Onyenwe anyị Chineke gị nyere gị, gị na ụlọ gị, na onye Livayị, na onye ọbịa nọ netiti gị. Ọ bụrụ na ị gụchaa ịtụ ụtụ otu ụzọ nụzọ iri nke mkpụrụ gị niile nafọ nke atọ, ị ga-enye otu ụzọ nụzọ iri nke abụọ nye onye Livait na onye ọbịa na onye na-enweghị nne na nna na nwanyị di ya nwụrụ, ha ga-eri ya nobodo gị, ha ga-enwekwa obi ụtọ. Ma ị ga-ekwu nihu Onyenwe anyị Chineke gị, Ewepụla m ihe nsọ niile site nụlọ m, ma nyekwa ha onye Livayị na onye ọbịa na nwata mgbei na nwanyị di ya nwụrụ, dịka iwu niile nke i nyere m iwu. Emeghị m iwu gị, echefughịkwa m. Ma ọ bụghị na m riri na mgbu m site na ha, ọ bụghị na m weere mkpụrụ site na ha nime ihe rụrụ arụ, ọ bụghị na m nyere site na ha nye onye nwụrụ anwụ, m rubere isi nke olu Onyenwe anyị Chineke anyị, m mere dịka i nyere m iwu. Lelee anya nala site nụlọ nsọ gị nke dị neluigwe, gọzie ndị gị Izrel na ala ahụ i nyere ha, dịka i ṅụrụ iyi nye nna nna anyị ha, ịnye anyị ala na-eru mmiri ara ehi na mmanụ aṅụ. Nụbọchị a, Onyenwe anyị Chineke gị nyere gị iwu ime ụkpụrụ ndị a niile na ikpe ndị a niile, unu ga-edebe ha ma mee ha site nobi unu niile, na site na mkpụrụ obi unu niile. Chineke ị họọrọla taa ịbụ gị Chineke, na ije nụzọ ya niile, na idebe iwu na ikpe, na irube isi nolu ya. Ma Onyenwe anyị ahọrọla gị taa ka ị ghọọrọ ya ndị dị oke ọnụ ahịa, dị ka o kwuru, ịchebe iwu ya niile, Na ịbụ gị nelu mba niile, dịka o mere gị onye a ma ama na ọṅụ na onye a na-asọpụrụ, ịbụ gị ndị nsọ Onyenwe anyị Chineke gị, dịka o kwuru. ### 27 Moses na ndị okenye nke Israel nyere iwu, na-ekwu, Debenụ iwu ndị a niile nke m na-enye unu taa. Ọ ga-abụ nụbọchị ị ga-agafe Jọdan banye nala nke Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị, ị ga-eguzobe nkume ndị buru ibu maka onwe gị, ị ga-etekwa ha ụrọ. Ị ga-ede nelu nkume ndị a okwu niile nke iwu a, mgbe ị na-agafe Jordan, mgbe ị na-abanye nala ahụ nke Onyenwe anyị Chineke nke nna nna gị ha na-enye gị, ala na-asọpụta mmiri ara ehi na mmanụ aṅụ, dị ka Onyenwe anyị Chineke nke nna nna gị ha gwara gị. Mgbe unu gafere osimiri Jọdan, unu ga-eguzobe nkume ndị a nke m na-enye gị iwu taa nugwu Ebal, ị ga-etekwa ha ụrọ. Na ị ga-ewu nebe ahụ ebe ịchụ aja nye Onyenwe anyị bụ Chineke gị, ebe ịchụ aja e si na nkume wuo; ị gaghị etinye igwe nelu ya, Ị ga-eji nkume zuru ezu wuo ebe ịchụ aja nye Onyenwe anyị bụ Chineke gị, ị ga-achụkwasịkwa aja nsure ọkụ nelu ya nye Onyenwe anyị bụ Chineke gị. Ị ga-achụ aja ebe ahụ, bụ aja nzọpụta, ị ga-erikwa nri, ị ga-ejukwa afọ, ma nwee obi ụtọ nihu Onyenwe anyị Chineke gị. Ma ị ga-ede nelu okwute ndị a iwu a niile nke ọma nke ukwuu. Mosis na ndị nchụaja ndị Livait gwara Izrel niile okwu, sị, Nọọ jii ma nụrụ ntị, Izrel, nụbọchị taa, ị ghọọla ndị nke Onyenwe anyị Chineke gị, Ọ bụrụ na ị ga-anụ olu Onyenwe anyị Chineke gị, meekwa iwu ya niile na ụkpụrụ ya niile, dị ka m na-enye gị iwu taa. Na Moses nyere ndị mmadụ iwu nụbọchị ahụ, na-ekwu, Ndị a ga-eguzo ịgọzi ndị mmadụ nugwu Gerizim mgbe ha gafechara osimiri Jọdan: Simiọn, Livayị, Juda, Isaka, Josef, na Benjamin. Ma ndị a ga-eguzo nelu ugwu Ebal maka ịbụ ọnụ: Ruben, Gad, Asher, Zebulọn, Dan, na Naftalị. Ma ndị Levites ga-aza ma gwa Izrel niile nolu dara ụda Onye a bụrụ ọnụ bụ nwoke ahụ ọ bụla nke ga-eme oyiyi a pịrị apị na nke a wụrụ nọkụ, ihe arụ nye Onyenwe anyị, ọrụ nke aka ndị ọka, ma debe ya na nzuzo, mgbe ahụ ndị mmadụ niile ga-aza sị, ka ọ dịrị. Onye a bụrụ ọnụ bụ onye na-akwanyeghị nna ya ma ọ bụ nne ya ugwu, na ndị mmadụ niile ga-asị, ka ọ dịrị. Onye a bụrụ ọnụ bụ onye na-agbanwe oke ala nke onye agbata obi, na ndị mmadụ niile ga-asị, ka ọ dị otú ahụ. Onye na-eduhie onye kpuru ìsì nụzọ bụrụ onye a bụrụ ọnụ, na ndị mmadụ niile ga-ekwu, ka ọ bụrụ. Abụrụ ọnụ onye ọ bụla nke ga-atụgharị ikpe nke onye ọbịa na nke nwa mgbei na nke nwanyị di ya nwụrụ, ndị mmadụ niile ga-ekwu, ka ọ bụrụ. Onye a bụrụ ọnụ bụ onye na-ehi ụra na nwunye nna ya, nihi na o kpughere ihe mkpuchi nke nna ya, na ndị mmadụ niile ga-asị, Ka ọ dị. Onye a bụrụ ọnụ bụ onye nke na-ehi ụra na anụmanụ ọ bụla, ndị mmadụ niile ga-asịkwa, ka ọ bụrụ. Abụrụ ọnụ onye ahụ na-ehi ụra na nwanne nwanyị si na nna maọbụ nne ya. Ndị mmadụ niile ga-asịkwa, ka ọ bụrụ. Onye a bụrụ ọnụ bụ onye na-ehi ụra na nwada nwanyị ya, ndị mmadụ niile ga-ekwu, ka ọ bụrụ, onye a bụrụ ọnụ bụ onye na-ehi ụra na nwanne nwanyị nke nwunye ya, ndị mmadụ niile ga-ekwu, ka ọ bụrụ. Onye a bụrụ ọnụ bụ onye na-eti onye agbata obi ya site na aghụghọ, ndị mmadụ niile ga-asị, ka ọ bụrụ. A bụrụ ọnụ ka onye ahụ bụ nke ga-anara onyinye iji tie mkpụrụ obi nke ọbara na-enweghị ikpe ọmụma, na ndị mmadụ niile ga-asị, ka ọ dị otú ahụ. A bụrụ ọnụ onye ọ bụla nke na-anọgideghị nokwu niile nke iwu a ime ha, ndị mmadụ niile ga-asị, ka ọ bụrụ. ### 28 Ọ ga-abụ na ọ bụrụ na ị nụrụ nke ọma olu Onyenwe anyị Chineke gị, idebe na ime iwu ndị a niile, nke m na-enye gị iwu taa, Onyenwe anyị Chineke gị ga-eme ka ị dị elu karịa mba niile nke ụwa, Na ngọzị ndị a niile ga-abịakwasị gị, ha ga-achọtakwa gị, ọ bụrụ na i jiri ntị nụrụ olu Onyenwe anyị Chineke gị, A gọziri gị mgbe ị nọ nobodo, a gọzikwara gị mgbe ị nọ nubi. A gọziri ụmụ nke afọ gị, na mkpụrụ nke ala gị, na ìgwè ehi gị, na ìgwè atụrụ gị. A gọziri ụlọ nchekwa gị na ihe nchekwa gị niile. A gọziri gị mgbe ị na-abata, a gọzikwara gị mgbe ị na-apụ. Onyenwe anyị bụ Chineke gị ga-enyefe ndị iro gị bụ ndị guzoro megide gị ka ha bụrụ ndị e tijiri etiji nihu gị; ha ga-eji otu ụzọ pụta bịakwute gị, ma ha ga-eji ụzọ asaa gbaa ọsọ site nihu gị. Ka Onyenwe anyị ziga ngọzi nelu gị nime ụlọ nchekwa gị, na nelu ihe niile nke ị ga-etinye aka gị nelu ala nke Onyenwe anyị Chineke gị na-enye gị. Onyenwe anyị ga-akpọlite gị nye onwe ya dịka ndị nsọ, dịka o siri ṅụọrọ nna nna gị ha iyi, ọ bụrụ na ị nụ olu Onyenwe anyị bụ Chineke gị, ma na-aga nụzọ ya niile Mba niile nke ụwa ga-ahụ gị, nihi na a kpọkwasịla aha Onyenwe anyị nahụ gị, ha ga-atụkwa egwu gị. Onyenwe anyị bụ Chineke gị ga-eme ka ị mụbaa nihe ọma nụmụ nke afọ gị, na nụmụ nke anụ ụlọ gị, na nmkpụrụ nke ala gị, nelu ala gị nke Onyenwe anyị ṅụrụ iyi nye nna nna gị ha inye gị. Ka Onyenwe anyị meghee gị ụlọ akụ ya nke ọma, bụ eluigwe, inye ala gị mmiri ozuzo noge ya, gọzie ọrụ niile nke aka gị, ị ga-agbazinye mba ọtụtụ ihe, ma gị onwe gị agaghị agbaziri ihe. Ị ga-achị mba ọtụtụ, ma ha agaghị achị gị. Onyenwe anyị Chineke gị ga-eme ka ị bụrụ isi, ọ bụghị ọdụ, ị ga-anọ nelu, ọ bụghị nokpuru, ọ bụrụ na ị ge ntị nolu Onyenwe anyị Chineke gị, debe ihe niile m na-enye gị iwu taa. Ị gaghị agafe site niwu niile ndị ahụ nke m na-enye gị iwu taa, aka nri ma ọ bụ aka ekpe, ịga nazụ chi ndị ọzọ ife ha. Ọ ga-adị ma ọ bụrụ na ị geghị ntị nke olu Onyenwe anyị Chineke gị, idebe iwu ya niile, nke m na-enye gị iwu taa, na ọbụbụ ọnụ ndị a niile ga-abịakwasị gị, ha ga-ejidekwa gị. A bụrụ gị ọnụ nime obodo, a bụkwara gị ọnụ nime ubi. A bụrụ ọnụ ka ụlọ nchekwa gị dị, na ihe nchekwa gị niile. A bụrụ ọnụ ụmụ nke afọ gị, na mkpụrụ nke ala gị, igwe ehi nke ehi gị, na igwe atụrụ nke atụrụ gị. Abụrụ ọnụ ka ị bụ mgbe ị na-abata, na abụrụ ọnụ ka ị bụ mgbe ị na-apụ. Onyenwe anyị ga-eziga nelu gị ụkọ na mbibi na mmefu nelu ihe niile nke ị ga-etinye aka gị, ruo mgbe ọ ga-ebibi gị, na ruo mgbe ọ ga-ala gị niyi ngwa ngwa nihi omume ọjọọ gị, nihi na ị hapụrụ m. Onyenwe anyị ga-eme ka ọnwụ rapara gị, ruo mgbe ọ ga-eripịa gị kpamkpam site nala ahụ nke ị na-abanye nebe ahụ ịnweta ya. Onyenwe anyị ga-eti gị ihe na enweghị ike ịghọta, na ahụ ọkụ, na ịma jijiji, na mbufụt, na ifufe mmebi, na ịcha ọcha; ha ga-achụkwa gị ọsọ ruo mgbe ha ga-ebibi gị. Ọ ga-abụrụ gị na eluigwe nke dị nelu isi gị ga-abụ ọla, nakwa ala nke dị nokpuru gị ga-abụ ígwè. Ka Onyenwe anyị Chineke gị nye mmiri ozuzo nke ala gị dịka uzuzu, na uzuzu si na eluigwe ga-arịdata, ruo mgbe ọ ga-ehichapụ gị, na ruo mgbe ọ ga-ebibi gị ngwa ngwa. Ka Onyenwe anyị nye gị mbelata nihu ndị iro gị, notu ụzọ ị ga-esi pụọ gakwuru ha, ma nụzọ asaa ka ị ga-esi gbaa ọsọ nihu ha, ị ga-abụkwa ihe mgbasa nalaeze niile nke ụwa. Ndị nwụrụ anwụ unu ga-abụ nri nye nnụnụ nke eluigwe na ụmụ anụ ọhịa nke ụwa, ọ dịghịkwa onye ga-achụpụ ha. Onyenwe anyị ga-eti gị ihe site nọnya ndị Ijipt nọnọdụ gị, na akpụ ọhịa, na ọkọ, nke mere na ị gaghị enwe ike ịgwọ ọrịa. Onyenwe anyị ga-eti gị ịra ara, kpuo ìsì, na mgbagwoju uche. Ị ga-asọgharị nehihie dịka onye kpuru ìsì na-asọgharị nọchịchịrị, ụzọ gị niile agaghị aga nke ọma, a ga-emegbu gị ma napụ gị ihe ụbọchị niile, ọ dịghịkwa onye ga-enyere gị aka. Ị ga-alụta nwanyị, ma nwoke ọzọ ga-enwe ya. Ị ga-ewu ụlọ, ma ị gaghị ebi nime ya. Ị ga-akụ ubi vaịn, ma ị gaghị ewe mkpụrụ ya. Nwa ehi gị nke e gburu nihu gị, ma ị gaghị eri site na ya, ịnyịnya ibu gị nke a napụrụ site naka gị, ma a gaghị eweghachiri gị ya, atụrụ gị nke e nyere ndị iro gị, Ọ gaghị adị onye ga-enyere gị aka. A ga-enye ụmụ gị ndị nwoke na ụmụ gị ndị nwanyị nye mba ọzọ, anya gị abụọ ga-ele ha anya ka ha na-ada mba, ma aka gị agaghị enwe ike ime ihe ọ bụla. Mkpụrụ ala gị na ndọgbu niile nke gị ka mba nke ị na-amaghị ga-eri, ị ga-abụkwa onye a na-emegbu na onye e tiwara ụbọchị niile. Ma ị ga-abụ onye ara nihi ọhụụ nke anya gị nke ị ga-ahụ. Onyenwe anyị ga-eti gị ihe otiti ọjọọ nikpere na nụkwụ gị, nke a na-apụghị ịgwọta gị site nọbụ ụkwụ gị ruo nisi gị. Onyenwe anyị nwere ike iduga gị na ndị ọchịchị gị, bụ ndị ị ga-ahọpụta nelu onwe gị, gaa na mba nke gị na ndị nna gị na-amaghị, ị ga-efekwa nebe ahụ chi ndị ọzọ, osisi na nkume. Ị ga-anọ ebe ahụ dịka ịgba afa, ilu na akụkọ netiti mba niile nke Onyenwe anyị ga-eduru gị gaa. Ị ga-ebupụ ọtụtụ mkpụrụ ọka nubi, ma ị ga-ewebata naanị ntakịrị, nihi na igurube ga-erichapụ ha. Ubi vaịn ị ga-akụ ma rụọ ọrụ na ya, ma ị gaghị aṅụ mmanya maọbụ ṅụrịa ọṅụ site na ya, nihi na ikpuru ga-eri ha. Osisi oliv ga-adị gị noke ala gị niile, ma ị gaghị ete mmanụ, nihi na osisi oliv gị ga-ada. Ụmụ ndị ikom na ụmụ ndị inyom ị ga-amụ ma ha agaghị adị, nihi na ha ga-apụ nọnọdụ ndọta nagha. Ihe osisi gị niile na mkpụrụ ubi nke ala gị, ọrịa nrịbiga ga-erichapụ. Onye ọbịa nke nọ netiti gị ga-arịgo elu elu, ma gị ga-arịda ala ala. Nke a ga-agbazinye gị ụgwọ, ma gị agaghị agbazinye nke a ụgwọ, nke a ga-abụ isi, ma gị ga-abụ ọdụ. Ma niile ọbụbụ ọnụ ndị a ga-abịakwasị gị, ha ga-achụ gị ọsọ, ha ga-ejidekwa gị, ruo mgbe ọ ga-ebibi gị kpamkpam, ruokwa mgbe ọ ga-ala gị niyi, nihi na ị nụghị olu Onyenwe anyị Chineke gị, idebe iwu ya niile na ụkpụrụ ya niile nke o nyere gị niwu. Ma ọ ga-adị na gị ihe ịrịba ama, na ihe ịtụnanya nime mkpụrụ gị ruo mgbe ebighị ebi. Nihi na ị jeghị ozi Onyenwe anyị Chineke gị nọṅụ na nobi ọma nihi ụbara nke ihe niile. Ma ị ga-efe ndị iro gị, bụ ndị Onyenwe anyị ga-eziga megide gị, nụnwụ, na nakpịrị ịkpọ nkụ, na nịgba ọtọ, na nọdịda nke ihe niile, a ga-etinyekwa yoku igwe nolu gị, ruo mgbe ọ ga-ebibi gị. Onyenwe anyị ga-eweta nelu gị mba site nebe dị anya, site na nsọtụ nke ụwa, dị ka mwakpo nke ugo, mba nke ị gaghị anụ olu ya. Mba nke na-enweghị ihere nihu, nke na-agaghị asọpụrụ ihu onye okenye, ma ọ gaghị emere nwa okorobịa ebere. Ọ ga-eripịa ụmụ anụ ụlọ gị na mkpụrụ ala gị, nke na ọ gaghị ahapụrụ gị ọka, mmanya, mmanụ, igwe ehi gị, na igwe atụrụ gị, ruo mgbe ọ ga-ebibi gị. Ma ọ ga-ebibi gị nobodo gị niile, ruo mgbe a kwaturu mgbidi niile dị elu na nke e wusiri ike, bụ nke ị tụkwasịrị obi na ha, nala gị niile, ma ọ ga-akpagbu gị nobodo gị niile, bụ nke o nyere gị. Ị ga-eri mkpụrụ nke afọ gị, anụ ụmụ ndị ikom gị na ụmụ ndị inyom gị, ndị ahụ niile e nyere gị, noge mkpagbu gị na noge nhụju anya gị, nke onye iro gị ga-akpagbu gị. Nwoke ahụ dị nro nke nọ netiti gị na onye na-ebi ndụ okomoko nke ukwuu, ga-eji anya ya ekworo nwanne ya nwoke, na nwunye ya nke nọ nobi ya, na ụmụ ya ndị fọdụrụ ndụ bụ ndị a ga-ahapụ. Nye ya, nke mere inye otu nime ha site nanụ ahụ ụmụ ya, nke ọ ga-eri nihi na ọ dịghị ihe ọ bụla a hapụrụ ya nime mkpagbu gị na nime nhụjuanya gị, nke ndị iro gị ga-akpagbu gị nobodo gị niile. Nwanyị ahụ dị nro nime unu na nke na-eme ihe ọma, onye ụkwụ ya na-anweghi nnwale nke ije ije nelu ala nihi ịdị ọma ahụ na nihi nrọ ahụ, ga-eji anya ya ekwo ekworo di ya nke nọ nobi ya, na nwa ya nwoke na ada ya, Na nwa ya nke si napata ukwu ya pụta, na nwata ya nke ọ ga-amụ, ọ ga-eri ha nihi ụkọ ihe niile na nzuzo nime mkpagbu gị, na nime nhụjuanya gị, nke onye iro gị ga-akpagbu gị nobodo gị niile. Ọ bụrụ na ị gaghị ege ntị ime ihe niile nke okwu iwu a, nke e dere nime akwụkwọ a, ịtụ egwu aha a na-asọpụrụ nke dị ebube nke a, ONYENWE ANYỊ bụ Chineke gị. Ma Onyenwe anyị ga-eme ka ihe otiti gị bụrụ ihe pụrụ iche, na ihe otiti nke mkpụrụ gị, ihe otiti ndị dị ukwuu na ndị pụrụ iche, na ọrịa ndị ọjọọ na ndị na-adịgide adịgide. Ọ ga-eme ka ihe mgbu niile nke Ijipt, bụ ihe ọjọọ ahụ ị zere nihu ha, laghachikwute gị, ha ga-arapara na gị. Na ọrịa niile, na ihe otiti niile nke e deghị ede, na nke niile e dere ede nakwụkwọ iwu nke a, Onyenwe anyị ga-eweta nelu gị, ruo mgbe ọ ga-ebibi gị. Ma a ga-ahapụ unu nọnụọgụgụ nta, kama nke unu bụ dị ka kpakpando nke eluigwe nọtụtụ ha, nihi na unu egeghị ntị nke olu Onyenwe anyị Chineke unu. Dịka Onyenwe anyị si ṅụrịa ọṅụ nelu unu ime unu ihe ọma na ịba ụba unu, otu ahụ ka Onyenwe anyị ga-esi ṅụrịa ọṅụ nelu unu ibibi unu, a ga-ewepụkwa unu ngwa ngwa site nala ahụ ị na-abanye ebe iketa ya. Onyenwe anyị Chineke gị ga-achụsasị gị netiti mba niile, site notu nsọtụ nke ụwa ruo nnsọtụ nke ụwa, ị ga-efekwa nebe ahụ chi ndị ọzọ, osisi na nkume, bụ ndị gị na nna nna gị na-ekwenyeghị na ha. Ma ọbụladị nime mba ndị ahụ, ọ gaghị enye gị izuike, ọ dịghịkwa ebe akara ụkwụ gị ga-akwụsị. Onyenwe anyị ga-enye gị nebe ahụ obi ọzọ nke na-enupu isi, anya ndị na-ada mba, na mkpụrụ obi na-agbaze. Ndụ gị ga-ekwụgide nihu anya gị abụọ, ị ga-atụ egwu ehihie na abalị, ị gaghị ekwenyekwa na ndụ gị. Nụtụtụ ị ga-asị, olee otú ọ ga-esi bụrụ anyasị, na nanyasị ị ga-asị, olee otú ọ ga-esi bụrụ ụtụtụ, site nụjọ nke obi gị nke ị ga-atụ, na site na ọhụụ nke anya gị nke ị ga-ahụ. Ma Onyenwe anyị ga-eme ka ị laghachi nIjipt nụgbọ mmiri, nụzọ nke m kwuru, Ị gaghị ahụkwa ya ọzọ, a ga-erere unu nebe ahụ nye ndị iro unu dịka ndị ohu nwoke na ndị ohu nwanyị, ma ọ gaghị enwe onye ga-azụ unu. Ndị a bụ okwu nke ọgbụgba ndụ nke Onyenwe anyị nyere Mosis iwu ka o guzobe nye ụmụ Izrel nala Moab, ma e wezụga ọgbụgba ndụ ahụ nke o mere ha na Horeb. ### 29 Mosis kpọrọ ụmụ Izrel niile, ọ sịrị ha, Unu ahụla ihe niile Onyenwe anyị mere nala Ijipt nihu unu, nye Fero na ndị na-ejere ya ozi, na ala ya niile, Nnwale ndị ukwu nke anya gị hụrụ, ihe ịrịba ama na ihe ịtụnanya ndị ukwu ahụ. Ma Onyenwe anyị Chineke enyeghị unu obi ịmata, na anya ịhụ ụzọ, na ntị ịnụ ihe ruo taa. Ma ọ duuru unu afọ iri anọ nọzara, uwe unu emereghị ochie, akpụkpọ ụkwụ unu emekwaghị ka ọ kaa nka nụkwụ unu. Unu erighị achịcha, unu aṅụghịkwa mmanya na ihe ọṅụṅụ siri ike, ka unu mara na mụ onwe m bụ Onyenwe anyị Chineke unu. Ma unu bịara ruo ebe a, ma Saịọn eze Heshibọn, na Ọg eze Bashan pụtara ịzute anyị nagha. Anyị tigburu ha, weere ala ha, m nyekwara ya dịka ihe nketa nye Ruben, na Gad, na ọkara ebo Manase. Unu ga-edebe ime okwu niile nke ọgbụgba ndụ a, ka unu nwee ike ịghọta ihe niile unu ga-eme. Unu niile guzoro taa nihu Onyenwe anyị Chineke unu, ndị isi ebo unu, na kansụl ndị okenye unu, na ndị ikpe unu, na ndị ode akwụkwọ unu, nwoke ọbụla nke Izrel, Ndị nwanyị unu, na ụmụ unu, na onye ọbịa nọ netiti ogige unu, site nonye na-awa nkụ unu ruo nonye na-ebu mmiri unu, Ịgafe nime ọgbụgba ndụ nke Onyenwe anyị Chineke unu, na nime nkọcha ya, dị ka Onyenwe anyị Chineke gị na-eme ka ọ dịrị gị taa, ka o mee gị ndị ya, ya onwe ya ga-abụkwa Chineke gị, dịka o gwara gị, na dịka o ṅụrụ nna nna gị Abraham na Isaac na Jacob iyi. Ọ bụghị naanị unu ka m na-eme ọgbụgba ndụ a na ọbụbụ ọnụ a, Mana na ndị nọ ebe a na unu taa nihu Onyenwe anyị Chineke unu, na ndị na-anọghị na unu ebe a taa. Nihi na unu maara otú anyị si biri nala Ijipt, na otú anyị si gafee netiti mba ndị ahụ unu gafere. Ma hụnụ ihe arụ ha niile, na arụsị ha niile, osisi na nkume, ọlaọcha na ọlaedo, nke dị netiti ha. Ọ bụghị onye ọ bụla dị nime unu, nwoke, ma nwanyị, ma ezinaụlọ, ma ebo, onye uche ya tụgharịrị site nebe Onyenwe anyị Chineke unu nọ, gaa fee chi nke mba ndị ahụ ofufe, ọ bụghị onye ọ bụla dị nime unu mgbọrọgwụ na-eto elu nobi ilu na ihe ilu. Ọ ga-abụ na ọ bụrụ na ọ nụrụ okwu nke ọbụbụ ọnụ ndị a ma ọ sị nobi ya na-ekwu, Ka ihe dị nsọ bụrụ m, nihi na m ga-aga nịkpafu obi m, ka onye mmehie ghara ibibi onye na-enweghị mmehie. Chineke agaghị achọ imere ya ebere, kama mgbe ahụ iwe Onyenwe anyị na ekworo ya ga-enwu nime nwoke ahụ, ọbụbụ ọnụ niile nke ọgbụgba ndụ a nke e dere nakwụkwọ a ga-arapara ya, Onyenwe anyị ga-ehichapụ aha ya nokpuru eluigwe. Onyenwe anyị ga-ekewa ya pụọ nihe ọjọọ site nụmụ Izrel niile, dịka nkọcha niile nke ọgbụgba ndụ ahụ nke e dere nakwụkwọ iwu a. Ma ọgbọ ọzọ bụ ụmụ unu ndị ga-ebili ọtọ mgbe unu gasịrị, na onye ọbịa nke ga-esi nala dị anya bịa, ga-ekwu okwu, mgbe ha hụrụ ihe otiti niile nke ala ahụ na ọrịa ya niile nke Onyenwe anyị zitere nelu ya, Ihe nke Chineke na nnu e gbara ọkụ, ala niile nke ya agaghị a kụ mkpụrụ, ọ gaghị epupụta ihe ọ bụla, ọ gaghịkwa enwe ihe akwụkwọ ndụ ọ bụla ga-eto nelu ya. Dịka e bibiri Sọdọm na Gọmọra, Adama na Zebọim, nke Onyenwe anyị bibiri niwe na ọnụma, Na mba niile ga-asị, Gịnị mere Onyenwe anyị ji mee ala a otu a? Gịnị bụ iwe ukwu a? Ma ha ga-ekwu na ha hapụrụ ọgbụgba ndụ Onyenwe anyị Chineke nke nna nna ha, nke o mere nye nna nna ha, mgbe o si nala Ijipt dupụta ha. Na mgbe ha gara, ha jere ozi chi ndị ọzọ, ndị ha na-amaghị, na ndị ọ na-enyeghị ha. Onyenwe anyị were iwe dị ukwuu megide ala ahụ, iweta nelu ya ọbụbụ ọnụ niile nke e dere nime akwụkwọ iwu a. Na Onyenwe anyị wepụrụ ha site nala ha niwe na ọnụma na oke iwe dị ukwuu nke ukwuu, ma chụpụ ha nala ọzọ dị ka ugbu a. Ihe nzuzo bụ nke Onyenwe anyị Chineke anyị, ma ihe pụtara ìhè bụ nke anyị na ụmụ anyị ruo mgbe ebighị ebi, ime ihe niile nke okwu iwu nke a. Ihe nzuzo bụ nke Onyenwe anyị Chineke anyị, ma ihe pụtara ìhè bụ nke anyị na ụmụ anyị ruo mgbe ebighị ebi, ime ihe niile nke okwu iwu nke a. ### 30 Ọ ga-abụ mgbe ihe ndị a niile bịakwasịrị gị, ngọzị na ọbụbụ ọnụ nke m dọnyere nihu gị, ị ga-echeta ha nobi gị netiti mba niile ebe Onyenwe anyị ga-achụsasị gị, na ị ga-atụgharị laghachikwute Onyenwe anyị bụ Chineke gị, ma nụrụ olu ya dịka ihe niile m na-enye gị iwu taa, site nobi gị niile, na site na mkpụrụ obi gị niile, Na Onyenwe anyị ga-agwọ mmehie gị, ma meere gị ebere, ma chịkọtakwa gị ọzọ site na mba niile ndị Onyenwe anyị fesara gị nebe ahụ. Ọ bụrụ na mgbasa gị dị site na nsọtụ nke eluigwe ruo na nsọtụ nke eluigwe, Onyenwe anyị bụ Chineke gị ga-achịkọta gị site ebe ahụ, na site ebe ahụ, Onyenwe anyị bụ Chineke gị ga-ewere gị. Chineke gị ga-esite nebe ahụ kpọbata gị nime ala nke ndị nna gị ketara, ị ga-eketa ya, ọ ga-emere gị nke ọma, ọ ga-emekwa ka ị baa ụba karịa ndị nna gị. Onyenwe anyị ga-ekpochapụ obi gị nke ọma, na obi nke mkpụrụ gị, ịhụnanya Onyenwe anyị bụ Chineke gị site nobi gị niile, na site na mkpụrụobi gị niile, ka ị ga-adị ndụ. Ma Onyenwe anyị Chineke gị ga-etinye ọbụbụ ọnụ ndị a nelu ndị iro gị, na nelu ndị kpọrọ gị asị, bụ ndị chụrụ gị ọsọ. Gị ga-atụgharị ma nụrụ olu Onyenwe anyị bụ Chineke gị, ma mee iwu ya niile dị ka m na-enye gị iwu taa. Ma Onyenwe anyị Chineke gị ga-agọzi gị nọrụ niile nke aka gị, nụmụ nke afọ gị, na nụmụ nke anụ ụlọ gị, na nihe omume nke ala gị, nihi na Onyenwe anyị Chineke gị ga-alọghachi ịṅụrị ọṅụ nebe ị nọ nihe ọma niile, dịka o ṅụrịrị ọṅụ nebe nna nna gị ha nọ. Ọ bụrụ na ị ge ntị nolu Onyenwe anyị bụ Chineke gị, idebe iwu ya niile, na ụkpụrụ ya niile, na ikpe ya niile nke e dere nime akwụkwọ iwu nke a, ọ bụrụ na i si nobi gị niile na mkpụrụ obi gị niile tụgharịa nye Onyenwe anyị bụ Chineke gị. Nihi na iwu a nke m na-enye gị taa abụghị nke siri oke ike, ọ dịkwaghị anya site naka gị. Ọ bụghị neluigwe nelu ka ọ dị, na-asị, Onye ga-arịgoro anyị neluigwe, ma weere ya nye anyị, ka anyị nụrụ ya mee ya?' Ọ dịghịkwa nofe osimiri, na-ekwu, Onye ga-agafere anyị nofe osimiri, were ya nye anyị, mee ka anyị nụ ya, ka anyị mee ya? Okwu ahụ dị gị nso nke ukwuu nọnụ gị, na nobi gị, na naka gị ime ya. Lee anya, enyela m nihu gị taa ndụ na ọnwụ, ihe ọma na ihe ọjọọ. Ọ bụrụ na ị ge ntị niwu niile nke Onyenwe anyị Chineke gị, nke m na-enye gị iwu taa, ịhụ Onyenwe anyị Chineke gị nanya, ije nụzọ ya niile, idebe ụkpụrụ ya niile na ikpe ya niile, ị ga-adị ndụ, ị ga-abakwa ụba, Onyenwe anyị Chineke gị ga-agọzikwa gị nala ahụ niile nke ị na-abanye nime ya ebe ahụ iketa ya. Ma ọ bụrụ na obi gị atụgharịa, ị ghara ige ntị, ma bụrụ onye e duhiere ụzọ ị kpọọ isiala chi ndị ọzọ ma fee ha ofufe, Ana m ekwupụtara gị taa na mbibi ka unu ga-ala niyi, na unu agaghị adị ogologo ụbọchị nelu ala ahụ nke unu na-agafe Jordan ebe ịnweta ya. Ana m agba unu akaebe taa eluigwe na ala, ndụ na ọnwụ enyela m nihu unu, ngọzị na ọbụ, họrọ ndụ gị, ka ị wee dị ndụ gị na mkpụrụ gị. Ịhụ nanya Onyenwe anyị bụ Chineke gị, ige ntị nolu ya, na ijide ya nke ọma, nihi na nke a bụ ndụ gị na ogologo ụbọchị ndụ gị, ibi nelu ala ahụ nke Onyenwe anyị ṅụụrụ nna nna gị ha bụ Abraham na Isaac na Jacob iyi inye ha. ### 31 Ma Moses gụchara ikwu okwu ndị a niile nye ụmụ Izrel niile. Ọ sịrị ha, Otu narị na iri abụọ afọ ka m dị taa, agaghị m enwe ike ọzọ ịbanye na ịpụ, Onyenwe anyị kwukwara m sị, Ị gaghị agafe Jọdan a. Onyenwe anyị bụ Chineke gị onye na-aga nihu gị, ọ bụ ya ga-ebibi mba ndị a nihu gị, ị ga-eketa ha, na Joshua ga-aga nihu gị, dịka Onyenwe anyị kwuru. Onyenwe anyị Chineke gị ga-eme ha dịka o mere Sihon na Og, ndị eze abụọ nke ndị Amorite, ndị nọ nofe Jordan, na ala ha, dịka o bibiri ha. Onyenwe anyị nyefere ha naka unu, unu ga-emekwa ha dị ka m nyere unu iwu. Bụrụ onye nwere obi ike ma bụrụ onye siri ike, atụla egwu, atụkwala ụjọ, atụkwala ụjọ site nihu ha, nihi na Onyenwe anyị Chineke gị onye na-aga nihu ya na unu nime unu, ọ gaghị ahapụ gị, ọ gaghịkwa agbahapụ gị. Ma Mosis kpọrọ Joshua, ma gwara ya nihu Izrel niile, Nwee obi ike ma sie ike, nihi na gị ga-edu ndị a banye nala ahụ Onyenwe anyị ṅụrụ iyi nye nna nna unu ha inye ha, ma gị ga-eme ka ha keta ya dịka ihe nketa. Onyenwe anyị onye na-eso gị nije agaghị ahapụ gị, ọ gaghịkwa agbahapụ gị. Atụla egwu, ọ bụghịkwa ụjọ. Mosis dere okwu nke iwu a nime akwụkwọ, ma nyekwa ya ndị nchụàjà bụ ụmụ Levi ndị na-ebu igbe ọgbụgba ndụ Onyenwe anyị, na ndị okenye nke ụmụ Izrel. Ma Moses nyere ha iwu nụbọchị ahụ, na-ekwu, mgbe afọ asaa gasịrị noge afọ nke ịtọhapụ nememme ụlọ ikwu, Noge njem ọnụ nke Izrel niile ịhụ nihu Onyenwe anyị bụ Chineke unu, nebe ahụ nke Onyenwe anyị ga-ahọrọ, ị ga-agụ iwu a nihu Izrel niile nntị ha. Kpọkọta ndị mmadụ, ndị nwoke na ndị nwanyị na ụmụ na ndị ọbịa nọ nobodo unu, ka ha nụ, ka ha mụta ịtụ egwu Onyenwe anyị Chineke unu, ha ga-anụkwa ime ihe niile nke okwu nke iwu a. Na ụmụ ha ndị na-amaghị, ha ga-anụ, ma mụta ịtụ egwu Onyenwe anyị bụ Chineke gị ụbọchị niile ha na-adị ndụ nelu ụwa, bụ nke unu na-agafe Jọdan nebe ahụ iji keta ya. Onyenwe anyị gwara Mosis sị, Lee, ụbọchị ọnwụ gị abịarutela nso, kpọọ Joshua, gị na ya guzoro nakụkụ ọnụ ụzọ ụlọ ikwu nke ama gbaa, ka m nye ya iwu. Mosis na Joshua gara nime ụlọ ikwu nke ama gbaa, ha guzoro nakụkụ ọnụ ụzọ ụlọ ikwu nke ama gbaa. Onyenwe anyị rịdatara nigwe ojii, guzoro nakụkụ ọnụ ụzọ ụlọ ikwu ama ahụ, ogidi igwe ojii ahụ guzokwara nakụkụ ọnụ ụzọ ụlọ ikwu ama ahụ. Onyenwe anyị gwara Mosis sị, Lee, ị ga-arahụ ụra na ndị nna gị, mgbe ahụ, ndị a ga-akwa iko na-eso chi ndị mba ọzọ nke ala ahụ ha na-abanye, ha ga-ahapụ m, ha ga-emebi ọgbụgba ndụ m nke mụ na ha gbara. M ga-ewe iwe nọkụ megide ha nụbọchị ahụ, m ga-ahapụ ha, m ga-atụgharị ihu m site nebe ha nọ, ọ ga-abụkwa nri a na-eri, ha ga-ahụ ọtụtụ ihe ọjọọ na mkpagbu. Ọ ga-ekwu nụbọchị ahụ sị, Nihi na Onyenwe anyị Chineke m anọghị nime m, ihe ọjọọ ndị a chọtara m. Mụ onwe m ma site na ntụgharị ga-atụgharị ihu m site na ha nụbọchị ahụ, nihi ihe ọjọọ niile nke ha mere, maka na ha tụgharịrị gaa nebe chi ndị mba ọzọ nọ. Ma ugbu a deenụ okwu nke abụ a, kuziekwanụ ụmụ Izrel ya, tinyekwanụ ya nọnụ ha, ka abụ a bụrụ m ihe akaebe nihu netiti ụmụ Izrel. Nihi na m ga-eweta ha nime ala ọma ahụ nke m ṅụrụ iyi nye nna nna ha inye ha, ala na-eru mmiri ara ehi na mmanụ aṅụ, ha ga-eri nri, mgbe e mejupụtara ha afọ, ha ga-eju afọ, ha ga-atụgharị gakwuru chi ndị mba ọzọ, ha ga-efe ha ofufe, ha ga-akpasu m iwe, ha ga-emebi ọgbụgba ndụ m. Abụ a ga-anọchi anya nihu ha na-agba akaebe, nihi na a gaghị echefu ya site nọnụ ha, nakwa site nọnụ ụmụ ha, mụ onwe m maara ajọ omume ha, ihe niile ha na-eme ebe a taa, tupu m ebubata ha nime ala ọma ahụ nke m ṅụrụ iyi nye nna nna ha. Ma Moses dere abụ a nụbọchị ahụ, ma kuziere ụmụ Israel ya. Ma o nyere Joshua iwu, sị ya, Nwee obi ike ma bụrụ onye siri ike, nihi na ị ga-ebubata ụmụ Izrel nime ala ahụ nke Onyenwe anyị ṅụrụ ha iyi, ma ya onwe ya ga-anọnyere gị. Mgbe Mosis dechara okwu niile nke iwu a nakwụkwọ ruo nọgwụgwụ, Ọ nyere ndị Livait ndị na-ebu igbe ọgbụgba ndụ nke Onyenwe anyị iwu, na-ekwu, Mgbe unu weere akwụkwọ iwu a, unu ga-edobe ya nakụkụ igbe ọgbụgba ndụ nke Onyenwe anyị Chineke unu, ọ ga-anọkwa ebe ahụ ịbụrụ gị ihe akaebe. Nihi na amaara m mkpasu iwe gị, na olu gị nke siri ike, ebe mụ ka dị ndụ ya na unu taa, unu nọ na-enupu isi nihe ndị gbasara Chineke, kedụ ka ọ gaghị abụ mgbe ikpeazụ nke ọnwụ m? Kpọkọtaanụ nye m ndị ndu ebo unu, na ndị okenye unu, na ndị ikpe unu, na ndị ode akwụkwọ unu, ka m kwuo nime ntị ha okwu ndị a niile, ma m na-agba akaebe nye ha eluigwe na ala. Amaara m na mgbe m nwụsịrị, unu ga-eme ajọ omume megide iwu, unu ga-esikwa nụzọ m nyere unu iwu wezuga onwe unu, ihe ọjọọ ga-adakwasị unu nụbọchị ikpeazụ, nihi na unu ga-eme ihe ọjọọ nihu Onyenwe anyị, jiri ọrụ aka unu kpasuo ya iwe. Ma Moses kwuru okwu nke abụ a nime ntị nzukọ niile ruo nọgwụgwụ. ### 32 Ṅaa ntị eluigwe, aga m ekwu okwu, ka ụwa nụkwa okwu ndị si nọnụ m pụta. Ka a na-atụ anya ya dị ka mmiri ozuzo bụ okwu m, ka o bịakwa rịda dị ka igirigi bụ okwu m niile, dị ka mmiri ozuzo nelu ahịhịa, nakwa dị ka oke snoo nelu ahịhịa. Nihi na m kpọrọ aha Onyenwe anyị, nyenụ Chineke anyị otuto. Chineke, ọrụ ya niile bụ eziokwu, ụzọ ya niile bụ ikpe ziri ezi, Chineke kwesiri ntukwasị obi, ọ dịghị ikpe na-ezighị ezi nime ya, Onyenwe anyị bụ onye ezi omume na onye dị nsọ. Ha mehiere ụmụaka, ọ bụghị ya, ndị kwesịrị ịta ụta, ọgbọ gbagọrọ agbagọ na nke e mebiri emebi. Ọ bụ ihe ndị a ka unu ji akwụghachi Onyenwe anyị ụgwọ? Unu bụ ndị nzuzu ọ bụghị ndị maara ihe? Ọ bụghị ya onwe ya bụ nna gị nke nwetara gị, mekwaa gị, kpụkwaa gị? Cheta ụbọchị nke oge ochie, ghọta afọ nke ọgbọ niile. Jụọ nna gị, ọ ga-agwa gị; jụọkwa ndị okenye gị, ha ga-agwa gị. Mgbe Onye kachasị elu kewara mba niile, dịka o si gbasaa ụmụ Adam, o guzobere oke ala mba niile dịka ọnụọgụgụ ndị ozi Chineke. Ma ọ ghọrọ oke Onyenwe anyị ndị ya Jekọb, oke akara nketa ya Izrel. O kwadoro ya nọzara, nakpịrị ịkpọ nkụ nke okpomọkụ na-ere ere nala enweghị mmiri. O gbara ya gburugburu ma zịa ya ezi, ma chekwaa ya dị ka mkpụrụ anya. Dị ka ugo si ekpuchi akwụ ya, na nelu ụmụ nnụnụ ya ọ gụsiri agụụ ike, gbasaa nku ya ọ nabatara ha, ma o weliri ha nelu azụ ya. Onyenwe anyị naanị ya duuru ha, ọ dịghị chi mba ọzọ nọnyeere ha. O mere ka ha rịgoro nelu ike nke ala, o nyere ha nri mkpụrụ nke ubi, ha ñụrụ ara mmanụ aṅụ site na nkume, na mmanụ site na nkume siri ike. Bọta nke ehi, na mmiri ara atụrụ, tinyere abụba nke ụmụ atụrụ na ebule, ụmụ oke ehi na ewu, tinyere abụba akụrụ ọka wit, na ọbara mkpụrụ vaịn, ọ ṅụrụ mmanya vaịn. Ma Jekọb riri nri ma afọ juru ya, onye a hụrụ nanya gbara ụkwụ, o buru ibu, o bụrụ oke ibu, o sara mbara, ma o gbahapụrụ Chineke onye kere ya, ma o si nebe Chineke onye nzọpụta ya nọ wezuga onwe ya. Ha kpasuru m iwe nelu chi ndị ọzọ, nime ihe arụ ha, ha kpasuru m iwe. Ha chụrụ aja nye mmụọ ọjọọ, ọ bụghị Chineke, chi ndị ha na-amaghị, chi ọhụrụ ndị na-adịbeghị anya bịara, ndị nna nna ha na-amaghị. Ị hapụrụ Chineke onye mụrụ gị, ma chefuo Chineke onye na-azụ gị. Onyenwe anyị hụrụ ya, o nwekwara ekworo, a kpasuokwara ya iwe site niwe ụmụ ndị ikom ya na ụmụ ndị inyom ya. Na o kwuru, M ga-atụgharị ihu m site nebe ha nọ, ma gosi ihe ga-adakwasị ha nụbọchị ikpeazụ, nihi na ha bụ ọgbọ gbagọrọ agbagọ, ụmụ ndị na-enweghị okwukwe nime ha. Ha onwe ha kpaliri m ekworo nihi ihe na-abụghị Chineke, ha ji arụsị ha kpasuo m iwe, mụ onwe m ga-eji ndị na-abụghị mba kpalie ha ekworo, aga m eji mba nzuzu kpasuo ha iwe. Nihi na ọkụ amụnyela site niwe m, ọ ga-ere ruo ala mmụọ nokpuru, ọ ga-eripịa ala na mkpụrụ ya, ọ ga-agbanye ntọala ugwu niile. M ga-achịkọta nime ha ihe ọjọọ niile, na àkụ m ka m ga-eji lụso ha ọgụ. Ndị na-ata ahụhụ site na ụnwụ na nri nke nnụnụ, na ọrịa azụ na-agbatị nke na-enweghị ọgwụgwọ, ezé nke anụ ọhịa ọjọọ ka m ga-eziga nime ha, tinyere iwe nke ndị na-adọkpụ nelu ala. Nèzí, mma agha ga-eme ka ha ghara ịnwe ụmụ, nakwa site nime ụlọ nchekwa, ụjọ, nwokorobịa ya na nwaagbọghọ na-amaghị nwoke, nwa na-aṅụ ara ya na agadi nwoke guzosiri ike. M kwuru, Aga m achụsasị ha, aga m emekwa ka ihe ncheta ha kwụsị netiti ụmụ mmadụ. Ọ bụrụ na ọ bụghị site niwe nke ndị iro, ka ha ghara ịdị ogologo oge, ka ndị mmegide ahụ ghara ịchịkọta ọnụ ibuso agha, ka ha ghara ikwu, Aka anyị nke dị elu, ọ bụghị Onyenwe anyị, mere ihe ndị a niile. Mba nke tufuru ndụmọdụ bụ ya, na ihe ọmụma adịghị nime ha. Ha echeghị ịghọta, ka ha nabata ihe ndị a noge na-abịa. Kedu ka otu ga-esi chụwa puku, na mmadụ abụọ ga-ebipụ iri puku kwụrụ iri puku, ọ bụrụ na ọ bụghị na Chineke rere ha, na Onyenwe anyị nyefere ha? Nihi na chi ha adịghị dị ka Chineke anyị, ma ndị iro anyị bụ ndị nzuzu. Site nosisi vaịnị nke Sọdọm ka osisi vaịnị ha si pụta, alaka osisi vaịnị ha sikwa na Gọmọra pụta, mkpụrụ vaịnị ha bụ mkpụrụ vaịnị nke ọnụ, ụyọkọ mkpụrụ vaịnị nke ilu ọjọọ dịrị ha. Mmanya ha bụ iwe nke dragọn, na iwe nke agwọ nke a na-apụghị ịgwọta. Ọ bụghị na lee, ihe ndị a e chịkọtala nebe m nọ, ma mechiekwa ya akara nime ụlọ akụ m? Nụbọchị ịbọ ọbọ, m ga-akwụghachi ụgwọ, mgbe ụkwụ ha ga-amị mkpọbi, nihi na ụbọchị mbibi ha dị nso, na ihe ndị ahụ dịkwa njikere nye unu. Nihi na Onyenwe anyị ga-ekpe ndị ya ikpe, ma ọ ga-enwe ọmịiko nebe ndị ohu ya nọ, maka na ọ hụrụ na ha adaala mba, na ha gwụla ike nịkpata nsogbu, na ha adakwaala mba, Ma Onyenwe anyị kwuru, Ebee ka chi ha nọ, bụ ndị ha tụkwasịrị obi na ha? Ndị nke unu na-eri abụba nke aja ha, na unu na-aṅụ mmanya nke ihe ọṅụṅụ aja ha, ka ha bilie ma nyere unu aka, ma bụrụ unu ndị nchebe. Hụnụ, hụnụ na mụ bụ m, na ọ dịghị Chineke karịa m, mụ na-egbu, ma mee ka ha dị ndụ, mụ na-eti ihe, ma mụ na-agwọkwa ya, ọ dịghịkwa onye ga-anapụta site naka m. Nihi na aga m ebuli aka m neluigwe, ma ṅụọ iyi site naka nri m, ma kwuo sị, Ana m adị ndụ ruo mgbe ebighị ebi. Nihi na m ga-eme ka mma agha m dị nkọ dị ka amụma, aka m ga-ejidekwa ikpe, m ga-akwụghachikwa ntaramahụhụ nye ndị iro m, nakwa ndị kpọrọ m asị ka m ga-akwụghachi ụgwọ. Aga m eme ka àkụ m ṅụbiga mmanya ụkwụ site nọbara, mma agha m ga-erikwa anụ site nọbara nke ndị merụrụ ahụ na ndị a dọtara nagha, site nisi ndị ọchịchị ndị iro. Ṅụrịanụ ọṅụ, eluigwe niile, ọnụ ya, ka ndị ozi niile nke Chineke kpọọrọ ya isiala, ṅụrịanụ ọṅụ, mba niile, ya na ndị ya, ka ụmụ niile nke Chineke siara ya ike, nihi na a na-abọrọ ọbara ụmụ ya ọbọ, ọ ga-abọkwa ọbọ ma kwụghachikwa ikpe nye ndị iro, ndị kpọrọ asị ka ọ ga-akwụghachi, Onyenwe anyị ga-esachapụkwa ala nke ndị ya. Ma Mosis dere abụ a nụbọchị ahụ, ma kuziere ya ụmụ Israel, ma Mosis banyere, ma kwuo okwu niile nke iwu a nime ntị ndị mmadụ, ya onwe ya na Joshua nwa Nun. Mosis gụchara ikwu okwu nye ndị Israel niile. Ma ọ sịrị ha, Kpachapụnụ anya nobi unu banyere okwu ndị a niile, nke m na-agba ama nye unu taa, nke unu ga-enye ụmụ unu ndị ikom iwu ka ha debe ma mee okwu niile nke iwu a. Nihi na ọ bụghị okwu efu nke a nye unu, kama ọ bụ ndụ unu, na nihi okwu nke a ka unu ga-eji dị ndụ ogologo oge nelu ala ahụ nke unu na-agafe osimiri Jordan ịga keta nebe ahụ. Onyenwe anyị gwara Mosis okwu nụbọchị a, na-ekwu, Rịgoro nugwu Abarim, ugwu Nebo nke dị nala Moab, nihu Jeriko, ma hụ ala Kenan nke m na-enye ụmụ Izrel, Nwụọ nugwu ahụ ị na-arịgo ebe ahụ, ka e tinye gị na ndị gị, dịka Erọn nwanne gị si nwụọ nugwu Hor, ma e tinyekwa ya na ndị ya. Nihi na unu nupụrụ isi nokwu m netiti ụmụ Izrel nelu mmiri nke esemokwu Kadesh nime ọzara Sin, nihi na unu edoghị m nsọ netiti ụmụ Izrel. Nihu ị ga-ahụ ala ahụ, ma ị gaghị abanye nebe ahụ. ### 33 Ma nke a bụ ngọzi nke Mosis onye nke Chineke gọziri ụmụ Izrel tupu ọnwụ ya. Ma o kwuru, Onyenwe anyị si Saịnaị abịa, o sitela Siịa pụtara nye anyị, o sitela nugwu Paran mee ngwa ngwa, ya na ọtụtụ puku Kadesh, ndị mmụọ ozi ya nọnyere ya naka nri ya. Ma ọ mere ebere nebe ndị ya nọ, ndị niile e doro nsọ site naka gị nọkwa nokpuru gị, ma ọ nabatara okwu ya. Iwu nke Mosis nyere anyị iwu, bụ ihe nketa nye nzukọ Jekọb. Ọ ga-abụ na onye a hụrụ nanya bụ onye ọchịchị, mgbe e mere ka ndị ọchịchị nke ndị mmadụ na ebo Israel zukọta ọnụ. Ka Ruben dị ndụ, ka ọ ghara ịnwụ, ka ọ bụrụkwa ọtụtụ nọnụọgụgụ. Ma nke a bụ Juda, nụrụ Onyenwe anyị olu Juda, bịakwute ndị ya, aka ya ga-ekpebiri ya ihe, ị ga-abụkwa onye inyeaka ya site naka ndị iro ya. Ma ọ gwara Levi, Nye Levi ihe ngosi doro anya nke ya, na eziokwu nke ya nye nwoke ahụ dị nsọ, onye ha nwalere ya na nnwale, ndị kparịrị ya nelu mmiri nke esemokwu, Onye ahụ na-agwa nna ya na nne ya okwu sị, Ahụbeghị m gị, nke na-amataghị ụmụnne ya nwoke, nke jụrụ ụmụ ya nwoke, o debere okwu gị niile, ma chekwaa ọgbụgba ndụ gị. Ha ga-ekwupụta ụkpụrụ gị nye Jekọb, na iwu gị nye Izrel, ha ga-etinye ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ niwe gị mgbe niile nelu ebe ịchụ aja gị. Gọzie Onyenwe anyị ike ya, nabatakwa ọrụ niile nke aka ya, tijisie úkwù ndị iro biliri megide ya, ka ndị kpọrọ ya asị ghara ibili ọzọ. Na Benjamin ọ sịrị, onye a hụrụ nanya site naka Onyenwe anyị ga-ebi na-atụkwasị obi, Chineke na-ekpuchi ya ụbọchị niile, netiti ubu ya ọ nyere ezumike. Ma nye Joseph, o kwuru, site na ngọzi nke Onyenwe anyị ka ala ya dị, site na oge niile nke eluigwe, na igirigi, na site nime ogbu mmiri nke isi iyi nke dị nokpuru. Na dịka oge nke mkpụrụ nke ntụgharị anyanwụ, na site na nzukọ nke ọnwa, Site nelu ugwu nke mmalite, na site nelu ugwu nta nke ebighị ebi, Dịka oge nke ụwa nke ijupu, ka ihe ndị a nabatara site naka onye ahụrụ nime ohia ahụ bịakwasị nisi Josef, na nelu isi onye nwetara nsọpụrụ netiti ụmụnne ya. Ịma mma nke nwa mbụ ehi oke bụ nke ya, mpi ya bụ mpi nke otu mgbada, ọ ga-eji ha ma mba niile mpi ọnụ, ruo na nsọtụ nke ụwa, ndị a bụ iri puku kwụrụ iri puku nke Ifrem, na ndị a bụ puku nke Manase. Na ọ gwara Zebulun, Ṅụrịa ọṅụ Zebulun nịpụ apụ gị, na Isaka nụlọ ikwu ya. Mba nke ọma ha ga-ebibi, unu ga-akpọku ebe ahụ, unu ga-achụ aja ebe ahụ, bụ aja ezi omume, nihi na akụ nke osimiri ga-enye gị ara, na ahịa nke ndị bi nụsọ osimiri. Nebe Gad, o kwuru, Onye a gọziri agọzi ka onye na-eme ka Gad buru ibu; dị ka ọdụm, o zuru ike, e meela ka o tijie ogwe aka na onye ọchịchị. Ọ hụrụ mkpụrụ mbụ ya, na ebe ahụ e kere ala ndị ọchịchị ndị e mere ka ha zukọta ọnụ na ndị ndu nke ndị mmadụ, Onyenwe anyị mere ezi omume, na ikpe ya na Israel. Na nke Dan, ọ sịrị, Dan bụ nwa ọdụm, ọ ga-esikwa na Bashan wụpụta. Nebe Naftalị, o kwuru, Naftalị njupụta nke ihe ndị a nabatara, ka e mejupụta ya ngọzi sitere naka Onyenwe anyị, osimiri na Ndịda ka ọ ga-eketa. Ma nye Asher, o kwuru, A gọziri ya site nụmụ, Asher, na ọ ga-abụ onye a nabatara netiti ụmụnne ya, ọ ga-etinye ụkwụ ya nime mmanụ. Ígwè na ọla bụ akpụkpọ ụkwụ ya ga-abụ, dị ka ụbọchị gị, otu ahụ ka ike gị ga-adị. Ọ dịghị onye dị ka Chineke nke onye a hụrụ nanya, onye na-azọkwasị neluigwe bụ onye inyeaka gị, na onye dị ebube nke mbara igwe. Na mmalite Chineke ga-ekpuchi gị, na site nike nke ogwe aka ebighị ebi, ọ ga-achụpụ onye iro site nihu gị, na-ekwu, Ka ị laa niyi. Na Izrel ga-ebi natụkwasị obi, naanị ya nala Jekọb, nelu ọka na mmanya, na eluigwe gị ga-abụ nke igwe ojii na igirigi. Ngọzị dị gị Izrel, onye dị ka gị, ndị a na-azọpụta site naka Onyenwe anyị? Ọ ga-echebe gị bụ onye inyeaka gị, mma agha bụ ọṅụ gị, ndị iro gị ga-agha gị ụgha, ị ga-azọkwasị ụkwụ nolu ha. ### 34 Ma Moses si na Araboth Moab rigoro nelu ugwu Nabau, nelu ọnụ ọnụ ugwu Phasga, nke dị nihu Jeriko, ma Onyenwe anyị gosiri ya ala niile nke Gilead ruo Dan. na ala niile nke Neftali, na ala niile nke Ifrem, na Manase, na ala niile nke Juda ruo nosimiri nke ikpeazụ, Na ọzara ahụ, na mpaghara ndị gbara Jeriko gburugburu, obodo nke osisi nkwụ, ruo Zoa. Onyenwe anyị gwara Moses, Nke a bụ ala ahụ m ṅụrụ iyi nye Abraham na Isaac na Jekọb, na-ekwu, Aga m enye mkpụrụ unu ya, ma e gosila m ya anya gị, ma ị gaghị abanye nebe ahụ. Ma Moses bụ ohu Onyenwe anyị nwụrụ nala Moab site nokwu Onyenwe anyị. Ma ha liri ya na Ai nso nụlọ Peor, ma ọ dịghị onye hụrụ ili ya ruo ụbọchị a. Moses dị narị otu na iri abụọ afọ mgbe ọ nwụrụ, anya ya agbaghị ọchịchịrị, ndakpu ya adaghịkwa. Ma ụmụ Izrel kwara Moses ákwá na Arabọt Moab nelu Jọdan dịka Jeriko ruo iri ụbọchị atọ, ma ụbọchị iru ụjụ na ịkwa ákwá Moses gwụchara. Ma Joshua nwa Nun jupụtara na mmụọ nke nghọta, nihi na Moses tinyere aka ya abụọ nelu ya, ụmụ Izrel gere ya ntị, ha mekwara dịka Onyenwe anyị nyere Moses iwu. Mà ọ dịghị onye amụma ọzọ bilitere na Israel dị ka Moses, bụ onye Onyenwe anyị maara ihu na ihu Nihe ịrịba ama niile na ihe ebube ndị ahụ nke Onyenwe anyị zitere ya ka o mee nala Ijipt, nye Fero na ndị na-ejere ya ozi, na ala ya niile, Ihe ebube nke ukwu, na aka nke dị ike, nke Mosis mere nihu Israel niile. ## Akwụkwọ Ozi Jọn ### 1 Ihe dị site na mmalite, nke anyị nụrụ, nke anyị ji anya anyị hụ, nke anyị lere anya nakwa nke aka anyị metụrụ aka, banyere Okwu nke Ndụ, Na ndụ e gosipụtara, anyị ahụla ya, anyị na-agba akaebe ma na-ekwusara unu ndụ ahụ ebighị ebi, nke dị na Nna ma e gosipụtara anyị, Ihe anyị hụrụ na ihe anyị nụrụ, anyị na-ekwupụtara unu, ka unu nwekwa mmekọrịta na anyị. Mmekọrịta anyị bụkwa mmekọrịta dị netiti anyị na Nna, na netiti anyị na Ọkpara ya Jisọs Kraịst. Na ihe ndị a ka anyị na-edere unu, ka ọṅụ anyị jupụta. Ma nke a bụ ozi anyị nụrụ naka ya nke anyị na-ekwusara unu, na Chineke bụ ìhè, ọ dịghịkwa ọchịchịrị ọ bụla nime ya. Ọ bụrụ na anyị ekwuo na anyị nwere mmekọrịta na ya ma na-aga nọchịchịrị, anyị na-agha ụgha ma ọ bụghị eziokwu anyị na-eme. Ọ bụrụ na anyị na-eje ije nìhè, dị ka ya onwe ya nọ nìhè, anyị nwere mmekọrịta na ibe anyị, na ọbara Jizọs Kraịst, Ọkpara ya, na-asachapụ anyị site na mmehie niile. Ọ bụrụ na anyị sị na anyị enweghị mmehie, anyị na-eduhie onwe anyị, eziokwu adịghịkwa nime anyị. Ọ bụrụ na anyị kwere mmehie anyị, o kwesiri ntụkwasị obi ma bụrụ onye ezi omume, ka o wee gbaghara anyị mmehie anyị ma mee ka anyị dị ọcha site najọ omume niile. Ọ bụrụ na anyị asị na anyị emeghị mmehie, anyị na-eme ya onye ụgha, okwu ya adịghịkwa nime anyị. ### 2 Ụmụntakịrị m, ana m edere unu ihe ndị a ka unu ghara imehie, ma ọ bụrụ na onye ọ bụla emehie, anyị nwere onye nkwuchite ọnụ nebe Nna nọ, bụ Jisọs Kraịst onye ezi omume, Na ya onwe ya bụ mkpuchi mmehie maka mmehie anyị, ọ bụghị maka nke anyị naanị, kama maka nke ụwa niile. Na nke a ka anyị si mara na anyị amarala ya, ọ bụrụ na anyị na-edebe iwu ya. Onye na-ekwu, Amaara m ya, ma ọ naghị edebe iwu ya, bụ onye ụgha, na eziokwu adịghị nime ya. Onye ọ bụla nke na-edebe okwu ya, nezie na nke a ka ịhụnanya Chineke e meela zuru okè. Site na nke a ka anyị si mara na anyị nọ nime ya. Onye ahụ na-ekwu na ọ na-anọgide nime ya kwesịrị ije ije dịka onye ahụ siri jee ije, ya onwe ya ga-esikwa otu ahụ jee ije. Ụmụnne, ọ bụghị iwu ọhụrụ m na-edere unu, kama ọ bụ iwu ochie, nke unu nwere site na mmalite. Iwu ochie ahụ bụ okwu nke unu nụrụ site na mmalite. Ọzọ, iwu ọhụrụ ka m na-edere unu, nke bụ eziokwu na ya nakwa na unu, nihi na ọchịchịrị na-agabiga ma ìhè nke eziokwu na-enwukwa ugbu a. Onye na-ekwu na ọ nọ nìhè ma na-akpọ nwanne ya asị nọ nọchịchịrị ruo ugbu a. Onye na-ahụ nwanne ya nanya na-anọ nìhè, ihe ịsọ ngọngọ adịghịkwa nime ya. Onye ahụ ma na-akpọ nwanne ya asị nime ọchịchịrị dị, na nime ọchịchịrị na-aga, ọ maghịkwa ebe ọ na-aga, nihi na ọchịchịrị kpuchiri anya ya. Ana m edegara unu akwụkwọ, ụmụaka nta, nihi na a gbagharala unu mmehie unu site naha ya. Ana-edere m unu akwụkwọ, ndị nna, nihi na unu amarala Onye ahụ site na mmalite. Ana-edere m unu akwụkwọ, ụmụ okorobịa, nihi na unu emeriela onye ọjọọ ahụ. Edere m unu, ụmụaka, na unu amaala Nna. Edere m unu, ndị nna, na unu amaala onye si na mmalite. Edere m unu, ụmụ okorobịa, na unu bụ ndị siri ike, na okwu nke Chineke nọ nime unu na-anọgide, na unu emeriela onye ọjọọ. Unu ahụla nanya ụwa ahụ ma ọ bụ ihe ndị dị nime ụwa ahụ. Ọ bụrụ na onye ọ bụla hụrụ ụwa ahụ nanya, ịhụnanya nke Nna adịghị nime ya. Nihi na ihe niile dị nụwa, ọchịchọ nke anụ ahụ na ọchịchọ nke anya na ịnya isi nke ndụ, ọ bụghị si naka Nna, kama ọ bụ si nụwa. Ụwa na ọchịchọ ya na-agabiga, ma onye na-eme uche Chineke na-anọgide ruo mgbe ebighị ebi. Ụmụaka, ọ bụ oge ikpeazụ, na dịka unu nụrụ na onye antikraịst na-abịa, ugbu a ọtụtụ ndị antikraịst apụtala, site na nke a anyị maara na ọ bụ oge ikpeazụ. Site nime anyị ka ha si pụọ, mana ha abụghị ndị sitere nime anyị, ọ bụrụ na ha sitere nime anyị, ha gaara anọgidere na anyị, mana nke a mere ka e wee kpughee na ha niile esiteghị nime anyị. Ma unu nwere ọtụ ọchụ site naka Onye Nsọ ahụ, ma unu maara ihe niile. Ọ bụghị na m dere unu nihi na unu amaghị eziokwu, kama ọ bụ nihi na unu maara ya, na nihi na ụgha ọ bụla esighị neziokwu apụta. Ọ̀ bụ onye ka ụgha bụ ma ọ bụghị onye ahụ na-agọnarị na Jisọs abụghị Kraịst? Nke a bụ onye anti-kraịst, onye na-agọnarị Nna na Ọkpara. Onye ọ bụla na-agọ Ọkpara adịghị enwekwa Nna. Unu ya mere, ihe unu nụrụ site na mmalite, ka o nọdụ nime unu. Ọ bụrụ na ihe unu nụrụ site na mmalite nọdụ nime unu, unu onwe unu ga-anọdụkwa nime Ọkpara ahụ nakwa nime Nna ahụ. Na nke a bụ nkwa nke ya onwe ya kwere anyị: ndụ ebighị ebi. Edere m unu ihe ndị a banyere ndị na-eduhie unu. Unu onwe unu, ihe otite ahụ nke unu natara naka ya na-anọgide nime unu, unu achọghịkwa ka onye ọ bụla kuziere unu ihe, kama dịka otu ihe otite ahụ si akụziri unu banyere ihe niile, ọ bụkwa eziokwu, ọ bụghịkwa ụgha, dịka o si kuziere unu, unu ga-anọgide nime ya. Ọ bụ ugbu a, ụmụaka nta, nọrọnụ nime ya, ka mgbe e mere ka ọ pụta ìhè, anyị nwee obi ike ma ghara inwe ihere site naka ya nọbịbịa ya. Ọ bụrụ na unu mara na ọ bụ onye ezi omume, maranụ na onye ọ bụla na-eme ezi omume ka e sitere na ya mụọ. ### 3 Leenụ ụdị ịhụnanya nna nyere anyị ka e wee kpọọ anyị ụmụ Chineke. Nihi nke a, ụwa amaghị unu, nihi na ọ maghị ya. Ndị a hụrụ nanya, ugbu a anyị bụ ụmụ Chineke, ma e mebeghị ka ọ pụta ìhè ihe anyị ga-abụ. Anyị ma na ọ bụrụ na e mee ka ọ pụta ìhè, anyị ga-adị ka ya, nihi na anyị ga-ahụ ya dị ka ọ dị. Onye ọ bụla nwere olileanya a nelu ya na-edo onwe ya ọcha, dị ka o si dị ọcha. Onye ọ bụla na-eme mmehie na-emekwa iwu na-emeghị eme, na mmehie bụ iwu na-emeghị eme. Unu makwaara na e mere ka ọ pụta ìhè ka o wee buru mmehie anyị pụọ, mmehie ọ bụla adịghịkwa nime ya. Onye ọbụla nke na-anọgide nime ya adịghị eme mmehie, onye ọbụla nke na-eme mmehie ahụbeghị ya, ọ makwaghị ya. Ụmụntakịrị m, ka onye ọ bụla ghara eduhie unu: onye na-eme ezi omume bụ onye ezi omume, dịka onye ahụ si bụrụ onye ezi omume. Onye ọbụla na-eme mmehie sitere naka ekwensu, nihi na site na mmalite, ekwensu na-eme mmehie. Ọ bụ nihi nke a ka Ọkpara Chineke ji pụta ìhè, ka O mebie ọrụ niile nke ekwensu. Onye ọ bụla a mụrụ site na Chineke adịghị eme mmehie, nihi na mkpụrụ ya na-anọgide nime ya, ọ pụghịkwa imehie, nihi na e sitere na Chineke mụọ ya. Nime nke a, ọ na-apụta ìhè bụ ụmụ Chineke na ụmụ ekwensu. Onye ọ bụla nke na-adịghị eme ezi omume ọ bụghị si naka Chineke, na onye nke na-adịghị ịhụ nwanne ya nanya. Nihi na nke a bụ ozi unu nụrụ site na mmalite, ka anyị hụrụ ibe anyị nanya, Ọ bụghị dị ka Cain si esi najọ ihe bụ ma gbuo nwanne ya nwoke, na nihi gịnị ka o ji gbuo ya? Nihi na ọrụ ya bụ ajọ ihe, ma nke nwanne ya nwoke bụ ezi omume. Unu atụla anya nọ, ụmụnne m, ọ bụrụ na ụwa na-akpọ unu asị. Anyị maara na anyị agafeela site nọnwụ banye na ndụ, nihi na anyị hụrụ ụmụnna anyị nanya. Onye na-adịghị hụ nwanne ya nanya na-anọgide nọnwụ. Onye ọ bụla na-akpọ nwanne ya asị bụ ogbu mmadụ, unu makwa na ogbu mmadụ ọ bụla enweghị ndụ ebighị ebi nke na-anọgide nime ya. Nime nke a, anyị amaala ịhụnanya ahụ, nihi na ọ tinyere mkpụrụ obi ya maka anyị, na anyị kwesịrị itinye mkpụrụ obi anyị maka ụmụnne anyị. Onye ọ bụla nwere akụ ụwa ma hụ nwanne ya nọ na mkpa, ma mechie obi ebere ya megide ya, olee otú ịhụnanya Chineke ga-esi nọgide nime ya? Ụmụntakịrị m, ka anyị ghara ịhụ nanya nokwu ma ọ bụ nire, kama nọrụ na eziokwu. Na nime nke a, anyị maara na anyị si neziokwu, na nihu ya anyị ga-eme ka obi anyị kwenye. na ọ bụrụ na obi anyị na-ama anyị ikpe, nihi na Chineke dị ukwuu karịa obi anyị ma ọ maara ihe niile. Ndị a hụrụ nanya, ọ bụrụ na obi anyị adịghị ama anyị ikpe, anyị nwere obi ike nebe Chineke nọ, Na ihe ọ bụla anyị rịọrọ, anyị na-anata site naka ya, nihi na anyị na-edebe iwu ya ma na-eme ihe na-atọ ya ụtọ nihu ya. Nke a bụ iwu ya, ka anyị kwere naha Nwa ya Jisọs Kraịst, ma hụkwa ibe anyị nanya dịka o nyere iwu. Na onye na-edebe iwu ya na-anọgide nime ya, ya onwe ya kwa na-anọgide nime onye ahụ. Site notu a ka anyị si mara na ọ na-anọgide nime anyị, site na Mmụọ nke o nyere anyị. ### 4 Ndị a hụrụ nanya, unu ekwela okwukwe na mmụọ niile ọ bụla, kama nnwalee mmụọ ndị ahụ ma ha si naka Chineke, nihi na ọtụtụ ndị amụma ụgha apụọla banye nụwa. Nime nke a, unu na-amata mmụọ nke Chineke: mmụọ ọ bụla nke na-ekwenye na Jizọs Kraịst abịala nanụ ahụ si naka Chineke. Ma mmụọ ọ bụla nke na-ekwenyeghị na Jisọs Kraịst abịala nanụ ahụ esiteghị na Chineke, nke a bụkwa nke onye iro Kraịst nke unu nụrụla na ọ na-abịa, ma ugbu a ọ nọkwa nụwa. Unu si naka Chineke, ụmụntakịrị, ma unu emeriela ha, nihi na onye nọ nime unu dị ukwuu karịa onye nọ nụwa. Ha si nụwa, nihi nke a, ha si nụwa na-ekwu okwu, ma ụwa na-anụ okwu ha. Anyị si naka Chineke dị, onye na-amata Chineke na-anụ okwu anyị. Onye na-esighị naka Chineke adịghị anụ okwu anyị. Site na nke a ka anyị si amata mmụọ nke eziokwu na mmụọ nke njehie. Ndị a hụrụ nanya, ka anyị hụ ibe anyị nanya, nihi na ịhụnanya si naka Chineke, na onye ọ bụla nke hụrụ nanya ka a mụrụ site naka Chineke ma maara Chineke. Onye na-adịghị ịhụ nanya amaghị Chineke, nihi na Chineke bụ ịhụnanya. Nime nke a, e mere ka ịhụnanya Chineke pụta ìhè netiti anyị, nihi na Chineke ezigala Ọkpara ya, bụ́ Ọkpara ya pụrụ iche, nụwa ka anyị nwee ike dị ndụ site na ya. Nime nke a bụ ịhụnanya, ọ bụghị na anyị hụrụ Chineke nanya, kama na ya nonwe ya hụrụ anyị nanya ma zitere Ọkpara ya dịka mkpuchi mmehie maka mmehie anyị. Ndị a hụrụ nanya, ọ bụrụ na otu a ka Chineke si hụ anyị nanya, anyị kwesịkwara ịhụ ibe anyị nanya. Ọ dịghị onye ọ bụla hụtụrụla Chineke mgbe ọ bụla, ọ bụrụ na anyị hụrụ ibe anyị nanya, Chineke na-anọgide nime anyị, na ịhụnanya ya ezuola okè nime anyị. Nime nke a ka anyị si amata na anyị na-anọgide nime ya, na ya onwe ya nọkwa nime anyị, nihi na o sitere na Mmụọ ya nye anyị. Anyị ahụla anya ma na-agba akaebe na Nna ezitela Ọkpara ya dị ka Onye Nzọpụta nke ụwa. Onye ọ bụla ga-ekweta na Jisọs bụ Ọkpara Chineke, Chineke na-anọgide nime ya, ya onwe ya kwa na-anọgide na Chineke. Anyị amaala ma kwere nịhụnanya nke Chineke nwere nime anyị. Chineke bụ ịhụnanya, onye nọgidere nịhụnanya na-anọgide na Chineke, Chineke na-anọgidekwa nime ya. Nime nke a, e meela ka ịhụnanya zuo oke na anyị, ka anyị nwee obi ike nụbọchị ikpe, nihi na dị ka Ọ bụ, anyị bụkwa nụwa nke a. Ụjọ adịghị nime ịhụnanya, kama ịhụnanya zuru okè na-achụpụ ụjọ nèzí, nihi na ụjọ nwere ntaramahụhụ, ma onye na-atụ ụjọ ezubeghị okè nime ịhụnanya. Anyị hụ ya nanya, nihi na ya onwe ya buru ụzọ hụ anyị nanya. Ọ bụrụ na onye ọ bụla ekwuo na m hụrụ Chineke nanya, ma na-akpọ nwanne ya asị, onye ụgha ka ọ bụ, nihi na onye na-adịghị hụ nwanne ya nanya, bụ onye ọ hụla anya, Chineke bụ onye ọ na-ahụbeghị anya, olee otú ọ ga-esi nwee ike ịhụ ya nanya? Anyị nwere iwu a site naka ya, ka onye hụrụ Chineke nanya hụkwa nwanne ya nanya. ### 5 Onye ọ bụla nke kwere na Jizọs bụ Kraịst ka e sitere na Chineke mụọ, onye ọ bụla nke hụrụ onye mụrụ nanya na-ahụkwa onye e sitere na ya mụọ nanya. Nime nke a, anyị maara na anyị hụrụ ụmụ Chineke nanya, mgbe anyị hụrụ Chineke nanya ma na-edebe iwu ya. Nke a bụ ịhụnanya nke Chineke, ka anyị debe iwu ya, na iwu ya abụghị ibu arọ, Nihi na ihe niile e mụrụ site na Chineke na-emeri ụwa, nke a bụkwa mmeri nke meriri ụwa—okwukwe anyị. Ònye bụ onye na-emeri ụwa ma ọ bụghị onye na-ekwere na Jizọs bụ Ọkpara Chineke? Nke a bụ onye bịara site na mmiri na ọbara, Jizọs Kraịst. Ọ bụghị na mmiri naanị, kama na mmiri na ọbara. Mmụọ bụ onye na-agba akaebe, nihi na Mmụọ bụ eziokwu. Nihi na atọ bụ ndị na-agba akaebe neluigwe, bụ Nna, Okwu na Mmụọ Nsọ, ma ndị atọ ndị a bụ otu, na atọ bụ ndị na-agba akaebe nụwa. Mmụọ Nsọ na mmiri na ọbara, ha atọ bụ otu. Ọ bụrụ na anyị na-anabata akaebe nke ụmụ mmadụ, akaebe nke Chineke dị ukwuu karịa, nihi na nke a bụ akaebe nke Chineke nke o gbara akaebe banyere Ọkpara ya. Onye kwere na Ọkpara Chineke nwere ihe akaebe nime onwe ya, onye na-ekweghị Chineke emeela ya onye ụgha, nihi na o kwebeghị nihe akaebe nke Chineke gbara banyere Ọkpara ya. Ma nke a bụ ihe akaebe ahụ, na Chineke nyere anyị ndụ ebighị ebi, ma ndụ a dị nime Ọkpara ya. Onye nwere Ọkpara nwere ndụ, onye na-enweghị Ọkpara Chineke enweghị ndụ. Edere m ihe ndị a nye unu ndị na-ekwere naha Ọkpara Chineke, ka unu mara na unu nwere ndụ ebighị ebi, nakwa ka unu kwere naha Ọkpara Chineke. Nke a bụ ikwu okwu nenweghị egwu nke anyị nwere nebe ọ nọ, na ọ bụrụ na anyị arịọ ihe ọ bụla dịka uche ya si dị, ọ na-anụ anyị. Ọ bụrụkwa na anyị maara na ọ na-anụ anyị ihe ọ bụla anyị na-arịọ, anyị makwaara na anyị nwere ihe arịrịọ ndị ahụ anyị rịọrọ naka ya. Ọ bụrụ na mmadụ ahụ nwanne ya nwoke ka ọ na-eme mmehie nke na-adịghị eduga nọnwụ, ọ ga-arịọ arịrịọ, a ga-enyekwa ya ndụ, bụ ndị na-eme mmehie nke na-adịghị eduga nọnwụ. Ọ dị mmehie nke na-eduga nọnwụ, ọ bụghị banyere nke ahụ ka m na-ekwu ka ọ rịọ arịrịọ. Ajọ omume niile bụ mmehie, ma ọ dịkwa mmehie na-adụghị nọnwụ. Anyị maara na onye ọ bụla e mụrụ site na Chineke adịghị eme mmehie, kama onye ahụ e mụrụ site na Chineke na-echebe onwe ya, na onye ọjọọ ahụ adịghị emetụ ya. Anyị maara na anyị si naka Chineke, ma ụwa dum dina nime ihe ọjọọ. Anyị maara ma na Ọkpara Chineke abịala ma nyekwa anyị uche ka anyị mara Onye Eziokwu, anyị nọkwa nime Onye Eziokwu, nime Ọkpara ya Jisọs Kraịst. Onye a bụ Chineke neziokwu nakwa ndụ ebighiebi. Ụmụntakịrị, chekwanụ onwe unu site narụsị ndị a, amen. ## Joshua ### 1 Ma ọ bụrụ na ọ mere mgbe ọnwụ Mosis gasịrị, Onyenwe anyị gwara Joshua nwa Nun, onye na-enyere Mosis aka, sị, Mosis onye enyemaka m anwụọla. Ugbu a ya mere, bilie, gafee osimiri Jordan gị na ndị a niile banye nala ahụ nke m na-enye ha. Ebe niile ọ bụla unu ga-azọkwasị ụkwụ unu, aga m enye unu ya, dịka m gwara Mosis, Ọzara ahụ na Anti Lebanon, ruo osimiri ukwu bụ osimiri Euphrates, na ruo osimiri nke dị nebe ikpeazụ, site nọdịda anyanwụ, ga-abụ oke ala unu. Ọ dịghị mmadụ ga-eguzogide nihu gị ụbọchị niile nke ndụ gị, na dịka m nọnyeere Mosis, otu a ka m ga-adị ma nọnyeere gị, na ọ dịghị m ga-ahapụ gị maọbụ leghara gị anya. Dị ike ma nwee obi ike, nihi na ị ga-ekesara ndị a ala ahụ nke m ṅụrụ iyi nye nna nna unu na m ga-enye ha. Bụrụ ike ya mere ma bụrụkwa nwoke, idebe na ime dịka Moses nwa ohu m nyere gị iwu, ị gaghị atụgharị site na ha gaa aka nri maọbụ gaa aka ekpe, ka i nwee ike ịnọnyere na ihe niile nke ọ bụrụ na i na-eme. Ma akwụkwọ iwu a agaghị apụ nọnụ gị, ị ga-atụgharịkwa uche na ya ehihie na abalị, ka i si otú a mara ime ihe niile e dere nime ya. Mgbe ahụ, ị ga-enwe ọganihu, meekwa ka ụzọ gị niile gaa nke ọma, mgbe ahụ kwa, ị ga-aghọta ihe. Lee, enyela m gị iwu, bụrụ onye siri ike na nwee obi ike, atụla ụjọ, atụkwala egwu, nihi na Onyenwe anyị Chineke gị nọnyeere gị nebe niile ị na-aga. Joshua nyere ndị ode akwụkwọ nke ndị mmadụ iwu, sị, Banyenụ netiti ogige nke ndị mmadụ, nyekwanụ ndị mmadụ iwu, na-ekwu, Kwadoonụ nri unu, nihi na ọ ka dị ụbọchị atọ, unu ga-agafe Jọdan a, ịbanye ijide ala ahụ nke Onyenwe anyị Chineke nke nna nna unu ha na-enye unu. Ma Ruben, na Gad, na ọkara ebo Manase, Joshua gwara ha, Chetanụ okwu nke Mosis ohu Onyenwe anyị nyere unu nʼiwu, na-ekwu, Onyenwe anyị Chineke unu mere ka unu zuru ike, ma nyekwa unu ala a. Ndị nwanyị unu na ụmụaka unu na anụ ụlọ unu ka ha biri nala ahụ nke o nyere unu, ma unu ga-agafe bụrụ ndị ji ngwa agha, bụrụ ndị mbụ karịa ụmụnne unu, onye ọbụla siri ike, ma unu ga-enyere ha aka. Ruo mgbe Onyenwe anyị Chineke anyị ga-eme ka ụmụnne unu zuru ike, dị ka unu, na ha ga-eketa ihe nketa, bụ ndị a, ala ahụ nke Onyenwe anyị Chineke anyị na-enye ha, mgbe ahụ unu ga-ala, onye ọ bụla nihe nketa nke ya, nke Moses nyere unu nofe Jordan nakụkụ ọwụwa anyanwụ. Ha zara Joshua sị, Ihe niile ị nyere anyị niwu, anyị ga-eme, na ebe niile ị ziri anyị, anyị ga-aga. Dị ka ihe niile anyị nụrụ Mosis, otu ahụ ka anyị ga-anụ gị, ma ka Onyenwe anyị Chineke anyị nọnyere gị dị ka o si nọnyere Mosis. Nwoke ọ bụla nke ga-enupu isi megide gị, na onye ọ bụla nke na-agaghị anụ okwu gị niile dịka ị nyere ya iwu, ka ọ nwụọ, ma gị dị ike ma nwee obi ike. ### 2 Joshua nwa Nun sitere na Shittim zipụ ụmụ okorobịa abụọ ka ha gaa nyochapụta ala ahụ, ọ sịrị ha, Rigoronụ gaa hụ ala ahụ na Jeriko. Ụmụ okorobịa abụọ ahụ gawara banyere na Jeriko, ha banyere nụlọ otu nwanyị akwụna aha ya bụ Rehab, ma nọdụ nebe ahụ. E gwara eze Jeriko, sị, Ndị ikom nke ụmụ Izrel abanyela ebe a inyocha ala ahụ. Ma eze Jeriko zigara ozi, sị Rehab, Kpụpụta ndị nwoke ahụ banyere nụlọ gị nabalị ahụ, nihi na ha bịara inyocha ala a. Nwanyị ahụ weere ndị nwoke abụọ ahụ zoo ha, ma gwa ha, na-ekwu, sị, Ndị nwoke ahụ abatakwutela m, Mgbe ọnụ ụzọ ama nọ na-emechiri nọchịchịrị, ndị nwoke ahụ pụrụ, amaghị m ebe ha jere, chụọnụ ha nazụ, ọ bụrụ na unu ga-erute ha. Nke a ma o mere ka ha rigoro nelu ụlọ elu, o zokwara ha nime ahịhịa flaksi nke a kwakọbara nelu ụlọ elu ahụ. Na ndị nwoke ahụ chụrụ ha nazụ nụzọ nke na-aga nosimiri Jordan ruo nebe mmadụ si agafe mmiri, e mechikwara ọnụ ụzọ ama ahụ. O wee bụrụ mgbe ndị na-achụso ha pụrụ, ma tupu ha arahụ ụra, ọ rịgoro jekwuru ha nelu ụlọ, Ọ gwara ha, Amaara m na Onyenwe anyị enyela unu ala a, nihi na ụjọ unu adakwasịla anyị. Anyị anụla na Onyenwe anyị Chineke mere ka osimiri uhie takpọrọ nkụ nihu unu, mgbe unu si nala Ijipt pụta, na ihe niile o mere ndị eze abụọ nke ndị Amor, bụ ndị nọ nofe Jọdan, Saịhọn na Ọg, ndị unu lara niyi. Mgbe anyị nụrụ nke a, anyị tụrụ nanya nobi anyị, mmụọ adịghịkwa adị nonye ọ bụla nime anyị nihi ihu unu, maka na Onyenwe anyị bụ Chineke unu, ọ bụ Chineke neluigwe nelu nakwa nala nokpuru. Ma ugbu a, ṅụọrọnụ m iyi naha Onyenwe anyị Chineke, na m na-eme unu ebere, meekwanụ unu ebere nụlọ nna m, Hapụnụ ndụ ụlọ nna m, nne m, na ụmụnne m ndị nwoke, na ụlọ m niile, na ihe niile bụ nke ha, ma zọpụtanụ mkpụrụobi m site nọnwụ. Ndị ikom ahụ sịrị ya, Ndụ anyị nọchie anya unu nọnwụ. Ọ sịkwara, Mgbe Onyenwe anyị ga-enyefe unu obodo a, unu ga-emere m ebere na eziokwu. Ma o wedara ha site na windo Ọ sịrị ha, Gaanụ nugwu ugwu, ka ndị na-achụ unu ghara izute unu, zoonụ onwe unu ebe ahụ ụbọchị atọ ruo mgbe ndị na-achụ unu ga-alaghachi azụ, mgbe ahụ gasịrị, unu ga-aga ụzọ unu. Ma ndị nwoke ahụ gwara ya, Anyị enweghị ikpe niyi gị nke a. Lee anya, anyị na-abanye nime akụkụ nke obodo, ị ga-etinye ihe ịrịba ama, eriri uhie nke a, ị ga-atụda ya nime windo nke ị si wedaa anyị, ma nna gị, na nne gị, na ụmụnne gị nwoke, na ndị niile nke ezinaụlọ nna gị, ị ga-achịkọta ha nebe onwe gị nime ụlọ gị. Ọ ga-abụ na onye ọ bụla nke ga-apụ nọnụ ụzọ nke ụlọ gị pụọ nèzí, ikpe ga-ama onwe ya, ma anyị ga-abụ ndị aka ha dị ọcha niyi gị a. Ma ndị niile nọnyere gị nime ụlọ gị, anyị ga-abụ ndị ikpe mara. Ọ bụrụ na onye ọ bụla emee anyị ihe ọjọọ ma ọ bụ kpughee okwu anyị ndị a, anyị ga-abụ ndị aka ha dị ọcha niyi gị nke a. Ọ sịrị ha, Dịka okwu unu si dị, ka ọ dị, o wee zilaga ha, ha wee gawa. Ma ha bịara nobodo ugwu ugwu, ma ha nọrọ ebe ahụ ụbọchị atọ, ma ndị na-achụ ha chọrọ nke ọma ụzọ niile, ma ha achọtaghị ha. Ma ụmụ okorobịa abụọ ahụ laghachiri, rịdaa site nugwu ahụ, gafee gakwuru Joshua nwa Nun, ma kọọrọ ya ihe niile mere ha. Ma ha gwara Joshua, sị na Onyenwe anyị enyela anyị ala ahụ niile naka, nakwa na ndị niile bi nala ahụ agbazela site nụjọ anyị. ### 3 Ma Joshua biliri nisi ụtụtụ, ma ọ hapụrụ Shittim, ma ha bịara ruo osimiri Jordan, ma ha nọrọ ebe ahụ tupu ha agafe. Mgbe ụbọchị atọ gasịrị, ndị ode akwụkwọ gafere site nogige ahụ. Ha nyere ndị mmadụ iwu, sị, Mgbe unu hụrụ igbe ọgbụgba ndụ nke Onyenwe anyị Chineke anyị, na ndị nchụàjà anyị na ndị Livayị na-ebu ya, unu ga-esi nebe unu nọ pụọ, soro ya nazụ. Mana ka anya ka ọ bụrụ netiti unu na nke ahụ, dị ka puku cubit abụọ ka unu ga-eguzo, unu agaghị abịaru ya nso, ka unu wee mara ụzọ nke unu ga-aga, nihi na unu agabeghị ụzọ ahụ site nụnyaahụ na ụbọchị nke atọ. Ma Joshụa gwara ndị mmadụ, Doonụ onwe unu nsọ maka echi, nihi na echi, Onyenwe anyị ga-eme ihe ịtụnanya netiti unu. Joshua gwara ndị nchụaja okwu sị, Bulienụ igbe ọgbụgba ndụ nke Onyenwe anyị, gaanụ nihu ndị mmadụ. Ndị nchụaja buliri igbe ọgbụgba ndụ nke Onyenwe anyị, ha gakwara nihu ndị mmadụ. Onyenwe anyị gwara Joshua, Nụbọchị a, ana m amalite ịbuli gị elu nihu ụmụ Izrel niile, ka ha mara na dịka m nọnyeere Mosis, otu a ka m ga-anọnyere gị. Ma ugbu a, nye ndị nchụaja ndị na-ebu igbe ọgbụgba ndụ iwu, na-ekwu, Mgbe unu ga-abanye nakụkụ mmiri Jọdan, unu ga-eguzo na Jọdan. Joshua gwara ụmụ Izrel sị, Bịanụ nso ebe a, nụrụkwanụ okwu Onyenwe anyị bụ Chineke anyị. Nihe a ka unu ga-amata na Chineke dị ndụ nọ netiti unu, na ọ ga-ebibi kpamkpam site nihu anyị ndị Kenan, ndị Het, ndị Periz, ndị Hiv, ndị Amọrait, ndị Gegeshait, na ndị Jebus. Lee anya, igbe ọgbụgba ndụ nke Onyenwe anyị nke ụwa niile na-agafe Jọdan. Họrọnụ ndị ikom iri na abụọ site netiti ụmụ Izrel, otu onye site nebo ọ bụla. Ma ọ ga-abụ, mgbe ụkwụ ndị nchụàjà ndị na-ebu igbe ọgbụgba ndụ Onyenwe anyị nke ụwa niile ga-ezuike nime mmiri Jordan, mmiri Jordan ga-akwụsị, ma mmiri nke na-arịdata ga-eguzo. Ma ndị mmadụ hapụrụ ụlọ ikwu ha ịgafe Jordan, ma ndị nchụaja buliri igbe ọgbụgba ndụ Onyenwe anyị nihu ndị mmadụ. Dị ka ndị nchụaja ndị na-ebu igbe ọgbụgba ndụ nọ na-abanye nelu Jordan, mgbe ụkwụ ndị nchụaja ndị na-ebu igbe ọgbụgba ndụ Onyenwe anyị metụrụ akụkụ mmiri Jordan, Jordan jupụtara ruo nọnụ mmiri ya niile, dị ka noge owuwe ihe ubi ọka wit. Na mmiri ndị na-arịda site nelu guzoro, guzoro dịka mkpokọta otu nke guzoro iche dị anya nke ukwuu nke ukwuu ruo nakụkụ Kiriath jearim, ma nke na-arịda rịdara banye noké osimiri Arabah bụ oké osimiri nnu, ruo mgbe ọ kwụsịrị kpamkpam, na ndị mmadụ guzoro nihu Jeriko. Ma ndị nchụàjà ndị na-ebu igbe ọgbụgba-ndụ nke Onyenwe anyị guzoro nala kpọrọ nkụ netiti osimiri Jordan, ụmụ Izrel niile gafere nala kpọrọ nkụ, ruo mgbe ndị niile gafesịrị osimiri Jordan. ### 4 Ma mgbe ndị mmadụ niile gafechara Jodan, Onyenwe anyị gwara Joshua, sị, Mgbe o weere ndị nwoke si netiti ndị mmadụ, otu onye si nebo ọ bụla, Nye ha iwu, welie nkume iri na abụọ ndị a dị njikere site netiti osimiri Jordan, buru ha gafee ọnụ, tinye ha nogige unu nebe unu ga-ama ụlọ ikwu nabalị ahụ. Na mgbe Joshua kpọrọ iri abụọ na abụọ ndị ikom ndị a ma ama site na ndị ụmụ Israel, otu onye site na ebo ọ bụla, Ọ gwara ha, Wetanụ nihu m nihu Onyenwe anyị netiti osimiri Jordan, onye ọ bụla nime unu ga-esite nebe ahụ were nkume, bulie ya nubu ya dịka ọnụọgụ ebo iri na abụọ nke Israel. Ka ha nwee ike ịdị unu, ndị a, dịka ihe ịrịba ama e dobere mgbe niile, ka mgbe nwa gị nwoke ga-ajụ gị echi na-ekwu, Gịnị bụ nkume ndị a nye anyị? Gị ga-egosi nwa gị nwoke, na-ekwu, na osimiri Jordan kwụsịrị site nihu igbe ọgbụgba ndụ nke Onyenwe anyị nke ụwa niile, mgbe ọ na-agafe ya, na nkume ndị a ga-abụrụ unu ihe ncheta nye ụmụ Izrel ruo mgbe ebighị ebi. Ụmụ Izrel mere otu a dịka Onyenwe anyị nyere Jọshụa iwu, ha weliri nkume iri na abụọ site netiti osimiri Jọdan, dịka Onyenwe anyị nyere Jọshụa iwu mgbe ụmụ Izrel gafechara, ha buuru ha notu oge gaa nogige ha, ma debe ha nebe ahụ. Joshua guzobere nkume iri na abụọ ndị ọzọ nime osimiri Jordan nebe ahụ bụ nokpuru ụkwụ ndị nchụàjà ndị bu igbe ọgbụgba ndụ nke Onyenwe anyị, ha dịkwa ebe ahụ ruo taa. Ndị nchụàjà ndị na-ebu igbe ọgbụgba ndụ ahụ guzoro nime Jordan, ruo mgbe Joshua mechara ihe niile nke Onyenwe anyị nyere niwu ịgwa ndị mmadụ ahụ, ndị mmadụ ahụ mere ngwa ngwa, ha gafekwara. Mgbe ndị mmadụ niile gafechara, igbe ọgbụgba ndụ Onyenwe anyị na nkume ndị ahụ gafekwara nihu ha. Ụmụ Reuben, ụmụ Gad, na ọkara ebo Manasseh gafere nịkwado nihu ụmụ Israel, dịka Moses nyere ha iwu. Iri puku anọ ndị jikere agha gafere nihu Onyenwe anyị gaa ibuso obodo Jeriko agha. Nụbọchị ahụ, Onyenwe anyị mere ka Joshua dị ukwuu nihu ụmụ Izrel niile, ha tụkwara ya egwu dị ka ha si tụọ Mosis egwu ụbọchị niile nke ndụ ya. Ma Onyenwe anyị gwara Joshua, sị, Nye iwu ndị ụkọchukwu ndị na-ebu igbe ọgbụgba ndụ nke ama Onyenwe anyị ka ha si na Jordan pụta. Joshua nyere ndị nchụaja iwu, sị, Sitenụ na Jọdan pụta. Ma o mere ka ha si pụta, ndị nchụàjà ndị na-ebu igbe ọgbụgba ndụ nke Onyenwe anyị si na Jordan, mgbe ha tinyere ụkwụ ha nala, mmiri Jordan gbapụtara dịka ọ dị na ala ya, ma ọ na-aga dịka ụnyaahụ na ụbọchị nke atọ site nakụkụ ntọala niile. Ma ndị mmadụ si na Jordan rịgoro nụbọchị nke iri nke ọnwa mbụ, ụmụ Izrel mara ụlọ ikwu na Gilgal nakụkụ ọwụwa anyanwụ nke Jeriko. Na nkume iri na abụọ ndị a, nke o weere site na Jordan, Joshua guzobere ha na Gilgal, na-ekwu, mgbe ụmụ unu ndị nwoke jụrụ unu na-ekwu, gịnị bụ nkume ndị a? Kwupụtanụ nye ụmụ unu, na ọ bụ nelu ala kpọrọ nkụ ka Izrel si gafee Jọdan a. Mgbe Onyenwe anyị Chineke anyị mere ka mmiri Jordan kpọnwụrụ site nihu ha, ruo mgbe ha gafere, dị ka Onyenwe anyị Chineke anyị mere osimiri uhie, nke Onyenwe anyị Chineke anyị mere ka ọ kpọnwụrụ nihu anyị, ruo mgbe anyị gafere, Ka mba niile nke ụwa mara na ike nke Onyenwe anyị siri ike, na ka unu fee Onyenwe anyị bụ Chineke anyị nọrụ niile. ### 5 Ọ bụ ihe mere mgbe ndị eze nke ndị Amọrait ndị nọ nofe Jordan, na ndị eze nke Fonisia ndị nọ nakụkụ osimiri nụrụ na Onyenwe anyị Chineke miere osimiri Jordan nihu ụmụ Izrel mgbe ha na-agafe, uche ha gbazere, ụjọ tụrụ ha, ọ dịghịkwa amamihe ọ bụla nime ha nihu ụmụ Izrel. Noge a, Onyenwe anyị gwara Joshua, Mee onwe gị mma agha nkume site na nkume dị nkọ, ma nọdụ ala bie ụmụ Izrel ugwu nke ugboro abụọ. Ma Joshuwa mere mma agha nkume dị nkọ, o wee bie ụmụ ndị ikom Izrel ugwu nebe a na-akpọ, Ugwu nke Akpụkpọ Ndị A Bipụrụ. Otu Joshua si sachaa ụmụ Izrel, bụ ndị niile ghọrọ ndị a na-ebighị ugwu nụzọ, na ndị niile bụ ndị a na-ebighị ugwu nime ndị si nIjipt pụta, Jọshụa gburu niile ndị a ugwu, nihi na afọ iri anọ na abụọ ka Izrel wagharịrị nọzara Mabaritidt. Ya mere, ndị a na-ebighị ugwu ọka bụ ọtụtụ nime ha nke ndị agha ndị si nala Ijipt pụta, bụ ndị nupuru isi megide iwu Chineke, ndị ọ kpebiri na ha agaghị ahụ ala ahụ nke Onyenwe anyị ṅụrụ iyi nye nna nna ha na ọ ga-enye ha ala na-eru mmiri ara ehi na mmanụ aṅụ. Kama ndị a, o dochiri ụmụ ndị ikom ha, bụ ndị Joshua biri ugwu, nihi na a mụrụ ha nụzọ dị ka ndị a na-ebighị ugwu. Mgbe e biri ha ugwu, ha nọdụrụ jụụ nebe ahụ na ogige ruo mgbe ha dịrịị ike. Onyenwe anyị gwara Joshua nwa Nun, Taa, ewepụla m ihe nkọcha nke Ijipt site nebe unu nọ, ya mere ọ kpọrọ ebe ahụ Gilgal. Ma ụmụ Izrel mere mmemme Pasova nụbọchị nke iri na anọ nke ọnwa site na mgbede nakụkụ ọdịda anyanwụ Jeriko nofe osimiri Jordan nala dị larịị. Ha riri achịcha na-enweghị ihe na-eko achịcha na nri ọhụrụ sitere nọka nke ala ahụ. Nụbọchị ahụ, mánà kwụsịrị mgbe ha richara ọka nke ala ahụ, mánà adịghịkwazị nye ụmụ Ízrel, ma ha weere ihe ubi nke ala nkwụ nafọ ahụ. Na o mere mgbe Joshua nọ na Jeriko, o leliri anya elu hụ otu nwoke ka o guzo nihu ya, mma agha amịpụtakwara naka ya. Joshua bịakwutere ya sị ya, Ị bụ nke anyị, ka ị bụ nke ndị iro? Onye ahụ sịrị ya, Mụ bụ onyeisi ndị agha nke ike Onyenwe anyị, abịala m ugbu a. Joshua wee daa nihu ya nala, sị ya, Onyenwe m, gịnị ka ị na-enye ohu gị niwu? Onyeisi ndị agha nke Onyenwe anyị gwara Joshua, Tọpụ akpụkpọ ụkwụ gị nụkwụ gị, nihi na ebe ị na-eguzo ugbu a dị nsọ. ### 6 Ma Jeriko mechiri emechi ma wusie ike, ọ dịghị onye pụrụ site na ya, ọ dịghịkwa onye banyere. Onyenwe anyị gwara Joshua sị, Lee, ana m enyefe Jeriko naka gị, tinyere eze ya na ndị dị ike nọ nime ya. Gị ma guzobe ya ndị agha gburugburu. Ọ ga-abụ na mgbe unu ji opi fụọ ụja, ka ndị mmadụ niile tie mkpu notu oge, mgbe ha tiri mkpu, mgbidi obodo ahụ ga-ada nonwe ya, ndị mmadụ niile ga-abanye, onye ọ bụla ga-agbaba nihu ya banye nime obodo ahụ. Ma Joshua nwa Nun banyere nebe ndị nchụaja nọ. Ma ọ gwara ha, na-ekwu, Nyenụ ndị mmadụ iwu ka ha gafee gburugburu ma gbachie obodo ahụ, ka ndị agha jikere ngwa agha na-agafe nihu Onyenwe anyị. Ma ndị nchụaja asaa nwere opi ike asaa dị nsọ ka ha gafee notu aka ahụ nihu Onyenwe anyị, ka ha fụọ opi ike nike, ma igbe ọgbụgba ndụ Onyenwe anyị ka o soro. Ma ndị na-alụ ọgụ ka ha na-agafe nihu, na ndị nchụaja ndị na-eso nazụ igbe ọgbụgba ndụ Onyenwe anyị na-afụ opi. Ma Joshua nyere ndị mmadụ iwu, na-ekwu, Unu etila mkpu, ka onye ọ bụla ghara ịnụ olu unu, ruo mgbe ụbọchị ọ ga-ekwupụta nonwe ya ka unu tie mkpu, mgbe ahụ ka unu ga-etie mkpu. Mgbe igbe ọgbụgba ndụ nke Chineke gachara gburugburu, ọ pụrụ ozugbo banye nogige, ma rahụọ ụra nebe ahụ. Na ụbọchị nke abụọ, Joshua biliri nisi ụtụtụ, ndị nchụaja bukwara igbe ọgbụgba ndụ Onyenwe anyị. Ma ndị nchụaja asaa ndị bu opi ike asaa ahụ gara nihu nihu Onyenwe anyị, mgbe ihe ndị a gasịrị, ndị agha batara, igwe mmadụ fọdụrụ nọkwa nazụ igbe ọgbụgba ndụ nke Onyenwe anyị. Na ndị ụkọchukwu fụrụ opi ike, ndị igwe mmadụ fọdụrụ niile gbakwara obodo ahụ gburugburu ugboro isii site nso, ha laghachikwara ọzọ nogige ahụ. Otu a ka ha mere ruo ụbọchị isii. Nụbọchị nke asaa, ha biliri nisi ụtụtụ, ha jegharịrị gburugburu obodo ahụ nụbọchị ahụ ugboro asaa. Ma o mere na mgbagharị nke asaa, ndị nchụàjà fụrụ opi, ma Joshua gwara ụmụ Izrel sị, Tienụ mkpu, nihi na Onyenwe anyị enyela unu obodo ahụ naka. Obodo a ga-abụ ihe a bụrụ ọnụ, ya na ihe niile dị nime ya, nye Onyenwe anyị nke usuu ndị agha, ma Rehab nwanyị akwụna, chekwaanụ ya na ihe niile dị nụlọ ya. Mana unu ga-echebe onwe unu nke ukwuu site na ihe ndị ahụ e doro nsọ, ka ọ ghara ịbụ na mgbe unu chere echiche, unu onwe unu ewere site na ihe ndị ahụ e doro nsọ, meekwa ka ogige nke ụmụ Izrel bụrụ ihe a bụrụ ọnụ, ma bibie anyị. Ọlaọcha niile ma ọledo, ọla na igwe, ga-abụ ihe dị nsọ nye Onyenwe anyị, a ga-ewebata ha nụlọakụ Onyenwe anyị. Ma ndị nchụàjà fụrụ ụja, mgbe ndị mmadụ nụrụ ụda ụja ahụ, ndị mmadụ niile tiri mkpu agha dị ukwu na ike notu oge, mgbidi niile dara gburugburu, ndị mmadụ niile wee rịgoro nime obodo ahụ. Ma Joshua nyere ya nsọ, na ihe niile dị nobodo ahụ site na nwoke ruo na nwanyị, site na okorobịa ruo na agadi nwoke, ruo na nwa ehi na anụmanụ ụlọ ọrụ, site nọnụ mma agha. Joshua gwara ụmụ okorobịa abụọ ahụ bụ ndị nyochapụtara ala ahụ, Banyenụ nụlọ nwanyị ahụ, kpọpụta ya site nebe ahụ, ya na ihe niile bụ nke ya. Ndị nwoke abụọ ahụ bụ ndị nyochapụtara obodo ahụ banyere nụlọ nwanyị ahụ, kpọpụta Rehab onye akwụna ahụ, nna ya, nne ya, ụmụnne ya ndị nwoke, ndị ikwu ya, na ihe niile nke ya nwere, ma debe ya na mpụga ogige Izrel. Ma obodo ahụ e surere nọkụ ya na ihe niile dị nime ya, ma ewezuga ọlaọcha na ọlaedo na bronz na igwe nke ha nyere ka e webata nụlọ akụ nke Onyenwe anyị. Na Rehab nwanyị akwụna, na ụlọ nna ya niile, ka Joshua zọpụtara ndụ, o mekwara ka ha biri nIzrel ruo taa, nihi na ọ zoro ndị nnyocha ahụ nke Joshua zitere ka ha gaa nyochaa Jeriko. Na Joshua mere ka ha ṅụọ iyi nụbọchị ahụ nihu Onyenwe anyị, na-ekwu, A bụrụ ọnụ nwoke ahụ onye ga-ewu obodo ahụ; nime nwa ya mbụ ka ọ ga-etọ ntọala ya, na nime nke kasị nta ya ka ọ ga-eguzo ọnụ ụzọ ama ya. Na otu a Uzzen onye si Betel mere: nime Abiron nwa ya mbụ ka ọ tọrọ ntọala ya, na nime nke kasị nta nke a zọpụtara ka ọ guzobere ọnụ ụzọ ama ya. Ma Onyenwe anyị nọ na Joshua, aha ya wee gbasaa nala ahụ niile. ### 7 Ụmụ Izrel mehiere njehie dị ukwuu, ha zukọrọ ihe nke onwe ha site nihe e doro nsọ. Acha nwa Chami, nwa Zambri, nwa Zara, onye si nebo Juda weere site nihe e doro nsọ, Onyenwe anyị were oke iwe megide ụmụ Izrel. Joshua zigara ndị ikom ka ha gaa nAi, bụ nke dị nakụkụ Betel, na-asị, Gaanụ nyochapụta Ai. Ndị ikom ahụ gara elu ma nyochapụta Ai. Ha laghachikwutere Joshua, sị ya, Ka ndị mmadụ niile gharakwa ịga elu, kama ka ọ bụrụ dịka puku ndị ikom abụọ ma ọ bụ puku ndị ikom atọ ka ha gaa elu ma nọchigbuo obodo ahụ. Ekpọtala ndị mmadụ niile ebe ahụ, nihi na ha dị ole na ole. Ihe dị ka puku ndị ikom atọ rigoro, ma ha gbara ọsọ nihu ndị ikom Ai. Ndị ikom Ai gburu ihe ruru iri atọ na isii nʼime ha, chụọ ha site nʼọnụ ụzọ ama, tijisịa ha mgbe ha na-agbada, obi ndị mmadụ tụkwara egwu, ọ ghọkwara ka mmiri. Joshua dọwara uwe ya, ọ dara nala kpudo ihu nihu Onyenwe anyị ruo mgbede, ya na ndị okenye Izrel, ha tinyekwara aja nisi ha. Ma Joshua kwuru, Achọrọ m Onyenwe anyị, gịnị mere ohu gị ji kpọfee ndị a Jordan inyefe ya naka ndị Amorite, ibibi anyị? Ma ọ bụrụ na anyị nọgidere ma biri nakụkụ Jordan. Ma gịnị ka m ga-ekwu ebe ọ bụ na Izrel tụgharịrị olu nihu onye iro ya? Ma mgbe ndị Kenan nụrụ ya na ndị niile bi nala ahụ, ha ga-agba anyị gburugburu ma mkpochapụ anyị site nala ahụ, gịnị ka ị ga-eme banyere aha gị nke ukwuu? Onyenwe anyị gwara Joshụa sị, Bilie, gịnị mere i ji daa nihu gị otu a? Ndị mmadụ ahụ emehiela ma gafee ọgbụgba ndụ ahụ nke m na ha gbara, ha ezuola ohi site nihe e doro nsọ ahụ ma tinye ya narịa ha. Ma ụmụ Izrel agaghị enwe ike iguzo nihu ndị iro ha, ha ga-atụgharị olu ha nihu ndị iro ha, nihi na ha ghọrọ ihe a bụrụ ọnụ. Agaghị m anọnyekwa unu, ọ gwụla ma unu ewepụ ihe a bụrụ ọnụ ahụ netiti unu. Bilie ọtọ doo ndị mmadụ nsọ, sị ha ka e doo ha nsọ echi. Ihe ndị a ka Onyenwe anyị Chineke nke Israel na-ekwu: Ihe a bụrụ ọnụ dị netiti unu, unu agaghị enwe ike iguzo megide ndị iro unu, ruo mgbe unu ga-ewepụ ihe a bụrụ ọnụ netiti unu. A ga-achịkọta unu niile nụtụtụ dịka ebo unu si dị, ebo ahụ nke Onyenwe anyị ga-egosi, unu ga-eweta ha dịka ikwu ha si dị, ikwu ahụ nke Onyenwe anyị ga-egosi, unu ga-eweta ha dịka ezinaụlọ ha si dị, ezinaụlọ ahụ nke Onyenwe anyị ga-anata, unu ga-eweta ha dịka nwoke nʼotu nʼotu si dị. Onye ọ bụla e gosiri ka a ga-esure ya ọkụ, ya na ihe niile bụ nke ya, nihi na ọ mebiri ọgbụgba ndụ Onyenwe anyị, ma mee ihe iwu na-akwadoghị nIzrel. Ma Joshua biliri nisi ụtụtụ, wetara ndị mmadụ dịka ebo ebo, e gosipụtara ebo Juda. Ma e wetara nihu dị ka ikwu ikwu, ma a gosipụtara ndị Zeraị. Ma e wetara dị ka nwoke, E gosikwara Achar nwa Zambri, nwa Zara. Ma Jọshụa sịrị Acha, Nye Onyenwe anyị Chineke Izrel otite taa, ma kwupụta, ma gwa m ihe i mere, ejikwala zoo ya nebe m nọ. Achar zàrà Joshua sị, nezie emehiela m nihu Onyenwe anyị Chineke nke Israel, otu a na otu a ka m mere. Ahụrụ m nime ihe a kwatara nagha uwe mara mma nke a kpanyere ụdị dị iche iche, na narị abụọ didrakma nke ọlaọcha, na mkpịsị aka otu nke ọlaedo iri ise didrakma, mgbe m chere echiche banyere ha, m weere ha, ma lee, e zoro ha nime ụlọikwu m, ọlaọcha ahụ ka e zoro nokpuru ha. Ma Joshua zitere ndị ozi, ha gbara ọsọ banye nụlọ ikwu dị nogige ahụ, ihe ndị a e zoro nụlọ ikwu ya, ọlaọcha dịkwa nokpuru ha. Mà ha wepụtara ha site nụlọikwu ahụ, wetara ha gakwuru Joshua na ndị okenye Izrel, ma dọba ha nihu Onyenwe anyị. Joshua weere Achar nwa Zara kpọbata ya nime Ndagwurugwu Achor, ya na ụmụ ndị ikom ya, ụmụ ndị inyom ya, ụmụ ehi ya, anụmanụ ibu ya, atụrụ ya niile, ụlọikwu ya, ihe onwunwe ya niile, na ndị mmadụ niile so ya, ọ kpọbatara ha niile nEmekachor. Joshua sịrị Achar, gịnị mere i ji mebie anyị? Onyenwe anyị ga-ebibi gị dịka ọ dị taa. Ma Izrel niile ji nkume tugbuo ya, ha makwasịrị ya nnukwu mkpokọta nkume, Onyenwe anyị kwụsịkwara iwe ọkụ Ya. Nihi nke a, ọ kpọrọ ebe ahụ Emek Achor ruo taa. ### 8 Onyenwe anyị gwara Joshua sị, Atụla egwu, atụkwala ụjọ. Kpọrọ ndị agha gị niile, bilie gaa nAi. Lee, enyela m eze Ai naka gị, ya na ala ya. Ị ga-eme Ai dịka i mere Jericho na eze ya, ma ihe a kwatara nke anụ ụlọ ka ị ga-akwatara onwe gị, ma debe ọchụ maka onwe gị nazụ obodo ahụ. Joshua na ndị agha niile biliri ka ha rigoro Ai. Joshua họpụtara iri puku ndị ikom atọ ndị dị ike, zipụ ha nabalị. Ọ nyere ha iwu, sị, Unu nọrọ na nche nazụ obodo ahụ. Unu anọla ebe dị anya site nobodo ahụ, ka unu niile nọọ na njikere. Mụ na ndị niile nọnyere m ga-abịaru obodo ahụ nso, ọ ga-adị ka mgbe ndị bi nAi ga-apụta izute anyị, dịka ha mere na nso nso a, anyị ga-agbapụ nihu ha. Ma dị ka ha ga-esi pụọ azụ anyị, anyị ga-adọpụ ha site nobodo, ma ha ga-asị, Ndị a na-agba ọsọ site nihu anyị dị ka ha mere nihu. Unu ma unu ga-ebili site na ebe nso nzuzo ahụ, unu ga-abanyekwa nime obodo ahụ. Dị ka okwu a, unu ga-eme ya; lee, enyela m unu iwu. Ma Joshua zigara ha, ha wee gaa nọchụ, ma ha nọdụrụ netiti Betel na Ai, site nakụkụ ọdịda anyanwụ nke Ai. Ma mgbe Joshua biliri nisi ụtụtụ nụtụtụ, ọ gara ileta ndị mmadụ, ya onwe ya na ndị okenye rigoro nihu ndị mmadụ gaa Ai. Ndị agha ya niile sooro ya rigoro, ha na-aga bịaruo nihu obodo ahụ site nọwụwa anyanwụ. Na ọ bụ ezie ambush nke obodo si noké osimiri, Mgbe eze Ai hụrụ ha, o mere ngwa ngwa pụọ izute ha ozugbo maka agha, ya na ndị ya niile, ma ọ maghị na e siri ya ọnya nazụ obodo ahụ. Na ọ hụrụ, Joshua na Israel wee si nihu ha laghachi azụ. Ma ha chụrụ ụmụ Izrel, ha onwe ha sì hapụ obodo ahụ. Ọ dịghị onye fọdụrụ nAi nke na-achụghị Israel ọsọ, ha hapụrụ obodo ahụ ka o meghee, ma ha chụrụ Israel ọsọ. Ma Onyenwe anyị gwara Joshụa, Setịpụ aka gị na ùbe ahụ nke dị naka gị nelu obodo ahụ, nihi na enyela m ya naka gị, ndị nzuzo ga-ebili ngwa ngwa site nebe ha. Ma Joshụa setịpụrụ aka ya jide ùbe nelu obodo ahụ. Ndị ahụ zoro nọhịa biliri ọtọ nọsọ ọsọ site nebe ha nọ, ha pụtara mgbe o setịpụrụ aka, ha banyere nobodo ahụ ma weghara ya, ha mere ọsọ ọsọ gbaa obodo ahụ ọkụ. Mgbe ndị bi na Ai legharịrị anya nazụ ha, ha hụrụ anwụrụ ọkụ ka ọ na-esi nobodo ahụ na-arịgo neluigwe, ha enwekwaghị ebe ha ga-agbaga ebe a ma ọ bụ ebe ahụ. Na Joshua na ndị Izrel niile hụrụ na ndị nọ na ọchụ ahụ ewerela obodo ahụ, na anwụrụ ọkụ nke obodo ahụ na-arigo neluigwe, ha tụgharịrị azụ tigbuo ndị ikom Ai. Ma ndị a si nobodo ahụ pụta ịga izute ha, ha nọkwa netiti ogige ndị agha, ụfọdụ nebe a, ụfọdụ nebe a, ha tigburu ha ruo mgbe ọ dịghịkwa onye fọdụrụ ndụ ma ọ bụ onye gbapụrụ nime ha. Ma ha jidere eze Ai na ndụ, ma kpọbata ya nye Joshua. Mgbe ụmụ Izrel kwụsịrị igbu ndị niile nọ nAi, na ndị nọ nala dị larịị, na nugwu ahụ nebe mgbadata, ebe ha chụrụ ha site na ya ruo nọgwụgwụ, Joshua laghachiri nAi ma tigbuo ya nọnụ mma agha. Ndị niile dara nụbọchị ahụ, site na nwoke ruo na nwanyị, bụ iri puku na abụọ, bụ ndị niile bi nAi. Ma ewezuga ihe nkwata niile nke dị nobodo ahụ, nke ụmụ Izrel kwatara maka onwe ha dịka iwu Onyenwe anyị si dị, dịka Onyenwe anyị nyere Joshua iwu. Ma Joshua gbara obodo ahụ ọkụ, mee ya ka ọ bụrụ ikpo nkụ nke na-enweghị onye bi ruo mgbe ebighị ebi, ruo taa. Ma eze nke Ai, ọ kwụgburu ya nelu osisi nwere alaka abụọ, ọ nọkwara nelu osisi ahụ ruo mgbede. Mgbe anyanwụ na-ada, Joshua nyere iwu, ha wedatara ozu ya site nelu osisi ahụ, tụba ya nime olulu, ma guzobe ikpo nkume nelu ya, nke dị ruo taa. ### 9 Dị ka ha nụrụ, ndị eze nke ndị Amọrait ndị nọ nofe Jọdan, ndị nọ nugwu ugwu, na ndị nọ nala dị larịị, na ndị nọ nakụkụ ụsọ osimiri nke oke osimiri, na ndị nọ nakụkụ Anti lebanon, na ndị Het, na ndị Kenan, na ndị Periz, na ndị Euaioi, na ndị Amọrait, na ndị Girgash, na ndị Jebus, Ha gbakọtara ọnụ ibuso Joshua na Israel agha notu oge, ha niile. Ndị bi na Gibeon nụrụ ihe niile nke Onyenwe anyị mere Jeriko na Ai. Ma ha mere nezie ha onwe ha jiri aghụghọ, bịa ziri nri ma kwadebe onwe ha, werekwa akpa ochie nubu ha, na karama mmanya ochie nke dọwara adọwa nke e kechiri. Na akụkụ oghere nke akpụkpọ ụkwụ ha, na akpụkpọ ụkwụ ha ochie na nke a kwachiri kwachi nụkwụ ha, na uwe ha nke emeela ochie nelu ha, na achịcha ha nke ihe oriri ha kpọrọ nkụ na nke kpuru ebu na nke tiwasịrị. Ma ha bịara nye Joshua nogige nke Israel na Gilgal, ha gwara Joshua na Israel sị, Anyị si nala dị anya bịa, ugbu a meere anyị ọgbụgba ndụ. Ụmụ Izrel sịrị onye Horait, Lee, ọ bụghị netiti m ka ị bi? Olee otu m ga-esi gị gbaa ọgbụgba ndụ? Ma ha sịrị Joshua, Anyị bụ ndị ohu gị, ma Joshua sịrị ha, Olee ebe unu si, na olee ebe unu si bịa? Ma ha kwuru, Site nala dị anya nke ukwuu ka ndị ohu gị si bịa naha Onyenwe anyị Chineke gị, nihi na anyị anụla aha ya, na ihe niile o mere nIjipt, Na ihe niile ọ mere ndị eze ndị Amọrait, bụ ndị nọ nofe Jọdan, Saịhọn eze ndị Amọrait, na Ọg eze nke Bashan, onye bi na Ashtarọt na Edrei. Mgbe ha nụrụ, ndị okenye anyị na ndị niile bi nala anyị gwara anyị sị, Werenụ nri maka ije unu, gaakwutenụ ha, sị ha, Anyị bụ ndị ohu gị, ugbu a gbakwanyenụ anyị ogbugba ndụ. Ogbe achịcha ndị a, anyị nyere ha mgbe ha dị ọkụ nụbọchị ahụ anyị pụrụ ịbịa nebe unu nọ, ma ugbu a ha akpọọla nkụ ma aghọọ nke e riri eri. Ma ndị akpa mmanya a nke anyị gbajuru mgbe ha dị ọhụrụ agbawaala, uwe anyị na akpụkpọ ụkwụ anyị emekwaala ochie nke ukwuu nihi ogologo njem anyị. Ma ndị ọchịchị weere nri ha, ma ha ajụghị Onyenwe anyị ase. Joshua mere ka ya na ha nwee udo, ha na ha gbakwara ọgbụgba ndụ ịzọpụta ha, ndị ọchịchị nke nzukọ ahụ ṅụụrụkwara ha iyi. Ọ bụ na o mere mgbe ụbọchị atọ gasịrị ka e mesịrị ọgbụgba ndụ ahụ netiti ha, ha nụrụ na ha si nebe dị nso nọ, na ha bi netiti ha. Ụmụ Izrel hapụrụ ebe ahụ, ha bịara nobodo ha, obodo ha bụ Gibiọn na Kefira na Beerọt, na obodo ndị Jarim. Ma ụmụ Izrel ebusokwaghị ha agha, nihi na ndị ndu niile ṅụrụla iyi naha Onyenwe anyị Chineke nke Izrel, ma nzukọ niile tamuru ntamu megide ndị ndu ahụ. Ma ndị ọchịchị gwara nzukọ ahụ niile, sị, Anyị ṅụrụla ha iyi naha Onyenwe anyị Chineke nke Israel, ugbu a anyị enweghịkwa ike imetụ ha aka. Nke a ka anyị ga-eme: anyị ga-ejide ha ndụ, anyị ga-echebe ha, ka iwe ghara ịdakwasị anyị nihi iyi nke anyị ṅụrụ ha. Ha ga-adị ndụ, ha ga-abụkwa ndị na-awa nkụ na ndị na-ebu mmiri nye ọgbakọ niile, dị ka ndị na-achị gwara ha. Joshua kpọkọtara ha ọnụ, sị ha, Gịnị mere unu ji ghọgbuo m, na-asị, Anyị bi ebe dị anya site nebe unu nọ nke ukwuu, ebe ọ bụ na unu bụ ndị agbata obi nke ndị bi netiti anyị? Ma ugbu a, unu bụ ndị a bụrụ ọnụ; agaghị akwụsị site netiti unu ohu, na onye na-awa nkụ, na onye na-ebu mmiri nye m na Chineke m. Ha zara Joshua, sị, E kwusara anyị ihe niile nke Onyenwe anyị Chineke gị nyere Mosis iwu, bụ ohu ya, inye unu ala a, na ibibi anyị na ndị niile bi nelu ya site nihu unu. Anyị tụrụ egwu nke ukwuu banyere mkpụrụ obi anyị site nihu unu, ya mere anyị mere ihe a. Ma ugbu a, lee, anyị nọ nokpuru unu; dị ka ọ na-atọ unu ụtọ na dị ka ọ dị unu mma, meere anyị ya. Na ha mere ha otú ahụ, na Joshua napụtara ha nụbọchị ahụ site naka ụmụ Israel, ha egbughịkwa ha. Ma Joshua họpụtara ha nụbọchị ahụ ka ha bụrụ ndị na-awa nkụ na ndị na-ebu mmiri maka nzukọ niile na maka ebe ịchụ aja nke Chineke, nihi nke a, ndị bi na Gibeon ghọrọ ndị na-awa nkụ na ndị na-ebu mmiri maka ebe ịchụ aja nke Chineke ruo taa, na nebe ahụ nke Onyenwe anyị ga-ahọrọ. ### 10 Mgbe Adonibezek eze Jerusalem nụrụ na Joshua ewerela Ai ma laa ya niyi kpamkpam, dịka ha si mee Jeriko na eze ya, otu ahụ ka ha mere Ai na eze ya, nakwa na ndị bi na Gibiọn agbalagala gakwuru Joshua na Izrel. Ha tụrụ oke egwu nke ukwuu, nihi na ọ maara na Gibeon bụ obodo ukwu dị ka otu nime obodo ndị eze, na ndị nwoke ya niile bụ ndị dị ike. Adonibezek eze Jerusalem zigaara Elam eze Hebron, na Pidon eze Jarmuth, na Jephtha eze Lachish, na Dabir eze Odollam, na-ekwu, Bịanụ, rịgokwutenụ m, ma nyerenụ m aka, ka anyị buso Gibeon agha, nihi na ha agbagarala nebe Joshua na ụmụ Israel nọ. Ma ndị eze ise nke ndị Jebus rigoro, eze Jerusalem, na eze Hebron, na eze Ierimouth, na eze Lachish, na eze Odollam, ha onwe ha na ndị mmadụ ha niile. Ha gbara Gibeon gburugburu ma nọchiri ya. Ma ha zigara ndị bi na Gibeon gakwuru Joshua nime ogige Izrel na Gilgal, na-ekwu, ka ị ghara ịkwụsị aka gị site naka ndị ohu gị, rịgoro gakwuru anyị ngwa ngwa, ma nyere anyị aka, ma napụta anyị, nihi na ha ezukọtala ọnụ megide anyị niile ndị eze nke ndị Amọrait, ndị bi nugwu. Ma Joshua si na Gilgal rigoro, ya onwe ya na ndị agha niile nke ya, ndị niile nwere ike na ume. Ma Onyenwe anyị gwara Joshua sị, Atụla ha egwu, nihi na enyela m ha naka gị, ọ dịghị onye nime ha ga-afọdụ nihu unu. Na mgbe Joshua bịara nelu ha na mberede, ọ batara site na Gilgal nabalị dum. Ma Onyenwe anyị mere ka ha nwee mgbagwoju anya nihu ụmụ Izrel, ma Onyenwe anyị gwepịara ha nnukwu mgwepịa na Gibiọn, ma ha chụrụ ha nụzọ nrigo nke Bet-horon, ma ha tigburu ha ruo Azeka na ruo Makeda. Mgbe ha na-agbapụ nihu ụmụ Izrel nala mgbada Horonim, Onyenwe anyị tụnyere ha nkume mkpụrụ mmiri igwe site neluigwe ruo Azeka. Ndị nwụrụ site na nkume mkpụrụ mmiri igwe dị ọtụtụ karịa ndị ụmụ Izrel ji mma agha gbuo nagha ahụ. Mgbe ahụ, Joshua kwuru okwu nye Onyenwe anyị nụbọchị ahụ Chineke nyefere ndị Amọrait nokpuru aka Israel, mgbe ọ gwepịara ha na Gibiọn, ma ha gwepịara site nihu ụmụ Israel, Joshua kwuru sị, ka anyanwụ kwụsị dịka Gibiọn, ka ọnwa kwụsị dịka ndagwurugwu Aijalon. Ma anyanwụ guzoro na ọnwa guzoro, ruo mgbe Chineke gbachitere ndị iro ha, ma anyanwụ guzoro netiti eluigwe, ọ gaghị nihu nọdịda anyanwụ ruo ọgwụgwụ ụbọchị otu. Ọ dịbeghị ụbọchị dị otú ahụ, ọ bụghị na mbụ, ọ bụghịkwa nikpeazụ, nke Chineke nụrụ olu mmadụ, nihi na Onyenwe anyị soro Izrel lụọ ọgụ. Ma ndị eze ise ndị a gbapụrụ ọsọ, e zokwa ha nọgba ahụ dị na Makeda. E kwuru ya nye Joshua, na-ekwu, E achọtala ndị eze ise ahụ ka e zoro ha nime ọgba ahụ dị na Makeda. Ma Joshua kwuru, Tụgharịanụ nkume nelu ọnụ ọgba ahụ, ma họpụtanụ ndị ikom ka ha na-eche ha nche. Unu ma unu aguzokwala, na-achụso ndị iro unu nazụ, ma jidenu ndị nche azụ ha, ma unu ahapụkwala ha ibanye nime obodo ha, nihi na Onyenwe anyị Chineke anyị enyefeela ha naka anyị. Ma o mere dị ka Joshua na ụmụ Izrel niile kwụsịrị igbu ha ọgbụgba dị ukwu nke ukwu ruo nọgwụgwụ, ndị gbapụtara agbapụla banye nobodo ndị e wusiri ike. Ma ndị niile ahụ laghachiri nebe Joshua nọ na Makeda nenweghị ihe merụrụ ha ahụ, ọ dịghịkwa onye ọ bụla nime ụmụ Izrel nke meghere ọnụ ya imegide ha. Joshua kwuru, Meghee ọgba ahụ, ma kpọpụta ndị eze ise ndị a site nọgba ahụ. Ma ha kpọpụtara ndị eze ise ahụ site nọgba ahụ: eze Jerusalem, na eze Hebron, na eze Jarmuth, na eze Lachish, na eze Odollam. Na mgbe ha kpọpụtara ha nye Joshua, Joshua kpọkọtara Israel niile, na ndị mmalite nke agha ndị so ya, na-agwa ha okwu sị, Gaanụ nihu ma tinye ụkwụ unu nelu olu ha, ha bịarutere ma tinye ụkwụ ha nelu olu ha. Ma Joshua kwuru ha, unu atụla ha ụjọ, unu atụkwala egwu, nweenụ obi ike ma dịnụ ike, nihi na otu a ka Onyenwe anyị ga-eme ndị iro unu niile, ndị unu na-ebuso agha. Ma Joshua gburu ha, kwụgidekwa ha nelu osisi ise, ha nọkwa na-ekwụgide nelu osisi ndị ahụ ruo mgbede. Mgbe anyanwụ na-ada, Joshua nyere iwu, ha wezuru ha nosisi ndị ahụ, tụba ha nọgba ahụ ebe ha gbagara, ma tụkwasị nkume nọnụ ọgba ahụ ruo taa. Ma ha weere Makeda nụbọchị ahụ, gbuo ya na mma agha, laa ihe niile na-eku ume nke dị na ya niyi, ọ dịghịkwa onye ọ bụla fọdụrụ na ya nke a zọpụtara ma ọ bụ gbapụrụ, ha mekwara eze Makeda otu ha si mee eze Jeriko. Ma Joshua na Izrel niile so ya si Makeda gaa Libna, ma nọchie Libna. Onyenwe anyị nyefere ya naka Izrel, ha weere ya na eze ya, gbuo ya na mma agha, gbuo ihe niile na-eku ume nime ya. Ọ dịghị onye fọdụrụ ndụ maọbụ gbapụ. Ha mesoro eze ya otu ha si meso eze Jeriko. Joshua na ndị Izrel niile so ya si Lebna gawa Lakish, ha nọchibidoro obodo ahụ ma nọgide na-ebuso ya agha. Onyenwe anyị nyefere Lakish naka Izrel. Ha weere ya nụbọchị nke abụọ, gbuo ndị nọ na ya na mma agha, bibie ya kpamkpam, dịka ha mere Libna. Mgbe ahụ, Elam eze Gezer rigoro inyere Lakish aka, ma Joshua tigburu ya nọnụ mma agha, ya na ndị ya niile, ruo na ọ dịghị onye nwere nzọpụta maọbụ onye gbapụrụ nime ha. Ma Joshua na Israel niile sooro ya si Lachish gaa Odollam, ha gbara ya gburugburu ma nọchiri ya. Ma Onyenwe anyị nyefere ya naka Israel, ha weere ya nụbọchị ahụ, ha gburu ya nọnụ mma agha, ha gbukwara ihe niile na-eku ume nime mbibi ahụ, dịka ha mere Lakish. Ma Joshua na Israel niile soro ya gaa Hebron, ma nọchie ya gburugburu. Ma ha tigburu ya nọnụ mma agha, na ihe niile na-eku ume nke dị nime ya, ọ dịghị onye fọdụrụ ndụ, dịka ha mere Odolam, ha lakwara ya niyi kpamkpam, na ihe niile nke dị nime ya. Ma Joshụa na Izrel niile laghachiri banye na Debịa, ma nọchie ya gburugburu, Ha weere ya, na eze ya, na obodo nta ya niile, o tigburu ya nọnụ mma agha, ha lakwara ya niyi kpamkpam, na ihe niile na-eku ume nime ya, ha ahapụghị ya onye ọbụla nwere ndụ, dịka ha mere Hebrọn na eze ya, otu ahụ ka ha mere Debir na eze ya. Ma Joshua tigburu ala niile nke ugwu ugwu, na Negeb, na ala dị larịị, na Asedoth, na ndị eze ha niile. Ọ hapụghị onye nzọpụta ọ bụla, ma ihe niile na-eku ume nke ndụ, o bibiri ha kpamkpam, dịka Onyenwe anyị Chineke nke Izrel nyere iwu. Site Kadesh Barnea ruo Gaza, niile Goshen ruo nke Gibeon. Na ndị eze ha niile, na ala ha niile, ka Joshua tigburu notu oge, nihi na Onyenwe anyị Chineke nke Israel lụrụ ọgụ maka Israel. ### 11 Dị ka Jabis eze Asor nụrụ, o zitere ozi gakwuru Jobab eze Maron, na eze Symoon, na eze Aziph, na ndị eze ndị ahụ nọ nakụkụ Saịdọn buru ibu, nugwu ugwu na nAraba nihu Kenerọt, na nala dị larịị, na na Fenaedọ, Na nime ndị Kenan ndị bi nụsọ osimiri site nọwụwa anyanwụ, na nime ndị Amọrait ndị bi nụsọ osimiri, na ndị Het, na ndị Periz, na ndị Jebus ndị nọ nugwu ahụ, na ndị Hiv, na ndị nọ nokpuru ugwu Hemon nala Masima. Ma ha pụtara, ha na ndị eze ha so ha, dị ka ájá nke osimiri nọnụ ọgụgụ, na ịnyịnya na ụgbọ agha dị ọtụtụ nke ukwuu. Ma ndị eze niile ahụ gbakọtara ọnụ wee bịakọta, ha mara ụlọikwu nakụkụ mmiri Maron iji lụso Izrel ọgụ. Onyenwe anyị gwara Joshua, Atụla egwu nihu ha, nihi na echi noge a, mụ onwe m ga-enyefe ha naka gị mgbe e meriri ha nihu Izrel. Ị ga-egbutu akwara ụkwụ ịnyịnya ha, ị ga-ejikwa ọkụ rechapụ ụgbọ agha ha. Ma Joshua bịara, ya na ndị agha niile, bịakwasị ha na mberede nakụkụ mmiri Maron, ma ha dakwasịrị ha nala ugwu. Onyenwe anyị nyefere ha nokpuru ike Izrel, mgbe ha nọ na-egbu ha, ha chụrụ ha ọsọ ruo obodo Saidọn nke ukwu, ruokwa Maseron, ruokwa ala dị larịị nke Masọk nakụkụ ọwụwa anyanwụ, ha gburu ha niile ruo mgbe ọ dịghị onye ọ bụla nime ha nke a hapụrụ ndụ. Na Joshua mere ha dịka Onyenwe anyị nyere ya iwu, ọ gbubiri ụkwụ ịnyịnya ha, ma jiri ọkụ rechapụ ụgbọ agha ha. Ma Joshua laghachiri noge ahụ, o weere Hazor na eze ya, mana Hazor bụ nke na-achị alaeze ndị a niile na mbụ. Ma ha gburu ihe niile nku ume na ya na mma agha, ma ha lara ha niile niyi, ma ọ dịghị ihe nku ume fọdụrụ na ya, ma ha kpọrọ Hazor ọkụ. Ma obodo niile nke alaeze, na ndị eze ha, Joshua weghaara, ma gbuo ha na mma agha, ma ha bibie ha kpamkpam, dịka Moses, onye ohu Onyenwe anyị, nyere iwu. Ma obodo niile e wusiri ike, Izrel agbaghị ha ọkụ, ma e wezụga naanị Hazọ nke Izrel gbara ọkụ. Ụmụ Izrel kwatara ihe nkwata niile nke obodo ahụ nye onwe ha, ma ha ji mma agha bibie ndị niile kpamkpam ruo mgbe ha lara ha nʼiyi, ha ahapụghị ọ bụladị otu ihe na-eku ume nʼime ha. Dịka Onyenwe anyị si nye Mosis ohu ya iwu, Mosis nyekwara Joshua iwu notu aka ahụ, otu a ka Joshua mere ya. Ọ mebibeghị ihe ọ bụla nime ihe niile Mosis nyere ya niwu. Joshua weere ala niile nke ugwu, na ala niile nke Negeb, na ala niile nke Goshen, na ala dị larịị, na nke dị nọdịda anyanwụ, na ugwu Israel, na ebe ndị dị ala. Ndị ahụ nebe ugwu site nUgwu Chelcha, na nke na-arịgo nime Seir, ruo Balagad, na ala dị larịị nke Lebanon nokpuru Ugwu Hermon, ọ weere ndị eze ha niile, laa ha niyi, ma gbuo ha. Ma ụbọchị karịrị ka Joshua mere agha megide ndị eze ndị a. Ọ dịghị obodo ọ bụla nke Israel na-anataghi, ha nara ha niile nagha. Nihi na site naka Onyenwe anyị ka o si mee ka obi ha sie ike ịga izute Israel nagha, ka e wee laa ha niyi kpamkpam, ka a ghara inye ha ebere, kama ka e laa ha niyi kpamkpam, dịka Onyenwe anyị gwara Moses. Joshua bịara noge ahụ, bibie ndị Anakim site nala ugwu ugwu, site na Hebron, sitekwa na Debir, na Anaboth, na Juda niile, tinyere obodo ha niile. Joshua bibiri ha kpamkpam. Ọ dịghị onye Anakim fọdụrụ nala ụmụ Izrel, ma e wezụga na Gaza, na Gat, na Ashdod ka ha fọdụrụ. Joshua weere ala niile dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu, ma Joshua nyere ha Izrel dịka ihe nketa site na nkewa dịka ebo ha si dị, ala ahụ kwụsịkwara agha. ### 12 Ma ndị a bụ ndị eze nke ala, ndị ụmụ Izrel gburu, ma keta ala ha nofe Jodan site nọwụwa anyanwụ, site na ndagwurugwu Anọn ruo nugwu Hemon, na ala niile nke Araba site nọwụwa anyanwụ. Sihon bụ eze ndị Amorait, onye bi na Heshbon, na-achị site na Arnon nke dị na ndagwurugwu dịka akụkụ nke ndagwurugwu ahụ, na ọkara nke Gilead ruo Jabbok, oke ala ụmụ Ammon. Na Arab ruo nosimiri Chinnereth dịka ọwụwa anyanwụ, na ruo nosimiri Arab, bụ osimiri nnu, site nọwụwa anyanwụ nụzọ nke dịka Beth-jeshimoth, site na Teman nke dị nokpuru Asedoth Phasga. Na Og eze Bashan bụ onye fọdụrụ site na ndị giants, onye bi na Ashtaroth na Edrei, Onye ọchịchị site nugwu Hermon na site na Secchai, na Bashan niile ruo nókè Gergesi, na Machi, na ọkara Gilead nókè Sihon eze Heshbon. Moses ohu Onyenwe anyị na ụmụ Izrel tigburu ha, Moses nyekwara ya dịka ihe nketa nye Ruben, Gad, na ọkara ebo Manase. Ma ndị a bụ ndị eze nke ndị Amọrait, ndị Joshua na ụmụ Izrel gburu nofe osimiri Jordan nakụkụ osimiri Balagad nala larịị nke Lebanon, ruo nugwu Chelcha nke na-arịgo gaa Seir, Joshua nyekwara ya ndị ebo Izrel ka ha keta dịka ihe nketa ha, Nugwu, na nala dị larịị, na nArabah, na nAsedoth, na nọzara, na Negeb, ndị Hittite, na ndị Amorite, na ndị Canaanite, na ndị Perizzite, na ndị Hivite, na ndị Jebusite. Eze Jeriko, na eze nke Ai, nke dị nso na Betel Eze Jerusalem, eze Hebron, Eze Jarmuth, eze Lachish, Eze Porch, eze Gezer, eze Debir, eze Gader, eze Hermath, eze Ader, Eze Lebna, eze Odollam, Eze gara, Eze Taphout, eze Opher, eze Ophek nke Arok, Eze Asom, Eze Symoon, eze Mambroth, eze Aziph, Eze Kadesh, eze Zahhak, eze Maredoth, eze Iekom nke Carmel, Eze Odollam nke Pheneador, eze Gei nke Galili, Eze Thersa, ndị a niile bụ eze iri abụọ na itoolu. ### 13 Ma Joshua bụ okenye merela agadi nke ụbọchị ndụ ya, ma Onyenwe anyị gwara Joshua, Gị emerela agadi nke ụbọchị ndụ gị, ma ala fọdụrụ ukwuu maka ihe nketa. Ala a hapụrụ ahapụ bụ oke ala ndị Filistia, ndị Gesiri, na ndị Kenan, Site nala na-enweghị ndị bi na ya nke dị nihu Ijipt ruo nókè ala Ekron site naka ekpe nke ndị Kenan, a na-agụnye ya na mpaghara ọchịchị ise nke ndị Filistia: nke ndị Gaza, na nke ndị Ashdod, na nke ndị Ashkelon, na nke ndị Gat, na nke ndị Ekron, na nke ndị Euaion. Site na Teman na ala niile nke Kenan nihu Gaza, na ndị Sidon ruo Afek, ruo oke ala nke ndị Amọrait. na ala niile nke Galiath ndị Philistines, na Lebanọn niile site nọwụwa anyanwụ site na Gilgal nokpuru ugwu Hemon ruo nọnụ ụzọ mbata Hamat Ndị niile bi nugwu site na Lebanon ruo Masereth Memphomaim. Ndị Sidon niile, mụ onwe m ga-ebibi ha site nihu Israel, mana kee ya site nife nza nye Israel, dịka m nyere gị iwu. Ma ugbu a, kee ala a dịka ihe nketa nye ebo itoolu ndị a na ọkara ebo Manase. Site na Jọdan ruo noké osimiri dị nọdịda anyanwụ, ị ga-enye ha ya; oké osimiri ahụ ga-abụ oke ala ha. Ebo abụọ ahụ, na ọkara ebo Manase, Ruben, na Gad, Mosis nyere ha nofe Jordan, nakụkụ ọwụwa anyanwụ, Mosis bụ ohu Onyenwe anyị nyere ha. Site nAroer, nke dị nelu ọnụ mmiri iyi Arnon, na obodo ahụ nke dị netiti ndagwurugwu ahụ, na Misor niile site na Medeba, Obodo niile nke Sihon eze ndị Amorites, bụ onye chịrị na Heshbon ruo oke ala ụmụ Ammon, Na Galaaditis, na oke ala Gesiri, na ndị Machati, ugwu Hermon niile, na Basanitis niile ruo Acha, Alaeze niile nke Og na Bashan, onye chịrị ọchị na Ashtaroth na Edrei, nke a bụ onye e hapụrụ site nime ndị dimkpa, Mosis tigburu ya ma bibie ya. Ma ụmụ Izrel ebibighị ndị Gesiri, na ndị Makati, na ndị Kenan, eze Gesiri na ndị Makati biri netiti ụmụ Izrel ruo taa. Ewezuga ebo Levi, e nyeghị ha ihe nketa, Onyenwe anyị Chineke nke Israel, nke a bụ ihe nketa ha, dịka Onyenwe anyị gwara ha, na nke a bụ nkesa nke Moses kesara ụmụ Israel na Araboth Moab nofe Jordan dịka Jeriko. Ma Moses nyere ebo Reuben ihe dị ka ikwu ha si dị. Ma o bụrụ oke ala ha site nAroer, nke dị nihu ndagwurugwu Arnon, na obodo nke dị na ndagwurugwu Arnon, na Misor niile. ruo Heshbon, na obodo niile ndị dị na Misor, na Daibon, na Bamoth Baal, na ụlọ Meelboth, na Bashan, na Bamoth, na Mephaath, na Kiriathaim, na Sebama, na Serada, na Zion nugwu Enab, na Beth Peor, na Asedoth Phasga, na Baiththaseinoth, Na obodo niile nke Misor, na alaeze niile nke Sihon eze ndị Amorites, onye Moses tigburu ya na ndị ndu Midian, na Evi, na Rekem, na Sur, na Hur, na Reba onye ọchịchị e gburu na Zion, na ndị bi na Zion. Na ha gburu Balaam nwa Beor bụ ọkwa mmụọ noge agha ahụ. Ọ mere ma oke ala Ruben, Jordan oke ala, nke a bụ ihe nketa ụmụ Ruben dị ka ikwu ha, obodo ha na ubi ha. Mosis nyere ụmụ ndị ikom Gad ihe dịka ikwu ha si dị. Ma ọ bụrụ oke ala ha Jeza, obodo niile nke Gilead, na ọkara ala ụmụ Amọn ruo Araba, nke dị nihu Arad. Na site na Heshbon ruo Araboth dị ka Mizpah, na Botanim, na Maan ruo oke ala nke Dibon, na Enadom na Othargai na Bainthanabrа na Sokchotha na Saphan na alaeze Sihon eze Heshbon nke fọdụrụ, na Jordan ga-akpa ókè ruo nakụkụ osimiri Chinnereth nofe Jordan site nọwụwa anyanwụ Nke a bụ ihe nketa nke ụmụ ndị ikom Gad dịka ikwu ha si dị nakwa dịka obodo ha si dị, dịka ikwu ha si dị, ha ga-atụgharị olu ha nihu ndị iro ha, nihi na o mere dịka ikwu ha si dị bụ obodo ha, na ebe obibi ugbo ha. Mosis nyere ọkara ebo Manase ihe dịka ikwu ha si dị. Ma e mere ka oke ala ha site na Maan, alaeze niile nke Bashan, alaeze niile nke Og eze nke Bashan, na obodo nta niile nke Jair, ndị dị na Bashan, obodo iri isii. Na ọkara nke Gilead, na nAshtaroth, na nEdrei bụ obodo alaeze Og nime Bashan, e nyere ụmụ Machir bụ ụmụ Manasseh, na ọkara ụmụ Machir bụ ụmụ Manasseh, dịka ikwu ha si dị. Ndị a bụ ndị Mosis nyere ala ha nofe osimiri Jordan na Araboth Moab, nofe osimiri Jordan nke dị nakụkụ ọwụwa anyanwụ Jeriko. ### 14 Ma ndị a bụ ndị kere ụmụ Izrel ihe nketa nala Kenan, nke Elieza onye nchụaja, na Joshua nwa Nun, na ndị isi ezinụlọ ebo nke ụmụ Izrel kere ha dịka ihe nketa. Dịka nza oke, ha ketara ihe nketa, dịka Onyenwe anyị nyere iwu site naka Joshua nye ebo itoolu na ọkara ebo. Site nofe nke gafere Jordan. Ma ndị Levites, o nyeghị ha ihe nketa netiti ha, Nihi na ụmụ Josef bụ ebo abụọ bụ Manase na Ifrem, a nyeghị ndị Livayị oke ala, kama e nyere ha naanị obodo obibi, na ebe a kewapụrụ maka anụ ụlọ ha. Dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu, otu ahụ ka ụmụ Izrel mere, ha kewara ala ahụ. Ma ụmụ Juda bịakwutere Joshua na Gilgal, ma Caleb nwa Jefune onye Ken bịakwutere ya sị, Gị maara okwu ahụ nke Onyenwe anyị gwara Moses onye nke Chineke banyere m na gị na Kadesh Banea. Iri anọ maka afọ ka m dị mgbe Mosis onye ohu Chukwu zigara m site na Kadesh Barnea ka m nyochaa ala ahụ, ma azara m ya okwu dị ka uche ya. Ụmụnne m ndị sooro m gbagoo gbanwere obi ndị mmadụ, ma m kpebisiri ike iso Onyenwe anyị bụ Chineke m. Mosis ṅụrụ iyi nụbọchị ahụ, na-ekwu, Ala ahụ ị zọrọ ụkwụ ga-abụ ihe nketa gị na ụmụ gị ruo mgbe ebighị ebi, nihi na i ji obi gị niile soro Onyenwe anyị Chineke anyị. Ma ugbu a, Onyenwe anyị ezuola m dịka o kwuru, nke a bụ afọ nke iri anọ na ise, site mgbe Onyenwe anyị gwara Mosis okwu a, mgbe Izrel na-aga nọzara, ma ugbu a lee, m taa dị afọ iri asatọ na ise, Ọ ka dị m ike taa, dị ka mgbe Mosis zitere m, otu ahụ ka m nwere ike ugbu a ịpụ na ịbanye nagha. Ma ugbu a ana m arịọ gị ugwu a, dịka Onyenwe anyị kwuru nụbọchị ahụ, na gị anụla okwu a nụbọchị ahụ. Ugbu a ma ndị Anakim nọ ebe ahụ, obodo ndị e wusiri ike na ndị buru ibu. Ọ bụrụ ya mere na Onyenwe anyị so m, aga m ebibi ha, dịka Onyenwe anyị gwara m. Joshua gọziri ya ma nye Caleb nwa Jephunneh, nwa Kenaz, Hebron dịka ihe nketa. Nihi nke a, Hebron ghọrọ ihe nketa Caleb nwa Jephunneh onye Ken nke Kenizzite ruo taa, nihi na o soro iwu Onyenwe anyị Chineke Izrel. Aha Hebron bụ na mbụ obodo Argob, isi obodo nke ndị Anakim a, ma ala ahụ kwụsịrị agha. ### 15 Ma o mere ka oke ala ebo Juda dịka ikwu ha si dị site na oke ala nke Idumea, site na ọzara Sin ruo Kadesh, gaa nebe ndịda. Ma oke ala ha sitere na Ndịda ruo nakụkụ Osimiri Nnu site na mkpọda nke na-eduga nebe Ndịda. Ma ọ na-agafe nihu nke nrigo Akrabin, ma ọ na-agbagharị Zina, ma ọ na-arigo site na Ndịda nelu Kadesh Barnea, ma ọ na-apụ Hezron, ma ọ na-arigo nime Addar, ma ọ na-apụ nke dị ka ọdịda anyanwụ Kadesh. Na ọ na-apụ nelu Selmona, na ọ na-agafe ruo na ndagwurugwu Ijipt, na ọpụpụ ya nke oke ndị ahụ ga-adị nelu osimiri, nke a bụ oke ha site na Ndịda. Oke ala ndị si nọwụwa anyanwụ bụ osimiri nnu niile ruo na Jordan. Oke ala ha si nUgwu, sitekwa nugwu nta nke osimiri nakwa site nakụkụ Jordan. Ọ na-arịgo elu ruo noke ala ahụ na Bethaglaam, ma ọ na-agafe site nUgwu ruo Betharabah, ma ọ na-arịgo elu ruo noke ala ahụ na nkume Baion nwa Ruben. Oke ala ahụ na-arịgo nakụkụ nke anọ nke Ndagwurugwu Achor, ma na-arịda ruo Gilgal, nke dị nihu ebe nrigo Adummim, nke dị nakụkụ ndịda nke ndagwurugwu ahụ, ma na-agafe ruo na mmiri nke Isi Iyi Anyanwụ, ebe ọpụpụ ya ga-abụ Isi Iyi Rogel. Na ọ na-arịgo noke nime ndagwurugwu Hinnom, nelu azụ nke ndị Jebus site na ndịda—nke a bụ Jerusalem. Oke ahụ na-agafekwa nelu ugwu, nke dị nihu ndagwurugwu Hinnom nakụkụ ọdịda anyanwụ, nke dị nakụkụ ala Refaim nebe ugwu. Ma oke ahụ na-agafe site nelu ugwu ahụ ruo nisi iyi mmiri Naftọ, ma na-agafe nugwu Efrọn, ma na-edu oke ahụ ruo Baal, nke bụ obodo Iarim. Ma ọ ga-agagharị oke ala site na Baal ruo nosimiri, ma ọ ga-agafe nugwu Assar nazụ obodo Jarin site nUgwu, nke a bụ Chaslon, ma ọ ga-arịda nobodo anyanwụ, ma ọ ga-agafe na Ndịda, Oke ala ahụ na-agafe nazụ Ekron gaa nebe ugwu, ọ ga-apụkwa gaa na Sukọt, ọ ga-agafekwa oke ala gaa na ndịda, ọ ga-apụkwa gaa na Lebna, ụzọ mpụta nke oke ala ahụ ga-abụ nosimiri. Na oke ala ha site nosimiri, osimiri ukwu ga-akpa oke. Ndị a bụ oke ala ụmụ Juda gburugburu dịka ikwu ha. Na Kaleb nwa Jefune, e nyere oke netiti ụmụ Juda nihi iwu nke Chineke, na Joshua nyere ya obodo Arbok, isi obodo Enak; nke a bụ Hebron. Na Kaleb nwa Jefune bibiri kpamkpam ụmụ atọ nke Enak site nebe ahụ, bụ Sheshai na Talmai na Ahiman. Ma Kaleb si ebe ahụ rigoro imegide ndị bi na Debir, ma aha Debir bụ na mbụ Obodo Akwụkwọ. Ma Kaleb kwuru, Onye ọ bụla ga-ewere ma kpochapụ Obodo Akwụkwọ ma nweta ya, aga m enye ya Aksa nwa m nwanyị ka ọ bụrụ nwunye. Ma Othniel nwa Kenaz, nwanne Caleb, weere ya, ma o nyere ya Achsah bụ ada ya ka ọ bụrụ nwunye ya. Ọ bụ na o mere na mgbe ọ na-apụ, o dụrụ ya ọdụ, na-ekwu, M ga-arịọ nna m ubi, ma o si nịnyịnya ibu tie mkpu, ma Kaleb gwara ya, Gịnị bụ nsogbu gị? Ma ọ sịrị ya, Nye m ngọzi, nihi na ị nyela m ala Negeb, nye m Bothanis. O wee nye ya Gonathlah nke elu na Gonathlah nke ala. Nke a bụ ihe nketa ebo ụmụ Juda. Hà bụrụ obodo ha, obodo ruo nebo ụmụ Juda nókè ala Edọm nelu ọzara, na Baseeleel, na Ara, na Asor. na Ikam, na Regma, na Arouel, na Kadesh, na Asorionain, na Mainam, na Balmaana, na obodo nta ha, na obodo ndị Asheron, nke a bụ Hazor, na Gị, na Salma, na Moladah, na Seri, na Baalath, Na Cholasheola, na Beersheba, na obodo nta ha, na ugbo ala ha, Bala, na Bakok, na Asom, na Elboudad, na Bethel, na Hormah, na Ziklag, na Macharim, na Sethennak, na Labos, na Sale, na Eromoth, obodo iri abụọ na itoolu, na obodo nta ha. Nime ala dị larịị Ashtaol, na Zorah, na Eshtaol. Na Dụnyere, na Gbatịrị, na Iluthoth, na Nwa nne na-aghọ nwa, na Jermouth, na Odollam, na Membra, na Saocho, na Iazeka, na Sakarim, na Gadera, na ụlọ ọrụ ugbo ya, obodo iri na anọ, na obodo nta ha. Seneh, na Adasan, na Magadalgad, na Dalad, na Mizpah, na Iachareel, na Basedoth, na Ideadalea, na Chabra, na Maches, na Maachos, na Gedor, na Bagadiel, na Noman, na Machedan, obodo iri na isii, na obodo nta ha niile Lebna, na Ithak, na Enoch, Na Iana, na Nasib, na Keilam, na Akiezi, na Kezib, na Bathesar, na Ailom, obodo iri, na obodo nta ha niile. Ekron, na obodo nta ya, na ebe obibi ha, site na Ekron ruo Gemna, na ha niile dị nso Asedoth, na obodo nta ha, Asiedoth, na obodo nta ya niile, na ugbo ya niile, Gaza, na obodo nta ya niile, na ugbo ya niile ruo na iyi Ijipt, na oke osimiri ahụ na-ekewa. Na nime mpaghara ugwu ugwu: Samir, na Jether, na Socoh, na Nnà-asọpụta, na obodo Akwụkwọ, nke a bụ Debir, na Anon, na Into, na Manna, na Aisam, Na Goshen, na Halu, na Hanna, na Gilom, obodo iri na otu, na obodo nta ha niile. Airem, na Remna, na Soma, na Jemain, na Baethachu, na Phakoua, na Euma, na obodo Arbok, nke a bụ Hebron, na Sorath, obodo itoolu, na ugbo ubi ha. Maon, na Carmel, na Ziph, na Juttah na Jariel, na Arikam, na Zakanaim, na Gibea, na Timna, obodo itoolu, na obodo nta ha niile, Ailoua, na Beth zur, na Geddon, na Magaroth, na Bethanam, na Thekoum, obodo isii, na obodo nta ha, Kiriath Baal, nke bụ obodo Jarim, na Sotheba, obodo abụọ, na ala ubi ha. na Baddargeis, na Tharabaam, na Ainon, Na Aiochioza, na Naflazon, na obodo nke Sadon, na Arcades, obodo asaa, na obodo nta ha. Ndị Jebus bi na Jerusalem, ma ụmụ Juda enweghị ike ibibi ha, ya mere ndị Jebus bi na Jerusalem ruo taa. ### 16 Ma o mere ka oke ala ụmụ Josef site na Jordan nke dị ka Jeriko site nọwụwa anyanwụ, ọ ga-arịgokwa site na Jeriko banye nugwu ọzara, banye na Betel Luza. Na ọ ga-apụ gaa na Betel, ma gafee nókè ala nke Ahatarthi. Ọ ga-agafe nelu osimiri ruo noke ala Attalim ruo noke ala Beth Horon nke dị nala, ọpụpụ ha ga-adịkwa nelu osimiri. Ụmụ ndị ikom Joseph, bụ Ephraim na Manasseh, ketara ihe nketa. Ọ bụ na oke ala ụmụ Efraim dịka ikwu ha si dị, oke ala ihe nketa ha malitere nọwụwa anyanwụ na Atarọt, na Erọk ruo Betorọn nke dị nelu, na Gazara. Ma oke ala ga-abịa nelu osimiri nime Icasmon site nUgwu Ọkụ, ọ ga-agagharị nọwụwa anyanwụ nime Thenasa, na Selles, ma ọ ga-agafe site nọwụwa anyanwụ nime Ianoka, Na nime Macho na Ataroth na obodo nta ha, ọ ga-abịakwa nelu Jericho ma pụọ nelu Jordan. Ma site nili a Tafou, oke ala ndị ahụ ga-aga nelu osimiri ruo Chelkana, ọpụpụ ha ga-adịkwa nelu osimiri, nke a bụ ihe nketa nke ebo Efraim dịka ikwu ha si dị. Ma obodo ndị ahụ e kewapụrụ nye ụmụ Efraim netiti ihe nketa ụmụ Manase, obodo ndị ahụ niile na obodo nta ha. Ma Efraim ebibighị onye Kenan nke bi na Geza, onye Kenan biri netiti Efraim ruo taa, ruo mgbe Fero eze Ijipt gbagoro, were ya, kpọọ ya ọkụ, ha gbukwara ndị Kenan, ndị Periz, na ndị bi na Geza, Fero nyere ya dịka akụ nwanyị nye ada ya. ### 17 Ma ọ mere ka oke ala ebo ụmụ Manase, nihi na onye a bụ ọkpara Josef, Makir ọkpara Manase nna Gilead, nihi na ọ bụ dike nagha, nọ na Gilead na Bashan. Ma o mere ụmụ ndị ikom Manase ndị fọdụrụ dịka ikwu ha, ụmụ ndị ikom Iezi, na ụmụ ndị ikom Kelez, na ụmụ ndị ikom Ieziel, na ụmụ ndị ikom Sychem, na ụmụ ndị ikom Symarim, na ụmụ ndị ikom Ofer; ndị a bụ nwoke dịka ikwu ha. Ma Salpaad nwa Opher o nweghị ụmụ nwoke, kama o nwere naanị ụmụ nwanyị, na ndị a bụ aha ụmụ nwanyị Salpaad: Maala, na Noua, na Egla, na Melcha, na Thersa. Ha guzoro nihu Eleazar bụ onye nchụàjà, nihu Joshua, na nihu ndị ọchịchị, na-ekwu, Chineke nyere iwu site naka Moses ka e nye anyị ihe nketa netiti ụmụnne anyị, ya mere e nyere ha site niwu Onyenwe anyị oke netiti ụmụnne nna ha. Na ụdọ ha dara site na Anassa, na ala dị larịị Labek site nala Gilead, nke dị nofe Jordan, Nihi na ụmụ ada nke ụmụ ndị ikom Manase ketara ihe nketa netiti ụmụnne ha ndị ikom, ala Gilead wee ghọọ nke ụmụ ndị ikom Manase ndị fọdụrụ. Ọ bụ na e mere ka oke ala ụmụ Manase bụrụ Delehanat, nke dị nihu ụmụ Anat, ma ọ na-aga ruo noke ala nelu Jamin na Jasib ruo nisi iyi Taftot. Ọ ga-abụ nke Manase, ma Tafet nke dị noke ala Manase ga-abụ nke ụmụ ndị ikom Ifrem. Ma ọ ga-agbada oke ala ahụ nelu ndagwurugwu Charan nelu Ndịda dịka ndagwurugwu Jariel, osisi terebinth nke Ifrem netiti obodo Manase, na oke ala Manase nelu Ugwu nime iyi na-asọ asọ, ma ọ ga-abụ nke ya ọpụpụ ya osimiri. Site na Ndịda nye Ifrem, na nelu Ugwu Manase, osimiri ga-abụ oke ala ha, ha ga-ezute Asheb nelu Ugwu, na Isaka site nọwụwa anyanwụ. Ọ ga-abụ Manasseh na Issachar na na Asher Baitan na obodo nta ha, na ndị bi Dor na obodo nta ya, na ndị bi Megiddo na obodo nta ya, na nke atọ nke Mapheta na obodo nta ya. Mana ụmụ Manase enweghị ike ibibi obodo ndị a, ya mere ndị Kenan malitere ibi nala ahụ. Ọ bụ o mere na mgbe ụmụ Izrel siri ike, ha mere ndị Kenan ndị nọ nokpuru ha, ma ha ebibighị ha kpamkpam. Ụmụ Josef zara Joshua okwu, sị, Gịnị mere i nyere anyị naanị otu ihe nketa na otu akara nha? Anyị bụ ndị dị ukwuu, Chineke agọziela anyị. Jọshụa gwara ha sị, Ọ bụrụ na ị bụ ndị dị ukwuu, rigooro nọhịa ahụ, kpochapụrụ onwe gị ebe obibi ma ọ bụrụ na ugwu Ifrem adịghị ezuru gị. Ma ha kwuru, Ugwu Ifrem adịghị atọ anyị ụtọ, ma ịnyịnya a họpụtara na igwe dịrị ndị Kenan ndị bi na ya na Bet-shan, na nobodo nta ya niile, na na ndagwurugwu Jezril. Ma Joshua gwara ụmụ Joseph, Ọ bụrụ na ị bụ ndị dị ukwuu ma nwee ike dị ukwuu, otu nza agaghị abụ nke gị, Ọhịa ahụ ga-abụ nke gị, nihi na ọ bụ ọhịa, ị ga-ekpochapụ ya, ọ ga-abụkwa nke gị. Mgbe ị ga-ebibi ndị Kenan kpamkpam, nagbanyeghị na ha nwere ịnyịnya ndị a họpụtara, gị onwe gị ka ị dị ike karịa ha. ### 18 Ma e mere ka nzukọ niile nke ụmụ ndị ikom Israel gbakọta na Shaịlo, ha manyekwara nebe ahụ ụlọ ikwu nke ama-ama, a meriekwara ka ala dị nokpuru ha. Ma ụmụ Izrel ndị na-eketaghị ihe ka ha fọdụrụ, ebo asaa. Joshua gwara ụmụ Isirel sị, Ruo ole mgbe ka unu ga-ada mba iketa ala nke Onyenwe anyị Chineke anyị nyere unu? Nyenụ site nime unu ndị ikom atọ site nebo ọ bụla, ka ha bilie gafee ala ahụ, ma depụta ya nihu m, dịka ọ ga-adị mkpa ikewa ya. Ha wee gafee gakwuru ya, Ọ kewara ha oke asaa, Juda ga-eguzo ókè ha site na Ndịda, ụmụ Josef ga-eguzo nke ha site na Ugwu. Unu ma kewaa ala ahụ nakụkụ asaa, werekwa ya bịa ebe a nye m, m ga-ewepụtara unu ihe nketa nihu Onyenwe anyị Chineke anyị. Ọ bụghị nihi na ọ bụ òkè ndị ụmụ Levi nime unu, ọchịchị nchụàjà nihi na nke Onyenwe anyị bụ òkè ya, na Gad na Ruben na ọkara ebo Manase nara ihe nketa ha nofe Jordan nọwụwa anyanwụ, nke Moses onye ohu Onyenwe anyị nyere ha. Ma ndị nwoke ahụ biliri gawa, Joshua nyere ndị nwoke ndị na-aga inyocha ala ahụ iwu, na-ekwu, Gaanụ nyochaa ala ahụ, bịakwutenụ m, ebe a ka m ga-ewepụtara ụnụ ihe nketa nihu Onyenwe anyị na Shaịlo. Ma ha gara, ha gafere ala ahụ, ha hụrụ ya, ha dere ya dịka obodo asaa nkesa nime akwụkwọ, ma ha wetaara Jọshụa. Ma Joshua fere ha nza na Shiloh nihu Onyenwe anyị. Nza nke ebo Benjamin pụtara nke mbụ dịka ikwu ha, oke ala nke nza ha dịkwa netiti ụmụ Juda na ụmụ Josef. Oke ala ha sitere nUgwu, site na Jordan, oke ala ahụ ga-arịgo nazụ Jeriko site nUgwu, ma ga-arịgo nelu ugwu ruo nosimiri, ọpụpụ ya ga-abụkwa Mabdaritis Bethon. Ma ọ ga-agafe site nebe ahụ, oke ala Luz nelu azụ Luz site na Ndịda ya, nke a bụ Betel, ma oke ala ga-arịda Matarot Orek nelu ugwu nke dị nakụkụ Ndịda Bet-horon nke dị nala. Ma ọ ga-agafe oke ala ma gafee nelu akụkụ nke na-ele anya nakụkụ osimiri site na Ndịda site nugwu nihu Bet-Horon Ndịda, ma ọpụpụ ya ga-abụ nime Kiriat-Baal, nke bụ Kiriat-Jearim, obodo nke ụmụ Juda, nke a bụ akụkụ nke chere ihu nosimiri. Akụkụ nke dị nebe ndịda site nakụkụ Kariath Baal, oke ala ga-agafe gaa na Gasin, ruo nisi iyi mmiri Naphto. Ma oke-ala ga-agbada nelu akụkụ, nke a bụ nihu ndagwurugwu Sonnam, nke dị nakụkụ Emek Rephaim site nUgwu, ma Gaienna ga-agbada nazụ Jebousai site na Ndịda, ga-agbadakwa nisi iyi Rogel, Ọ ga-agafe nelu isi iyi Betshemesh, ọ ga-agafekwa nelu Galiloọt, nke dị nihu nebe mgbago Etam, ọ ga-arịdakwa nelu nkume Baịọn nke ụmụ Ruben. Na ọ ga-agafe nazụ Betarabah site nUgwu, ma ọ ga-arịda ruo nókè ala nazụ osimiri site nUgwu. Ma ọ ga-abụ ọpụpụ nke oke ala nelu ugwu osimiri nnu nelu Ugwuru nime akụkụ nke Jordan site na Ndịda, ndị a bụ oke ala site na Ndịda. Osimiri Jordan ga-akpa oke site nakụkụ ọwụwa anyanwụ, nke a bụ ihe nketa nke ụmụ Benjamin, oke ya gburugburu dịka ikwu ha si dị. Ma obodo ndị ụmụ Benjamin dịka ikwu ha bụ Jeriko, na Betegai, na Amekasis, na Baithabara, na Sarai, na Besana, na Aien, na Phara, na Ephrathah, na Caraphah, na Chephirah, na Moni, na Gibeah, obodo iri na abụọ, na obodo nta ha. Gibeon, na Ramah, na Beeroth, na Mass, na Miron, na Amok, na Phira, na Kaphan, na Nakan, na Zelekan, na Thareela, Na Jebus, nke bụ Jerusalem, na Gabaoth, Iarim, obodo iri na atọ, na obodo nta ha, nke a bụ ihe nketa nke ụmụ Benjamin dịka ikwu ha. ### 19 Ma nza nke abụọ pụtara maka ụmụ Simeon, ihe nketa ha dịkwa netiti oke ala ụmụ Juda. Ma o mere ka nza ha bụrụ Beersheba, na Samaa, na Moladah, Na Arsola, na Bola, na Jason, na Erthoula, na Atụmatụ, na Hormah, na Sicelac, na Baithmachereb, na Sarsusin, na Batharoth, na ubi ha, obodo iri na atọ, na obodo nta ha. Dị jụụ, na Ọkụ, na Jether, na Kpọrọ nkụ, obodo anọ na obodo nta ha. Gburugburu obodo ha ruo Balek na-aga Bameth dịka Ndịda, nke a bụ ihe nketa nke ebo ụmụ Simeon dịka ikwu ha. Site na nza nke Juda ka ihe nketa ebo ụmụ Simiọn si bịa, nihi na oke ụmụ Juda buru ibu karịa nke ha, ya mere ụmụ Simiọn ketara ihe nketa netiti nza ha. Ma nza nke atọ pụtara nye Zebulun dịka ikwu ha. Oke ala nke ihe nketa ha ga-abụ Eshedekgola, oke ala ha. Osimiri na Magelda, ha ga-ezukọta na Betaraba nime ndagwurugwu nke dị nihu Jeknam. Ma ọ laghachiri site na Seddouk site nakụkụ ọwụwa anyanwụ Beth shemesh ruo noke ala Chaseloth aith, ọ ga-agafe na Dabiroth, ma ọ ga-arigo na Phanggai. Ma site nebe ahụ, ọ ga-agagharị site nihu nọwụwa anyanwụ nelu Geba, nelu obodo Kattath, ma ọ ga-agafe nelu Rimmon ruo na nkume nke ugwu. Oke ókè ala ga-agagharị nebe ugwu ruo Hamat, ebe ọpụpụ ha ga-adị na Zifron, na Katanath, na Nabaal, na Symoon, na Jericho, na Baithman. Nke a bụ ihe nketa nke ebo ụmụ Zebulun dịka ikwu ha, obodo na obodo nta ha. Nza nke anọ gara Issachar. Na oke ala ha bụ Iaziel, na Chasaloth, na Sunam. na Agin, na Siona, na Reeroth, na Anachereth, na Dabiron, na Kishon, na Rebes, na Remmas, na Ieon, na Tomman, na Aimarek, na Bersaphes. Ọ ga-ejikọta oke ala nelu Gathbor, na nelu Salim dịka osimiri, na Beth shemesh, na ọpụpụ nke oke ala ya ga-abụ Jordan. Nke a bụ ihe nketa ebo ụmụ Issachar dịka ikwu ha, obodo na obodo nta ha. Nza nke ise pụtara maka Asher dịka ikwu ha si dị. Ọ bụkwa na oke ala ha bụ Exeleketh, na Aleph, na Baithok, na Keaph, na Elimelech, na Ammiel, na Maaseiah, na ọ ga-ejikọta na Carmel dịka osimiri, na na Zion, na Labanath. Ọ ga-atụgharị site nọwụwa anyanwụ na Betgeneth, ma jikọta ya na Zebulọn na Ekgai, na Iphtahel dị nUgwuru, ma banye noke ala Saphthaibaithme na Inael, ma gafee banye na Chobamasomel. Na Elbon bịara, na Rahab, na m nwere ọchịchọ dị ukwuu, na Kanthan ruo Sidon nke ukwu. Ma ọ ga-atụgharị oke nime Rema, ruo isi iyi Maspasat na nke ndị Taịa, ma ọ ga-atụgharị oke nelu Jasif, ọpụpụ ya ga-abụ osimiri, na Apoleb, na Ekozob, na Archob, na Aphek, na Rhaau. Nke a bụ ihe nketa ebo ụmụ Asher dị ka ikwu ha, obodo na obodo nta ha. Ma nye Naftalị, nza nke isii pụtara. Ma ọ mere na oke ala ha bụ Moolam, na Mola, na Besemiin, na Arme, na Nabok, na Iephthamai, ruo Dodam, ma njem ya ghọrọ Jordan. Ọ ga-atụgharị oke ahịrị nelu osimiri na Aththabor, ọ ga-agafe site ebe ahụ Iakana, ọ ga-ejikọta na Zebulun site na Ndịda, na Asher ga-ejikọta dịka osimiri, na Jordan site nọwụwa anyanwụ. Na obodo ndị e wusiri ike nke ndị Tyre bụ Tyre, na Omathadaketh, na Cenereth, na Armath, na Arael, na Hazor, na Ite, na Assarion, na isi iyi Asor, na Keroe, na Megalaarim, na Baiththame, na Thessamys. Nke a bụ ihe nketa ebo ụmụ Naphtali. Ma na Dan, nza nke asaa pụtara Ọ wee mee ka oke ala ha bụ Sarat, na Asa, na obodo niile nke Samaus, na Salamis, na Ámọ̀n, na Silatha, na Elon, na Timnah, na Ekron, na Alcatha, na Begeton, na Gebeelan, na Azor, na Banaibakat, na Gethremmon, Na site nOsimiri Hawks, ókè dị nso na Joppa. Nke a bụ ihe nketa ebo ụmụ Dan dịka ikwu ha, obodo ha na obodo nta ha. Ma ụmụ Dan gara, ha lụsoro Lakish ọgụ, weghaa ya, tigbuo ya na mma agha, biri na ya, ma kpọọ aha ya Leshem dan. Ma ha gara inweta ala ahụ dịka oke ala ha, ma ụmụ Israel nyere Joshua nwa Nun ihe nketa netiti ha Site nihi iwu nke Chineke, ha nyere ya obodo nke ọ rịọrọ, bụ Timnath serah, nke dị nugwu Ifrem, o wuru obodo ahụ, ma biri na ya. Ndị a bụ nkewa nke Eleazar onye nchụàjà, na Joshua nwa Nun, na ndị ọchịchị nke ndị ezinụlọ netiti ebo Israel nyere dị ka ihe nketa site nife nza na Shiloh nihu Onyenwe anyị, nakụkụ ọnụ ụzọ nke ụlọ ikwu nke ama gbara, ma ha gara ibanye nala ahụ. ### 20 Ma Onyenwe anyị gwara Joshua okwu, sị, Gwa ụmụ Izrel okwu, sị, nyenụ obodo ndị mgbaba ahụ nke m gwara unu site na Mosis. Ebe mgbaba nye onye ogbu mmadụ bụ onye tigburu mkpụrụobi na-amaghị ama, na ha ga-abụ ụnụ obodo ndị ebe mgbaba, na onye ogbu mmadụ agaghị anwụ site naka onye ọbọ ọbara, ruo mgbe ọ ga-eguzo nihu nzukọ maka ikpe. O kewapụrụ Kadesh na Galili nugwu Naftalị, na Shekem nugwu Ifrem, na obodo Abok, nke bụ Hebrọn, nugwu Juda. Ma nofe Jordan, o nyere Bosor nọzara nala dị larịị site nebo Ruben, na Aremoth nGilead site nebo Gad, na Gaulon nBashan site nebo Manase. Ndị a bụ obodo ndị a kpọrọ aha maka ụmụ Izrel na onye ọbịa nke bi netiti ha, ka ha gbaga nebe ahụ, onye ọ bụla gburu mkpụrụ obi na-amaghị ama, ka ọ ghara ịnwụ naka onye na-abọ ọbọ ọbara, ruo mgbe ọ ga-eguzo nihu ọgbakọ maka ikpe. ### 21 Ma ndị isi nna nke ụmụ Levi bịara gakwuru Elieza onye nchụàjà, na Joshua nwa Nun, na ndị isi ndị ndu ezinaụlọ sitere na ebo Israel, M gwara ha okwu na Shaịlo nke dị nala Kenan, sị, Onyenwe anyị nyere iwu site naka Mosis ka e nye anyị obodo ndị anyị ga-ebi na ha, na ebe ịta nri nke anụ ụlọ anyị. Ma ụmụ Izrel nyere ndị Livayị obodo na ala ebe anụ ụlọ ha na-ata nri site niwu Onyenwe anyị mgbe ha na-eke ihe nketa. Ma nza ahụ pụtara nye ndị Kaat, ọ bụrụkwa ụmụ Erọn ndị nchụaja ndị Livayị site na ebo Juda, site na ebo Saịmiọn, na site na ebo Benjamin site na nza, obodo iri na atọ. Ọ bụ na ụmụ ndị ikom Kahat ndị fọdụrụ si nebo Ifrem na si nebo Dan na si nọkara ebo Manase site nife nza, obodo iri. Ma ụmụ ndị ikom Gedson sitere nebo Isaka, na nebo Asha, na nebo Neftali, na nọkara ebo Manase dị na Basan, obodo iri na atọ. Ma ụmụ ndị ikom Merari dịka ikwu ha si nebo Ruben, na nebo Gad, na nebo Zebulọn site nife nza, nwetara obodo iri na abụọ. Ụmụ Izrel nyere ndị Livai obodo ndị ahụ na ala ịta nri nke ha, dịka Onyenwe anyị nyere Mosis iwu, site nife nza. Na ebo ụmụ Juda na ebo ụmụ Simeon na site nebo ụmụ Benjamin nyere obodo ndị a, a kpọkwara ha Ụmụ ndị ikom Aaron site netiti ndị Kohath, bụ ụmụ Levi, nihi na nza dịrị ha. Ma o nyere ha Kiriath Arba, isi obodo nke ndị Anak, nke bụ Hebron nugwu Juda, yana ala ịta nri gbara ya gburugburu, Na ala ubi nke obodo ahụ, na obodo nta ya niile, Joshua nyere ụmụ Caleb nwa Jephunneh ka ọ bụrụ ihe onwunwe ha. Ma ụmụ ndị ikom Aaron, o nyere obodo mgbaba nye onye gburu mmadụ bụ Hebron na ihe ndị e kewapụrụ nke so ya, na Lemna na ihe ndị e kewapụrụ nke so ya, Na Ailom, na ihe niile e kewapụrụ maka ya, na Tema, na ihe niile e kewapụrụ maka ya, Na Ọchị, na ihe niile e kewapụrụ nke ya, na Debir, na ihe niile e kewapụrụ nke ya, Na Asa na ihe nkewapụtara ya, na Tanu na ihe nkewapụtara ya, na Betshemesh na ihe nkewapụtara ya, obodo itoolu site nebo abụọ ndị a. Site nebo Benjamin, ha nyere Gibeon na ala gbara ya gburugburu nke e kewapụrụ, na Gath na ala gbara ya gburugburu nke e kewapụrụ, Na Anatot, na ihe ndị e kewapụrụ ya, na Gamala, na ihe ndị e kewapụrụ ya, obodo anọ. Obodo niile nke ụmụ Aarọn bụ ndị nchụaja dị iri na atọ. Ma nye ndị mmadụ ụmụ Kahat bụ ndị Livayị ndị fọdụrụ site na ụmụ Kahat, obodo ndị nchụaja ha sikwa nebo Ifrem, Ha nyere ha obodo mgbaba nke onye ogbu mmadụ, bụ Shekem, na ala ndị e kewapụrụ ekewapụ maka ya, na Gazara na ala ndị dị ya gburugburu, na ala ndị e kewapụrụ ekewapụ maka ya, Ma Bet Horon, na ihe ndị e kewapụrụ ya, obodo anọ. Na site nebo Dan, obodo Elkothaim na ala nkewa ya, na obodo Gethedan na ala nkewa ya Na Aijalon, na ihe niile e kewapụrụ nke a, na Getheremmon, na ihe niile e kewapụrụ nke a, obodo anọ. Na site nọkara ebo Manase, Tanak na ebe niile ekewapụrụ ya, na Iebata na ebe niile ekewapụrụ ya, obodo abụọ. Obodo niile iri, na ihe ndị e kewapụrụ nke a bụ ihe ndị dị na ha, maka ụmụ Kahat ndị fọdụrụ. Ma nye ụmụ Geshọn ndị Livait site nọkara ebo Manase obodo ndị ahụ e kewapụrụ maka ndị gburu mmadụ, ya bụ Gaulon na Bashan na ala ya niile e kewapụrụ, na Beza na ala ya niile e kewapụrụ, obodo abụọ. Na site nebo Isaka, Kishon na ala ya nke ekewapụrụ, na Debba na ala ya nke ekewapụrụ, Ma Remat na nke ekewapụrụ ya, na Isi Iyi nke Akwụkwọ na nke ekewapụrụ ya, obodo anọ. Na site nebo Asher, Basellath na ala nkewa ya, na Dabbon na ala nkewa ya, Na Chelkat, na ihe ndị e kewapụrụ ya, na Rahab, na ihe ndị e kewapụrụ ya, obodo anọ. Ma site nebo Naftali, obodo nke e kewapụrụ maka onye gburu mmadụ, bụ Kadesh nime Galili, na ihe niile e kewapụrụ ya, na Hammot, na ihe niile e kewapụrụ ya, na Katan, na ihe niile e kewapụrụ ya, obodo atọ. Obodo niile nke Gedson dịka ikwu ha, bụ obodo iri na atọ. Nke abụọ - Mmezi ụtọ asụsụ na akara edemede: Ma nye ndị ụmụ Merari, bụ ndị Livait ndị fọdụrụ, site nebo Zebulọn: Maan na ala ịta nri ya, na Kadesh na ala ịta nri ya, Ma Sella, na ala ịta nri ya, obodo atọ. Ma nofe osimiri Jordan nke dị ka Jeriko, site nebo Ruben, obodo mgbaba nke onye gburu mmadụ, bụ Bosor nime ọzara, Miso, na ala ịta nri ya, na Jazer, na ala ịta nri ya, Na Dekmon na ala ịta nri ya, na Mapha na ala ịta nri ya, obodo anọ. Na site nebo Gad, obodo mgbaba nke onye gburu mmadụ, na Ramoth na Gilead, na ala ịta nri ya, Mahanaim, na ala ịta nri ya na Heshbon, na ala ịta nri ya, na Jazer, na ala ịta nri ya, obodo anọ niile. Obodo niile nke ụmụ ndị ikom Merari dịka ikwu ha ndị fọdụrụ site na ebo Levi, oke ala ha bụ obodo iri na abụọ. Obodo niile nke ndị Livait netiti ihe onwunwe ụmụ Izrel bụ iri obodo anọ na asatọ, tinyere ala ebe anụ ụlọ ha na-ata nri. Gburugburu obodo ndị a, obodo na ala ebe anụ ụlọ na-ata nri gburugburu obodo, nye obodo ndị a niile. Onyenwe anyị nyere Israel ala niile nke ọ ṅụrụ iyi inye nna nna ha, ha ketara ya ma biri nime ya. Ma Onyenwe anyị mere ka ha nwee izu ike gburugburu, dịka o ṅụrụ iyi nye ndị nna ha, o nweghị onye biliri nihu ha site na ndị iro ha niile, ndị iro ha niile ka Onyenwe anyị nyefere naka ha. Ọ bụghị nke dara ada site na okwu ọma niile nke Onyenwe anyị gwara ụmụ Izrel, ha niile mezuru. ### 22 Mgbe ahụ, Joshua kpọkọtara ụmụ ndị ikom Reuben, na ụmụ ndị ikom Gad, na ọkara ebo Manasseh, na ọ gwara ha, unu anụla ihe niile Mosis onye ohu Onyenwe anyị nyere unu nʼiwu, ma unu rubere olu m isi nʼihe niile o nyere unu nʼiwu. Unu ahapụbeghị ụmụnne unu nụbọchị ndị a niile karịrị, ruo taa unu echekwaala iwu Onyenwe anyị bụ Chineke unu. Ugbu a, Onyenwe anyị Chineke anyị enyela ụmụnne anyị izu ike dịka o kwuru ha. Ugbu a ya mere, tụgharịanụ, laghachinụ nụlọ unu, na nala ihe onwunwe unu, nke Mosis nyere unu nofe Jordan. Ma chezọọnụ nke ukwuu ime iwu ndị ahụ na iwu ahụ, nke Mosis ohu Onyenwe anyị nyere anyị iwu ime, ịhụ nanya Onyenwe anyị Chineke anyị, ije nụzọ ya niile, idebe iwu ya, ịrapara ya, na ife ya site nuche unu niile, na site nmkpụrụ obi unu niile. Joshua gọziri ha ma zite ha, ha wee laa nụlọ ha. Ma nye ọkara ebo Manase, Mosis nyere ala na Bashan, ma nye ọkara nke ọzọ, Joshua nyere ala ya na ụmụnne ya nofe Jordan nakụkụ osimiri, ma mgbe Joshua zipụrụ ha ka ha laa nụlọ ha, ọ gọziri ha. Ha ji akụ̀ na ụba dị ukwuu laa nụlọ ha, tinyere anụ ụlọ dị ọtụtụ nke ukwuu, ọlaọcha, ọlaedo, igwe, na uwe dị ukwuu. Ha na ụmụnne ha kere ihe a kwatara nagha sitere naka ndị iro. Ụmụ ndị ikom Ruben, ụmụ ndị ikom Gad, na ọkara ebo Manase sitere netiti ụmụ Izrel na Shailo dị nala Kenan gawa Gilead, bụ ala ihe onwunwe ha nke ha nwetara site niwu Onyenwe anyị nyere naka Mosis. Ma ha bịara na Gilead nke Jordan, nke dị nala Kenan, ụmụ ndị ikom Ruben, na ụmụ ndị ikom Gad, na ọkara ebo Manase wuru ebe ịchụ aja nebe ahụ nakụkụ Jordan, ebe ịchụ aja dị ukwu nke a na-ahụ anya. Ma ụmụ Izrel nụrụ ka a na-ekwu, Lee, ụmụ Ruben, na ụmụ Gad, na ọkara ebo Manase ewuola ebe ịchụ aja nókè ala Kenan, nelu Gilead nke Jordan, nofe nke ụmụ Izrel. Ha kpọkọtara ọnụ, ụmụ ndị ikom Israel niile na Shaịlo, ka mgbe ha rigooro elu, ha ga-ebuso ha agha. Ma ụmụ Izrel zigara ndị ozi ka ha gakwuru ụmụ Ruben na ụmụ Gad na ụmụ ọkara ebo Manase nala Gilead, bụ Finehaz nwa Elieza, nwa Erọn onye nchụaja ukwu, Na iri ndị ọchịchị ya, otu ọchịchị site nụlọ ezinụlọ site na ebo niile nke Israel, ndị ọchịchị ụlọ ezinụlọ bụ ndị ọchịchị puku nke Israel. Ma ha bịarutere na ụmụ ndị ikom Ruben, na ụmụ ndị ikom Gad, na ọkara ebo Manase nime ala Gilead, ha kwukwara ha, na-ekwu, Ihe ndị a ka nzukọ niile nke Onyenwe anyị na-ekwu: Gịnị bụ njehie a nke unu mere nihu Chineke nke Israel, ịtụgharị taa site nebe Onyenwe anyị nọ, wuru onwe unu ebe ịchụ aja, ka unu ghọọ ndị nkwụghachi azụ site nebe Onyenwe anyị nọ? Ọ bụghị obere ihe ka mmehie Peor bụ nebe anyị nọ, nihi na e mebeghị ka anyị dị ọcha site na ya ruo taa, ma ihe otiti dakwasịrị nzukọ Onyenwe anyị? Ma unu chigharịrị taa site nebe Onyenwe anyị nọ, ọ ga-abụkwa na ọ bụrụ na unu apụọ taa site nebe Onyenwe anyị nọ, echi iwe ya ga-adakwasị Israel niile. Ma ugbu a, ọ bụrụ na ala inweta unu dị obere, gafeenụ nime ala inweta nke Onyenwe anyị, ebe ụlọ ikwu Onyenwe anyị bi nebe ahụ, ma ketanụ ihe nketa netiti anyị, ma unu abụrụla ndị nnupu isi megide Chineke, unu esikwala nebe Onyenwe anyị nọ pụọ, nihi iwuru unu ebe nchụaja na mpụga nke ebe nchụaja Onyenwe anyị bụ Chineke anyị. Ọ bụghị na lee, Achar nwa Zara mere mmehie site na mmehie megide ihe e doro nsọ, ma iwe dakwasịrị nzukọ Izrel niile? Ma nwoke a bụ naanị otu onye, ma ọ nwụrụ nihi mmehie nke ya. Ma ụmụ Ruben, na ụmụ Gad, na ọkara ebo Manase zara ma gwa ndị ọchịagha puku nke Izrel, na-ekwu, Chineke Chineke Onyenwe anyị bụ, na Chineke Chineke ya onwe ya maara, na Israel ya onwe ya ga-ama, ọ bụrụ na nnnupu isi anyị mehiere nihu Onyenwe anyị, ka ọ ghara ịzọpụta anyị nụbọchị a. Ma ọ bụrụ na anyị wuru ebe ịchụ aja maka onwe anyị ka anyị si otu a wezuga onwe anyị nebe Onyenwe anyị Chineke anyị nọ, ka anyị chụọ aja nsure ọkụ nelu ya, ka anyị chụọ aja nzọpụta nelu ya, Onyenwe anyị ga-achọpụta. Mana nihi nlezianya nke okwu, anyị mere nke a, na-ekwu, ka ụmụ unu ghara ikwu echi nye ụmụ anyị, Gịnị ka unu na Onyenwe anyị bụ Chineke Izrel nwere? Ma Onyenwe anyị tinyere oke ala netiti anyị na unu bụ Jordan, unu enweghị oke na Onyenwe anyị, ụmụ unu ga-ekewapụ ụmụ anyị ka ha ghara ife Onyenwe anyị. Ma anyị kwuru ime otú a, iwu ebe nchụàjà a ọ bụghị nihi onyinye, ọ bụghịkwa nihi àjà, Mana ka nke a bụrụ ihe akaebe netiti anyị na unu, na netiti ọgbọ anyị niile na-eso anyị, maka ife Onyenwe anyị ofufe nihu ya, site nonyinye anyị, na site naja anyị, na site naja nzọpụta anyị; ka ụmụ unu ghara ịsị ụmụ anyị echi, Unu enweghị oke na Onyenwe anyị. Ma anyị kwuru, Ọ bụrụ na ọ ga-eme mgbe ọ bụla, ma ha ekwuo okwu megide anyị, ma ọ bụ megide ọgbọ anyị nechi, ha ga-asị, Hụnụ oyiri nke ebe ịchụ aja Onyenwe anyị, nke nna nna anyị mere. Ọ bụghị nihi onyinye mkpụrụ, ọ bụghịkwa nihi aja, kama ọ bụ ihe akaebe netiti unu na anyị, na netiti ụmụ anyị. Ka ọ ghara ịdị ka anyị ga-atụgharị azụ site nebe Onyenwe anyị nọ nụbọchị taa ịhapụ Onyenwe anyị, ka anyị wuo ebe ịchụ aja maka onyinye mkpụrụ ubi, na aja Salamis, na aja nzọpụta, ma e wezụga ebe ịchụ aja Onyenwe anyị nke dị nihu ụlọ ikwu ya. Ma mgbe Finehaz onye nchụàjà na ndị ndu niile nke nzukọ Izrel ndị nọnyeere ya nụrụ okwu ndị ụmụ Ruben na ụmụ Gad na ọkara ebo Manase kwuru, o masịrị ha. Ma Phinehas onye nchụàjà gwara ụmụ Reuben na ụmụ Gad na ọkara ebo Manasseh, Taa anyị amarala na Onyenwe anyị nọnyere anyị, nihi na unu emeghị njehie nihu Onyenwe anyị, nakwa nihi na unu napụtara ụmụ Izrel site naka Onyenwe anyị. Ma ọ tụgharịrị Finehasi onye nchụàjà na ndị ọchịchị site naka ụmụ Ruben, na site naka ụmụ Gad, na site naka ọkara ebo Manase si na Gilead banye nala Kenan ịgakwuru ụmụ Izrel, ma ha zara ha okwu. Ọ masịrị ụmụ Izrel, ha kwukwara okwu nye ụmụ Izrel, ha gọzikwara Chineke nke ụmụ Izrel, ha kwukwara ka ha ghara ịrịgo megide ha nagha ibibi ala nke ụmụ Ruben na nke ụmụ Gad na nke ọkara ebo Manase, ha bikwara nelu ya. Joshua kpọrọ aha ebe nchụàjà nke ndị Ruben na nke ndị Gad na nke ọkara ebo Manase, ma kwuo, na ọ bụ ihe àmà netiti ha, na Onyenwe anyị bụ Chineke ha. ### 23 O mee mgbe ọtụtụ ụbọchị gasịrị, mgbe Onyenwe anyị nyere Izrel ezumike site na ndị iro ya niile gburugburu, Joshua ghọrọ onye okenye nke mere agadi nke ukwuu. Joshua kpọkọtara ụmụ Izrel niile na ndị okenye ha, na ndị ọchịchị ha, na ndị ikpe ha, na ndị ode akwụkwọ ha. Ọ sịrị ha, Mụ onwe m emeela agadi, ụbọchị m agafeela. Unu ahụla ihe niile Onyenwe anyị bụ Chineke anyị mere mba ndị a niile nihu anyị, nihi na Onyenwe anyị bụ Chineke unu bụ onye lụrụ ọgụ maka unu. Hụnụ na m atụnyela unu mba ndị a fọdụrụ unu na nketa nime ebo unu, site na Jordan, mba niile ndị m ebibiela kpamkpam, na site nosimiri ukwu nke ga-akpa ókè ruo nọdịda anyanwụ. Onyenwe anyị ma Chineke anyị nke a ga-ebibi ha site nihu anyị, ruo mgbe ha ga-ala niyi, ọ ga-ezigakwa ha ụmụ anụ ọhịa, ruo mgbe ọ ga-ebibi ha na ndị eze ha site nihu unu, unu ga-eketa ala ha, dịka Onyenwe anyị Chineke anyị gwara unu. Bụrụnụ ndị siri ike nke ukwuu ichekwa na ime ihe niile e dere nime akwụkwọ iwu Mosis, ka unu ghara ịtụgharị naka nri ma ọ bụ aka ekpe, Ka unu ghara ịbanye nime mba ndị a fọdụrụ, ka a ghara ịkpọ aha chi ha netiti unu, ka unu ghara ife ha ofufe, ka unu gharakwa ịkpọ isiala nye ha, mana unu ga-arapara onwe unu na Onyenwe anyị Chineke anyị, dị ka unu mere ruo taa. Ma Onyenwe anyị ga-ebibi ha nihu unu, bụ mba ndị buru ibu na ndị siri ike, ọ dịghịkwa onye guzogidere anyị ruo ụbọchị taa. Otu onye nime unu chụrụ ọsọ puku mmadụ, nihi na Onyenwe anyị Chineke anyị lụrụ ọgụ maka unu, dịka o gwara anyị. Ma chezọọnụ nke ukwuu ịhụ nanya Onyenwe anyị bụ Chineke anyị. Ọ bụrụ na unu atụgharịa azụ ma sonyere mba ndị a fọdụrụ ndị nọ netiti unu, ma lụọ ha di na nwunye, ma gwakọọ onwe unu na ha, ha na unu, Matanụ na Onyenwe anyị agaghị agbakwunye ibibi mba ndị a site nihu unu, ha ga-abụrụ unu ọnya, ihe ịsọ ngọngọ, ntu nikiri ụkwụ unu, na àkụ nanya unu, ruo mgbe unu ga-ala niyi site nala ọma a nke Onyenwe anyị Chineke unu nyere unu. Mụ ma m ga-apụ nụzọ ahụ, dịka ndị niile nọ nelu ụwa, unu ga-amakwa nobi unu na nmkpụrụ obi unu, na ọ dịghị otu okwu dara site nokwu niile nke Onyenwe anyị Chineke anyị kwuru banyere ihe niile metụtara anyị, ọ dịghị nke dara nime ha. Dịka o si bụrụ na okwu ọma niile nke Onyenwe anyị kwere unu na nkwa bịakwutere unu, otu a ka Onyenwe anyị Chineke ga-esi wetakwasị unu ihe ọjọọ niile, ruo mgbe ọ ga-ebibi unu site nala ọma a nke Onyenwe anyị nyere unu. Nime imebi unu ọgbụgba ndụ Onyenwe anyị nke Chineke anyị, nke o nyere anyị niwu, na ịga fee chi ndị ọzọ ma kpọọrọ ha isiala. ### 24 Joshua chịkọtara ebo niile nke Israel na Shaịlo, kpọkọtakwa ndị okenye ha na ndị ode akwụkwọ ha na ndị ikpe ha, guzobe ha nihu Chineke. Ma Joshua kwuru nye ndị mmadụ niile, Ihe ndị a ka Onyenwe anyị Chineke nke Israel na-ekwu: Nofe osimiri ka nna nna unu bi na mbụ, Terah nna Abraham, na nna Nahor, ha fere chi ndị ọzọ ofufe. M kpọọrọ nna ụnụ Ebraham site nofe osimiri ahụ, duru ya gafee ala niile ahụ, mee ka mkpụrụ ya mụbaa, ma nye ya Aịzik, Na nke Isaac bụ Jacob na Esau, m nyere Esau ugwu Seir ka ọ keta, ma Jacob na ụmụ ya ndị ikom gbadara nIjipt, ha ghọrọ mba dị ukwu, dị ọtụtụ ma dịkwa ike nebe ahụ, ma ndị Ijipt mesoro ha mmeso ọjọọ. Ma m tiri Ijipt ihe nihe ịrịba ama nke m mere netiti ha. Ma mgbe ihe ndị a gasịrị, ọ dupụtara nna nna anyị ha site nIjipt, unu banyere nime Osimiri Uhie, ndị Ijipt ji ụgbọ agha na ịnyịnya chụso nna nna anyị ha nazụ banye nime Osimiri Uhie. Anyị tiri Onyenwe anyị mkpu, o nyere igwe ojii na ọchịchịrị netiti anyị na ndị Ijipt, o wetara osimiri nelu ha, o kpuchiri ha. Anya unu hụrụ ihe niile Onyenwe anyị mere nala Ijipt, unu nọkwara nọzara ọtụtụ ụbọchị. Ma ọ dugara anyị nime ala ndị Amọrait bụ ndị bi nofe Jọdan, Onyenwe anyị nyefekwara ha naka anyị, unu ketara ala ha, ma unu bibiri ha site nihu unu. Ma Balak nwa Zipọ, eze Moab, biliri ọtọ, o kwadokwara agha megide Izrel, o zitekwara ozi kpọọ Balaam ka ọ bụọ anyị ọnụ. Ma ọ bụghị na Onyenwe anyị Chineke gị chọrọ ibibi gị, ma o jiri ngọzị gọzie anyị, ma napụta anyị naka ha, ma nyefee ha. Ma unu gafere Jọdan, ma unu bịara na Jeriko, ma ndị bi na Jeriko lụsoro anyị ọgụ, bụ ndị Amọrait, na ndị Kenan, na ndị Periz, na ndị Hiv, na ndị Jebus, na ndị Het, na ndị Girgash, ma Onyenwe anyị nyefere ha naka anyị. Ma o zitere nihu unu ebu ahụ nke mbụ, ọ chụpụrụ ha site nihu anyị, ndị eze iri na abụọ nke ndị Amọrait, ọ bụghị site na mma agha gị maọbụ site nụta gị. Ma o nyere unu ala nke unu arụghị ọrụ nelu ya, na obodo ndị unu wughị, unu biri nime ha, na ubi vaịn na ubi oliv nke unu kụghị, unu na-eri. Ma ugbu a, tụọnụ egwu Onyenwe anyị, ma feenụ ya ofufe nizi ezi na nezi omume, wezuganụ chi ndị mba ọzọ nke nna nna anyị fere ofufe nofe osimiri na nIjipt, ma feenụ Onyenwe anyị ofufe. Ọ bụrụ na ọ naghị amasị unu ife Onyenwe anyị, họrọnụ onwe unu taa onye unu ga-efe, ma ọ bụ chi nke nna nna unu ha, ndị nọ nofe osimiri, ma ọ bụ chi ndị Amor, ndị unu bi nala ha, mụ na ụlọ m ga-efe Onyenwe anyị, nihi na ọ dị nsọ. Ndị mmadụ zara sị, Ọ gaghị adịrị anyị ịhapụ Onyenwe anyị ka anyị fee chi ndị ọzọ. Onyenwe anyị bụ Chineke anyị, ya onwe ya bụ Chineke, ọ bụ ya kpọlitere anyị na ndị nna anyị site nIjipt, o chekwara anyị nụzọ niile anyị gabigara, na netiti mba niile anyị si netiti ha gafee. Ma Onyenwe anyị chụpụrụ ndị Amọrait na mba niile ndị bi nala ahụ site nihu anyị, ma anyị ga-efe Onyenwe anyị, nihi na onye a bụ Chineke anyị. Joshua gwara ndị mmadụ sị, Unu enweghị ike ife Onyenwe anyị, nihi na ọ bụ Chineke dị nsọ, onye na-ekwo ekworo, ọ gaghị agbaghara mmehie unu na njehie unu megidere iwu. Mgbe unu ga-ahapụ Onyenwe anyị ma fee chi ndị ọzọ, ọ ga-abịakwasị unu, merụọ unu ahụ ma repịa unu, kama ihe ọma o mere unu. Ma ndị mmadụ gwara Joshua, sị, Mba, kama ọ bụ Onyenwe anyị ka anyị ga-efe. Ma Joshụa gwara ndị mmadụ, Unu bụ ndị akaebe megide onwe unu, na unu họọrọ Onyenwe anyị ife ya. Ma ugbu a, wepụnụ chi ndị mba ọzọ ndị dị netiti unu, meekwanụ ka obi unu chee ihu nebe Onyenwe anyị Chineke nke Izrel nọ. Ndị mmadụ gwara Joshua sị, Anyị ga-efe Onyenwe anyị ma nụrụ olu ya. Na Joshua mere ọgbụgba ndụ na ndị mmadụ nụbọchị ahụ, ma nyekwa ha iwu na ikpe na Shaịlo nihu ụlọ ikwu nke Chineke nke Israel. Na o dere okwu ndị a nime akwụkwọ iwu nke Chineke, ma were nkume buru ibu, ma Joshua guzobere ya nokpuru osisi terebinth nihu Onyenwe anyị. Joshua gwara ndị mmadụ sị, Lee, nkume a ga-abụ ihe akaebe netiti unu, nihi na ya onwe ya anụla ihe niile Onyenwe anyị gwara ya, bụ́ nke ọ gwara unu taa, na nkume a ga-abụkwa ihe akaebe netiti unu nụbọchị ikpeazụ, mgbe unu ga-agha ụgha megide Onyenwe anyị bụ́ Chineke m. Ma Joshua zigara ndị ahụ, ha gara onye ọ bụla nebe ya. Ma Izrel jere Onyenwe anyị ozi ụbọchị niile nke Joshua, na ụbọchị niile nke ndị okenye bụ ndị gbatịrị oge ha mgbe Joshua gasịrị, na ndị hụrụ ọrụ niile nke Onyenwe anyị bụ ihe niile o mere nye Izrel. Ọ dị na o mere mgbe ihe ndị ahụ gasịrị na Joshua nwa Nun, ohu nke Onyenwe anyị, nwụrụ mgbe ọ gbara narị afọ na iri. Ma ha liri ya nókè ala nke ihe nketa ya na Thamnasaarch, nugwu Ifrem, site nebe ugwu nke ugwu Gilead. Ma ọkpụkpụ Joseph nke ụmụ Izrel si nIjipt wetara elu, ha liri na Shekem, noke ala ubi nke Jekọb nwetara naka ndị Amọrait ndị bi na Shekem site nọnụ ahịa atụrụ ọma narị, o nyekwara ya Josef dịka oke. O wee mee na mgbe ihe ndị a gasịrị, Eleazar nwa Aaron, onye nnukwu nchụàjà, nwụrụ, e wee lie ya na Gibeah nke Phinehas nwa ya nwoke, nke o nyere ya nugwu Ephraim.